Deniz Taşıyanının Sorumluluk Sınırı: 666,67 ve 2 ÖÇH
Kısa cevap: Deniz taşıyanının sorumluluk sınırı, yükün zıyaı veya hasarında hangi tutar yüksekse o uygulanmak üzere koli ya da ünite başına 666,67 Özel Çekme Hakkı veya zarar gören eşyanın brüt kilogramı başına 2 Özel Çekme Hakkıdır. Gecikmede sınır, geciken eşya için ödenecek navlunun 2,5 katıdır ve toplam navlunu aşamaz. Yükün cinsi ve değeri yüklemeden önce bildirilip taşıma senedine yazılmışsa veya TTK m.1187’deki kasıt/pervasızlık ispatlanırsa sınır rejimi değişir.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
Bu rehber, TTK m.1186–1187 hesabını; koli-ünite, konteyner, ağırlık, gecikme, değer beyanı, Özel Çekme Hakkı dönüşümü, çalışanların yararlanması ve sınırın kaybı başlıklarında örneklerle açıklar.
Taşıyanın Sınırlı Sorumluluğunun Dayanağı
TTK m.1178 uyarınca taşıyan, zıya, hasar veya geç teslimin eşya kendi hâkimiyetindeyken meydana gelmesi şartıyla sorumludur; TTK m.1179–1183’teki kurtuluş, kusursuzluk ve uygun illiyet karineleri ile sebeplerin birleşmesine ilişkin hükümler saklıdır. Sorumluluk ve gerçek zarar belirlendikten sonra TTK m.1186’daki üst sınırla karşılaştırılır. Sınır, gerçek zarar bulunmadığında kendiliğinden ödenecek sabit tutar değildir.
Hak sahibi eşyanın taşıma sırasında zarar gördüğünü, zararın miktarını ve taşıyanın sorumluluk dönemini gösterir. Taşıyan kurtuluş sebeplerini ve sınırlandırma hakkını ileri sürer. Konşimento, paketleme listesi, ağırlık, teslim ve survey kayıtları hesap için birlikte incelenir.
Deniz taşıyanının sorumluluk sınırı, TTK m.1243 kapsamındaki ilişkide hak sahibi aleyhine önceden kaldırılamaz veya daraltılamaz; daha yüksek sınır m.1186/8 uyarınca geçerlidir. Canlı hayvan, taşıma senedinde güvertede taşınacağı yazılıp fiilen güvertede taşınan eşya, m.1244’teki özel taşıma ve yükleme öncesi/boşaltma sonrası dönem istisnaları ayrıca uygulanır. Yolculuk çarterinde m.1243 taşıyan ile taşıtan arasında uygulanmaz; taşıtan olmayan konşimento hamili ile taşıyan ilişkisinde uygulanır.
666,67 ÖÇH ve Kilogram Başına 2 ÖÇH Hesabı
Zıya veya hasarda iki ayrı hesap yapılır. Birincisi zarar gören koli veya ünite sayısının 666,67 ÖÇH ile çarpılmasıdır. İkincisi zarar gören eşyanın brüt kilogramının 2 ÖÇH ile çarpılmasıdır. Bu iki sonuçtan yüksek olan üst sınırdır.
Örnek: 10 koli ve toplam 4.000 kilogram yük tamamen kaybolmuşsa koli hesabı 6.666,70 ÖÇH; ağırlık hesabı 8.000 ÖÇH verir. Yüksek olan 8.000 ÖÇH sorumluluk sınırıdır. Gerçek zarar 6.000 ÖÇH ise yalnız gerçek zarar istenir; sınır zararı artırmaz.
Başka örnek: 20 hafif elektronik kolinin toplam ağırlığı 400 kilogram ve tamamı kayıp ise koli hesabı 13.333,40 ÖÇH, ağırlık hesabı 800 ÖÇH’dir. Denizde taşıma senedinde 20 koli paletin içeriği olarak ayrı ayrı yazılmışsa yüksek olan koli hesabı uygulanır; yalnız bir palet yazılmışsa palet tek koli veya ünite sayılır.
Koli veya Ünite Nasıl Belirlenir?
Koli, taşıma için ambalajlanmış bağımsız parça; ünite ise yükün ticari olarak sayılabilen birimi olabilir. Otomobil, makine veya ambalajsız büyük parça “ünite” olarak değerlendirilebilir. Satış faturasındaki adet tek başına taşıma ünitesi değildir; denizde taşıma senedindeki kayıt ve fiziksel sunum önemlidir.
- Konşimentoda kaç koli veya ünite yazıyor?
- Paketleme listesi bu sayıyla uyumlu mu?
- Palet içindeki kutular tek tek gösterilmiş mi?
- Yük ambalajsızsa ticari ünite nasıl tanımlanmış?
- Hasar bütün yükü mü, belirli koli veya ağırlığı mı etkiliyor?
- Taşıyan yükü hangi sayıyla teslim almış?
“1 lot”, “1 shipment” veya genel mal tanımı, çok sayıda iç paketin ayrı koli sayılmasını engelleyebilir. Belge düzenlenirken paket sayısı açık yazılmazsa hasar sonrasında limit önemli ölçüde düşebilir. Yükleten doğru ve doğrulanabilir paket bilgisini bildirmelidir.
Konteyner ve Palet İçindeki Koliler
TTK m.1186/3’e göre konteyner, palet veya benzeri taşıma gereci içindeki koli veya üniteler denizde taşıma senedinde ayrı ayrı gösterilmişse her biri sınır hesabında ayrı koli veya ünite sayılır. Böyle bir kayıt yoksa taşıma gerecinin kendisi tek koli veya ünite kabul edilir. Taşıma senedindeki kaydın ispat etkisi konşimentonun hukuki niteliği rehberindeki TTK m.1239 ayrımıyla birlikte okunmalıdır.
Örnek: Bir konteyner içinde 500 kutu bulunuyor ve konşimentoda “1 container said to contain 500 cartons” kaydı yer alıyorsa kayıt biçimi ve taşıyanın çekincesi değerlendirilerek 500 kutunun ayrı birim sayılması gündeme gelir. Belgede yalnız “1 container” yazıyorsa koli hesabı tek konteyner üzerinden yapılabilir.
TTK m.1186/3’e göre taşıma gereci bizzat zıya veya hasara uğramışsa, taşıyana ait veya onun tarafından sağlanmış olmadıkça ayrı bir koli sayılır. Konteynerin kime ait olduğu kiralama ve equipment interchange kayıtlarıyla ispatlanır.
Geç Teslimde Navlunun 2,5 Katı
TTK m.1186/6 uyarınca geç teslimden doğan sorumluluk, geciken eşya için ödenecek navlunun 2,5 katıyla sınırlıdır; bu tutar navlun sözleşmesine göre ödenecek toplam navlunu aşamaz. Geciken yük, taşımanın yalnız bir bölümü ise o bölüme ilişkin navlun belirlenir.
Örnek: Geciken eşya için navlun 4.000 ABD doları, toplam sözleşme navlunu 8.000 ABD dolarıysa 2,5 kat hesabı 10.000 dolar çıkar; fakat toplam navlun tavanı nedeniyle sınır 8.000 dolardır. İspatlanan gecikme zararı 3.000 dolar ise 3.000 dolar talep edilebilir.
Zıya veya hasar ile gecikme aynı olayda birleşirse toplam sorumluluk, eşyanın tam zıyaı hâlinde m.1186/1’e göre uygulanacak sınırı geçemez. Aynı zarar kalemi hem hasar hem gecikme adıyla iki kez istenemez.
Yükün Cinsi ve Değeri Önceden Bildirilirse
Yükleten eşyanın cinsini ve değerini yüklemeden önce taşıyana bildirir ve bu bilgiler denizde taşıma senedine yazılırsa m.1186/1’deki standart sınır uygulanmaz. Değer beyanı yalnız ticari faturada bulunmamalı; taşıma belgesine açıkça işlenmelidir.
Taşıyan değer beyanı için ek navlun veya güvenlik tedbiri isteyebilir. Mücevher, sanat eseri, hassas makine veya yüksek değerli elektronik taşınırken özel beyan ve sigorta planı yapılmalıdır. Beyan, gerçek değer ve para birimiyle desteklenmelidir.
TTK m.1186/5’e göre yükleten eşyanın cinsini veya değerini kasten gerçeğe aykırı bildirmişse taşıyan, eşyanın zıyaı veya hasarı nedeniyle sorumlu olmaz. Bu sonuç için kasıt ispatlanmalıdır; hesap hatası veya sonradan değişen piyasa değeri yeterli değildir.
Özel Çekme Hakkı Türk Lirasına Nasıl Çevrilir?
Özel Çekme Hakkı (ÖÇH/SDR), IMF’nin tanımladığı uluslararası hesap birimidir. TTK m.1186’ya göre fiilî ödeme günündeki veya tarafların kararlaştırdığı başka tarihteki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası değeri üzerinden Türk lirasına çevrilir.
Dilekçede ÖÇH miktarı ile o gün için kullanılan kur ayrı gösterilmelidir. Yargılama uzun sürebileceği için yalnız dava tarihindeki TL tutarına sabitleme yapılması gerçek ödeme günündeki dönüşüm kuralıyla çelişebilir. Talep sonucu ve faiz bu yapıya uygun kurulmalıdır.
Navlun veya zarar yabancı para üzerinden doğmuşsa TBK m.99, sözleşme para birimi ve ÖÇH sınırı birlikte değerlendirilir. Zararın para birimi ile kanuni limit hesap birimi birbirine karıştırılmamalıdır.
Sorumluluk Sınırından Yararlanma Hakkı Ne Zaman Kaybedilir?
TTK m.1187’ye göre taşıyanın zarara veya gecikmeye kasten ya da pervasızca bir davranışla ve böyle bir zararın meydana gelmesi ihtimalinin bilinciyle sebep olduğu ispatlanırsa m.1186’daki sınırlardan yararlanamaz. İki unsur birlikte aranır: pervasız davranış ve zarar ihtimalinin bilinci.
Her ağır ihmal pervasızlık eşiğini karşılamaz. Kritik soğutma alarmının bilinmesine rağmen günlerce işlem yapılmaması, yükün açık yasak ve uyarıya rağmen güvertede taşınması veya güvenlik protokolünün bilinçli olarak devre dışı bırakılması somut koşullarla incelenebilir.
Taşıyanın çalışanı veya yardımcısı kendi davranışı bakımından sınırdan yararlanmak istiyorsa görev kapsamında hareket etmiş olmalıdır. Kendi kasıt veya bilinçli pervasızlığı ispatlanan kişi sınır korumasını kaybedebilir. Taşıyanın kurumsal sınır kaybı için davranışın hangi yönetim düzeyine atfedileceği ayrıca incelenir.
Talep Sözleşme Dışı Kurala Dayandırılırsa Limit Değişir mi?
Hak sahibi aynı taşıma zararını haksız fiil, sözleşme veya başka hukuki sebep adıyla ileri sürerek TTK’nın emredici sorumluluk sınırını dolanamaz. Taşıyan ve taşımanın ifasında yararlandığı kişiler, TTK m.1190’daki şartlarla kanuni savunma ve sınırlardan yararlanır. Taraf sıfatları ve temel borçlar navlun sözleşmesi rehberinde ayrıntılandırılmıştır.
Buna karşılık taşıma ediminden bağımsız kişisel bir haksız fiil veya ayrı sözleşme borcu varsa nitelendirme yeniden yapılır. Talebin adı değil, zararı doğuran olay ve ihlal edilen borç belirleyicidir. Deniz taşıyanının sorumluluk sınırı uygulanmadan önce davalının taşıyan, fiilî taşıyan, acente, terminal veya bağımsız hizmet sağlayıcı sıfatı açıkça saptanmalıdır.
Parça Başı Limit ile Donatanın Genel Sorumluluk Sınırı Farkı
TTK m.1186’daki koli-kilogram sınırı belirli yük taşıma alacağına ilişkindir. Deniz alacakları için donatanın toplam sorumluluğunun LLMC esaslı fonla sınırlanması farklı bir kurumdur. Aynı olayda iki sınır rejimi gündeme gelebilir; hangisinin hangi aşamada uygulanacağı ayrı hesaplanır.
Yük ilgilisi önce gerçek zarar ve m.1186 sınırını belirler. Daha sonra donatanın genel sınırlama hakkı ve fon kurulması söz konusuysa bütün alacaklılar arasındaki toplam limit incelenir. İki düzenleme aynı hesap değildir ve birbirinin yerine kullanılamaz.
Hasar İhbarı ve Bir Yıllık Süre
Sorumluluk sınırı hesabı yapılırken usul süreleri kaçırılmamalıdır. Açık hasar teslimde, gizli hasar aralıksız üç gün içinde; gecikme zararı aralıksız altmış gün içinde taşıyana yazılı bildirilir. Ayrıntılar için deniz taşımacılığında yük hasarı rehberi incelenebilir.
Eşyanın zıyaı, hasarı veya geç tesliminden doğan taşıyana karşı tazminat istemi, TTK m.1188 uyarınca teslimden; hiç teslim yoksa teslim edilmesi gereken tarihten başlayan bir yıl içinde yargı yoluna taşınmazsa düşer. Bu hak düşürücü süreyi hasar ihbarı veya sigorta ekspertizi durdurmaz. Taraflar süreyi ancak dava sebebi doğduktan sonra anlaşmayla uzatabilir.
- Gerçek zarar ve kurtarma değerini hesaplayın.
- Zarar gören koli/ünite sayısını konşimentodan belirleyin.
- Hasarlı veya kayıp brüt ağırlığı doğrulayın.
- 666,67 ÖÇH ve 2 ÖÇH/kg hesabını ayrı yapın.
- Konteyner iç birimlerinin senette gösterilip gösterilmediğini kontrol edin.
- Değer beyanı ve yüksek limit sözleşmesi olup olmadığını inceleyin.
- Gecikmede 2,5 navlun ve toplam navlun tavanını uygulayın.
- TTK m.1187 sınır kaybı delillerini ayrı değerlendirin.
Deniz Taşıyanının Sorumluluk Sınırı Hakkında Sık Sorulan Sorular
Limit gerçek tazminat tutarı mıdır?
Hayır. Önce gerçek zarar hesaplanır; kanuni limit yalnız ödenebilecek üst sınırı belirler.
Koli başına sınır nedir?
Her koli veya ünite için 666,67 Özel Çekme Hakkıdır.
Kilogram sınırı nedir?
Zıya veya hasara uğrayan eşyanın brüt kilogramı başına 2 Özel Çekme Hakkıdır.
Hangi hesap uygulanır?
Koli/ünite hesabı ile ağırlık hesabından hangisi yüksekse o üst sınır uygulanır.
Konteyner tek koli midir?
İçindeki koli veya üniteler denizde taşıma senedinde ayrı gösterilmişse her biri ayrı; gösterilmemişse konteyner tek koli veya ünite sayılır.
Gecikme limiti nedir?
Geciken eşyanın navlununun 2,5 katıdır; toplam sözleşme navlununu aşamaz.
Değer beyanı limiti değiştirir mi?
Evet. Cins ve değer yüklemeden önce bildirilip denizde taşıma senedine yazılmışsa standart sınır uygulanmaz.
ÖÇH hangi tarihte TL’ye çevrilir?
Fiilî ödeme günündeki veya tarafların kararlaştırdığı başka tarihteki TCMB değeri kullanılır.
Ağır ihmal sınırı kaldırır mı?
Tek başına her ağır ihmal yeterli değildir; kasıt veya zarar ihtimalinin bilinciyle pervasız davranış ispatlanmalıdır.
Zıya, hasar ve geç teslimde dava süresi nedir?
TTK m.1188’e göre tazminat istemi teslimden; hiç teslim yoksa teslim edilmesi gereken tarihten başlayan bir yıl içinde yargı yoluna taşınmazsa hak düşer.
Resmî Hukuki Kaynaklar
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.1178–1192 ve m.1243–1245
- Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz ve ÖÇH değerleri
Hızlı Hukuki Özet
| Kontrol | Somut karşılığı |
|---|---|
| Hesap | Koli veya ünite ile kilogram başına SDR karşılaştırması |
| İstisna | Kast veya pervasız davranışta sınırın kalkması |
| Belge | Konşimento, yük değeri, paketleme ve hasar tespiti |
| İlgili rehberler | Ticaret ve Sözleşmeler Hukuku |
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin Ofisi
Adres: İhsaniye, 4903. Sk. Profit İş Merkezi No:23 Kat:3 Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin. Fiziksel ofislerimiz İstanbul ve Mersin’dedir; dosyalar kanuni yetki ve usul çerçevesinde Türkiye genelinde İstanbul ve Mersin ofislerinden yönetilir.
İstanbul Ofisi – Polaris Plaza, Maslak / Sarıyer
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu
Maslak Ahi Evran Caddesi, Polaris Plaza No:21, Kat:9, 34475 Sarıyer/İstanbul
İstanbul ve Mersin’deki fiziksel ofislerimizden Türkiye genelindeki dosyalar, görev ve yetki kuralları ile gerekli yerel işlemler dikkate alınarak koordine edilir. Yüz yüze görüşme için randevu sırasında tercih ettiğiniz ofisi belirtiniz.
İstanbul ofisini Google Haritalar’da açın · İletişim ve randevu
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.