Dosya İşlemden Kaldırılırsa Ne Olur? HMK m.150 Üç Aylık Yenileme Süresi
Kısa ve net cevap: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.150’ye göre usulüne uygun şekilde duruşmaya çağrılan tarafların hiçbiri gelmez veya gelip davayı takip etmeyeceklerini bildirirse dosyanın işlemden kaldırılmasına karar verilir. İşlemden kaldırılan dava, işlemden kaldırma tarihinden itibaren üç ay içinde taraflardan birinin dilekçeyle başvurusu üzerine yenilenebilir. İlk bir ay içinde yenilemede yeniden harç alınmaz; bir ay geçtikten sonra üç aylık süre içinde yenilenirse yeniden harç alınır. Üç ay içinde yenilenmeyen dava, sürenin dolduğu gün itibarıyla açılmamış sayılır ve mahkeme bu sonucu kendiliğinden karara bağlar.
HMK m.150 ne düzenler?
Bir davanın açılması, tarafların yargılamayı sonsuza kadar pasif biçimde bekletebileceği anlamına gelmez. Hukuk Muhakemeleri Kanunu tarafların usulüne uygun çağrıldıkları duruşmaları takip etmelerini bekler. HMK m.150, tarafların duruşmaya gelmemesi veya davayı takip etmeyeceklerini bildirmesi hâlinde dosyanın işlemden kaldırılması sistemini düzenler.
İşlemden kaldırma davayı aynı anda sona erdirmez. Dosya belirli süreyle askıda kalır ve üç ay içinde yenilenebilir. Ancak bu süre de kullanılmazsa dava açılmamış sayılır. Böylece mahkeme dosyaları belirsiz sürelerle işlem görmeden beklemez.
Güncel resmî kanun metnine Mevzuat Bilgi Sistemi – 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu üzerinden ulaşılabilir.
Her iki taraf da duruşmaya gelmezse ne olur?
Taraflar usulüne uygun şekilde duruşmaya çağrılmış, buna rağmen her iki taraf da gelmemişse mahkeme dosyanın işlemden kaldırılmasına karar verir. Aynı sonuç, tarafların duruşmaya gelip davayı takip etmeyeceklerini bildirmeleri hâlinde de doğabilir.
Buradaki temel şart, tarafların duruşmadan usulüne uygun biçimde haberdar edilmiş olmasıdır. Duruşma günü hiç tebliğ edilmemiş veya tebligat usulsüzse tarafın gelmemesine dayanılarak dosyanın işlemden kaldırılması hukuka aykırı olabilir.
Mahkeme işlemden kaldırma kararını tutanağa geçirir. Bu karar nihai hüküm değildir; dava üç aylık yenileme süresi içinde yeniden aktif hâle getirilebilir.
Taraflardan yalnız biri duruşmaya gelirse ne olur?
Usulüne uygun çağrılmış taraflardan biri duruşmaya gelir, diğeri gelmezse gelen tarafın seçimi önemlidir. Gelen taraf yargılamaya devam edilmesini isterse mahkeme yargılamayı yokluğunda sürdürür. Gelen taraf da davayı takip etmeyeceğini bildirirse dosya işlemden kaldırılır.
Yargılamaya yokluğunda devam edilen taraf, yapılan işlemlere sırf duruşmaya katılmadığı için sonradan itiraz edemez. Ancak hukuki dinlenilme hakkı gereği kanunun zorunlu tuttuğu tebligat ve işlemler yine yapılmalıdır.
Bu nedenle davacı veya davalı duruşmaya katılamayacaksa vekil aracılığıyla takip, mazeret dilekçesi veya usulüne uygun başka yol değerlendirilmelidir. “Karşı taraf da gelmez” varsayımıyla duruşmayı takip etmemek ciddi risk taşır.
Mazeret dilekçesi verilirse dosya işlemden kaldırılır mı?
Mazeret dilekçesi verilmesi, mahkemenin mazereti otomatik kabul edeceği anlamına gelmez. Mahkeme bildirilen nedeni ve delilleri değerlendirir. Mazeret kabul edilirse duruşma ertelenebilir; reddedilirse taraf yok sayılabilir ve diğer koşullar oluştuğunda HMK m.150 uygulanabilir.
Mazeret mümkün olduğunca duruşmadan önce, somut gerekçesi ve belgesiyle sunulmalıdır. Sağlık raporu, zorunlu başka duruşma, ulaşım engeli veya olağanüstü durum yalnız iddia edilmemeli; mümkünse belgelendirilmelidir.
İşlemden kaldırılan dosya kaç ay içinde yenilenir?
HMK m.150’ye göre dosya işlemden kaldırıldığı tarihten itibaren üç ay içinde taraflardan birinin dilekçeyle başvurusu üzerine dava yenilenebilir. Süre kararın tebliğinden değil, işlemden kaldırma tarihinden başlar.
Yenileme yalnız davacıya tanınmış bir hak değildir. Taraflardan biri başvurabilir. Özellikle davalı da uyuşmazlığın kesin çözüme kavuşmasını istiyorsa dosyanın yenilenmesini sağlayabilir.
Yenileme dilekçesi üzerine mahkeme yeni duruşma günü belirler. Yenileme dilekçesi, duruşmanın gün ve saatiyle birlikte taraflara tebliğ edilir.
Yenileme yeni bir dava mıdır?
Hayır. Üç aylık süre içinde usulüne uygun yenileme, mevcut davanın devamını sağlar. Dava ilk açıldığı tarihte doğan usul ve maddi hukuk sonuçlarını kural olarak korur. Yeni esas numarası teknik olarak verilebilse bile hukuki ilişki aynı davanın devamıdır.
Buna karşılık üç aylık sürenin geçirilmesi nedeniyle dava açılmamış sayılırsa sonradan verilecek dilekçe “yenileme” değil, koşulları varsa yeni bir dava açılması anlamına gelir. Yeni davada harç, zamanaşımı ve hak düşürücü süre sonuçları yeniden değerlendirilir.
İlk bir ay içinde yenilemede harç alınır mı?
HMK m.150, işlemden kaldırılan davanın ilk bir ay içinde yenilenmesiyle daha geç yenilenmesi arasında harç bakımından ayrım yapar. İşlemden kaldırma tarihinden itibaren ilk bir ay içinde yenileme talebinde bulunulursa yeniden harç alınmaz.
Bir ay geçtikten sonra ancak üç aylık yenileme süresi dolmadan başvuru yapılırsa yeniden harç alınır. Bu harç yenileyen tarafça ödenir ve karşı tarafa yükletilemez.
Bu nedenle “üç ayın tamamı harçsız yenileme süresidir” ifadesi doğru değildir. Üç ay davayı yenileyebilme süresidir; ilk ay ile sonraki iki ay harç bakımından farklı sonuç doğurur.
Üç ay içinde yenilenmezse ne olur?
Dosya işlemden kaldırıldığı tarihten itibaren üç ay içinde yenilenmezse dava sürenin dolduğu gün itibarıyla açılmamış sayılır. Mahkeme bu sonucu kendiliğinden karara bağlar. Açılmamış sayılma, davanın reddedilmesinden farklıdır; mahkeme uyuşmazlığın esasını çözmüş olmaz.
Davanın açılmamış sayılması, dava açılmasıyla doğan bazı sonuçların ortadan kalkmasına yol açabilir. Zamanaşımının kesilmesi veya hak düşürücü sürenin korunması gibi maddi hukuk etkileri ayrı hükümler çerçevesinde değerlendirilmelidir.
Yeni dava açılması mümkünde bile ilk davanın tarihine güvenilemez. Bu nedenle üç aylık sürenin son günü UYAP ve dosya kaydı üzerinden kesin olarak hesaplanmalıdır.
Açılmamış sayılan dava tekrar açılabilir mi?
Uyuşmazlık hakkında kesin hüküm oluşmadığı için kural olarak aynı talep yeni dava konusu yapılabilir. Ancak yeni dava tarihinde zamanaşımı veya hak düşürücü süre dolmuş olabilir, arabuluculuk gibi dava şartlarının yeniden yerine getirilmesi gerekebilir ve yeni harç ödenir.
Örneğin kısa hak düşürücü süreye tabi bir dava ilk kez süresinde açılmış fakat işlemden kaldırıldıktan sonra üç ay içinde yenilenmemişse yeni dava artık süre yönünden mümkün olmayabilir. Bu nedenle “nasıl olsa tekrar açarım” yaklaşımı güvenli değildir.
Yenilenen dava tekrar işlemden kaldırılabilir mi?
HMK m.150, işlemden kaldırılan ve sonradan yenilenen davanın yeniden takipsiz bırakılması hâli için de sınırlama getirir. Dava yenilendikten sonra tekrar takipsiz bırakılırsa kanundaki açılmamış sayılma sonucu daha ağır şekilde gündeme gelir; tarafların aynı dosyayı sürekli yenileyip yeniden işlemden kaldırarak yargılamayı uzatmasına izin verilmez.
Bu nedenle ilk yenilemeden sonra belirlenen duruşmanın özellikle takip edilmesi gerekir. Mahkemenin tebligatları ve UYAP duruşma takvimi düzenli kontrol edilmelidir.
İşlemden kaldırma zamanaşımını etkiler mi?
Davanın açılması birçok alacak bakımından zamanaşımını kesen sebeptir. Ancak dava sonunda açılmamış sayılırsa TBK m.158 gibi ek süre hükümleri ve özel maddi hukuk düzenlemeleri gündeme gelebilir. Her alacak için “ilk dava tarihi sonsuza kadar korur” denilemez.
Özellikle zamanaşımına günler kala açılmış bir dava işlemden kaldırılmışsa üç aylık yenileme süresi ile alacağın maddi hukuk süresi birlikte takip edilmelidir. Dava açılmamış sayılma kararından sonra yeni dava açılacaksa TBK’nın ek süre hükmünün koşulları ayrıca kontrol edilmelidir.
Hak düşürücü süreli davalarda sonuç farklı mı?
Hak düşürücü süre zamanaşımından farklıdır ve mahkemece re’sen dikkate alınır. Süresi içinde açılan dava sonradan açılmamış sayılırsa, yeni davanın hak düşürücü süre içinde olup olmadığı ayrıca incelenir. Her hak düşürücü süre için zamanaşımındaki ek süre kuralları uygulanmaz.
İşe iade, bazı şirketler hukuku davaları veya özel kanunlardaki kısa süreli taleplerde bu nedenle işlemden kaldırma ve yenileme son derece dikkatli yönetilmelidir.
Duruşma tebligatı usulsüzse işlemden kaldırma kararı geçerli mi?
HMK m.150 tarafların usulüne uygun biçimde duruşmaya çağrılmış olmasını temel alır. Tebligat yapılmamış veya geçersizse dosyanın sırf taraf gelmedi diye işlemden kaldırılması hukuka aykırı olabilir. Usulsüz tebligatta Tebligat Kanunu m.32’deki öğrenme tarihi de değerlendirilir.
Taraf işlemden kaldırma kararını sonradan öğrenmişse önce duruşma çağrısının tebliğ evrakını incelemelidir. Yanlış adres, eski vekile tebligat veya elektronik tebligat kaydı gibi ayrıntılar önemlidir.
Yenileme dilekçesinde ne yazılmalıdır?
Dilekçede mahkemenin adı, esas numarası, taraf bilgileri, dosyanın hangi tarihte işlemden kaldırıldığı ve HMK m.150 uyarınca davanın yenilenmesinin istendiği açıkça yazılmalıdır. Bir ay geçmişse yeniden harç ödeme süreci tamamlanmalıdır.
Mahkeme yenileme üzerine yeni duruşma günü belirler ve dilekçeyi karşı tarafa tebliğ eder. Taraf, dilekçeyi UYAP’tan gönderiyorsa evrakın dosyaya düştüğünü ve harç tahakkukunun tamamlandığını kontrol etmelidir.
Hukuk yargılamasına ilişkin diğer süre ve usul rehberleri için HMK m.127 cevap süresi ve Hukuk Yargılaması kategorisi incelenebilir.
Sık Sorulan Sorular
Dosyanın işlemden kaldırılması davanın bittiği anlamına gelir mi?
Hayır. Dava üç ay boyunca yenilenebilir durumdadır.
Yenileme süresi ne zaman başlar?
İşlemden kaldırma kararının verildiği tarihten itibaren üç ay işler; tebliğ tarihi esas değildir.
İlk bir ay içinde yenilemede harç var mı?
Yeniden harç alınmaz.
Bir ay geçince dava yenilenemez mi?
Yenilenebilir. Üç aylık toplam süre devam eder; ancak bir ay geçtikten sonra yeniden harç alınır.
Üç ay geçerse ne olur?
Dava sürenin dolduğu gün itibarıyla açılmamış sayılır.
Davalı da dosyayı yenileyebilir mi?
Evet. HMK m.150 taraflardan birinin dilekçeyle başvurmasını yeterli görür.
Duruşmaya yalnız davacı gelirse ne olur?
Davacı yargılamaya devam edilmesini isterse dava davalının yokluğunda sürdürülebilir.
Mazeret dilekçesi dosyayı otomatik korur mu?
Hayır. Mazeretin mahkemece kabul edilmesi gerekir.
Dava açılmamış sayılırsa tekrar dava açılabilir mi?
Kesin hüküm yoksa kural olarak mümkündür; ancak zamanaşımı, hak düşürücü süre ve dava şartları yeniden incelenir.
İşlemden kaldırma kararı için usulüne uygun tebligat şart mı?
Tarafların duruşmaya usulüne uygun çağrılmış olması gerekir; usulsüz tebligat varsa karar ayrıca tartışılabilir.
Sonuç
HMK m.150’de takvim nettir: dosya işlemden kaldırılırsa üç ay içinde yenilenebilir. İlk bir ay içinde yenilemede yeniden harç yoktur; bir aydan sonra üç ay dolmadan yenilenirse yeniden harç alınır. Üç ay geçirilirse dava açılmamış sayılır. Duruşma takibi, tebligat ve yenileme tarihleri özellikle kısa zamanaşımı veya hak düşürücü süre bulunan davalarda aynı gün kontrol edilmelidir.
Av. Halil BAKIRCI — Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu. İçerik 15 Eylül 2026 tarihindeki yürürlükteki mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
