Elkonulan Eşya Ne Zaman İade Edilir? CMK 131 İade Talebi Rehberi 2026

CMK 131 Elkonulan Eşyanın İadesi Konusunda Ne Düzenliyor?

Ceza soruşturması sırasında delil olabileceği veya müsadere konusu yapılabileceği düşünülen eşya geçici olarak elkonulabilir. Elkoyma bir koruma tedbiridir; mülkiyetin kesin olarak devlete geçtiği anlamına gelmez. Tedbirin amacı ortadan kalktığında eşyanın tutulmaya devam edilmesi için ayrıca hukuki gerekçe gerekir.

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.131 bu nedenle açık bir iade sistemi kurar. Muhafazasına gerek kalmayan veya müsadereye tabi tutulmayacağı anlaşılan eşya geri verilir. Kanun iki ayrı ölçüt kullanır: delil/muhafaza ihtiyacının devam edip etmediği ve müsadere ihtimalinin bulunup bulunmadığı.

Bu ölçütlerden biri bakımından belirsizlik varsa dosya somut olarak incelenir. Örneğin telefon içeriğinin adli kopyası alınmış ve cihazın fiziken tutulmasına artık ihtiyaç kalmamışsa muhafaza gereği azalabilir. Buna karşılık cihazın doğrudan suçun konusu veya müsadere edilebilir araç olduğu iddiası varsa ikinci ölçüt ayrıca değerlendirilir.

Elkonulan Eşyanın İadesine Kim Karar Verir?

Soruşturma evresinde iade değerlendirmesi Cumhuriyet savcısı tarafından yapılır. Kovuşturma başlamışsa hâkim veya mahkeme yetkilidir. Kanun iadenin hem re’sen hem istem üzerine yapılabilmesine imkân verir. Dolayısıyla eşya sahibinin mutlaka dava sonunu beklemesi gerekmez.

Doğru merci, dosyanın hangi evrede olduğuna göre belirlenir. İddianame henüz kabul edilmemişse soruşturma sürmektedir. İddianamenin kabulüyle kovuşturma başlar ve iade istemi yargılamayı yapan mahkemeye yöneltilir.

Birden fazla dosyada aynı eşya üzerinde tedbir bulunması mümkündür. Bir soruşturmada iade kararı verilmesi, başka dosyadaki elkoyma kararını kendiliğinden kaldırmaz. Eşyanın UYAP ve emanet kaydı ile bağlantılı tüm dosyaları kontrol edilmelidir.

Eşyanın Muhafazasına Gerek Kalmadığı Nasıl Belirlenir?

Delilin dosyada ispat işlevi için eşyanın fiziken tutulmasına ihtiyaç olup olmadığı değerlendirilir. Belgenin onaylı örneği veya dijital kopyası dosya için yeterliyse aslının aylarca emanet bürosunda kalması her durumda zorunlu değildir. Bilgisayar ve telefonlarda adli imaj veya kopya alınmış olması bu değerlendirmede özellikle önemlidir.

Ancak her kopya alma işlemi otomatik iade sonucu doğurmaz. Cihazın fiziksel özellikleri, üzerinde kriminal inceleme yapılacak olması veya suçun doğrudan konusu olması hâlinde cihazın kendisinin saklanması gerekebilir. Savcılık veya mahkeme, hangi somut incelemenin henüz tamamlanmadığını açıklamalıdır.

İade dilekçesinde “artık gerekli değil” şeklindeki genel ifade yerine hangi incelemenin tamamlandığı, verinin kopyalandığı, bilirkişi raporunun alındığı veya eşyanın dosyayla bağının neden kalmadığı somut biçimde gösterilmelidir.

Müsadere İhtimali İadeyi Nasıl Etkiler?

CMK m.131 yalnız delil ihtiyacına bakmaz; eşyanın müsadereye tabi tutulup tutulmayacağını da dikkate alır. Müsadere, Türk Ceza Kanunu ve özel kanunlarda belirli şartlarla eşyanın mülkiyetinin devlete geçirilmesi sonucunu doğuran bir güvenlik tedbiridir.

Suçun işlenmesinde kullanılan, suçun işlenmesine tahsis edilen veya suçtan meydana gelen eşya bakımından TCK m.54 başta olmak üzere müsadere hükümleri gündeme gelebilir. Buna karşılık suçla ilgisi olmayan üçüncü kişiye ait eşya veya kanuni şartları taşımayan malvarlığı hakkında sırf dosyada bulunduğu için müsadere uygulanamaz.

İade talebinde eşyanın meşru mülkiyet kaynağı, üçüncü kişiye ait olması, suçla bağlantısının bulunmaması veya müsadere şartlarının gerçekleşmemesi belgeyle ortaya konulabilir. Fatura, ruhsat, banka kaydı veya mülkiyeti gösteren başka belgeler bu amaçla kullanılabilir.

Elkonulan Eşyanın İadesi Talebi Nasıl Hazırlanır?

Dilekçede soruşturma veya dava numarası, eşyanın açık tanımı, elkoyma tarihi, emanet numarası biliniyorsa bu bilgi ve talep sahibinin eşya üzerindeki hakkı belirtilmelidir. Ardından CMK m.131’e dayanılarak muhafaza gereğinin neden sona erdiği ve eşyanın neden müsadereye tabi olmadığı açıklanmalıdır.

Birden fazla eşya varsa her kalem ayrı değerlendirilmelidir. Telefon için veri kopyasının tamamlanması; araç için kriminal incelemenin sonuçlanması; şirket defteri için dijital kopyanın alınması; para için suçla bağlantı kurulamadığı gibi farklı gerekçeler kullanılabilir.

Talebin sonuç bölümünde belirli eşyanın sahibine veya zilyedine iadesi açıkça istenmelidir. “Tüm eşyaların iadesi” şeklindeki belirsiz talep yerine CMK m.121’deki eşya listesindeki tanımlarla eşleştirme yapılması daha sağlıklıdır.

Elkonulan Telefon ve Bilgisayar Ne Zaman İade Edilir?

Telefon ve bilgisayar elkoyması uygulamada en çok iade talebi yapılan eşya grubudur. CMK m.134 bilgisayar, bilgisayar programı ve bilgisayar kütüklerinde arama, kopyalama ve elkoyma için özel hükümler getirir. Şifrenin çözülememesi veya gizlenmiş bilgiye ulaşılamaması gibi nedenlerle cihaza geçici olarak elkonulabilir.

CMK m.134, şifrenin çözülmesi ve gerekli kopyaların alınması hâlinde elkonulan cihazların gecikme olmaksızın iade edilmesini açıkça düzenler. Bu özel hüküm, dijital cihazın yalnız veri incelemesi amacıyla tutulduğu dosyalarda önemlidir.

Cihaz başka bir nedenle müsadere konusu olabilecek nitelikteyse değerlendirme farklılaşır. Bu nedenle iade talebinde yalnız “imaj alındı” denmemeli; cihazın kendisinin suçun konusu veya aracı olmadığı da açıklanmalıdır.

Elkonulan Para ve Değerli Eşya İade Edilir mi?

Aramada bulunan nakit para, altın veya değerli eşya doğrudan suçtan kaynaklandığı, suçun konusu olduğu veya delil niteliği taşıdığı gerekçesiyle elkonulabilir. Ancak para bulunması tek başına suç geliri olduğu anlamına gelmez. Soruşturma makamı dosyayla somut bağlantıyı değerlendirmelidir.

Para sahibinin gelir kaynağını gösteren banka çekim kaydı, satış sözleşmesi, ticari defter, fatura veya başka belgeler iade talebine eklenebilir. Değerli eşyanın aile yadigârı, ticari stok veya üçüncü kişiye ait olduğu belgelenebilir.

Elkoymanın dayanağı malvarlığı değerlerine elkoyma gibi başka özel bir CMK maddesi ise yalnız m.131 değil, ilgili özel tedbirin kaldırılma şartları da dikkate alınmalıdır. Doğru hukuki dayanak dosyadaki elkoyma kararından belirlenir.

İade Talebi Reddedilirse İtiraz Edilebilir mi?

CMK m.131, eşyanın iadesi isteminin reddine ilişkin kararlara itiraz edilebilmesini öngörür. Ret gerekçesi okunmalı ve itiraz bu gerekçeyi hedef almalıdır. Mahkeme “delil niteliği devam ediyor” diyorsa hangi incelemenin tamamlandığı ve fiziki muhafazanın neden gereksiz olduğu gösterilmelidir.

“Müsadere ihtimali vardır” gerekçesi kullanılmışsa eşyanın mülkiyeti, suçla bağlantısı ve müsadere şartları ayrı ayrı tartışılmalıdır. İtiraz, ilk dilekçenin aynen tekrarı değil; ret kararındaki hukuki veya maddi hatayı gösteren yeni bir değerlendirme olmalıdır.

Genel itiraz kanun yolu CMK m.267 ve devamında düzenlenir. Süre ve merci bakımından kararın tebliğ tarihi ve kararı veren makam esas alınır.

Arama Sonunda Verilen Eşya Listesi Neden İade İçin Kritik?

CMK m.121 uyarınca elkonulan veya koruma altına alınan eşyanın tam listesi yapılır. İade talebinin hangi eşya için olduğu bu liste üzerinden belirlenebilir. Seri numarası, marka, model ve emanet numarası iade kararının doğru eşyaya uygulanmasını sağlar.

Liste eksikse veya eşyanın tanımı yanlışsa önce bu uyuşmazlık giderilmelidir. Özellikle birden çok telefon, bilgisayar veya belge klasörü alınmışsa “hangisinin iade edildiği” sorunu doğabilir.

Arama sonrası belge ve eşya listesi hakkında CMK 121 Eşya Listesi Rehberi incelenebilir. Aramada avukat hakkı için CMK 120/3 bağlantılıdır.

Üçüncü Kişiye Ait Eşyanın İadesi

Elkonulan eşya şüpheliye değil, eşine, aile üyesine, işverene, şirkete veya başka bir üçüncü kişiye ait olabilir. Mülkiyet veya zilyetlik iddiası belgelenmeli ve eşyanın suçla bağlantısı bulunmadığı açıklanmalıdır.

Örneğin şirket adına kayıtlı bilgisayar çalışanın soruşturmasında alınmışsa cihazın şirket mülkiyetinde olduğu, iş sürekliliği için gerekli bulunduğu ve inceleme için gereken verinin kopyalanabileceği ileri sürülebilir. Araçta da ruhsat ve finansman kayıtları önemlidir.

Üçüncü kişinin iyi niyeti ve müsadere hükümlerindeki mülkiyet koruması ayrıca değerlendirilir. Ceza dosyasına taraf olmamak iade talebi yapmaya engel değildir; eşya üzerinde hukuken korunabilir hak gösterilmelidir.

Türkiye Geneli ve Mersin Uygulaması

CMK m.131 Türkiye genelinde aynı şekilde uygulanır. Mersin’deki Cumhuriyet başsavcılığı veya ceza mahkemesi bakımından farklı bir iade kuralı yoktur. Dosyanın evresi ve elkoymanın hukuki dayanağı belirleyicidir.

Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu’nun İstanbul ve Mersin’de fiziksel ofisleri bulunmaktadır. Elkonulan telefon, bilgisayar, araç, para ve belgelerin iadesine ilişkin dosya incelemesi ve başvurular Mersin’den yürütülür; Türkiye genelindeki dosyalarda usul ve vekâlet kuralları çerçevesinde hukuki takip sağlanır.

Güncel kanun metni için Adalet Bakanlığı CMK metni esas alınmalıdır.

Elkonulan Eşyanın İadesi Hakkında Sık Sorulan Sorular

1. Elkonulan eşya ne zaman geri verilir?

Muhafazasına gerek kalmadığında veya müsadereye tabi tutulmayacağı anlaşıldığında CMK m.131 uyarınca iade edilir.

2. Soruşturmada iade kararını kim verir?

Cumhuriyet savcısı karar verir.

3. Dava açıldıktan sonra kim karar verir?

Hâkim veya davaya bakan mahkeme karar verir.

4. Telefonun kopyası alındıysa iade edilir mi?

CMK m.134’te şifre çözülüp gerekli kopyalar alındığında yalnız dijital inceleme nedeniyle elkonulan cihazın gecikmeksizin iadesi düzenlenmiştir; başka elkoyma veya müsadere nedeni ayrıca kontrol edilir.

5. İade talebi reddedilirse itiraz edilir mi?

Evet. CMK m.131 ret kararına karşı itiraz yolunu açık tutar.

6. Üçüncü kişiye ait eşya geri alınabilir mi?

Evet. Eşya üzerindeki hak ve suçla ilgisizlik somut belgelerle gösterilebilir.

7. Para da iade edilebilir mi?

Elkoymanın başka özel hukuki dayanağı yoksa ve muhafaza/müsadere şartları kalmamışsa iade değerlendirilir.

8. Eşya listesinin önemi nedir?

İade talebindeki eşyanın tam olarak belirlenmesini ve emanet kaydıyla eşleştirilmesini sağlar.

9. Dava bitmeden eşya geri alınabilir mi?

Evet. Kanun iade için davanın bitmesini şart koşmaz; koruma ihtiyacının sona ermesi esastır.

10. Eşya iadesi otomatik mi yapılır?

Savcı, hâkim veya mahkeme re’sen karar verebilir; ayrıca hak sahibi istemde bulunabilir.

Elkonulan Eşyanın İadesi İçin Hangi Ölçütler Birlikte Aranır?

CMK m.131’in temel ölçütü, eşyanın soruşturma veya kovuşturma bakımından artık muhafaza edilmesine gerek kalmaması yahut müsadereye tabi tutulmayacağının anlaşılmasıdır. Bu iki durumdan biri oluştuğunda Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme re’sen ya da istem üzerine iade kararı verebilir. Eşyanın dosyada bir kez delil olarak kullanılmış olması, fiziksel olarak yargılama sonuna kadar mutlaka tutulacağı anlamına gelmez.

Örneğin bir cep telefonunun içeriği usulüne uygun biçimde kopyalanmış, bilirkişi incelemesi tamamlanmış ve cihazın kendisinin müsadere edilmesi için kanuni sebep bulunmuyorsa fiziksel cihazın muhafazasına devam edilmesi ölçülülük yönünden değerlendirilmelidir. Aynı yaklaşım ticari faaliyette kullanılan bilgisayar, araç, belge veya diğer eşyalar için de geçerlidir.

İade Talebi Nasıl Somutlaştırılmalıdır?

İade dilekçesinde yalnız “eşyamı geri istiyorum” denilmemelidir. Elkoyma kararının tarihi, eşyanın açık tanımı, kime ait olduğu, hangi incelemelerin tamamlandığı, delil bakımından artık neden fiziksel muhafazaya ihtiyaç bulunmadığı ve müsadere şartlarının neden oluşmadığı ayrı ayrı gösterilmelidir. Mülkiyet veya zilyetliği gösteren fatura, ruhsat, seri numarası, kayıt belgesi ya da diğer deliller eklenmelidir.

İstem reddedilirse CMK m.131 açıkça ret kararına itiraz edilebileceğini düzenler. Bu nedenle ret kararının gerekçesi önemlidir. “Soruşturma devam ediyor” biçimindeki tek cümle, eşyanın neden halen delil olarak tutulması gerektiğini her dosyada açıklamaya yetmez; muhafazanın soruşturmayla somut bağlantısı kurulmalıdır.

Suçtan Zarar Gören Mağdura Ait Eşya Ne Zaman İade Edilir?

CMK m.131/2, m.128 kapsamında elkonulan eşya veya diğer malvarlığı değerlerinin suçtan zarar gören mağdura ait olması ve bunlara delil olarak artık ihtiyaç bulunmaması hâlinde sahibine iade edilmesini düzenler. Bu hüküm, suçtan elde edildiği iddia edilen ancak gerçekte mağdura ait olan malvarlığı değerlerinin gereksiz biçimde kamu elinde tutulmasını önler.

İade kararı verilirken üçüncü kişilerin hak iddiaları, mülkiyet belgeleri ve müsadere ihtimali ayrıca incelenir. Ceza soruşturmasındaki iade kararı, karmaşık özel hukuk mülkiyet uyuşmazlığını her durumda kesin biçimde çözmez; ancak kime teslim yapılacağı için dosyadaki mevcut hak sahipliği verileri değerlendirilir.

Elkonulan Eşya Değer Kaybediyorsa Ne Yapılır?

CMK m.132, elkonulan eşyanın zarara uğraması veya değerinde esaslı ölçüde kayıp meydana gelmesi tehlikesi varsa hüküm kesinleşmeden önce elden çıkarılmasına imkân verir. Soruşturma evresinde bu kararı hâkim, kovuşturma evresinde mahkeme verir. Karar öncesinde eşyanın sahibi şüpheli, sanık veya ilgili diğer kişilerin dinlenmesi ve kararın kendilerine bildirilmesi gerekir.

Bu mekanizma özellikle hızlı değer kaybeden, muhafazası yüksek gider gerektiren veya bozulabilir eşyalarda önemlidir. Elden çıkarma ile iade aynı kurum değildir: iade eşyanın hak sahibine teslimidir; m.132 kapsamındaki elden çıkarma ise muhafaza riskini yönetmek için uygulanır.

Yasak Eşya veya Müsadereye Tabi Eşya İade Edilir mi?

Bulundurulması başlı başına suç oluşturan eşya veya kanunen müsadereye tabi tutulması gereken araç ve değerler bakımından CMK m.131’in iade koşulları oluşmaz. İade talebi incelenirken yalnız mülkiyet değil, TCK m.54 ve m.55 kapsamındaki eşya ve kazanç müsaderesi şartları da değerlendirilir.

Bununla birlikte “suç dosyasında ele geçirildi” demek tek başına müsadere için yeterli değildir. Eşyanın suçun işlenmesinde kullanılması, suçun işlenmesine tahsis edilmesi, suçtan meydana gelmesi veya diğer kanuni müsadere şartlarının somut olarak bulunması gerekir. İyi niyetli üçüncü kişiye ait eşya bakımından TCK’daki koruyucu hükümler ayrıca uygulanır.

İade Edilen Dijital Cihazdaki Kopyalar Ne Olur?

Telefon veya bilgisayarın fiziksel olarak iade edilmesi, usulüne uygun alınmış adli kopyanın otomatik olarak yok edilmesi anlamına gelmez. Kopyanın dosyada saklanması ve kullanılması, arama-el koyma kararının kapsamı, delil ihtiyacı ve kişisel verilerin korunmasına ilişkin kurallara tabidir. Fiziksel eşya ile ondan elde edilen dijital delil iki farklı muhafaza konusu olabilir.

Bu nedenle iade talebinde, cihazın kendisine artık ihtiyaç bulunmadığı ile dijital kopyanın delil olarak saklanıp saklanamayacağı birbirinden ayrılmalıdır. Savunma bakımından kopyanın bütünlüğü, hangi verilerin incelemeye alındığı ve soruşturmayla ilgisiz özel verilerin dosyada tutulup tutulmadığı ayrıca denetlenmelidir.

Teslim tutanağı: İade kararı uygulandığında eşyanın marka, model, seri numarası, mevcut fiziki durumu ve teslim alan kişinin kimliği tutanağa yazılmalıdır. Özellikle araç, telefon ve bilgisayarda elkoyma sırasında bulunan aksesuarlar veya parçalar da teslim listesiyle karşılaştırılmalıdır. İade kararı verilmiş olmasına rağmen teslim yapılmıyorsa kararın infazı için ilgili Cumhuriyet Başsavcılığı veya mahkeme kalemi nezdinde yazılı başvuru yapılmalıdır.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →