Evlenmeye İzin Davası: 16 ve 17 Yaş, Yasal Temsilci ve TMK 124–128

Evlenmeye izin davası iki farklı durumu kapsar: TMK m.124’te on altı yaşını dolduran kişi için olağanüstü durum ve pek önemli sebeple mahkeme izni; m.128’de ise haklı sebep olmaksızın izin vermeyen yasal temsilcinin yerine hâkimin değerlendirmesi. On altı yaşını doldurmayan kişi için m.124 kapsamında izin verilmez. Anne-babanın onayı, yaş şartının veya kişinin özgür iradesinin yerine geçmez. Bu yol, çocukları evliliğe zorlamak için kullanılamaz.

Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor

Evlenme bakımından 16, 17 ve 18 yaş arasındaki fark nedir?

TMK m.124/1, kadın veya erkeğin on yedi yaşını doldurmadıkça evlenemeyeceğini düzenler. Küçükler için yasal temsilci iznine ilişkin m.126 da bu yaş kuralıyla birlikte uygulanır. On yedi yaşını doldurmuş fakat ergin olmayan kişinin durumu, on sekiz yaşını doldurmuş ve kısıtlı olmayan kişinin durumuyla aynı değildir. Yaş, ayırt etme gücü, kısıtlılık ve gerekli izinler ayrı ayrı kontrol edilmelidir.

On altı yaşını dolduranlar bakımından m.124/2 istisnai bir yargısal izin yolu düzenler. Hâkim ancak olağanüstü durumlarda ve pek önemli bir sebeple izin değerlendirmesi yapar. Bu, yaş küçüklüğünün her başvuruda sıradan bir belge işlemiyle giderilmesi değildir. Kanundaki iki özel koşul ve kişinin gerçek iradesi araştırılmadan yalnız ailelerin anlaşmasına dayanılarak sonuç kurulmaz.

On altı yaşını henüz doldurmayan kişi için bu maddede daha aşağı bir yaşa izin yetkisi verilmemiştir. Nişan yapılması, düğün hazırlığına para harcanması veya ailelerin anlaşması kanuni alt sınırı değiştirmez. Evlenme yaşını doldurmayan kişiyi sahte belgeyle büyük göstermek hukuka uygun başvuru yolu değildir. Gerçek bir nüfus kaydı hatasının düzeltilmesi ile yaş şartını dolanmak farklıdır.

Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün evlenme işlemleri açıklaması da on sekiz yaşını doldurmuş ve vesayet altında olmayan kişilerin başka bir kişinin iznine bağlı olmadığını; küçükler ve kısıtlılar bakımından özel izin düzeninin bulunduğunu belirtir. Bununla birlikte idari açıklama, m.124’teki olağanüstü durum ve pek önemli sebep koşullarının kaldırıldığı şeklinde yorumlanamaz. Kanun hükmü esas alınır.

Yaşın doldurulması ile yaştan gün almak aynı şey midir?

Hayır. Kanun tamamlanmış yaşı esas alır. On altı yaşından gün aldığını söyleyen kişinin on altı yaşını doldurmuş olduğu sonucu çıkarılmaz. Nüfus kaydındaki doğum tarihi, başvuru ve değerlendirme tarihiyle karşılaştırılır. Yalnız doğum yılı üzerinden yaklaşık hesap yapılması, özellikle doğum gününe yakın tarihlerde yanlış sonuç doğurur.

Doğum günü henüz gelmemiş kişinin takvim yılı değiştiği için yaşını tamamladığı kabul edilmez. Örneğin 10 Aralık doğumlu bir kişinin ilgili yaş eşiğini 1 Ocak’ta doldurduğu varsayılamaz. Bu örnek yalnız hesap yöntemini açıklar. Somut dosyada nüfus kaydı, varsa kesinleşmiş kayıt düzeltme kararı ve ilgili tarih birlikte kontrol edilir.

Kimlik belgesiyle aile anlatımı arasında çelişki varsa bu çelişki başvuruda gizlenmemelidir. Mahkemenin izin incelemesi, her idari kaydı başka bir dava açılmadan kendiliğinden değiştiren işlem değildir. Nüfus kaydının hukuken geçerli durumu ve gerçek hata iddiasının usulü ayrı değerlendirilir. Yaş şartını tamamlamaya yönelik gerçeğe aykırı anlatım kabul edilemez.

Olağanüstü durum ve pek önemli sebep nasıl değerlendirilir?

TMK m.124/2’deki ifadeler, hâkimin somut olayın koşullarını incelemesini gerektirir. Kanunda başvuru yapılınca mutlaka izin verilecek kapalı bir olay listesi bulunmaz. Evlilik hazırlığının başlaması, ailelerin uygun görmesi veya tarafların uzun süredir birbirini tanıması tek başına kanuni koşulların tamamlandığını göstermez. İleri sürülen sebep, neden olağan durumdan ayrıldığıyla birlikte açıklanmalıdır.

Gebelik iddiası da kanunda otomatik izin sebebi olarak yazılı değildir. Böyle bir durum ileri sürülüyorsa kişinin sağlık ve korunma ihtiyacı, özgür iradesi ve olayın diğer hukuki yönleri ayrıca değerlendirilir. Çocuğu veya başka bir kişiyi evliliğe zorlamak, mevcut bir sorunu hukuken çözmüş sayılmaz. Bir sağlık durumu üzerinden kesin mahkeme sonucu vaat edilmemelidir.

Mahkemeye sunulan olaylar gerçek olmalıdır. Dilekçeyi güçlendirmek için gerçekte bulunmayan zorunluluk, tehdit veya sağlık iddiası oluşturulmaz. HMK m.29’daki dürüst davranma ve doğruyu söyleme yükümlülüğü korunur. Başvurunun kabulü, belirli sözcükleri dilekçeye eklemeye değil, kanuni koşulların gerçek olayda bulunmasına bağlıdır.

İnceleme, kişinin eğitim, sağlık ve güvenlik koşullarını yok sayan bir formaliteye indirgenmemelidir. Evlenme kararı uzun süreli hukuki ve kişisel sonuçlar doğurur. Mahkemenin görevi, ailelerin hazırladığı planı sadece kayda geçirmek değildir. Özellikle kişinin kendi isteğinin bulunup bulunmadığı ve baskı altında olup olmadığı açıkça araştırılmalıdır.

On yedi yaşını dolduran kişinin anne-baba izni nasıl değerlendirilir?

TMK m.126, küçüğün yasal temsilcisinin izni olmadıkça evlenemeyeceğini düzenler. Burada önemli olan yalnız anne veya baba sıfatı değil, somut olayda yasal temsil yetkisinin kimde olduğudur. Velayetin birlikte kullanılması, boşanma sonrası velayet düzeni, ölüm veya vesayet farklı durumlar yaratır. Mevcut mahkeme kararı ve nüfus kayıtları incelenmeden her dosya için aynı imza sayısı söylenmez.

Velayet kararı bulunan dosyada kararın hüküm bölümü ve güncel durumu dikkate alınır. Çocuğun fiilen bir ebeveyn yanında oturması, temsil yetkisinin her durumda o kişide bulunduğunu tek başına göstermez. Velayet ve temsil ilişkisi bakımından kayıt ve yargısal düzenleme birlikte okunmalıdır. Aile içindeki sözlü anlaşma mevcut hükmün yerine geçirilmez.

Kısıtlı kişi bakımından TMK m.127’de yasal temsilci izni ayrıca düzenlenmiştir. On sekiz yaşın doldurulmuş olması, kısıtlılık halinde bütün izin koşullarının ortadan kalktığı anlamına gelmez. Buna karşılık kısıtlılık ile ayırt etme gücünün bulunmaması aynı şey değildir. Her kişinin hukuki ve fiilî durumu kendi belgeleriyle incelenmelidir.

Yasal temsilci haklı sebep olmaksızın izin vermezse ne olur?

TMK m.128, haklı sebep olmaksızın izin vermeyen yasal temsilcinin dinlenmesinden sonra hâkimin başvuran küçük veya kısıtlının evlenmesine izin vermesini düzenler. Bu yol, m.124/2’deki olağanüstü yaş izninden farklıdır. Birinde yaşa ilişkin istisna, diğerinde gerekli temsilci izninin haksız biçimde verilmemesi incelenir. Dilekçede hangi durumun bulunduğu açık belirtilmelidir.

Temsilcinin izin vermemesi tek başına haksızlık kanıtı değildir. İleri sürdüğü gerekçe dinlenir ve somut olayda değerlendirilir. Aynı şekilde temsilci olması, gerekçe göstermeden kişinin hayatına ilişkin her kararı sınırsız biçimde engelleme yetkisi vermez. Kanun, izin vermemenin haklı sebebe dayanıp dayanmadığının yargısal incelemesini öngörür.

Başvuruda temsilcinin kimliği, mevcut temsil yetkisi, izin talebinin durumu ve ret gerekçesi açıklanır. Kişinin yalnız ailesiyle görüş ayrılığı yaşaması, m.128’in bütün şartlarını kendiliğinden tamamlamaz. Yaş ve evlenme ehliyetine ilişkin diğer koşullar da ayrıca korunur. Hâkimin izni, kanundaki başka bir evlenme engelini otomatik ortadan kaldırmaz.

Anne-baba veya mahkeme izni kişinin kendi isteğinin yerine geçer mi?

Hayır. Evlenme kişiye sıkı sıkıya bağlı bir karardır. Anne-babanın onayı, kişinin evlenmek istemediğini açıklaması halinde onun yerine evlilik iradesi oluşturmaz. Mahkeme izni de doğrudan evlenme işlemi değildir. TMK m.142 uyarınca evlendirme sırasında tarafların olumlu sözlü cevaplarıyla kurulan irade açıklaması ayrıca gerekir.

TMK m.125, ayırt etme gücüne sahip olmayanların evlenemeyeceğini düzenler. Yaş izni verilmiş olması bu şartı ortadan kaldırmaz. Kişinin evliliğin anlam ve sonuçlarını kavrayıp kavramadığı, gerektiğinde ilgili uzman değerlendirmeleriyle açıklanmalıdır. Bir ebeveynin veya eş adayının kişi adına bütün soruları cevaplaması, kişinin kendi iradesinin araştırılmasını gereksiz kılmaz.

Başvuran kişi baskı altında olduğunu, evlenmek istemediğini veya tehdit edildiğini bildiriyorsa bu beyan ciddiyetle değerlendirilmelidir. Güvenli biçimde dinlenme ve korunma ihtiyacı, başvurunun merkezindedir. Nişan yapılması veya hazırlık masrafı nedeniyle artık vazgeçemeyeceği söylenemez. Nişanlılık evlenmeye zorlama hakkı vermez; olası parasal uyuşmazlıklar kendi koşullarıyla ayrıdır.

Evlenmeye izin başvurusunda hangi mahkeme görevlidir?

Evlenme izni aile hukukuna ilişkin olduğundan, 4787 sayılı Kanun m.4 uyarınca aile mahkemesinin görev alanındadır. Aile mahkemesi bulunmayan yerde belirlenen asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. HMK m.382’de henüz evlenme yaşında olmayanların evlenmesine izin verilmesi çekişmesiz yargı işleri arasında sayılmıştır. Çekişmesiz yargı niteliği, özel görev hükmünün göz ardı edilmesini gerektirmez.

Yetki bakımından çekişmesiz yargıya ilişkin HMK m.384 ve uygulanacak özel hükümler birlikte değerlendirilir. Kanunda aksine hüküm bulunmadıkça talepte bulunanın veya ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesi yetkilidir. Boşanma davalarına özgü yetki kuralını, sırf aynı mahkeme türü görevli diye bu başvuruya otomatik taşımak doğru değildir.

Başvurunun çekişmesiz olması, ilgili kişilerin dinlenmeyeceği veya mahkemenin araştırma yapmayacağı anlamına gelmez. HMK m.385 çerçevesinde uygun düştüğü ölçüde basit yargılama usulü ve aksine hüküm yoksa resen araştırma ilkesi uygulanır. Mahkeme, sunulan hazır metni incelemeden onaylayan bir makam değildir.

Başvuru için hangi belgeler hazırlanmalıdır?

Kimlik ve nüfus kayıtları, güncel adres, varsa velayet veya vesayet kararı ve ileri sürülen özel sebebi açıklayan belgeler temel dosyayı oluşturur. Başvuranın yaşı ve yasal temsilcisinin kimliği birbirinden bağımsız doğrulanır. Sağlık durumuna dayanılıyorsa ilgili resmî veya usulüne uygun sağlık belgeleri sunulur; gereksiz kişisel bilgiler dosyaya yığılmaz.

Dilekçede talebin m.124’e mi, m.128’e mi dayandığı; evlenilmek istenen kişinin kimliği ve neden yargısal izin gerektiği açıklanır. Her iki kişinin hukuki durumunun belirlenmesi gerekir. Sadece evlenmeme izin verilsin şeklindeki soyut sonuç, ileri sürülen olayların ve delillerin açıklanmasının yerine geçmez. Gerçeğe aykırı standart senaryolar kullanılmaz.

Elektronik yazışma sunulacaksa HMK m.199 kapsamındaki belge niteliği ve hukuka uygun elde edilme kontrol edilir. Kişinin özel hesabına izinsiz girme, sahte mesaj üretme veya konuşmanın anlamını değiştirme meşru delil hazırlama yöntemi değildir. Mahkemenin istediği belgeye ulaşılamıyorsa bunun nedeni açıkça bildirilir.

Anne-baba, vasi ve başvuran nasıl dinlenir?

TMK m.124/2’de olanak bulundukça karardan önce anne ve baba veya vasinin dinlenmesi düzenlenir. TMK m.128 ise haklı sebep olmadan izin vermeyen yasal temsilcinin dinlenmesini özel olarak öngörür. Bu iki hükmün ifade ve amacı aynı değildir. İlgili kişilerin kim olduğu ve adresleri doğru gösterilmelidir; bilinçli biçimde yanlış adres bildirerek dinlenmeyi engellemek hukuka uygun değildir.

Başvuranın kendi açıklaması ayrıca önem taşır. Aile üyelerinin ortak beyanı, kişinin bağımsız isteğini otomatik kanıtlamaz. Gerektiğinde sosyal ve psikolojik koşullar uzman yardımıyla değerlendirilir. Uzman incelemesi, kişinin nasıl cevap vermesi gerektiğini ezberletme süreci değildir; gerçek koşulların ve korunma ihtiyacının anlaşılmasına hizmet eder.

İzin kararı verildiğinde nikâh kendiliğinden gerçekleşir mi?

Hayır. İzin kararı, kanuni izin koşuluna ilişkin yargısal değerlendirmedir; evlendirme işleminin tamamı değildir. Kararın usulüne uygun kesinleşme ve kullanılma durumu kontrol edilir, ardından yetkili evlendirme memurluğunun istediği diğer belgeler tamamlanır. Sağlık belgesi, kimlik ve evlenme engellerine ilişkin inceleme ayrıca yürütülür. Mahkeme kararı sadece dosyanın varlığı gösterilerek ikame edilemez.

Karar, belirtilen kişinin hukuki durumuna ve somut talebe ilişkindir. Kimliği farklı bir eş adayı veya değişen koşullar söz konusu olduğunda eski kararı genel ve sınırsız izin belgesi gibi kullanmak doğru değildir. Evlendirme memurluğuna sunulan kararın hüküm bölümü ve kesinleşme kaydı birlikte incelenir. Yargılama sürüyor olması, izin verilmiş olduğu anlamına gelmez.

Mahkeme izni diğer evlenme engellerini kaldırır mı?

TMK m.129 ve devamındaki hısımlık, önceki evlilik ve ilgili diğer engeller ayrıca değerlendirilir. Yaşa veya temsilci iznine ilişkin karar, mevcut başka bir evliliği sona erdirmez. Ayırt etme gücüne ilişkin koşul da bağımsızdır. Her hukuki engelin kendi hükmü vardır; tek bir izin kararı bütün denetimlerin yerine geçmez.

Taraflardan biri yabancıysa kimlik, evlenme ehliyeti belgesi, uygulanacak hukuk ve belgelerin Türkiye’de kullanılması ayrı inceleme gerektirir. Bu yazıdaki Türk Medeni Kanunu açıklaması, bütün yabancı ülke hukuklarının aynı yaş ve izin koşullarına sahip olduğunu ileri sürmez. Yabancı belgenin tercümesi ve onayı da içeriğinin her durumda geçerli olduğu anlamına gelmez.

Evlenmeye izin ile mahkemece ergin kılınma aynı işlem midir?

TMK m.12’deki ergin kılınma, genel fiil ehliyeti bakımından farklı bir kurumdur. Evlenmeye izin başvurusunun amacı ise belirli evlenme koşulunun yargısal incelemesidir. On beş yaşında ergin kılınan kişinin bu nedenle evlenme yaşına ilişkin bütün özel kurallardan muaf olduğu sonucu çıkarılmaz. Genel erginlik ile özel yaş sınırı ayrılmalıdır.

TMK m.11’de evlenmenin kişiyi ergin kıldığı düzenlenir; fakat izin kararının verilmesi henüz evlenme değildir. Bu nedenle karar alınır alınmaz bütün medeni durum sonuçlarının doğduğu varsayılmaz. Evlilik iradesinin usulüne uygun açıklanması ve evlenmenin kurulması ayrı aşamadır. Başvurunun doğru adı, istenen hukuki sonuca göre belirlenmelidir.

Baskı, tehdit veya güvenlik sorunu varsa hangi yaklaşım izlenir?

5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu bakımından on sekiz yaşını doldurmayan kişinin korunma ihtiyacı, medeni hukukta erken erginlik kazanmış olmasıyla yok sayılmaz. Zorla evlendirme baskısı, tehdit veya şiddet iddiasında koruyucu ve destekleyici tedbirler ayrıca değerlendirilir. 6284 sayılı Kanundaki koruma yolları da kendi koşullarıyla kullanılır. İzin başvurusu, korunma ihtiyacını kapatan işlem değildir.

Kişi ekonomik nedenle avukata veya yargısal işleme erişemiyorsa adli yardım başvurusu koşulları incelenir. Acil tehlikede güvenlik ve yetkili kolluğa başvuru önceliklidir. Aile içindeki anlaşmazlığı çözmek adına kişinin istemediği evliliğe yönlendirilmesi kabul edilemez.

Başvuruda hangi hatalardan kaçınılmalıdır?

Yaştan gün almayı doldurmuş yaş saymak, aile onayını özgür iradenin yerine koymak, gebelik veya düğün hazırlığını otomatik kabul sebebi gibi sunmak temel hatalardır. Bir diğer hata, mahkemece ergin kılınma ile evlenme iznini aynı işlem saymaktır. Dilekçenin dayanağı, olayın gerçek niteliğine uygun seçilmelidir.

İnternetteki bir karar veya başka dosyada verilmiş izin, yeni dosyanın sonucunu garanti etmez. Her başvuruda yaş, ehliyet, temsil, somut sebep ve korunma ihtiyacı birlikte incelenir. Bu yazı, kanuni sınırları açıklamak için hazırlanmıştır; erken evliliği teşvik eden veya yargılamayı dolanmaya yönelik bir kılavuz değildir.

Evlenmeye izin davası hakkında sıkça sorulan sorular

Türkiye geneli dosya takibi

Yaş, temsil yetkisi, görev ve korunma koşulları ülke genelinde aynı kanuni çerçevede değerlendirilir. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunda Türkiye geneli dosya takibi Mersin’den yönetilir. Başvurunun bulunduğu yer ve ilgili kişilerin adresleri dosya özelinde incelenir.

Mersin uygulaması

Mersin bağlantılı başvuruda nüfus kayıtları, yasal temsilci bilgileri ve somut sebebe ilişkin belgeler birlikte kontrol edilir. Yerel uygulama adı altında yaş sınırını düşüren veya izin sonucunu garanti eden bir yöntem bulunmaz. Bu yazı genel hukuki bilgilendirmedir.

Resmî kaynaklar ve ilgili hükümler

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu: m.11–13, 124–130 ve 142. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü, Evlenme İşlemleri: ehliyet ve izin açıklaması. 6100 sayılı HMK: m.29, 382–385. 4787 sayılı Kanun: m.2 ve 4. 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu: m.3–5. 6284 sayılı Kanun: koruyucu ve önleyici tedbirler. Kontrol tarihi: 6 Eylül 2026.

Yazar

Av. Halil BAKIRCI · Mersin Barosu, sicil 3472.