Finans Şirketi Müşterisine Nakdi Kredi Verebilir mi? %1 Sınırı | 6361 m.9/1-b (2026)
Kısa ve net cevap: 6361 sayılı Kanun m.9/1-b uyarınca finansal kiralama, faktoring, finansman ve tasarruf finansman şirketleri kural olarak nakdi kredi kullandıramaz. Kanun yalnızca müşterileriyle yaptıkları sözleşmeler çerçevesinde, yapılan işlemin bir parçası olarak ve müşteriye ilave finansman sağlamak amacıyla kullandırılan nakdi kredi için istisna tanır. Bu istisnanın toplamı, kural olarak şirketin ödenmiş sermayesinin %1’ini geçemez. Kurul bu oranı sıfıra kadar azaltabilir, %5’e kadar artırabilir veya şirket bazında farklılaştırabilir.
Bu hüküm, 6361 kapsamındaki şirketleri banka gibi genel nakdi kredi veren kuruluşlara dönüştürmemek için konulmuştur. İstisna yalnız “müşteri” sıfatının bulunmasına değil, nakdi kredinin şirketin yaptığı esas finansal işlemin bir parçası olmasına bağlıdır. Bağımsız ihtiyaç kredisi, serbest nakit finansmanı veya ana işlemden kopuk para kullandırımı bu istisnaya dayanılarak sınırsız biçimde yapılamaz.
6361 m.9/1-b nakdi kredi konusunda hangi kuralı getirir?
Kanunun başlangıç noktası yasaktır. Finansal kiralama, faktoring, finansman ve tasarruf finansman şirketleri, bankaların kredi verme yetkisine benzer genel bir nakdi kredi faaliyeti yürütemez. Hükümdeki istisna dar yorumlanmalıdır; çünkü istisna olmasaydı ana finansal işlemin yürütülmesi sırasında müşterinin küçük ve doğrudan bağlantılı nakit ihtiyacının karşılanması da mümkün olmayacaktı.
Bu nedenle m.9/1-b, şirketin ana faaliyetini tamamlayan ilave finansman ile bağımsız nakdi kredi ürününü birbirinden ayırır. Kredi şirketin esas sözleşmesinden veya ticari tercihinden doğan sınırsız bir yetki değildir. Kanun, kullandırımın müşteriye yapılmasını, mevcut sözleşme çerçevesinde olmasını, ana işlemin bir parçası sayılmasını ve ilave finansman amacı taşımasını birlikte arar.
Bir para transferinin “avans”, “destek”, “masraf finansmanı” veya başka bir adla kaydedilmesi tek başına hukuki sonucu değiştirmez. İşlemin gerçek mahiyeti, para akışı, geri ödeme şartı, faiz veya ücret yapısı ve ana finansal işlemle bağlantısı incelenir.
%1’lik istisnanın dört temel şartı nelerdir?
Birinci şart, nakdi kredinin şirketin müşterisine kullandırılmasıdır. Şirketle ana faaliyet ilişkisi bulunmayan üçüncü kişiye sırf kısa vadeli finansman amacıyla para verilmesi m.9/1-b istisnasının lafzına uymaz. İkinci şart, işlemin müşteriyle yapılan sözleşme çerçevesinde gerçekleşmesidir. Ana işlemden ayrı, bağımsız kredi sözleşmesi kurulması faaliyet sınırı bakımından ayrıca risk yaratır.
Üçüncü şart, nakdi kredinin “yapılan işlemin bir parçası” olmasıdır. Örneğin finansal kiralama, faktoring veya finansman işleminin kurulması ve tamamlanmasıyla doğrudan bağlantı bulunmalıdır. Dördüncü şart ise müşteriye ilave finansman sağlama amacıdır. Bu şartlar gerçekleşse bile toplam nakdi kredi hacmi kanuni orana tabidir.
Şirketin müşteri sayısının çokluğu veya her müşteriye küçük tutar verilmesi oran kontrolünü ortadan kaldırmaz. Kanun toplamı ödenmiş sermayeyle ilişkilendirdiği için bütün istisna kapsamındaki nakdi kullandırımlar konsolide edilerek şirketin güncel ödenmiş sermayesine göre izlenmelidir.
%1 sınırı nasıl hesaplanır?
Kanun, istisna kapsamında kullandırılabilecek nakdi kredilerin toplamını şirketin ödenmiş sermayesinin yüzdesine bağlar. Kural olarak toplam tutar ödenmiş sermayenin %1’ini geçemez. Hesaplamada ana sözleşmede yazılı kayıtlı sermaye veya hedeflenen sermaye değil, hukuken ve muhaseben fiilen ödenmiş sermaye esas alınır.
Örneğin ödenmiş sermayesi 100 milyon TL olan bir şirket bakımından kanuni %1 oranı 1 milyon TL’lik bir toplam limite karşılık gelir. Ancak bu örnek yalnız matematiksel açıklamadır; Kurulun şirket bazında veya genel düzenlemeyle oranı azaltma, artırma veya farklılaştırma yetkisi bulunduğundan işlem tarihinde geçerli BDDK düzenlemesi ayrıca kontrol edilmelidir.
Sermaye artırımı tescil edilse bile ödenmemiş kısım limit hesabını otomatik büyütmez. Aynı şekilde sermaye azaltımı veya özkaynak yapısındaki değişiklikler uyum sisteminde güncel olarak izlenmelidir. Limit kontrolünün yalnız yıl sonunda yapılması yeterli değildir; yeni kullandırım öncesinde kullanılabilir sınır hesaplanmalıdır.
Nakdi kredi ana işlemle ne kadar bağlantılı olmalıdır?
Kanun “yaptığı işlemin bir parçası olarak” ifadesini kullanır. Bu, paranın müşteriye verilmesinin tek başına yeterli olmadığını gösterir. Ana finansal işlem olmadan nakdi kredi de verilmeyecek nitelikteyse bağlantı güçlüdür. Ana işlem sona erdikten sonra müşteriye tamamen başka bir ihtiyaç için para verilmesi ise bağlantıyı zayıflatır.
Finansal kiralamada kiralanan malın teslimi, tescili veya işlemle zorunlu biçimde bağlantılı belirli giderler; faktoringde devralınan alacak portföyüyle doğrudan bağlantılı finansman; finansman şirketinde kredilendirilen mal veya hizmet ediniminin tamamlanmasıyla bağlantılı ilave tutar söz konusu olabilir. Ancak her somut işlemde sözleşme ve para akışı ayrı incelenmelidir.
Şirketin kredi kullandırımını ana ürünün pazarlama aracı hâline getirerek gerçekte bağımsız nakit finansmanı sunması, istisnanın amacına aykırı sonuç doğurur. Uyum değerlendirmesinde kredi tutarı kadar işlemin ekonomik fonksiyonu da önemlidir.
Kural hangi şirket türlerine uygulanır?
m.9’daki “şirket” kavramı Kanun kapsamındaki finansal kiralama, faktoring, finansman ve tasarruf finansman şirketlerini kapsar. Bununla birlikte tasarruf finansman şirketleri için m.9/5 ayrıca daha özel yasaklar getirir. Tasarruf finansman şirketleri tasarruf finansman sözleşmeleri dışında finansman sağlayamaz ve üçüncü taraflara borç veremez. Bu özel hüküm nedeniyle genel %1 istisnası tasarruf finansman yapısı bakımından m.9/5 ile birlikte okunmalıdır.
Faktoring şirketi bakımından da devralınan alacağın niteliği m.9/2 ve m.38’de ayrıca sınırlandırılmıştır. Finansman şirketinde ana model satıcıya doğrudan ödeme yoluyla mal veya hizmet alımının kredilendirilmesidir. Dolayısıyla nakdi kredi istisnası, her şirket türünün kendi ana faaliyet yapısını değiştirmez.
BDDK %1 oranını değiştirebilir mi?
Evet. Kanun Kurula oranı sıfıra kadar azaltma, ödenmiş sermayenin %5’ine kadar artırma veya şirket bazında farklılaştırma yetkisi verir. Bu nedenle şirket içi politika belgesine yalnız “kanuni oran %1’dir” yazılması yeterli değildir. Güncel BDDK düzenleme ve kararları takip edilmelidir.
Kurulun bu yetkisi risk temellidir. Şirketin mali yapısı, sektör koşulları veya belirli şirket türünün özellikleri dikkate alınarak farklı sınırlar getirilebilir. Şirket, kendi lehine daha yüksek oranı ancak yürürlükteki Kurul düzenlemesi veya kararına dayanıyorsa uygulayabilir; ticari ihtiyaç tek başına oranı yükseltmez.
İlave finansman sözleşmede nasıl gösterilmelidir?
Sözleşmede nakdi tutarın ana işlemle bağlantısı, kullandırım şartı, vadesi, geri ödeme planı, uygulanacak ücret veya finansman maliyeti, temerrüt sonuçları ve teminat yapısı açıkça yazılmalıdır. Özellikle ana işlem bedeli ile ilave nakdi kredi birbirinden muhasebe ve sözleşme düzeyinde ayrıştırılabilmelidir.
Müşteriye yapılan ödemenin hangi borcu karşıladığı belirsiz bırakılmamalıdır. Finansal tüketici işlemlerinde ayrıca 6502 sayılı Kanun ve ilgili tüketici finansmanı düzenlemeleri gündeme gelebilir. Ticari müşterilerde ise Türk Borçlar Kanunu, Türk Ticaret Kanunu ve teminat hükümleri uygulanabilir. 6361 m.9 sınırı bu diğer kurallardan bağımsız olarak korunur.
Şirketin standart sözleşmesine genel bir “gerektiğinde kredi verilebilir” hükmü eklemesi kanuni şartların yerine geçtiği anlamına gelmez. Her kullandırımda bağlantı ve limit kontrolünün belgeye bağlanması gerekir.
BDDK denetiminde hangi kayıtlar önemlidir?
6361 m.17 çerçevesinde BDDK, şirketin sözleşmelerini, muhasebe kayıtlarını, bilgi sistemlerini ve işlem belgelerini inceleyebilir. Nakdi kredi limitinin denetiminde ödenmiş sermaye verisi, açık kredi bakiyeleri, kullandırım tarihleri, müşteri sözleşmeleri ve ana işlemi gösteren belgeler birbiriyle uyumlu olmalıdır.
Şirket bilgi sisteminde istisna kapsamındaki tüm nakdi krediler ayrı bir ürün koduyla izlenebilir, yeni kullandırım öncesinde otomatik limit kontrolü yapılabilir ve oran yaklaşırken uyum birimine bildirim üretilebilir. Bu kontroller kanunun aradığı sonucun teknik olarak korunmasına yardımcı olur.
Manuel tablolarla yapılan ve güncellenmeyen takip, özellikle çok şubeli yapılarda sınır aşımına yol açabilir. Şube bazında limit tanınmış olması şirket toplamındaki kanuni oranı değiştirmez; merkezî izleme gerekir.
%1 veya Kurulca belirlenen sınır aşılırsa ne olur?
6361 m.44, m.9/1-b veya m.9/1-c’ye aykırılık için idari para cezası rejimi öngörür. Kanundaki parasal tutarlar yıllık mevzuat uygulaması bakımından ayrıca güncel değerlerle kontrol edilmelidir; ancak yaptırımın hukuki dayanağı açıkça m.44’tür. Kurul kararı gerekçeli olmalı ve idari para cezası uygulanmadan önce m.45 uyarınca ilgiliye savunma hakkı tanınmalıdır.
Aykırılığın tekrarı veya yaptırım kararı verilinceye kadar birden fazla kez işlenmesi, m.44’teki artırımlı uygulama hükümlerini gündeme getirebilir. Ayrıca sürekli ve sistematik sınır ihlalleri şirketin risk yönetimi ve iç kontrol sisteminin yeterliliği açısından m.14 ve m.15 kapsamında değerlendirilir.
Müşteri açısından ise sözleşmenin özel hukuk sonuçları ayrıca ele alınır. İdari mevzuata aykırılığın sözleşmenin tamamını otomatik olarak geçersiz kıldığı sonucu her durumda çıkarılamaz; sözleşmenin niteliği, emredici hükmün amacı ve uygulanacak özel hukuk kuralları birlikte değerlendirilmelidir.
Mersin’de ticari finansman ve nakdi kredi uyuşmazlıkları
Mersin’deki ticari işletmeler finansal kiralama, faktoring ve finansman ürünlerini makine, taşıt, stok ve hizmet alımlarında yoğun biçimde kullanabilir. Ana işlem yanında verilen nakdi tutarın hukuki niteliği; teminat, fatura ve geri ödeme kayıtlarıyla birlikte incelenmelidir. Şirketin merkezinin başka ilde olması, Mersin’de yapılan ticari işlemden doğan sözleşme ve delil sorunlarını ortadan kaldırmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu, İhsaniye, 4903. Sk. Profit İş Merkezi No:23 Kat:3 Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin adresinde 6361 sayılı Kanun kapsamındaki finansman sözleşmeleri ve ticari uyuşmazlıklar hakkında hukuki inceleme yürütmektedir. İncelemede kanuni oran, işlem tarihindeki BDDK düzenlemesi ve ana sözleşmeyle fiili para akışı birlikte değerlendirilir.
Sık Sorulan Sorular
1. Finansal kiralama şirketi nakit ihtiyaç kredisi verebilir mi?
Genel amaçlı nakdi kredi faaliyeti yürütemez. m.9/1-b yalnız ana işlemin bir parçası olan ilave finansman için sınırlı istisna tanır.
2. Kanuni oran kaçtır?
Kural olarak toplam nakdi kredi ödenmiş sermayenin %1’ini geçemez.
3. BDDK oranı artırabilir mi?
Evet. Kurul oranı %5’e kadar artırabilir, sıfıra kadar azaltabilir veya şirket bazında farklılaştırabilir.
4. Limit müşteri başına mı hesaplanır?
Kanun toplam kullandırımı şirketin ödenmiş sermayesine bağlar. Bu nedenle şirket genelindeki istisna kapsamı krediler birlikte izlenir.
5. Kayıtlı sermaye mi ödenmiş sermaye mi esas alınır?
Kanun açıkça ödenmiş sermayeyi esas alır.
6. Müşteri olmayan kişiye %1 içinde kredi verilebilir mi?
m.9/1-b istisnası müşterilerle yapılan sözleşmeler çerçevesindeki ana işlemin parçasına ilişkindir; bağımsız üçüncü kişi kredisi bu istisnaya dayanamaz.
7. Tasarruf finansman şirketi için de aynı kural yeterli mi?
Hayır. Tasarruf finansman şirketlerinin özel yasakları m.9/5’te ayrıca düzenlenmiştir ve birlikte uygulanır.
8. Sınır aşımında hangi madde uygulanır?
İdari yaptırım rejimi 6361 m.44’te düzenlenmiştir; savunma usulü m.45’tedir.
9. Sözleşmede krediye izin verilmesi yeterli mi?
Hayır. Sözleşme hükmü kanuni oranı ve ana işlemle bağlantı şartını ortadan kaldırmaz.
10. Şirket limiti nasıl güvenli izler?
Güncel ödenmiş sermaye, açık nakdi kredi bakiyesi ve yeni kullandırımlar merkezî bilgi sisteminde gerçek zamanlı veya işlem öncesi kontrol edilmelidir.
Resmî kaynaklar
İlgili rehberler
- Finans şirketlerinde ana faaliyet sınırı
- Finansal şirket faaliyet izni
- Kuruluş şartları
- Şube ve acentelik yasağı
Finansman sözleşmesi ve mevzuat incelemesi: +90 552 224 43 66.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
