Fransa JAF Çocukla Görüşme Kararı Türkiye’de Nasıl Uygulanır? 1996 Lahey m.23–28

Hukuki Unsurlar ve Deliller

Fransa JAF kararının konusu ve Türkiye’de doğurduğu ilk soru

Fransa’da juge aux affaires familiales (JAF), anne ve babanın ayrılığından sonra çocukların olağan ikamet yeri, ebeveyn sorumluluğu, görüşme ve çocukla birlikte kalma günleri hakkında karar verebilir. Fransız kararlarında droit de visite et d’hébergement ibaresi, diğer ebeveynin çocukla görüşmesine ve belirli zamanlarda yanında kalmasına ilişkin düzenlemeyi ifade eder. Bu kararın Türkiye bakımından hukuki değeri, Fransızca belgeye apostil alınmasından ibaret değildir. Öncelikle kararın koruma tedbiri niteliği, verildiği tarih, Fransız makamının yetkisi ve Türkiye’de istenen sonucun niteliği belirlenir.,Örneğin Paris’te çocukla her ayın ilk hafta sonu görüşmeye ilişkin bir karar bulunduğunu düşünelim. Çocuk daha sonra Mersin’e taşınmış olabilir. Bu durumda “Fransız kararını tanıtmak” ile “Mersin’de belirtilen hafta sonunda çocuğu teslim almak” ayrı taleplerdir. 1996 tarihli Lahey Sözleşmesi, bu ayrımı m.23–28’de tanıma ve icra edilebilirliğin tescili üzerinden düzenler. 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu ise Türkiye’de çocukla kişisel ilişki kararlarının uzman desteğiyle yerine getirilmesine ilişkin iç hukuk yolunu gösterir.

1996 Lahey Sözleşmesi Fransa ve Türkiye arasında yürürlükte mi?

Evet. 19 Ekim 1996 tarihli Velayet Sorumluluğu ve Çocukların Korunması Sözleşmesi, Fransa bakımından 1 Şubat 2011’de, Türkiye bakımından 1 Şubat 2017’de yürürlüğe girmiştir. Bu tarihler Lahey Uluslararası Özel Hukuk Konferansı’nın resmî taraflık tablosunda gösterilir. Bir dosyada iki ülkenin de taraf olmasına bakmak yeterli değildir; uyuşmazlık konusu kararın tarihi, ilgili tedbirin niteliği ve Sözleşme’nin zaman bakımından uygulanması ayrıca incelenir. Türkiye’nin 1996 Sözleşmesi’ne taraf olmadığına dair 2016 öncesinden kalma yazılar güncel değildir.,Sözleşme m.2 doğumdan on sekiz yaşına kadar olan çocuklar için uygulanır. M.3/b velayet hakkı yanında rights of access, yani kişisel ilişki ve geçici olarak başka yerde çocukla kalma hakkını da kapsar. Buna karşılık m.4/e nafaka yükümlülüklerini kapsam dışı bırakır. Dolayısıyla Fransız JAF belgesinde hem görüşme hem nafaka hükmü varsa, görüşme tedbiri ile parasal nafaka alacağı aynı uluslararası hukuki kanaldan yürütülmez.

Fransız JAF kararı ile boşanma tescilini karıştırmayın

Fransa’da verilmiş bir boşanma hükmünün Türk nüfus kayıtlarına işlenmesi, aynı kararın çocukla kişisel ilişkiye ilişkin tedbirlerinin Türkiye’de fiilen uygulanmasıyla aynı işlem değildir. 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m.27/A kapsamındaki idarî tescil, boşanma durumunun nüfus kaydına geçirilmesine yöneliktir. Çocuğun hangi tarihte hangi ebeveynle görüştürüleceği, bu idarî kaydın yapılmasıyla kendiliğinden icra edilmiş olmaz. Boşanma, velayet, nafaka ve görüşme bölümleri ayrı ayrı sınıflandırılmalıdır.,Fransız kararının hem divorce hem autorité parentale hem de droit de visite başlıkları taşıması olağandır. Türkiye’deki başvurudan önce bu hükümlerin hangi hukuki amaca hizmet ettiği gösteren bir çizelge hazırlanmalıdır. Nüfusta medeni durum düzeltmesi, çocukla ilişkinin tanınması, fiilî görüşme düzeninin yerine getirilmesi ve ödeme alacağının tahsili için aynı dilekçeyi kullanmak usul hatasına yol açabilir. İlgili [Fransa boşanma tescili] konulu rehberimiz kişisel ilişki davasının yerine geçmez.

Çocuğun mutat meskeni neden Fransa mahkemesinin yetkisini belirler?

1996 Lahey Sözleşmesi m.5/1, çocuk hakkında koruma tedbiri almaya esas olarak çocuğun mutat meskeninin bulunduğu akit devlet makamlarını yetkili kılar. Bir çocuğun Fransa’da doğmuş veya Fransız vatandaşlığına sahip olması tek başına her tarih için Fransız mahkemesini yetkili tutmaz. Çocuğun fiilen nerede yaşadığı, okul, aile düzeni, yerleşmenin sürekliliği ve yaşına uygun sosyal bağlantıları değerlendirilir. Resmî adres kaydı önemli bir delildir, ancak bütün hukuki analizin tek başına yerine geçmez.,M.5/2 uyarınca mutat meskenin başka akit devlete değişmesi hâlinde kural olarak yeni mutat mesken devleti makamları yetkili olur; haksız götürme veya alıkoyma hâlindeki m.7 istisnası saklıdır. Bu yüzden Fransız kararının tarihi ile çocuğun Türkiye’ye geldiği tarih ayrı ayrı tespit edilmelidir. Çocuk henüz Fransa’da mutat meskene sahipken verilmiş düzenleme ile yıllar sonra çocuğun Türkiye’de yerleşmesinin ardından verilen yeni Fransız kararının yetki dayanağı aynı olmayabilir. Tanımayı reddetme ihtimalinde m.23/2(a) bu yetki meselesine bağlanır.

Haksız götürme ile olağan taşınma birbirinden farklıdır

Çocuk bir ebeveynin rızasıyla veya yetkili makamın izniyle Türkiye’ye yerleşmiş olabilir; başka bir olayda çocuk velayet hakkını ihlal edecek şekilde götürülmüş veya geri verilmemiş olabilir. 1996 Lahey Sözleşmesi m.7, haksız götürme veya alıkoymada önceki mutat mesken devleti makamlarının yetkisinin hangi koşullara kadar korunduğunu ayrıntılı düzenler. Her taşınmayı otomatik “çocuk kaçırma” olarak nitelendirmek doğru değildir. Yasal temsil, mevcut kararın seyahat hükümleri ve fiilî olay tarihi incelenmelidir.,Çocuğun iadesi istemiyle kişisel ilişki kararının tanınması farklı amaçlara yönelir. İade sürecinde 1980 Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesi ve Türkiye’nin 5717 sayılı Kanunu ayrı önem taşır; 1996 Sözleşmesi ise yetki, tedbirin tanınması ve makamlar arası iş birliği açısından temel kuralları verir. Bir davada her iki rejimin birlikte gündeme gelmesi mümkündür. Ancak “Fransız JAF kararı var, çocuk mutlaka Fransa’ya gönderilir” sonucu, bu ayrımlar ve talep türleri değerlendirilmeden kurulamaz.

Lahey madde 23: Koruma tedbirleri kanun gereği tanınır

1996 Sözleşmesi m.23/1, bir akit devlet makamının aldığı çocuk koruma tedbirinin diğer akit devletlerde kanun gereği tanınacağını düzenler. Bu kural, her durumda yeni bir esas incelemesi yapılarak Fransız kararının yeniden verilmesi gerekmediğini gösterir. Ancak tanınma ile çocuğun Türkiye’de fiilen teslimi aynı hukuki işlem değildir. Tanınma, kararın hukuki etki doğurması hakkındadır; maddi uygulama için m.26 ve m.28 hükümleri de önem taşır.,M.23/2 tanımaya karşı sınırlı ret nedenleri sayar. Örneğin kararı veren makamın Sözleşme’nin yetki hükümlerine dayanmaması, acil hâller dışındaki bazı dinlenilme eksiklikleri, çocuğun üstün yararı gözetilerek kamu düzenine açık aykırılık ve maddede gösterilen diğer koşullar önemlidir. Sadece Türkiye mahkemesinin görüşme günlerini farklı seçebilecek olması, yabancı tedbiri baştan esastan yeniden inceleme hakkı vermez. Ret nedenleri genişletilerek tahmin edilemez; Sözleşme’nin açık hükmüne bağlanır.

Lahey madde 24: Tanıma veya tanımama kararı talebi

M.23/1’deki kendiliğinden tanınma ilkesine rağmen 1996 Sözleşmesi m.24, ilgili kişiye yabancı koruma tedbirinin tanınması veya tanınmaması konusunda yetkili makamdan karar isteme hakkı tanır. Bu yol, özellikle karşı tarafın Fransız JAF kararının Türkiye’deki hukuki etkisini reddettiği ya da bir idarî işlemde kararın tanındığının belgelenmesi gerektiği durumlarda önem kazanır. Talebin usulü, başvurulan akit devletin hukukuna göre yürütülür. Bu başvuru yolu ile icra edilebilirliğin tesciline yönelik m.26 birbirine karıştırılmamalıdır.,Başvuru dilekçesinde kararı veren Fransız mahkemenin adı, karar tarihi ve sayısı, ilgili çocuğun kimliği, tarafların sıfatı, hükmün özellikle kişisel ilişkiye ilişkin kısmı ve Türkiye’de istenen hukuki sonuç ayrı anlatılmalıdır. Dosyaya Fransızca kararın eksiksiz örneği, uygun tercümesi, kararın yürürlük veya icra edilebilirlik durumunu gösteren belgeler ve çocuğun yerleşimine ilişkin kayıtlar eklenir. Başvuru yalnız sonuç isteyen değil, m.23–24’ün hukuki kapsamını açıkça kuran bir metin olmalıdır.

Lahey madde 26: Türkiye’de fiilen icra edilebilirlik

1996 Sözleşmesi m.26/1, bir akit devlette alınan ve o devlette icra edilebilir olan koruma tedbirinin başka bir akit devlette uygulanması gerekiyorsa, ilgili kişinin talebiyle ikinci devletin hukukunda öngörülen usule göre icra edilebilir ilan edilmesini veya icra için kaydedilmesini düzenler. M.26/2 basit ve hızlı usul, m.26/3 ise ret sebeplerinin m.23/2 ile sınırlı olması esasını getirir. Bu nedenle “tanınmış karar doğrudan çocuk teslim emri yerine geçer” ifadesi hukuken eksiktir.,Fransız kararındaki droit de visite bölümünün gerçekten icra edilebilir olup olmadığı ve kararın hangi döneme ilişkin olduğu belgelenmelidir. Türk makamı önüne salt kesinleşme şerhi tartışması yerine, Sözleşme’nin öngördüğü icra edilebilirlik şartı konur. Yabancı kararda geçici tedbir bulunması, doğrudan önemsiz veya hükümsüz sayılmasını gerektirmez; kararın verildiği devletteki icra kabiliyeti ve koruma tedbiri niteliği değerlendirilmelidir. Türkiye’deki usul adımı ise ilgili makamın işleyişi ve Sözleşme kuralları birlikte dikkate alınarak belirlenir.

Lahey madde 27: Yabancı kararın esasına yeniden girilmez

1996 Sözleşmesi m.27, tanıma ve icra edilebilirliğe ilişkin gerekli inceleme dışında verilen koruma tedbirinin esasının yeniden gözden geçirilmeyeceğini düzenler. Türk makamı, Fransız JAF hakiminin her hafta sonu yerine iki haftada bir görüşme kararı vermesini daha doğru bulduğu için yabancı kararın yerindeliği üzerinde yeni bir yargılama yapamaz. Buna karşılık m.23/2’deki yetki ve usul bakımından ret sebeplerinin denetlenmesi bu yasakla çatışmaz.,Karar tarihinden sonra çocuğun üstün yararını etkileyen yeni koşullar oluşmuşsa mesele yalnız eski kararın esasının denetlenmesi değildir. Yetkili makamın yeni koruma tedbiri alma imkânı, 1996 Sözleşmesi’nin m.5 ve ilgili yetki hükümleri doğrultusunda ayrıca gündeme gelir. Bu ayrım özellikle çocuğun Fransa’dan Türkiye’ye kalıcı taşınması, okul düzeninin değişmesi veya güvenlik riski doğması hâlinde önemlidir. Eski kararı tanıma talebi ile yeni görüşme düzeni istemi aynı dilekçede birbirine karıştırılmamalıdır.

Lahey madde 28: Uygulamada Türk usulüne geçiş

M.28, bir akit devlette alınıp diğer devlette icra edilebilir ilan edilen veya kaydedilen koruma tedbirinin ikinci devlet makamlarınca kendi kararları gibi uygulanacağını; uygulamanın talep edilen devletin hukukuna göre, çocuğun üstün yararı dikkate alınarak yapılacağını düzenler. Bu hüküm Fransız kararının Türkiye’de insan odaklı koruma sistemi içinde yerine getirilmesini gerektirir. Türk iç hukukunda çocukla kişisel ilişki kararlarının uzman desteğiyle uygulanması ve teslim mekânları bu yüzden önem taşır.,5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu m.41/A, aile mahkemeleri tarafından verilen çocuk teslimi ve kişisel ilişki kararlarının adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüklerince yerine getirilmesini düzenler. Yabancı kararın Türkiye’de m.26 uyarınca icra kabiliyeti kazanmasıyla uygulamaya elverişli hâle gelmesi, somut dosyada izlenecek iç hukuk yolunun da incelenmesini gerektirir. Her Fransız kararının hiçbir prosedür olmaksızın doğrudan ilgili müdürlüğe verilmesiyle icra edileceği iddia edilmemelidir.

Çocukla kişisel ilişki bakımından 5395 madde 41/C

5395 sayılı Kanun m.41/C, çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair ilam veya tedbir kararlarının yükümlü tarafından gönüllü yerine getirilmemesi hâlinde hak sahibinin adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğüne başvurabilmesini öngörür. Müdürlük, kararın belirttiği gün ve saatte çocuğun belirlenen yere getirilmesini sağlamak üzere yükümlüyle irtibat kurar. Gerekli durumda teslim emri ve sonraki işlemler maddede düzenlenir. Bu mekanizma, çocuğun icra dairesinde eşya gibi ele alındığı eski yöntemden farklıdır.,Fransız JAF kararının Türkiye’de bu uygulama aşamasına taşınmasından önce yabancı tedbirin Sözleşme m.26 kapsamında gerekli icra prosedürünün tamamlanması konusu çözülmelidir. Ardından kararın görüşme günlerinin Türk takvimi ve fiili yaşam koşullarında nasıl uygulanacağı, teslim yeri ve çocuğun güvenliği bakımından değerlendirme yapılır. Müdürlük biriminin seçimi konusunda m.41/A/4, çocuğun yerleşim yeri müdürlüğünü yetkili kılar. Bu nedenle çocuğun Mersin’de yaşıyor olması, Paris’te yaşayan ebeveynin Mersin’deki uygulama dosyasını etkiler.

Fransa ile Türkiye arasında yaz tatili ve bayram programı

Fransız JAF kararında ayın ilk ve üçüncü hafta sonları, okul tatilinin yarısı veya belirli resmî tatiller için kişisel ilişki düzenlenmiş olabilir. Çocuk daha sonra Türkiye’de okula başladıysa Fransa’nın akademik tatil takvimi ile Türkiye’deki takvim örtüşmeyebilir. Bu farklılık, yabancı kararı kendi kendine değiştirme yetkisi vermez; mevcut kararın uygulanabilir kısmı ve gerekiyorsa yeni tedbir için yetki kuralları ayrı ele alınır.,İncelemede kararın “zone A, B veya C” gibi okul tatil bölgelerine atıf yapıp yapmadığı, görüşmenin nerede başlayacağı, yolculuk giderlerinin kime bırakıldığı ve çocukla konaklama sürelerinin açık yazılıp yazılmadığı saptanmalıdır. Dilde belirsizlik varsa Fransız mahkemesinin kararının asıl metni ve tercüme birlikte değerlendirilir. Hukuki çözümde çocuğun eğitimini, sağlığını ve üstün yararını görmezden gelen salt yetişkin merkezli bir uygulama planı kurulmamalıdır.

Görüşme kararı Türkiye’de nafakayı da tahsil ettirir mi?

1996 Lahey Sözleşmesi m.4/e, nafaka yükümlülüklerini Sözleşme’nin kapsamı dışında bırakır. Fransa JAF belgesinde aynı sayfada hem pension alimentaire hem droit de visite yer alması, her iki istemin m.26’daki tek yöntemle takip edileceği anlamına gelmez. Görüşme tedbiri çocuk koruması kapsamında incelenir; parasal nafaka alacağı ise ilgili nafaka sözleşmeleri, milletlerarası usul ve uygulanabilir icra hükümleri üzerinden ayrı değerlendirilir.,Dosya planında nafaka miktarı, birikmiş taksitler ve ödeme belgeleri ayrı klasöre alınmalıdır. Karşı tarafın nafaka ödememesi çocuğun kişisel ilişki haklarını otomatik ortadan kaldırmaz. TMK m.324 ebeveynlerin diğerinin çocukla kişisel ilişkisini zedelememe ve çocuğun eğitimiyle yetişmesini engellememe yükümlülüğünü düzenler. Mali alacak ve ebeveyn-çocuk ilişkisinin birbirine karşı baskı aracı yapılması, çocuğun üstün yararına zarar verme riski taşır.

Türk Medeni Kanunu 323–326 karşısında Fransız kararının yeri

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.323, velayeti altında bulunmayan veya kendisine bırakılmayan çocukla uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkını her ebeveyn için tanır. M.324 ilişkide çocuğun huzurunun tehlikeye girmesi ve hakkın kötüye kullanımı gibi sınırları, m.325 ise olağanüstü koşullarda üçüncü kişilerin ilişki istemini düzenler. M.326 kişisel ilişkiyle ilgili düzenlemelerde çocuğun oturduğu yer mahkemesinin de yetkisine ilişkin kurallar içerir. Milletlerarası dosyada bu iç hukuk hükümleri 1996 Lahey Sözleşmesi’nin yetki ve tanıma düzeninden bağımsız ele alınmamalıdır.,Fransız kararını yeniden yazmak yerine önce mevcut kararın konusu ve uygulanması istenen tedbir netleştirilir. Çocuğun mutat meskeninin ve yerleşim yerinin değişmesi hâlinde yetkili makamın yeni koruma tedbiri alma imkânı da Lahey m.5–7 gibi hükümlere bağlanır. Kişisel ilişki hakkı anne veya babanın otomatik bir seyahat talimatı değildir; kararın kapsamı ve çocuğun üstün yararı esas alınır. İcra edilebilirlik değerlendirmesi ile yeni bir kişisel ilişki davasının açılması birbirinden farklı seçeneklerdir.

Karar tercümesinde mutlaka çevrilmesi gereken Fransızca terimler

Autorité parentale ebeveyn sorumluluğu, résidence habituelle mutat mesken/olağan ikamet, résidence alternée dönüşümlü ikamet, droit de visite görüşme hakkı, droit d’hébergement çocuğu belirli dönem yanında bulundurma hakkı, caractère exécutoire kararın icra edilebilirlik niteliği gibi kavramlar dosyanın sonucuna etki edebilir. Ancak Fransız hukukundaki her kavramın Türk hukukunda birebir aynı teknik karşılığı bulunduğu varsayılmamalıdır. Çeviri, hükmün somut sonucu ve kanuni kurumun işlevi korunarak hazırlanmalıdır.,HMK m.223 yabancı dilde belgelere dayanan tarafın tercüme sunmasını gerektirir; mahkeme resmî tercüme isteyebilir. HMK m.224 yabancı devlet makamlarınca hazırlanmış resmî belgelerin tasdikine ilişkin kuralları ve uluslararası sözleşme hükümlerini saklı tutar. Fransız kararının bütününün ve gerektiğinde Fransız makamının icra edilebilirlik belgesinin usulüne uygun şekilde hazırlanması gerekir. Yalnız kararın sonuç kısmının birkaç satırlık serbest tercümesi, görüşme saatleri, tatil kuralları ve ebeveyn yetkileri bakımından kritik ayrıntıları atlayabilir.

Fransa’dan hangi mahkeme belgeleri temin edilmeli?

Gerekli dosya, çocukla kişisel ilişki hükmünü içeren kararın eksiksiz ve okunabilir nüshasından başlar. Kararı veren JAF mahkemesinin adı, dosya numarası, karar tarihi, taraflara tebligat ve kararın Fransız hukukuna göre icra edilebilir olup olmadığına ilişkin bilgi belirlenir. Türk makamının talep ettiği şekli resmî belgelerin nasıl alınacağı ilgili Fransız mahkemesi kaleminden veya yetkili makamdan araştırılır. Apostil ve tercüme bakımından belgenin niteliği ile kullanılacağı işlem ayrı değerlendirilmelidir.,Çocuğun kimlik ve doğum kayıtları, Fransa ve Türkiye’deki mutat meskenin tespitine yarayan okul ve ikamet belgeleri, yurt dışına çıkış ve Türkiye’ye giriş tarihleri, ebeveynlerin varsa yazılı izinleri ve önceki kararların tarih sırası ayrıca hazırlanır. Bu belgeler olmadan Fransa mahkemesinin yetkisinin hangi zamana dayandığı veya daha sonra yeni karar alınıp alınmadığı açıklanamaz. Amaç dosyaya gereksiz kimlik örneği yığmak değil, m.23/2’deki ret ihtimallerini somut şekilde değerlendirmektir.

Kararda tatil dönemi açık değilse nasıl hareket edilir?

Bazı kararlarda görüşme günleri ve saatleri çok açık düzenlenirken bazılarında okul tatillerinin başlangıç veya bitişi Fransız eğitim takvimine gönderme yapılır. Böyle bir karar Türkiye’de uygulanırken çocuğun Türkiye’deki okul sistemi ile hükmün Fransızca lafzı arasında belirsizlik doğabilir. Bir ebeveynin kararı tek taraflı değiştirerek farklı gün ilan etmesi uygulama sorununu çözmez. Önce kararın yorumuyla hangi günlerin belirlenebilir olduğu saptanır; gerekirse yetkili makamın yeni veya açıklayıcı tedbiri gündeme gelir.,Çocuğun üstün yararı gereği seyahat süresi, yaş, sağlık ihtiyacı ve eğitim takvimi de önemlidir. Talep edilen işlem bir tanıma kararı mı, icra edilebilirliğin sağlanması mı, yoksa mutat mesken değişimi nedeniyle yeni kişisel ilişki düzeni mi, dosya başlangıcında seçilmelidir. Hedef hukuki belirsizliği artıran geçici sözlü uzlaşmalar değil, denetlenebilir ve çocuk için öngörülebilir uygulama planı oluşturmaktır.

Lahey madde 35 ile makamlar arası yardım ve kişisel ilişki

1996 Lahey Sözleşmesi m.35/1, akit devletin yetkili makamının diğer akit devlet makamından koruma tedbirinin uygulanmasında, özellikle görüşme hakkının ve doğrudan temasın etkin kullanılmasında yardım istemesine imkân verir. İkinci fıkra ise çocuğun mutat meskeni olmayan devlette bulunan ebeveynin görüşme hakkı istemi bakımından onun uygunluğuna ilişkin bilgi ve delil toplanmasına ilişkin özel bir mekanizma düzenler. Bu hükümler yabancı kararın Türkiye’de icrası konusunda tek başına bir icra emri değildir; makamlar arası iş birliğine hukuki dayanak sağlar.,Adalet Bakanlığı’nın 1996 Lahey Sözleşmesi uygulamasında Türkiye’nin merkezî makamı olduğu resmî kayıtlarda belirtilmektedir. Bir işlemde hangi makamdan belge isteneceği, ilgili hukuki talebin tanıma mı, tenfiz mi, delil toplama mı yoksa iş birliği başvurusu mu olduğuna göre belirlenir. Sözleşmenin m.29–31 hükümleri merkezî makamların bilgi ve iş birliği görevlerini düzenler. Müvekkil adına başvuru hazırlanırken dosyanın yanlış merciye gönderilmesini önlemek için ilgili usul önce somutlaştırılmalıdır.

1996 Lahey ile 1980 Lahey arasında temel fark

1980 tarihli Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Veçhelerine Dair Lahey Sözleşmesi, haksız götürme veya alıkoyma hâllerinde iade mekanizmasına odaklanır. 1996 tarihli Sözleşme ise çocukların korunmasına ilişkin yetki, uygulanacak hukuk, tanıma, icra edilebilirlik ve iş birliği kurallarını birlikte düzenler. Fransa’da çocuğuyla görüşme hakkı verilmiş ebeveynin her zaman 1980 Sözleşmesi’ne göre iade talep etmesi gerekmez. Ortada çocuğu geri gönderme değil, mevcut görüşme programını hayata geçirme ihtiyacı bulunabilir.,Her iki Sözleşme aynı olayda farklı sorulara cevap verebilir. Çocuğun Türkiye’ye götürülmesi haksız mı, iade istemi yapılmış mı, önceki mutat mesken Fransa mı, Fransız JAF kararının Türkiye’de tanınması veya icra edilmesi mi isteniyor? Bu sorular başvuru türünü belirler. Özellikle 5717 sayılı Kanun’un çocuk iadesine ilişkin yapısını, 1996 Lahey m.26’daki kişisel ilişki kararının icra edilebilirlik usulüyle bir tutmak hukuki sonucu yanlışlaştırır.

Fransa’dan uzaktan takip edilecek Türk dosyası: beş belgelik çekirdek

Fransa’da yaşayan ebeveyn Türkiye’de bir avukata başvururken Fransız JAF kararının tam metnini, Fransız makamından alınan icra edilebilirlik durumuna ilişkin belgeyi, çocuğun son iki ülkedeki yerleşim ve eğitim kayıtlarını, ebeveynlerin taşınma ve görüşme yazışmalarını ve mevcut Türk mahkemesi kararlarını tarih sırasıyla sunmalıdır. Sadece kararın ilk sayfasını göndermek kararın hangi çocukla hangi günler için düzenleme yaptığını anlamaya yetmeyebilir. Kişisel verilerin korunması açısından dosya belgeleri gereksiz alıcılara aktarılmamalıdır.,Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu’nun İstanbul ve Mersin’de fiziksel ofisleri bulunur; Türkiye genelindeki dosyaların hukuki takibi İstanbul ve Mersin ofislerinden yürütülüp koordine edilir. Türkiye’deki başvuru, yabancı kararın tanınması, icra edilebilirlik süreci ve gerekiyorsa adli destek birimi aşamaları ayrı iş planına bağlanabilir. Ancak başvurunun hangi mahkemeye yapılacağı, çocuğun mutat meskeni, önceki kararlar ve tarafların yetki iddiaları incelenmeden kesin bir işlem yolu belirtilmez. Müvekkille iletişim ve gerekli vekâlet işlemleri uzaktan koordine edilebilir.

İlgili İçerikler

Genel boşanma tescili ile çocukla kişisel ilişkiye dair milletlerarası koruma tedbirleri aynı dava değildir. Konu ayrımını destekleyen diğer rehberler:

• Fransa Boşanma Kararı Türkiye’de Tescil
• Uluslararası Çocuk Kaçırmada Şahsî İlişki Hakkı
• Çocuk İadesi Reddedilirse Velayet
• Yurt Dışında Yaşamak Velayeti Kaldırır mı?
• Yurt Dışı Soybağında Velayet
• Yurt Dışından Delil Toplama

Resmî Kaynaklar

• HCCH – 1996 Lahey Çocukların Korunması Sözleşmesi (resmî tam metin)
• HCCH – Fransa ve Türkiye taraflık, yürürlük tarihleri
• Service-Public.fr – JAF başvuru formu (Cerfa 11530*11)
• Fransa Service-Public – Ebeveyn sorumluluğu
• Adalet Bakanlığı – Türk Medeni Kanunu m.323–326
• Adalet Bakanlığı – Çocuk Teslimi ve Kişisel İlişki Yönetmeliği
• Adalet Bakanlığı – HMK m.223 ve 224

Sık Sorulan Sorular

1. Fransa JAF kararı Türkiye’de kendiliğinden tanınır mı?

1996 Lahey m.23/1 uyarınca kapsam içindeki koruma tedbirleri akit devletlerde kanun gereği tanınır; m.23/2’deki sınırlı ret nedenleri saklıdır.

2. Fransa mahkeme kararı çocukla görüşme için doğrudan uygulanır mı?

Tanınma ile fiilî uygulama aynı değildir. İcra için 1996 Lahey m.26 uyarınca ilgili usulde icra edilebilirliğin ilanı veya kaydı değerlendirilir.

3. Türkiye 1996 Lahey Sözleşmesine ne zaman taraf oldu?

Sözleşme Türkiye bakımından 1 Şubat 2017 tarihinde yürürlüğe girmiştir; Fransa bakımından yürürlük tarihi 1 Şubat 2011’dir.

4. Fransa JAF kararı ile nafaka alacağı aynı usulde mi yürür?

Hayır. 1996 Lahey m.4/e nafaka yükümlülüklerini kapsam dışı bırakır. Görüşme kararı ile nafaka ayrı incelenir.

5. Çocuğun Türkiye’ye taşınması Fransa’nın yetkisini bitirir mi?

1996 Lahey m.5 yeni mutat meskenin yetkisini esas alır; haksız götürme veya alıkoymada m.7’nin özel koşulları önem taşır.

6. Çocuğun mutat meskeni yalnız adres kaydıyla belirlenir mi?

Hayır. Fiilî yaşam, yerleşmenin sürekliliği, okul ve aile bağları birlikte değerlendirilir.

7. Fransa’da geçici görüşme kararı varsa tenfiz istenebilir mi?

M.26 için tedbirin kararın alındığı devlette icra edilebilirliği ve koruma tedbiri niteliği incelenir; yalnız karar adının geçici olması tek başına sonuca götürmez.

8. Türkiye mahkemesi Fransa’daki görüşme saatlerini değiştirebilir mi?

Tanıma/tenfiz incelemesinde m.27 kararın esasının yeniden incelenmesini yasaklar; yeni koşullar için yetkili makamın yeni tedbiri ayrı meseledir.

9. Çocukla kişisel ilişki Türkiye’de hangi birimle uygulanır?

5395 sayılı Kanun m.41/A ve 41/C kapsamında adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlükleri görevli olup önce yabancı kararın icra kabiliyeti ele alınır.

10. Türk mahkemesinde Fransızca kararın tercümesi gerekir mi?

HMK m.223 yabancı dilde belgeye dayanan tarafın tercüme sunmasını öngörür; mahkeme resmî tercüme isteyebilir.

11. Mersin’de yaşayan çocuk için başvuru Mersin’de mi yapılır?

Çocuğun yerleşim yeri m.41/A/4 bakımından uygulama birimi yetkisini etkiler; tanıma ve icra için somut usul ayrıca belirlenir.

12. Fransa’da yaşayan ebeveyn Türkiye’ye gelmeden hukuki takip yaptırabilir mi?

Uygun vekâletle temsil ve belge hazırlığı uzaktan yürütülebilir. Somut dava, yetki ve tebligat ihtiyacı önceden incelenmelidir.