Fransa’da PACS Yapan Türk Vatandaşı Türkiye’de Evli Sayılır mı? Miras, Tapu ve Ayrılık

PACS nedir ve Fransız hukukunda nasıl kurulur?

Fransız Medenî Kanunu’nun 515-1. maddesi PACS’ı farklı veya aynı cinsiyetten iki ergin kişinin birlikte yaşamlarını düzenlemek amacıyla akdettiği sözleşme olarak tanımlar. Düzenlemenin merkezinde evlilik iradesi değil sözleşmesel birliktelik bulunur. 515-3. madde, beyanın yetkili medeni hâl görevlisi veya noterlik işlemiyle kayıt altına alınmasını düzenler. Bu kayıt, birlikteliği Fransız hukukunda sonuç doğuran bir kuruma dönüştürür; ancak “resmî kayıt” ifadesi, belgenin dünyanın her ülkesinde evlilik belgesi olarak kabul edileceği anlamına gelmez. Türkiye’de işlem yapan makamın ilk görevi, sunulan belgenin PACS kaydı mı yoksa medeni nikâha ilişkin belge mi olduğunu saptamaktır. İki ayrı hukuki kurum arasındaki bu ayrım, mal rejimi tasfiyesinden miras ve çocukların nüfus işlemlerine kadar bütün dosyanın başlangıç noktasıdır.

PACS sözleşmesi ile Fransa’da yapılan medeni nikâhın farkı

PACS, French “mariage” kurumuyla özdeş değildir. Code civil m.515-7’ye göre taraflardan birinin evlenmesi PACS’ın sona ermesine yol açar. Bir hukuki kurumun diğerinin kurulmasıyla sona ermesi, bunların aynı statü olmadığını gösteren açık bir sistematik işarettir. Fransa’da önce PACS kaydı yaptıran kişiler daha sonra gerçek bir medeni nikâh kurmuş olabilir. Türkiye’ye sunulacak dosyada bu iki işlem kronolojik olarak ayrılmalıdır. Başvuranın “Fransa’da evliyiz” demesi, hangi hukukî statünün kurulduğunun belgesi değildir. Evlilik akdini, PACS tescilini ve varsa önceki evlilikten boşanma kaydını farklı klasörlerde tutmak yanlış nüfus başvurusunu ve yanlış dava türünü önler. Türk hukukunda medeni hâlin belirlenmesi, çeviri başlığından ziyade yabancı işlemin maddi niteliğine bağlıdır.

Türk hukukunda evlenme ve 5718 sayılı Kanun m.13

Türk Medenî Kanunu m.142, taraflara evlenmek isteyip istemediklerinin sorulması ve olumlu sözlü cevaplarla evlenmenin oluşması kuralını düzenler. Milletlerarası özel hukuk açısından MÖHUK m.13, evlenme ehliyeti ve şartlarını tarafların millî hukuklarına, evlenmenin şeklini yapıldığı ülke hukukuna bağlar. Bu kural, Fransa’da usulüne uygun kurulmuş gerçek bir evlilik için önemlidir. Ancak Fransız hukukunun bizzat evlilik olarak tanımlamadığı PACS kaydını “evlilik şekli” kabul edip Türk nüfusuna eş statüsü işletmek için dayanak yapılamaz. Nitelendirme yapılmadan yalnız Fransızca sözcüklerin sözlük anlamından gidilemez. Aynı nedenle PACS’ı tanımlamak için hazırlanan tercümede “partenaire” kelimesini otomatik biçimde “hukuken evli eş” şeklinde çevirmek belge ile elde edilmek istenen hukuki sonucu karıştırır.

PACS Türk nüfus kayıtlarında evli görünmeyi sağlar mı?

Türk nüfus kütüğüne evlilik kaydı geçirilirken hukuk düzeninde evlilik olarak kurulmuş bir olayın belgelenmesi gerekir. PACS sözleşmesi bu işlevi tek başına üstlenmez. Fransa’dan gelen belgeler arasında acte de mariage, PACS sözleşmesi ve PACS fesih kaydı ayrı içerik taşır; başvuru, söz konusu işlemin hangisi olduğuna göre kurulmalıdır. PACS’ı evlilik gibi işletme talebi reddedildiğinde bu red, belgenin her türlü özel hukuk uyuşmazlığında değersiz olduğunu göstermez. Belge, örneğin tarafların belli tarihlerde sözleşmesel ilişki içinde olduğunu veya karşılıklı yükümlülüklerinin kaynağını ispatlayabilir. Fakat medeni hâl kaydı ile sözleşmesel alacak aynı ispat ve maddi hukuk şartlarına tabi değildir. Fransa’da medeni nikâh ayrıca kurulmuşsa evlilik belgesi üzerinden yürütülecek bildirim işlemi ayrı değerlendirilmelidir.

PACS sona erince Türkiye’de boşanma kararı gerekir mi?

Fransız Medenî Kanunu m.515-7, PACS’ın sona ermesini ölüm, taraflardan birinin evlenmesi veya ilgili irade açıklamaları gibi sebeplerle düzenler. Bu işlem Fransız hukukunda medeni nikâhın boşanmayla sona ermesiyle aynı değildir. Türkiye’de hiç evlilik kurulmamış tarafların yalnız PACS kaydının sona ermesi nedeniyle Türk boşanma davası açması veya evlilik çözülmüş gibi nüfus kaydı yaptırması doğru hukuki yol değildir. PACS’ın sona ermesinin ardından ortak malların paylaşılması, katkı alacağı veya başka sözleşmesel istemler gündeme gelebilir. Bunlar eşler arasındaki Türk mal rejimi tasfiyesinin otomatik uygulanması anlamına gelmez. Geçerli bir evlilik de mevcutsa onun sona erme belgesi ayrıca araştırılır. Fransa boşanma kararının Türkiye’de tescili rehberi farklı olan bu süreci açıklamaktadır.

Sağ kalan PACS partnerinin Türkiye’de yasal mirasçılığı

TMK m.499, sağ kalan eşin altsoy, ana-baba zümresi veya büyük ana-büyük baba zümresiyle mirasçılığına göre paylarını düzenler. Buradaki eş kavramı, evlilik statüsünü ifade eder. Fransa’da PACS yapmış bir kişi, sırf birlikte yaşam sözleşmesi bulunduğu için Türkiye’deki tereke üzerinde TMK m.499 uyarınca sağ kalan eş payı talep edemez. Bununla beraber soruyu “partner hiçbir hak alamaz” diye cevaplamak da isabetsizdir. Bir miras bırakan vasiyet bırakmış, taşınmaz önceden paylı mülkiyetle edinilmiş veya ölenin partnerine borcu mevcut olabilir. Bunların hepsi farklı hukuki sebeplerdir. Fransız resmî portalı da PACS partnerinin Fransa’da kanuni mirasçı olmadığını ve miras bırakılmasının vasiyet ilişkisine dayandığını açıklar. Türk hukukundaki vasiyetin etkisi ayrıca mirasa uygulanacak hukuk ve saklı pay sistemiyle birlikte değerlendirilir.

Fransa’da ölüm ve Türkiye’de tapulu taşınmaz: MÖHUK m.20

5718 sayılı MÖHUK m.20/1, mirasa ölenin millî hukukunun uygulanmasını öngörürken Türkiye’de bulunan taşınmazlar bakımından açık istisna kurar: Türkiye’deki taşınmazlar hakkında Türk hukuku uygulanır. Kişinin Paris’te yaşıyor veya orada vefat etmiş olması, Mersin’deki arsanın miras intikalini sırf ikamet yeri sebebiyle Fransız miras hukukuna bırakmaz. Önce miras bırakanın vatandaşlık durumu, ölüm tarihi, mirasçılar, tapu ve varsa ölüme bağlı tasarruf tespit edilir. Fransa’daki banka hesabı ile Türkiye’deki daire de aynı bağlama kuralına tabi olmayabilir. Yabancı belgenin Türkiye’ye gönderilmesi, tapu sicilinde kendiliğinden mülkiyet değişikliği yaratmaz. Bu konuda MÖHUK m.20 ile yurt dışı miras rehberi ayrıca okunmalıdır.

PACS partneri lehine Fransa’da vasiyetname düzenlenmesi

Miras bırakan PACS partneri lehine vasiyetname düzenleyebilir. Ancak vasiyetin varlığı ile vasiyetten doğan hakkın Türkiye’deki taşınmaz üzerinde nasıl kullanılacağı farklı sorulardır. MÖHUK m.20/4-5, ölüme bağlı tasarrufların şekli ve tasarruf ehliyeti konusunda özel bağlama hükümleri içerir. Türkiye’de taşınmaz söz konusu olduğunda m.20/1’in Türk hukukuna gönderme yapan hükmü de hesaba katılır. Belgeler incelenirken vasiyetin türü, düzenlenme tarihi, ehliyet, saklı paylı mirasçılar, terekedeki diğer aktif ve pasifler ve varsa iptal veya tenkis talepleri değerlendirilir. PACS kaydı “vasiyet var” sonucunun kanıtı değildir. Tersine gerçek vasiyetname dosyada yer alıyorsa PACS partnerinin yasal eş olmaması, bütün ölüme bağlı tasarruf haklarını otomatik ortadan kaldırmaz. Fransız mirasçılık belgesi ve acte de notoriété rehberi tamamlayıcıdır.

Fransız acte de notoriété belgesi ve Türk mirasçılık belgesi farkı

Fransız noteri tarafından düzenlenen acte de notoriété, mirasçılık ve mirasçılarla ilgili olguların belgelenmesinde kullanılan bir Fransız hukuk aracıdır. Bu belgeyi doğrudan Türk sulh hukuk mahkemesinden alınmış veraset ilamının mutlak eşdeğeri olarak görmemek gerekir. Türk makamlarının aradığı mirasçılık sıfatı ve Türkiye’deki taşınmaza uygulanacak hukuk ayrıca incelenir. Belgenin aslı veya usulüne uygun sureti, noter ve mirasçı bilgileri, başka ülke belgesiyle çelişen medeni hâl kayıtları, tercüme ve apostil gerekliliği birbirinden ayrılır. Fransa’daki noterlik incelemesinin kapsamı ile Türkiye’de miras paylarının ve tapu intikalinin belirlenmesi aynı işlem değildir. Özellikle bir belgede “partenaire pacsé” kaydı bulunması, kişinin otomatik sağ kalan eş olduğunu ispatlamaz. Birbirine karıştırılan sıfatları düzeltmek hem doğru dava türünü hem de tapu işlemini belirler.

Türkiye’deki dairenin kime ait olduğunu ne belirler?

MÖHUK m.21/1, taşınmazlar üzerindeki ayni haklara taşınmazın bulunduğu ülkenin hukukunun uygulanacağını düzenler. Türkiye’de bulunan bir daire için temel mülkiyet ölçütü Türk tapu sicilidir. Türk Medenî Kanunu m.705, taşınmaz mülkiyetinin kazanılmasında kural olarak tescili öngörür. Tapuda iki kişi paylı malik görünüyorsa hakları sicildeki paylara ve paylı mülkiyet hükümlerine göre değerlendirilir. Taşınmaz yalnız bir partner adına kayıtlıysa PACS sözleşmesi diğerine otomatik bir tapu payı kazandırmaz. Birlikte kullanım, ödemenin birlikte yapılması veya anahtarların iki kişide bulunması gibi vakıalar malvarlığı ilişkisinin incelenmesinde önem taşısa da bunlar tek başına tapu kaydını değiştirmez. Dava sebebi olarak ortak mülkiyet iddiasıyla para iadesi iddiası da ayrı ayrı ele alınır.

Fransa’dan ev alımı için para gönderildiyse hangi hak doğar?

Paris’te yaşayan bir kişi, Türkiye’de partneri adına alınan dairenin bedeline banka yoluyla katkı sunmuş olabilir. Gönderimin hukuki sebebi sorulmadan “para gönderen yarı hissedardır” veya “bütün para mutlaka geri alınır” denilemez. Havale bağış, borç, ortak edinim bedeli, emanet, taşınmaz satışına aracılık veya başka bir ilişkinin ifası olabilir. Türk Borçlar Kanunu m.77, haklı sebep olmaksızın başkasının malvarlığından zenginleşmeyi iade borcuna bağlar; fakat her ödeme sebepsiz zenginleşme değildir. Transfer açıklaması, banka dekontu, satın alma sözleşmesi, tarafların yazışmaları, ödeme tarihleri ve tapu kayıtları birlikte incelenir. Hukuki sebebin doğru belirlenmesi dava türünü, taraf sıfatını, talep miktarını, faiz ve zamanaşımı değerlendirmesini etkiler. PACS feshi tek başına geçmiş bütün transferlerin hukuki niteliğini değiştirmez.

Fransız PACS malvarlığı rejiminin Türkiye’ye etkisi

Code civil m.515-5, partnerlerin malvarlığı üzerindeki yönetim ve tasarruf yetkileri hakkında temel ayrılık rejimini düzenler. m.515-5-1 ise tarafların edinilen mallar açısından paylı mülkiyete ilişkin sözleşmesel tercihine imkân verir. Bu hükümler, Fransa’daki PACS ilişkisinin gerçek hukuki içeriğini anlamaya yarar. Ne var ki Fransa’daki sözleşmeyle Türkiye’de bulunan taşınmazın tapuda kazanılması aynı aşama değildir. MÖHUK m.21 nedeniyle Türk taşınmazındaki ayni hakkın kurulması ve sınırları bakımından Türk hukuku devreye girer. Fransız sözleşmesinin taraflar arasında borçlandırıcı sonuçlar doğurup doğurmadığı ise kendi hukuki nitelendirmesine göre ayrıca değerlendirilebilir. Fransa’da ikamet edildiği gerekçesiyle bütün malvarlığının Fransız rejimine tabi olduğu kabul edilmemeli; sözleşme hakkı, taşınmazın ayni hakkı ve miras hakkı birbirinden ayrılmalıdır.

PACS partneri Türk hukukunda aile konutu şerhi isteyebilir mi?

TMK m.194, evlilik ilişkisinde aile konutuna yönelik özel korumayı düzenler. Eşin rızası ve aile konutu işlemlerine dair bu korumanın temelinde hukuki evlilik statüsü vardır. Yalnız PACS kaydına dayanarak Türk hukukundaki eş statüsünün ve buna bağlı aile konutu haklarının doğduğu söylenemez. Fakat partnerin tapuda kayıtlı mülkiyet payı veya geçerli kira sözleşmesinden kaynaklanan bağımsız hakkı bulunabilir. Böyle bir durumda hak TMK m.194’ten değil ilgili mülkiyet ya da borç ilişkisinden kaynaklanır. Dosyada önce taşınmazın nerede bulunduğu, tapuda kimin malik olduğu, hangi sözleşmenin yapıldığı ve tarafların gerçekte evli olup olmadığı belirlenmelidir. Bu veriler bulunmadan şerh başvurusuna yönelmek gereksiz işlem ve süre kaybına neden olabilir.

PACS ilişkisinde çocukların soybağı ve nüfus kaydı

PACS ortak yaşam sözleşmesinin kurulması, çocuk ile partnerler arasında evlilikten doğan soybağını kendiliğinden oluşturmaz. Türk Medenî Kanunu m.282 ve devamında soybağının anne ve baba yönünden kuruluşu düzenlenir. Yabancılık unsuru varsa MÖHUK m.16 ve m.17 çocukla soybağı ve sonuçları bakımından dikkate alınır. Fransız doğum belgesi, tanıma kaydı, bir yargı kararı ve vatandaşlık kayıtları ayrı değerlendirilmelidir. “PACS yaptık, çocuk Türkiye’de otomatik evlilik içi çocuk oldu” sonucu hukuken doğru değildir. Çocuğun mirasçılığı da yetişkinlerin ortak yaşam sözleşmesine indirgenemez; çocukla miras bırakan arasındaki geçerli soybağı ve mirasa uygulanacak hukuk önemlidir. Çocukla ilgili uyuşmazlıkta velayet, kişisel ilişki, soyadı ve vatandaşlık soruları farklı norm ve yetki kuralları gerektirebilir.

Fransa’daki PACS kaydının Türkiye’de delil değeri

PACS belgesi, Fransa’da belli tarihte kayıtlı bir ortak yaşam ilişkisinin bulunduğunu gösterebilir. Bu belgenin ispat işlevi ile Türk hukukunda evlilik veya mülkiyet hakkı doğurması birbirinden ayrıdır. Türk mahkemesine sunulacak yabancı belgenin resmî sıfatı, imza ve mühür doğrulaması, tercümesi ve ileri sürülen olguya uygunluğu ayrı konulardır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.223-224, yabancı dildeki belgeler ve yabancı resmî belgelerin tasdiki bakımından incelenmelidir. Çeviri yapılırken partner ile eş sözcüklerini bağlama bakmadan eşitlemek, mahkemenin değerlendireceği hukuki ilişkiyi yanlış gösterebilir. Mahkeme, belgenin varlığı yanında davacının hangi hakkı hangi hukuki sebebe dayandırdığını da inceler. Bu nedenle tek bir resmî belgenin varlığından geniş sonuçlar çıkarmak yerine her delilin ispatladığı olgu tek tek belirtilmelidir.

Apostil, tasdik ve Fransa’daki yetkili makam

1961 Lahey Apostil Sözleşmesi m.3-5, kapsamındaki yabancı kamu belgelerinin tasdik formalitesini kolaylaştırır. Apostil belgedeki imzanın, sıfatın ve mührün doğrulanmasına yöneliktir; belgenin içerdiği her iddianın doğru olduğunu veya Türkiye’de evlilik ve tapu hakkı doğduğunu garanti etmez. Fransa’da apostil verilmesi 1 Mayıs 2025 itibarıyla noterlik teşkilatının yetki alanına taşınmıştır. Hangi PACS kaydına hangi tür suret ve tasdik gerektiği, belgenin düzenleyici makamı ve Türkiye’de kullanılacağı işlem birlikte belirlenerek planlanmalıdır. Türkiye’deki mahkeme, nüfus veya tapu birimi farklı belge türleri isteyebilir. Yabancı belgenin tercüme edilmesi ve usulüne uygun sunulması, ona içerik bakımından evlilik niteliği kazandırmaz. Fransa apostil ve Türkiye’de belge kullanımı rehberi ayrıntılar için okunabilir.

Fransız PACS fesih işlemi ile yabancı mahkeme kararını ayırmak

Fransa’dan gelen kayıt bir PACS fesih belgesi, noterce düzenlenmiş işlem veya mahkeme ilamı olabilir. 5718 sayılı MÖHUK m.50, yabancı mahkemelerin hukuk davalarına ilişkin kesinleşmiş kararlarının Türkiye’de icra edilebilmesi için tenfiz sisteminin temelini oluşturur. m.58 ise yabancı kararın tanınmasıyla ilgilidir. Oysa her PACS fesih kaydı yabancı mahkemenin kesinleşmiş ilamı değildir. Önce evrakın kim tarafından, hangi yetkiye dayanılarak ve hangi hukuki sonuç için düzenlendiği belirlenmelidir. Bir sözleşmenin sona erdiğini gösteren medeni hâl kaydı, parasal hüküm içeren mahkeme kararı ve gerçek boşanma ilamı aynı hukuki araç değildir. Belgenin türünü bilmeden tenfiz başvurusu yapmak yerine işlem amacı ve belgenin niteliği doğrulanmalıdır.

Fransa’daki partnerin Türkiye’de alacak davası açması

Türkiye’deki bankaya havale yapılması, taşınmazın partner adına edinilmesi veya ortak bir işin finansmanı sebebiyle alacak uyuşmazlığı ortaya çıkabilir. Dava dilekçesinin yalnız “PACS partneriyim” ifadesine dayanması yeterli değildir. Tarafların bir kredi, bağış, vekâlet, ortaklık veya başka sözleşme kurup kurmadığı ile para aktarımının hukuki sebebi belirlenir. Kanunlar ihtilâfı söz konusuysa MÖHUK’un sözleşmelere uygulanacak hukuku düzenleyen m.24 ve ilgili özel hükümleri değerlendirilir. Taşınmaz üzerinde ayni hak talebi varsa m.21 ayrı rol oynar. Fransız sözleşmesiyle Türk taşınmazına ilişkin alacak iddiasını tek bir maddede birleştirmeden ilerlemek gerekir. Zamanaşımı, dava şartları ve yetki soruları da belgenin ilişkilendirildiği maddi hakka göre değişir. Her tür para transferi için tek bir dava dilekçesi kullanılması sakıncalıdır.

Miras davası ile malvarlığı alacağı davası arasındaki fark

Bir kişinin vefatından sonra PACS partnerinin ileri sürdüğü talep bazen miras payı değil, ölene verilmiş borcun terekeye karşı tahsili olabilir. Talebin hukuki sebebi belirlenmeden mirasçılık belgesi çıkarma veya vasiyetnamenin varlığına ilişkin iddia kurma önerisi yapılmamalıdır. Miras payı talebi için TMK m.495 ve devamındaki mirasçılık düzeni ile MÖHUK m.20; borç ilişkisi için borcun kuruluşuna ve uygulanacak hukuka ilişkin hükümler gündeme gelir. Aynı kişiler bu uyuşmazlıklarda farklı taraf sıfatlarıyla bulunabilir. Örneğin tapuda partnerin adına kayıtlı payı zaten mevcutsa o pay terekeye hiç dahil olmayabilir. Buna karşılık yalnız para gönderilmiş olması mülkiyet doğurduğunu kanıtlamaz. Ölüm anındaki malvarlığı, borçların kaynağı ve dayanak belgeler birlikte tasnif edilmelidir.

İki örnek dosya: Mersin’deki daire ve banka transferi

Fransa’da PACS kaydı bulunan A ve B, Mersin’de daire edinmek için ödeme yapmış; tapuda yalnız A malik görünmüş olsun. B’nin banka dekontu bulunması önemli delildir, fakat tek başına tapu hissesi yaratmaz. Önce satış senedi, tapu kaydı, transfer açıklaması, ödeme ve yazışmalar incelenir. Tarafların ortak mülkiyet kurma iradesini ve geçerli edinim sebebini kanıtlayan belgeler bulunuyorsa bunların hukuki sonucu ayrıca değerlendirilir. Yalnız parasal katkının iadesi isteniyorsa borç veya sebepsiz zenginleşme şartları tartışılabilir. A ve B’nin daha sonra PACS’ı sona erdirmesi, geriye dönük olarak her transferin bağış olmadığını kanıtlamaz. Bu örnekte hangi sonucun doğacağına dair peşin garanti verilemez. Tekil olayı sonuçlandıracak maddi vakıalar dosyadaki deliller ve uygulanacak hükümlerle belirlenir.

İkinci örnek dosya: Fransa’da ölüm, Türkiye’de tarla

Türk vatandaşı A’nın Fransa’da PACS partneri B ile yaşarken vefat ettiğini ve Türkiye’de adına kayıtlı tarla bıraktığını varsayalım. B’nin tek başına PACS belgesine dayanarak TMK m.499 kapsamındaki sağ kalan eş payını istemesi hukuken uygun değildir. A’nın varsa geçerli vasiyeti, B’nin tapuda önceden edinilmiş payı veya A’dan talep edebileceği bağımsız bir alacağı bulunup bulunmadığı incelenmelidir. Türkiye’deki tarla açısından MÖHUK m.20/1 gereğince Türk miras hukuku önem taşır. Fransız noterlik belgesinin tarlayı intikal ettirmek için yeterli olup olmadığı da usule göre ayrıca belirlenir. Fransa’daki diğer malvarlığı ile Türkiye’deki taşınmaz, farklı ülke hukuklarına bağlı olabilir. Aynı ölümü tek bir belgeyle bütün ülkelerde aynı sonuç doğuran olay olarak değerlendirmemek gerekir.

Dosya hazırlanırken toplanması gereken resmî belgeler

İlk dosyada Fransız PACS sözleşmesi, kayıt veya fesih belgesi; kimlik ve vatandaşlık belgeleri; varsa gerçek evlilik, boşanma, doğum ve ölüm kayıtları talep türüne göre ayrılır. Miras dosyasında vasiyetname, mirasçılık belgeleri, taşınmaz tapu kayıtları ve tereke bilgileri; mülkiyet ve alacak dosyasında banka dekontu, satış sözleşmesi, ödeme açıklamaları ve yazışmalar önem taşır. Belgelerde kişilerin ad, soyad, doğum tarihi ve diğer kimlik bilgilerinin tutarlılığı kontrol edilir. Bir belge Fransızca başlığı sebebiyle hukuki olarak yanlış sınıflandırılmamalıdır. Apostil ve tercüme işlemleri, belgenin kullanılacağı Türk makamının gereklilikleriyle uyumlu planlanmalıdır. Başvuru yapılacak makam ve talep sonucu önceden belirlenirse gereksiz belge masrafı ve dava türü hatası azaltılabilir. Dosya kapsamının netleştirilmesi hukuki sonuç vaadi değil, doğru usulün ön şartıdır.

Fransa’dan Türkiye’ye gelmeden avukatla işlem yapılması

Fransa’da ikamet eden kişi Türk mahkemelerindeki davalarda avukat aracılığıyla temsil edilebilir. Verilecek vekâletnamede yapılacak işlemin türü doğru belirlenmelidir. HMK m.74, bazı işlemler için özel yetki koşullarını düzenler. Dava açma ve takip yetkisiyle sulh, feragat, kabul veya diğer özel yetki gerektiren işlemler birbirinden ayrılır. Taşınmaz devri ve benzeri tapu işlemleri için de temsil yetkisinin kapsamı ayrıca önemlidir. Türk konsolosluğunda düzenlenen vekâletname ile Fransa’daki noterlik makamınca hazırlanan belge farklı belge ve tasdik yoluna tabi olabilir. İşlem başlamadan önce kullanılacak vekâletname metninin tapu, miras, alacak ya da başka hukuki amaç bakımından yeterli olup olmadığı değerlendirilmelidir. Genel başvuru bilgileri Fransa Türk konsoloslukları rehberinde yer almaktadır.

Yabancı hukukun tespiti ve mahkemenin yükümlülüğü

MÖHUK m.2, hâkimin Türk kanunlar ihtilâfı kurallarını ve bu kurallara göre yetkili yabancı hukuku kendiliğinden uygulamasını öngörür. Taraflar ve kurumlar yabancı hukukun içeriği konusunda belgeler sunabilir; gerekli araştırma usul hukuku ve kanunlar ihtilâfı sistemi içinde yürütülür. PACS sözleşmesinin Fransız hukukundaki yükümlülükleri önem taşıyorsa bunun ilgili Code civil maddeleri ve geçerli kayıt türüyle doğrulanması gerekir. Aynı dosyada miras için MÖHUK m.20, taşınmaz ayni hakkı için m.21, evlilik nitelendirmesi için m.13 veya sözleşme için m.24 ayrı değerlendirme gerektirebilir. Bir ülkenin hukukunu dosyanın bütün taleplerine otomatik uygulamak doğru değildir. Evlilik, miras, ayni hak ve alacak kavramlarının her birine farklı maddelerle yaklaşmak hukuki incelemeyi denetlenebilir hâle getirir.

Uygulanacak kanunlar ve işlem öncesi kontrol sırası

Sağlıklı inceleme için ilk olarak talep netleştirilir: nüfus kaydı, miras intikali, tapu payı, para iadesi veya yabancı kararın tanınması mı? İkinci olarak Fransa’daki belgenin PACS mı yoksa medeni nikâh mı olduğu belirlenir. Üçüncü aşamada Türk hukukundaki somut hak kaynağıyla MÖHUK’un ilgili bağlantı hükmü eşleştirilir. Dördüncü aşamada belgenin tasdik, tercüme, temsil ve Türk makamına sunuluş koşulları kontrol edilir. Son olarak dava türü, görev, yetki, dava şartları ve ispat belgeleri tek tek gözden geçirilir. Bu süreçte yalnız ilişkinin sona erdiği tarih değil, malın edinildiği veya borcun doğduğu tarihler de önem taşır. Yalnız apostilli bir sözleşmenin dosyaya eklenmesi hukuki nitelendirme eksikliğini telafi etmez. Belge bazlı bu sıralama aynı hukuki soruya farklı olgular için farklı sonuç doğmasının nedenini açıklar.

Sık sorulan sorular

1. PACS Türkiye’de evlilik midir?

Hayır. Fransız Medenî Kanunu m.515-1 PACS’ı ortak yaşam sözleşmesi olarak tanımlar; evlilik değildir.

2. PACS sözleşmesiyle nüfus kaydına evli yazılır mı?

Sırf PACS belgesine dayanılarak Türk nüfusuna evlilik kaydı yapılması için maddi hukuk temeli oluşmaz.

3. PACS partneri Türkiye’de kanuni mirasçı olur mu?

Salt PACS kaydı sağ kalan eşin TMK m.499’daki yasal miras payını doğurmaz; vasiyet ve bağımsız haklar ayrıdır.

4. Fransa PACS partnerime vasiyetname bırakabilir miyim?

Geçerli bir ölüme bağlı tasarruf yapılması ayrı meseledir. Türkiye’deki taşınmaz ve şekil/ehliyet için MÖHUK m.20 incelenir.

5. PACS ile Türkiye’deki ortak aldığımız evin yarısı bana geçer mi?

Sırf PACS nedeniyle geçmez. Tapu tescili, edinim sebebi ve MÖHUK m.21 önemlidir.

6. Partnerin hesabına gönderdiğim para geri alınabilir mi?

Transferin hukuki sebebi tespit edilmeden evet veya hayır denilemez; TBK m.77 dahil somut borç ilişkisi incelenir.

7. PACS’ın bitmesi Türk hukuku açısından boşanma mıdır?

Hayır. PACS’ın sona ermesi Code civil m.515-7’de düzenlenen ayrı bir işlemdir.

8. PACS aile konutu şerhi için yeterli midir?

Tek başına hayır. TMK m.194 evlilik ilişkisindeki eşin aile konutu korumasını düzenler.

9. PACS çocuk için otomatik soybağı kurar mı?

Hayır. Soybağı yönünden TMK m.282 ve MÖHUK m.16-17 gibi ayrı hükümler uygulanır.

10. Fransa PACS belgesine apostil yapılınca Türkiye’de evli mi sayılırım?

Hayır. Apostil şekli tasdik işlemidir; medeni hukuk statüsünü değiştirmez.

11. Fransa’daki PACS fesih belgesi tenfiz edilir mi?

Her fesih kaydı mahkeme kararı değildir. Tenfiz ve tanıma koşulları belgenin türüne göre MÖHUK m.50 ve devamında incelenir.

12. Fransa’dan gelmeden dava takip edebilir miyim?

Uygun vekâletname ve usul şartları ile avukat aracılığıyla dava takibi yapılabilir; özel yetki gereken işlemler HMK m.74 uyarınca ayrılır.

Resmî kanun metinleri ve kaynaklar

• Fransa Code civil m.515-1–515-7-1: PACS hükümleri (Légifrance)
• Service Public: PACS partnerlerinin hak ve yükümlülükleri
• Adalet Bakanlığı: 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu
• TBMM: 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun
• HCCH: 1961 Lahey Apostil Sözleşmesi
• France Diplomatie: Fransız kamu belgelerinin apostili ve tasdiki

Sonuç: PACS kaydıyla hangi hakkın istenildiği belirlenmelidir

Fransa’daki PACS, Türkiye’de kendiliğinden evlilik ya da eş mirasçılığı doğuran bir kayıt değildir. Bununla birlikte tapuda mevcut pay, vasiyet ve sözleşmesel alacak gibi bağımsız haklar somut koşulları içinde korunabilir. Türkiye’deki taşınmaz için Türk ayni hak ve miras hükümleri; Fransız sözleşmesi için ilgili yabancı hukuk kuralları kendi alanlarında incelenir. Fransa’da ikamet eden kişiler Türkiye’deki hukuki işlemlerinde usulüne uygun vekâletname ile temsil edilebilir.

Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu Türkiye genelindeki dosyaları İstanbul ve Mersin ofislerinden koordine eder. Hukuki dosya değerlendirmesine ilişkin iletişim: +90 552 224 43 66.