Gayrisıhhî Müessese Sanayi Bölgesinde Kurulmak Zorunda mı? Yönetmelik m.26 | 2026

Kısa ve net cevap: İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin 26. maddesi, gayrisıhhî müesseselerin yer seçimi bakımından sanayi bölgelerine öncelik verilmesini esas alır. Bir yerleşimde faaliyete uygun sanayi bölgesi bulunması, özellikle çevre ve toplum sağlığına etkisi olan üretim tesislerinin konut ve sürekli yaşam alanlarından uzak, sanayi kullanımına ayrılmış bölgelerde kurulması yönündeki temel ruhsat ilkesidir. Ancak “sanayi bölgesi var” demek tek başına her tesisin otomatik olarak o bölgede ruhsat alacağı anlamına gelmez. Tesisin sınıfı, faaliyet türü, imar planı, sağlık koruma bandı, çevre izinleri, OSB/endüstri bölgesi özel kuralları ve ilgili sektör mevzuatı ayrıca uygulanır. Sanayi bölgesi içinde bulunmak ruhsat alma zorunluluğunu veya teknik şartları ortadan kaldırmaz.

Gayrisıhhî müesseselerde sanayi bölgesi önceliğinin hukuki dayanağı nedir?

Gayrisıhhî müesseselerin temel özelliği, faaliyetleri nedeniyle çevre ve toplum sağlığı üzerinde zarar veya zarar ihtimali doğurabilmeleridir. Bu sebeple Yönetmelik, sanayi tesislerinin yerleşim alanlarıyla iç içe gelişmesini önleyecek yer seçimi ilkeleri oluşturur.

İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin 26. maddesi, gayrisıhhî müesseselerin sanayi bölgelerinde kurulmasına ilişkin esasları düzenler. Bu madde m.16’daki sağlık koruma bandı ve m.18’deki yer seçimi/tesis kurma sistemiyle birlikte okunmalıdır.

Güncel Yönetmelik Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden kontrol edilmelidir. Birinci sınıf tesislerde yer seçimi sürecinin ayrıntıları Birinci Sınıf GSM Yer Seçimi ve Tesis Kurma İzni rehberinde açıklanmıştır.

“Sanayi bölgesinde kurulması esastır” yaklaşımı ne anlama gelir?

Sanayi bölgeleri, üretim ve sanayi faaliyetlerinin altyapı, ulaşım, enerji, çevre yönetimi ve planlama bakımından toplandığı alanlardır. Yönetmeliğin yaklaşımı, gayrisıhhî faaliyetlerin mümkün olduğunca bu amaç için ayrılmış alanlarda gerçekleştirilmesidir.

Bu öncelik özellikle koku, emisyon, gürültü, titreşim, yoğun trafik, tehlikeli madde, atık veya başka çevresel etki doğuran tesislerde önemlidir. Sanayi alanı dışında aynı faaliyetin konut veya karma kullanım bölgesinde kurulması, imar ve sağlık koruma koşullarını daha zor hale getirebilir.

Yatırımcı “arsa ucuz olduğu için” üretim tesisi kurulacak parseli seçmemelidir. Önce faaliyetin GSM sınıfı, parselin plan fonksiyonu, yakın yerleşim ve sağlık koruma bandı birlikte değerlendirilmelidir.

Sanayi bölgesi önceliği her durumda mutlak yer yasağı mıdır?

m.26’nın yer seçimi yaklaşımı, bütün gayrisıhhî müesseseler bakımından sanayi alanlarını öncelikli kılar; ancak somut tesisin nerede ruhsatlandırılabileceği yalnız bu tek cümleyle belirlenmez. İmar planı, tesis sınıfı, faaliyet türü, kapasite, sağlık koruma mesafesi ve özel mevzuat birlikte uygulanır.

Bir faaliyet sanayi bölgesi dışında da ilgili plan ve mevzuat bakımından izin verilebilir nitelikteyse, yetkili idare somut şartları değerlendirir. Buna karşılık planın konut veya başka uyumsuz kullanım öngördüğü yerde, sırf işletmecinin talebiyle sanayi tesisi ruhsatlandırılamaz.

Bu nedenle “sanayi bölgesi varsa başka hiçbir yerde GSM kurulamaz” veya “sanayi bölgesi dışında GSM ruhsatı her zaman mümkündür” gibi iki uç genelleme de güvenli değildir. Hukuki sonuç tesisin somut sınıfı ve parsel kararlarına göre belirlenir.

m.26 ile imar planı arasında nasıl bir ilişki vardır?

İşyeri ruhsatı, imar mevzuatından bağımsız değildir. Tesisin kurulacağı taşınmazın plan fonksiyonu üretim veya ilgili sanayi faaliyetini desteklemelidir. Sanayi bölgesi önceliği, imar planlamasının çevre ve toplum sağlığını koruyucu yaklaşımıyla birlikte işler.

Birinci sınıf GSM’de m.18 yer seçimi ve tesis kurma izni de tesisin imara uygun olmasını şart koşar. Yer seçimi izninin verilmiş olması, daha sonra imara aykırı yapı yapılmasına izin vermez. Yapı ruhsatı, kullanım izni ve ruhsat projesi aynı plan kararlarıyla uyumlu olmalıdır.

Yatırımcı taşınmazı satın almadan önce imar çapı, plan notları, yapılaşma koşulları ve sanayi türüne ilişkin sınırlamaları kontrol etmelidir. Özellikle depolama, kimya, enerji veya ağır sanayi faaliyetleri için özel plan hükümleri bulunabilir.

Sanayi bölgesindeki tesiste sağlık koruma bandı gerekir mi?

Evet. Birinci sınıf gayrisıhhî müessesenin sanayi veya organize sanayi bölgesinde bulunması m.16’daki sağlık koruma bandı yükümlülüğünü kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Yönetmelik, birinci sınıf GSM’nin çevresinde sağlık koruma bandı bırakılmasını temel kural olarak düzenler.

Bandın genişliği tesisin çevresel etkileri, hâkim rüzgâr, topoğrafya, kirletici unsurlar ve ÇED verileri dikkate alınarak belirlenir. ÇED raporu düzenlenen tesislerde raporda belirlenen mesafeler esas alınır.

Sağlık koruma bandı hakkında ayrıntılı bilgi için Birinci Sınıf GSM’de Sağlık Koruma Bandı Zorunlu mu? rehberi incelenebilir.

Sanayi bölgesi, organize sanayi bölgesi ve endüstri bölgesi aynı şey midir?

Hayır. Genel sanayi alanı, organize sanayi bölgesi ve endüstri bölgesi farklı hukuki planlama ve yönetim rejimlerine sahip olabilir. Organize sanayi bölgelerinde OSB tüzel kişiliğinin görev ve yetkileri; endüstri bölgelerinde ise özel kanun ve Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı yetkileri önem taşır.

Yönetmeliğin 15. maddesi OSB ve endüstri bölgelerinde gayrisıhhî müessese inceleme kurulu oluşturulmayacağını düzenler. Bu, bu alanlarda ruhsat veya denetim yapılmadığı anlamına gelmez. Yalnız m.15’teki kurul mekanizması uygulanmaz.

OSB ve endüstri bölgesindeki ilave sağlık koruma bandı bakımından da özel karar süreçleri vardır. Bu nedenle “sanayi bölgesi” kavramının hangi hukuki statüdeki alanı ifade ettiği başvuru öncesinde kesinleştirilmelidir.

Tesisin GSM sınıfı yer seçimini neden etkiler?

Birinci sınıf GSM’nin çevresel etkisi daha yüksek kabul edildiği için yer seçimi, sağlık koruma bandı, tesis kurma izni ve açılma ruhsatı aşamaları daha ayrıntılıdır. İkinci ve üçüncü sınıf tesislerde ise m.23’te daha hızlı ruhsatlandırma sistemi vardır.

Aynı sanayi bölgesinde bile birinci sınıf ve üçüncü sınıf iki tesisin ruhsat dosyası aynı değildir. Kapasite, proses ve çevresel etkiler uygulanacak hükümleri değiştirir. Bu nedenle yalnız “sanayi bölgesindeyiz” denilerek sınıflandırma atlanamaz.

Faaliyet Ek-2’de açık değilse m.9 uyarınca benzer işyerlerine göre sınıflandırma yapılır. Yanlış sınıf, yanlış ruhsat makamı ve yanlış teknik şartların uygulanmasına yol açabilir.

Sanayi bölgesinde bulunan birinci sınıf GSM için yer seçimi izni gerekir mi?

Birinci sınıf GSM’de genel yer seçimi sistemi m.18 ve m.19 hükümlerine göre değerlendirilir. Tesisin sanayi alanında bulunması ruhsat sürecinin bütün aşamalarını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Ancak OSB ve endüstri bölgesi gibi özel alanlarda kurul ve yetkili idare bakımından farklı hükümler uygulanabilir.

ÇED raporu düzenlenmesi gereken tesislerde m.19 uyarınca ÇED olumlu belgesi ve raporu yer seçimi ve tesis kurma izni yerine geçer. Bu muafiyet sanayi bölgesi içinde veya dışında, m.19 şartlarının gerçekleşmesine bağlıdır.

ÇED muafiyetinin sınırları için ÇED Olumlu Kararı Yer Seçimi İzni Yerine Geçer mi? rehberi incelenebilir.

Sanayi tesisi için arsa almadan önce hangi kontroller yapılmalıdır?

İlk olarak gerçek faaliyet konusu ve planlanan maksimum kapasite belirlenmelidir. İkinci olarak Ek-2 üzerinden GSM sınıfı tespit edilmelidir. Üçüncü olarak taşınmazın sanayi veya faaliyete uygun başka bir plan kullanımında olup olmadığı kontrol edilmelidir.

Dördüncü olarak sağlık koruma bandının parsel içinde karşılanıp karşılanamayacağı hesaplanmalıdır. Beşinci olarak ÇED sürecinin gerekip gerekmediği belirlenmelidir. Altıncı olarak OSB/endüstri bölgesi ise bölge yönetiminin özel tahsis, altyapı ve ruhsat kuralları kontrol edilmelidir.

Yedinci olarak su, enerji, atık su, yol ve lojistik altyapısı değerlendirilmelidir. Sekizinci olarak özel sektörel izinler tespit edilmelidir. Bu inceleme yapılmadan uzun süreli kira veya satın alma kararı alınması, ruhsat alınamayan taşınmaza yatırım yapılması riskini doğurur.

Tesis büyür veya sınıfı değişirse m.26 tekrar önem kazanır mı?

Evet. İlk ruhsat tarihinde küçük ölçekli bir tesis, kapasite artışı veya yeni üretim hattı nedeniyle daha yüksek GSM sınıfına geçebilir. Bu durumda mevcut parselin yeni sağlık koruma mesafeleri ve sanayi yer seçimi ilkeleri bakımından yeterli olup olmadığı yeniden değerlendirilmelidir.

Yönetmeliğin 27. maddesi kirletici yükü artıran değişiklikler için yetkili idarenin iznini, 28. maddesi ise sınıf ve faaliyet alanı değişikliklerinde ruhsat işlemlerini düzenler. Dolayısıyla büyüme kararı ruhsat hukukundan bağımsız değildir.

Sanayi bölgesinde bulunmak kapasite artışını otomatik serbest hale getirmez. Bölge planı, tahsis amacı, çevre kapasitesi ve mevcut ruhsat sınırları birlikte kontrol edilmelidir.

m.26 içeriği neden mevcut OSB yazılarıyla çakışmaz?

Bu rehberin arama niyeti “gayrisıhhî müessese nerede kurulmalı?” ve “sanayi bölgesi varsa fabrika başka yerde ruhsat alabilir mi?” sorularıdır. OSB altyapı, parsel tahsisi veya dışarıdan hizmet alma yazıları ise OSB içindeki işletme ve bölge yönetimi ilişkisini hedefler.

Bu nedenle m.26 sayfası yer seçimi ve ruhsat ilkesi üzerine kurulmuştur; mevcut OSB altyapı içeriklerinin başlık, anahtar kelime ve kullanıcı niyetini tekrar etmez.

Sık Sorulan Sorular

Gayrisıhhî müessese sanayi bölgesinde kurulmak zorunda mı?

Yönetmelik sanayi bölgelerinde kurulmaya öncelik verir; somut yer seçimi tesis sınıfı, imar planı ve diğer ruhsat şartlarıyla birlikte değerlendirilir.

Sanayi bölgesinde olmak ruhsat gereğini kaldırır mı?

Hayır. İşletme kendi sınıfına uygun işyeri açma ve çalışma ruhsatını almak zorundadır.

OSB’de sağlık koruma bandı gerekir mi?

Birinci sınıf GSM bakımından m.16’daki sağlık koruma bandı sistemi devam eder; OSB için özel karar düzenlemeleri ayrıca uygulanır.

Sanayi alanı dışında ikinci sınıf GSM kurulabilir mi?

Somut faaliyetin imar planı, sınıfı, çevresel etkileri ve ilgili ruhsat şartları birlikte incelenmelidir; tek başına sınıf adı yeterli değildir.

ÇED olumlu kararı sanayi bölgesi şartını tamamen kaldırır mı?

Hayır. ÇED olumlu kararı m.19 şartlarında yer seçimi ve tesis kurma izni yerine geçer; imar ve diğer ruhsat şartları devam eder.

Sanayi bölgesindeki birinci sınıf GSM’de yer seçimi nasıl değerlendirilir?

m.18–19, m.15’teki özel bölge hükümleri ve tesisin bulunduğu alanın hukuki statüsü birlikte uygulanır.

Faaliyet büyürse mevcut sanayi parseli otomatik olarak yeterli sayılır mı?

Hayır. Kapasite artışı sağlık koruma bandı, çevre etkisi ve sınıflandırmayı değiştirebilir.

Arsa satın almadan önce en kritik belge nedir?

Tek bir belge yoktur; imar planı, GSM sınıfı, sağlık koruma bandı, ÇED ve yetkili idare birlikte kontrol edilmelidir.

Sanayi bölgesinde inceleme kurulu her zaman var mı?

OSB ve endüstri bölgelerinde m.15 uyarınca inceleme kurulu oluşturulmaz; genel sanayi alanının hukuki statüsü ayrıca değerlendirilir.

Resmî m.26 metni nereden kontrol edilir?

Mevzuat Bilgi Sistemindeki güncel Yönetmelik esas alınmalıdır.