Gazeteci Kıdem Tazminatı Nasıl Hesaplanır? | 5953 m.6 (2026)
Kısa ve net cevap: 5953 sayılı Basın İş Kanunu m.6’nın güncel metnine göre işveren tarafından bu madde kapsamında işine son verilen gazeteciye, feshi bildirilen sözleşmenin ilgili olduğu her hizmet yılı veya küsuru için son aylığı esas alınarak her yıl için bir aylık ücret tutarında kıdem tazminatı ödenir. Gazetecinin kıdem hakkı mesleğe ilk giriş tarihinden hesaplanır; ancak daha önce kıdem tazminatı alınmış dönemler ve m.6’daki yeni işe giriş kuralı ayrıca dikkate alınır. 4 Mayıs 2023 tarihli AYM kararı m.6’daki bazı cümleleri iptal ettiğinden eski internet içerikleriyle hesap yapılmamalıdır. Güncel metinde “İlk mukavele yılında bu miktar hesaplanmaz” cümlesi halen yer almaktadır.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
5953 m.6’daki kıdem tazminatı formülü nedir?
M.6, gazeteciye her hizmet yılı veya küsuru için son aylığı esas alarak her yıl için bir aylık ücret tutarında tazminat öngörür. Bu ifade, bir tam hizmet yılı için bir aylık son ücret temelini kurar; yıl kesirleri de metin gereği hesaba dahildir. Hesapta önce hukuken tazminata esas hizmet süresi, sonra son aylık ücret belirlenir.
Kanunun 5 Eylül 2026 itibarıyla güncel konsolide metni Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden kontrol edilmelidir. Mesleğe ilk giriş tarihinin nasıl belirleneceği için gazeteci kıdemi rehberi birlikte okunmalıdır.
Kıdem tazminatı hesabını genel 4857/1475 sistemiyle otomatik eşitlemek doğru değildir. Basın İş Kanunu gazeteci bakımından özel kıdem, ihbar, ücret ve ödeme hükümleri içerir. Önce 5953’ün özel metni uygulanır.
“Son aylık” hangi ücrettir?
M.6 kıdem tazminatını “son aylığı esas ittihaz olunmak suretiyle” hesaplar. Bu nedenle fesih tarihindeki gerçek aylık ücret belirlenmelidir. Yazılı sözleşme, son bordro, banka ödemeleri ve düzenli ücret kayıtları birlikte incelenir.
M.14 kararlaştırılan ücretin her ay peşin ödenmesini düzenler. Sözleşmede ücret düşük gösterilip bankada düzenli daha yüksek ücret ödeniyorsa gerçek ücret tartışması doğar. Bordro dışı ödeme de vergi ve SGK açısından ayrı sorun yaratır.
Terfi hakkı m.4’e göre uygulanmamışsa gerçek son ücretin terfi farkıyla birlikte belirlenmesi gerekebilir. Bu nedenle kıdem hesabından önce ücret uyuşmazlıklarının çözülmesi önemlidir. İki yıllık terfi kuralı için gazetecinin terfi hakkı rehberi incelenebilir.
Ücretin sabit kısmı yanında düzenli ek ödemelerin hesaba etkisi, ödemenin niteliğine göre ayrıca değerlendirilmelidir. “Telif”, “prim” veya “ikramiye” adı verilen her ödeme otomatik olarak temel aylığa dahil veya hariç değildir; gerçek hukuki niteliği belirlenir.
“Her hizmet yılı veya küsuru” nasıl hesaplanır?
Kanun yalnız tamamlanmış yılları değil yıl kesirlerini de açıkça tazminat hesabına dahil eder. Örneğin tazminata esas 6 yıl 6 aylık hizmette, altı tam yıl yanında yarım yıllık küsur da oransal hesapta dikkate alınır. Gün hesabı gerektiğinde toplam süre yıl oranına dönüştürülür.
Hesapta hizmetin başlangıç ve bitiş tarihleri doğru tespit edilmelidir. İşverenin normal fesih ihbarı çalıştırılıyorsa m.6, ihbar süresinin son gününü tazminata esas tutar. Bu nedenle fesih bildirim tarihi ile fiili sözleşme sona erme tarihi aynı olmayabilir.
İhbar süresine karşılık ücret m.5 uyarınca önceden ödenip derhal fesih yapılmışsa fesih tarihinin hukuki sonucu ayrıca değerlendirilir. Hesap tablosunda hangi tarihin neden esas alındığı açıkça gösterilmelidir.
Yıllık izin süresi ihbar süresinden sayılamaz. Kullanılmayan izin ücreti de kıdem tazminatından ayrı olarak m.6’ya göre peşin ödenir.
Mesleğe ilk giriş tarihi kıdem tazminatını nasıl etkiler?
M.6’nın özel sistemi kıdem hakkını gazetecinin mesleğe ilk giriş tarihinden başlatır. Gazeteci farklı işverenlerde çalışmış olabilir. Ancak geçmiş hizmetler, daha önce alınan kıdem tazminatları ve sözleşmesel düzenlemeler birlikte değerlendirilmeden yalnız ilk meslek tarihinden bugüne kadar düz çarpım yapılmamalıdır.
Gazetecinin önceki işyerleri gerçekten 5953 kapsamındaki gazetecilik hizmeti olmalıdır. Medya şirketinde teknik veya idari görev yapmak tek başına gazetecilik kıdemi yaratmaz. Fiili görev ve işyeri niteliği araştırılır.
M.4 iş sözleşmesinde gazetecinin kıdeminin gösterilmesini zorunlu tutar. Bu nedenle son işverenin sözleşmesindeki kıdem kaydı önemli başlangıç delilidir; fakat gerçeğe aykırıysa başka belgelerle düzeltilmesi mümkündür.
Daha önce kıdem tazminatı alınmışsa ne olur?
M.6, bir defa kıdem tazminatı alan gazetecinin kıdeminin yeni işine girişinden itibaren hesaplanacağını açıkça düzenler. Bu hüküm aynı hizmet döneminin tekrar tazmin edilmesini önler. Ancak kanun, tarafların bunun aksini sözleşmeyle kararlaştırabileceğini de belirtir.
Bu nedenle kıdem hesabında önceki işverenlerden alınan “kıdem tazminatı” ödemeleri tek tek tespit edilmelidir. Ödemenin adı değil gerçek niteliği önemlidir. Bir ayrılış ikramiyesi veya sulh ödemesi her zaman m.6 kıdem tazminatı anlamına gelmez.
Önceki ödeme belirli bir tarih aralığını tasfiye etmişse yeni kıdem başlangıcı buna göre hesaplanır. Taraflar yeni sözleşmede eski kıdemin korunacağını açıkça kabul etmişse bu lehe hüküm ayrıca uygulanır.
Güncel m.6’daki “İlk mukavele yılında bu miktar hesaplanmaz” cümlesi ne anlama gelir?
Güncel konsolide m.6 metninde, her hizmet yılı veya küsuru için bir aylık ücret tutarındaki tazminat hükmünün ardından “İlk mukavele yılında bu miktar hesaplanmaz” cümlesi yer almaktadır. Bu cümle özellikle bir yıldan kısa veya ilk sözleşme yılı içindeki fesihlerde hesap açısından önemlidir.
Eski kaynaklarda m.6’nın geçmişteki farklı cümleleri ve AYM kararları bir arada aktarılabildiğinden, hesap yapılırken tarihsel metin yerine güncel yürürlük metni kullanılmalıdır. İlk sözleşme yılına ilişkin ayrı ayrıntılı rehber bu seride ayrıca yayımlanmıştır/yayımlanacaktır.
“Küsur yıl da hesaplanır” hükmü ile “ilk mukavele yılında bu miktar hesaplanmaz” cümlesi birlikte okunmalıdır. Kıdem hesabında yalnız tek cümleyi çekip diğerini görmezden gelmek doğru değildir.
4 Mayıs 2023 tarihli AYM kararı m.6’yı nasıl etkiledi?
Anayasa Mahkemesi 4/5/2023 tarihli E.2021/62, K.2023/89 sayılı kararıyla m.6’daki bazı düzenlemeleri iptal etmiştir. Güncel konsolide metin, iptal edilen fıkrayı ve kıdem tazminatı paragrafındaki iptal edilen ikinci cümleyi işaretler. Bu nedenle 2023 öncesi açıklamalardan hesap yapmak güvenli değildir.
Resmî AYM kararları için Anayasa Mahkemesi Norm Kararlar Bilgi Bankası kullanılabilir. Uygulamada esas alınacak metin ise Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki güncel 5953 m.6’dır.
AYM iptalinin sonucu, yürürlükten kalkmış cümleleri halen geçerliymiş gibi hesap formülüne eklememektir. Mevcut metinde kalan hükümler üzerinden somut fesih tarihi ve koşulları değerlendirilir.
Gazeteci kıdem tazminatı taksitle ödenebilir mi?
Kural tazminatın ödenmesidir; m.6 çok sınırlı bir istisna olarak işverenin maddi imkansızlık nedeniyle bir defada ödeyememesi halinde en çok dört taksit ve toplamda bir yılı aşmayan süre öngörür. Ancak bu bölünme, işyerinin vergisini tahakkuk ettiren maliye şubesinin müessesenin zarar etmekte olduğuna ilişkin kararı üzerine yapılabilir.
Dolayısıyla işveren yalnız “nakit akışım kötü” diyerek tek taraflı taksit planı oluşturamaz. Kanunun aradığı mali makam kararı bulunmadan özel taksit istisnasına dayanılması mümkün değildir.
Taksitlerin vadeleri ve tutarları yazılı hesapta gösterilmeli; toplam süre bir yılı aşmamalıdır. Gecikme veya eksik ödeme olursa kalan alacak için hukuki yol gündeme gelir.
Gazeteci kıdem tazminatına örnek hesap
Örnek olarak, tazminata esas hizmet süresinin 6 yıl 6 ay ve son aylığın 60.000 TL olduğu varsayılsın. Kanundaki her yıl için bir aylık ücret esası üzerinden 6,5 aylık ücret karşılığı teorik tutar 390.000 TL olur. Bu yalnız matematik örneğidir; gerçek dosyada meslek kıdemi, geçmiş kıdem ödemeleri, ilk sözleşme yılı kuralı, AYM sonrası güncel metin ve ücretin gerçek unsurları ayrıca incelenmelidir.
Başka örnekte gazetecinin meslek kıdemi 15 yıl, mevcut işveren hizmeti 4 yıl olabilir. İhbar süresi bir ay olsa da kıdem tazminatı hesabı meslek kıdeminin özel sistemine göre ayrı yapılır. İhbar ve kıdem aynı süre üzerinden hesaplanmaz.
Hesap tablosunda başlangıç/bitiş tarihleri, tasfiye edilmiş dönemler, son aylık ve yıl-küsur katsayısı açıkça gösterilmelidir. Net/brüt kesintiler ödeme aşamasında yürürlükteki vergi ve prim kurallarına göre ayrıca değerlendirilir.
Kıdem tazminatı hesap kontrol listesi
- Gazetecinin 5953 kapsamını doğrulayın.
- Mesleğe ilk giriş tarihini belirleyin.
- Önceki gazetecilik hizmetlerini listeleyin.
- Daha önce kıdem tazminatı alınan dönemleri ayırın.
- Aksine sözleşme varsa inceleyin.
- Fesihteki gerçek son aylığı belirleyin.
- Tazminata esas hizmet yılı ve küsurunu hesaplayın.
- Güncel m.6’daki ilk sözleşme yılı cümlesini uygulayın.
- 2023 AYM sonrası konsolide metni kullanın.
- İzin, ihbar ve diğer alacakları kıdemden ayrı hesaplayın.
Sık Sorulan Sorular
Gazeteci kıdem tazminatı kaç aylık ücret?
M.6, her hizmet yılı veya küsuru için son aylık esas alınarak her yıl için bir aylık ücret tutarında tazminat düzenler.
Son aylık hangi tarihteki ücret?
Fesihte tazminata esas tutulan gerçek son aylık ücret belirlenir; ihbar süresinin son günü m.6 gereği tazminata esas olabilir.
Küsur yıl hesaba girer mi?
Evet. M.6 “her hizmet yılı veya küsuru” ifadesini kullanır.
Meslek kıdemi son işverenden mi başlar?
Kural olarak mesleğe ilk girişten başlar; önceki kıdem ödemeleri özel olarak dikkate alınır.
Daha önce kıdem alan gazeteci yeniden eski süresini kullanabilir mi?
Kural olarak yeni işe girişten itibaren hesaplanır; taraflar aksini sözleşmeyle kararlaştırabilir.
2023 AYM kararı önemli mi?
Evet. M.6’daki bazı cümleler iptal edilmiştir; güncel konsolide metin kullanılmalıdır.
İlk sözleşme yılında kıdem hesaplanır mı?
Güncel m.6 metninde “İlk mukavele yılında bu miktar hesaplanmaz” cümlesi yer alır.
Kıdem tazminatı taksitle ödenebilir mi?
Yalnız m.6’daki maddi imkansızlık ve mali makam kararı şartlarıyla en çok dört taksit ve bir yılı aşmayan sürede.
İhbar tazminatı kıdemin yerine geçer mi?
Hayır. İhbar ve kıdem farklı alacaklardır.
Kıdem talebinde arabuluculuk gerekir mi?
7036 m.3 kapsamındaki işçi alacağı/tazminatı için dava şartı arabuluculuk uygulanır. Resmî bilgi için Adalet Bakanlığı kaynağı kullanılabilir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
