Yakıt, Su ve Kumanya İkmal Gemisi Demirleme Ordinosu Almak Zorunda mı? Limanlar Yönetmeliği m.20/i (2026)

Limanlar Yönetmeliği m.20/1-i neyi düzenler?

Limanlar Yönetmeliği m.20/1-i, liman sahasında gemilere yakıt, su, kumanya ve benzeri ihtiyaç hizmeti veren gemi ve deniz araçlarının demirleme rejimini düzenler. Bu hizmet gemileri, demirleme ordinosu almak şartıyla demirleme sahasında bekleyebilir. Kural, ikmal gemilerinin liman içinde sürekli hareket eden özel görev araçları olmasını dikkate alır; ancak onları genel liman düzeninin dışında bırakmaz.

Demirleme ordinosu, hizmet gemisinin hangi idari işlem çerçevesinde demirleme sahasına çıktığını kayıt altına alır. Böylece liman başkanlığı demirleme alanının kapasitesini, trafik akışını ve ikmal gemilerinin konumunu kontrol eder. İkmal ihtiyacının acil veya ticari açıdan önemli olması bu şartı kendiliğinden kaldırmaz.

Hangi gemiler m.20/i kapsamındadır?

Hüküm yakıt, su, kumanya ve bunlara benzer diğer ihtiyaçları ikmal eden gemi ve deniz araçlarını kapsar. Bunlar bunker tankeri, su tankeri, kumanya teknesi veya gemilere ihtiyaç malzemesi taşıyan başka hizmet araçları olabilir. Belirleyici olan aracın liman sahasında diğer gemilerin operasyonel ihtiyaçlarını karşılayan ikmal faaliyeti yürütmesidir.

Geminin küçük tonajlı olması veya sürekli aynı limanda çalışması m.20/i kuralını ortadan kaldırmaz. Başka bir maddede özel bir muafiyet veya tahsis bulunmadıkça demirleme işlemi bu bentte öngörülen ordino şartına göre yürütülür.

Demirleme ordinosu nedir?

Demirleme ordinosu, geminin liman başkanlığının kontrolündeki demirleme sahasına çıkmasına ve orada demirlemesine ilişkin idari hareket belgesidir. Geminin konumu ve liman trafik düzeni açısından önem taşır. Yanaşma ordinosu ile aynı işlevi görmez; biri kıyı tesisine yanaşma, diğeri demirleme alanındaki bekleme hareketiyle ilgilidir.

İkmal gemisi açısından ordino, limanda “serbest dolaşım kartı” değildir. Gemi belirlenen demirleme sahasına, verilen trafik ve emniyet talimatlarına uygun olarak çıkar. Başka bir alana geçiş veya farklı operasyon için ayrıca gerekli bildirim ve izinler uygulanır.

Ordino neden zorunludur?

Demirleme sahaları sınırlı deniz alanlarıdır ve büyük ticari gemiler, hizmet gemileri, bekleyen gemiler ve trafik rotaları aynı liman sahasını paylaşır. İkmal gemilerinin kontrolsüz demirlemesi ana gemilerin salınım alanını, yaklaşma rotasını veya seyir kanalını etkileyebilir. Ordino sistemi, bu hareketleri merkezi trafik planına bağlar.

Ayrıca yakıt taşıyan hizmet gemileri özel yangın ve kirlilik riski taşır. Demirleme konumu, gerektiğinde acil müdahale erişimini de etkiler. İdari kayıt ve yer kontrolü bu nedenle yalnız bürokratik bir formalite değildir.

İkmal gemisi istediği demirleme noktasını seçebilir mi?

Hayır. Demirleme sahaları Limanlar Yönetmeliği ve ilgili liman başkanlığı düzenlemeleri içinde belirlenir. Gemi, kendi ticari programına veya hizmet vereceği ana geminin konumuna göre yetkisiz bir noktaya demir atamaz. Liman başkanlığının gösterdiği veya izin verdiği alan kullanılmalıdır.

Demirleme sahası içinde de gemilerin birbirine emniyetli mesafesi, su derinliği ve salınım yarıçapı değerlendirilir. Trafik merkezi veya liman başkanlığı gemiye belirli bir pozisyon veya sektör gösterebilir.

Türk Boğazlarındaki istisna nedir?

m.20/i, Türk Boğazlarındaki uğraksız demirleme sahalarına ilişkin özel bir muafiyet düzenlemiştir. Bu istisna, ilgili Boğaz trafik rejimi kapsamındaki belirli uğraksız demirleme durumlarına özgüdür. Hukuken dar yorumlanması gerekir ve diğer limanlarda çalışan ikmal gemilerine otomatik muafiyet sağlamaz.

Mersin, İskenderun, İzmir veya başka bir limanda çalışan hizmet gemisi “Türk Boğazlarında muafiyet var” gerekçesiyle ordinoyu atlayamaz. Her liman idari sahasında uygulanacak işlem, o bölgenin tabi olduğu Limanlar Yönetmeliği ve yetkili liman başkanlığı talimatlarına göre belirlenir.

Yakıt ikmal gemilerinde m.20/i tek kural mıdır?

Hayır. Yakıt ikmali m.20/i’deki demirleme ordinosuna ek olarak yakıt ve bunker operasyonuna ilişkin özel güvenlik hükümlerine tabidir. Limanlar Yönetmeliğinin ilgili maddeleri, ikmalin yapılacağı yer, bildirim, kıyı tesisi koordinasyonu, yangın tedbirleri, kirlilik müdahale ekipmanı ve sigorta şartlarını ayrıca düzenler.

Dolayısıyla bunker tankerinin demirleme ordinosu alması, yakıt transferi için gereken bütün izin ve tedbirlerin tamamlandığı anlamına gelmez. Demirleme ve ikmal faaliyeti iki ayrı kontrol aşamasıdır.

Su tankerleri için de ordino gerekir mi?

Evet. m.20/i su ikmali yapan gemi ve deniz araçlarını açıkça kapsar. Gemiye içme veya kullanım suyu sağlayan hizmet gemisi demirleme sahasında bekleyecekse ordino şartına uyar. Su taşıması tehlikeli yük niteliğinde olmasa dahi liman trafik ve demirleme düzeninden muaf değildir.

Su tankerinin ana gemiye aborda olması hâlinde ise aborda ve ikmal operasyonuna ilişkin diğer kurallar ayrıca uygulanır. Geminin demirde bekleme statüsü ile hizmet verme anı birbirinden ayrılmalıdır.

Kumanya motoru hangi durumda m.20/i kapsamındadır?

Kumanya, yedek malzeme ve benzeri ihtiyaçları gemilere taşıyan hizmet teknesi demirleme sahasında bekleyecekse m.20/i kapsamındaki ordino şartı gündeme gelir. Kıyı tesisinden ana gemiye kısa hizmet seferi yapan kumanya motorunun yanaşma ve aborda işlemleri ise ilgili diğer liman hükümlerine göre yürütülür.

Bu ayrım önemlidir: bir hizmet teknesinin belirli kıyı tesisine yanaşma ordinosundan muaf olması, demirleme sahasında m.20/i kapsamındaki ordino şartından da otomatik olarak muaf olduğu anlamına gelmez. Her hareket türü kendi hükmüne göre incelenir.

Demirlemek ile ana gemiye aborda olmak aynı işlem midir?

Hayır. Demirleme, hizmet gemisinin kendi demirini atarak demirleme sahasında beklemesidir. Aborda olmak ise başka bir geminin bordasına yanaşıp hizmet vermektir. m.20/i demirleme işlemini düzenler; aborda operasyonu ise Limanlar Yönetmeliğinin diğer izin ve koordinasyon hükümlerine tabidir.

Yakıt, su ve kumanya motorları belirli aborda kurallarında özel statüye sahip olabilir; buna rağmen liman başkanlığının bilgisi, tesis koordinasyonu ve operasyon güvenliği gereklilikleri devam eder. Bu nedenle acente işlem türünü doğru tanımlamalıdır.

İkmal operasyonundan önce liman başkanlığına bildirim gerekir mi?

Yakıt, yağ ve su ikmali bakımından Limanlar Yönetmeliğinin özel hükümleri kaptan veya acente tarafından operasyon öncesinde ilgili liman başkanlığına bildirim yapılmasını öngörür. Bu bildirim, m.20/i’deki demirleme ordinosundan farklı bir işlemdir. İkmal gemisi ordino almış olsa da operasyon bildirimi ayrıca yerine getirilir.

Kumanya ve diğer hizmetler bakımından da liman başkanlığının yerel işlem usulleri ile kıyı tesisi güvenlik kuralları takip edilmelidir. Acente, hizmet teknesinin hangi gemiye, ne zaman ve ne tür ikmal yapacağını doğru koordine eder.

Yakıt ikmalinde yangın tedbirleri nelerdir?

Bunker operasyonunda alıcı ve verici gemide yangınla mücadele ekipmanı hazır bulundurulur; transfer hortumları ve bağlantılar kontrol edilir, sigara ve ateş kaynakları yasaklanır, haberleşme düzeni kurulur ve acil durdurma prosedürü belirlenir. Kıyı tesisi içinde yapılıyorsa tesisin yangın planı da operasyona dâhil olur.

m.20/i’nin ordino kuralı bu tedbirlerin yerine geçmez. Hizmet gemisinin demirleme sahasında yasal biçimde bulunması, güvenli olmayan bunker transferini meşru hâle getirmez.

Deniz kirliliği bakımından hangi tedbirler gerekir?

Yakıt transferinde spill kit, bariyer veya mevzuat ve operasyon planının gerektirdiği kirlilik müdahale araçları hazır tutulmalıdır. Hortum kopması veya taşma hâlinde transfer derhal durdurulur ve acil durum prosedürü uygulanır. Liman başkanlığına ve ilgili birimlere bildirim yükümlülükleri yerine getirilir.

Kirlilik meydana gelmesi hâlinde Limanlar Yönetmeliğinin yanında 2872 sayılı Çevre Kanunu ve ilgili deniz kirliliği mevzuatı da uygulanabilir. İdari demirleme izni çevre sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

İkmal gemisinin sigortası neden önemlidir?

Özellikle yakıt ve petrol ürünleri taşıyan ikmal gemilerinde kirlilik ve deniz alacağı risklerini karşılayacak sigorta şartları ilgili mevzuatta düzenlenmiştir. Limanlar Yönetmeliğinin bunker operasyonuna ilişkin hükümleri, hizmet gemisinin yeterli sorumluluk teminatına sahip olmasını arayabilir.

Sigorta belgesinin geçerli ve operasyon kapsamına uygun olması kontrol edilmelidir. Eksik veya süresi geçmiş poliçe, operasyon izninin verilmemesine yol açabilir. Bu konu m.20/m’deki P&I ve deniz alacakları sigortası düzeniyle de bağlantılıdır.

İkmal gemisi 168 saat ordinoya gerek olmadan demirde kalabilir mi?

m.20/i’de yakıt, su, kumanya ve benzeri ihtiyaç ikmali yapan hizmet gemileri için açık kural demirleme ordinosudur. m.20/j’deki 168 saat düzenlemesi ise uğraksız geçiş niteliğindeki ve sefer talimatı, yedek parça, teknisyen, kötü hava, personel değişimi veya liman başkanlığınca kabul edilen mazeret nedeniyle bekleyen gemilere ilişkin özel bir rejimdir.

Bu nedenle yalnız “168 saatten az kalacağım” denilerek m.20/i kapsamındaki hizmet gemisinin ordino yükümlülüğü ortadan kaldırılamaz. Hangi bendin uygulanacağı geminin faaliyet amacı ve hukuki statüsüne göre belirlenir.

Demirleme ordinosu süresi bitince ne yapılır?

Geminin demirleme statüsü ve liman başkanlığınca belirlenen işlemler takip edilir. Hizmet gemisinin liman içinde sürekli çalışması, eski ordinoya dayanarak süresiz bekleme hakkı vermez. Yeni hareket, yer değişikliği veya belge yenileme gerekiyorsa güncel işlem yapılır.

Acente ve gemi işletmecisi ordino tarihlerini ve liman başkanlığı talimatlarını operasyon takviminde izlemelidir. Denetimde belgenin güncel olarak ibraz edilebilmesi gerekir.

Kaptanın sorumluluğu nedir?

Kaptan, ordino alınmadan yetkisiz alana demirlememeli; liman başkanlığının belirlediği sahada emniyetli demirleme yapmalıdır. Demir taraması, hava değişimi, yakın trafik veya operasyon riski varsa VHF üzerinden gerekli bildirim ve tedbirler uygulanır.

Hizmet gemisinin sık manevra yapması, köprüüstü gözcülük ve haberleşme disiplinini daha da önemli hâle getirir. Ana gemiye hareket öncesinde demir alma, rota ve yaklaşma planı liman trafik talimatıyla uyumlu olmalıdır.

Acente ve işletmeci hangi kayıtları saklamalıdır?

Demirleme ordinosu, acente başvurusu, hizmet sözleşmesi veya siparişi, ikmal bildirimi, bunker delivery note veya su/kumanya teslim kayıtları, AIS hareketi, gemi jurnali ve liman başkanlığı talimatları saklanmalıdır. Bu belgeler hizmet gemisinin limanda hangi hukuki nedenle ve hangi saatlerde bulunduğunu gösterir.

İkmal sırasında olay yaşanmışsa fotoğraf, VHF kayıtları, transfer checklistleri ve kirlilik/yangın müdahale kayıtları ayrıca korunur. Sonradan doğacak alacak veya hasar uyuşmazlığında kronoloji bu belgelerle kurulabilir.

Ordinosuz demirlemenin sonucu nedir?

m.20/i kapsamındaki hizmet gemisinin gerekli ordino olmadan demirleme sahasında demirlemesi Yönetmeliğe aykırıdır. m.39 uyarınca ilgili kanunlara göre idari yaptırım uygulanabilir; ayrıca geminin emniyetli veya yetkili alana hareket ettirilmesi istenebilir.

Yetkisiz demirleme başka gemilerin manevrasını engellemiş veya kazaya yol açmışsa özel hukuk ve gerektiğinde ceza hukuku sonuçları ayrıca değerlendirilir. İdari ihlal, zarar sorumluluğundan bağımsızdır.

Mersin Limanında ikmal gemisi nasıl hareket eder?

Mersin liman idari sahasında yakıt, su, kumanya ve benzeri ihtiyaç ikmali yapan gemiler m.20/i kapsamındaki demirleme ordinosu kuralına uyar. Mersin Bölge Liman Başkanlığının güncel demirleme alanı, trafik ve operasyon talimatları takip edilir. Türk Boğazlarına özgü uğraksız demirleme istisnası Mersin’e uygulanmaz.

Yakıt ikmali yapılacaksa ordino dışında operasyon bildirimi, güvenlik, kirlilik ve sigorta şartları ayrıca yerine getirilir. demirleme sahasına çıkış, koy-körfez demirleme yasağı ve geliş bildirimi içerikleri ilgili diğer işlemleri açıklar.

Uygulama kontrol listesi

• Hizmet gemisinin faaliyetini yakıt, su, kumanya veya benzeri ikmal olarak doğru sınıflandırın.
• Demirleme sahasında beklemeden önce demirleme ordinosunu alın.
• Yetkili liman başkanlığının gösterdiği demirleme alanını kullanın.
• Yakıt, yağ veya su operasyonundan önce gereken bildirimi ayrıca yapın.
• Aborda hizmet ile demirleme işlemini birbirine karıştırmayın.
• Yangın ve kirlilik müdahale ekipmanını operasyondan önce kontrol edin.
• Türk Boğazlarına özgü istisnayı Mersin veya başka limanlara genellemeyin.
• Ordino, AIS, jurnal ve teslim belgelerini operasyon dosyasında saklayın.

İlgili içerikler

• Demirleme sahasına çıkış nasıl yapılır?
• Koy ve körfezlerde demirleme yasağı
• Yanaşma ve demirleme ordinosu kuralları
• Liman sahasına geliş bildirimi
• Deniz ticareti ve liman hukuku için iletişim

Resmî kaynaklar

• T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı – Limanlar Yönetmeliği
• T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Kıyı Tesisleri Bilgi Sistemi
• T.C. Resmî Gazete

Sık Sorulan Sorular