Gazeteci Talim, Manevra veya Seferberlikte Maaş Alır mı? | 5953 m.16 (2026)
Kısa ve net cevap: 5953 sayılı Basın İş Kanunu m.16’ya göre talim veya manevra nedeniyle silah altına alınan gazeteci bu süre boyunca ücret hakkını korur. Gazeteci yedek subay olarak veya başka şekilde askerî hizmet karşılığı aylık alıyorsa ve bu askerî aylık gazetecilik işinden aldığı ücretten düşükse, işveren yalnız aradaki farkı öder. Kısmi veya genel seferberlik nedeniyle silah altına alınan gazeteci bakımından aynı kural üç ay uygulanır.
Bu düzenleme ilk muvazzaf askerlik hizmetinden farklıdır. İlk muvazzaf askerlikte m.16 başka bir fıkrayla normal askerlik süresince son ücretin yarısının ödenmesini düzenler. Bu yazı ise talim, manevra, yedek subay/ücretli askerî hizmet ve seferberlik durumundaki ücret ile sözleşme korumasına odaklanır.
Talim veya manevra nedeniyle silah altına alınan gazetecinin ücreti kesilir mi?
Hayır. M.16’nın ilk cümlesi açık biçimde, talim veya manevra nedeniyle silah altına alınan gazetecinin bu süre zarfında ücret hakkını muhafaza edeceğini düzenler. İşveren “fiilen çalışmadığı için maaş yok” diyerek gazetecinin ücretini tamamen kesemez.
Bu hüküm 5953 sayılı Kanuna tabi gazeteciye özgü özel bir korumadır. Önce çalışanın gerçekten m.1 kapsamındaki gazeteci olup olmadığı belirlenir. Kapsam sağlanıyorsa ücret koruması m.16’ya göre uygulanır. İşverenin genel personel politikası veya ücretsiz izin uygulaması bu özel hükmü bertaraf edemez.
Talim veya manevra süresinin başlangıç ve bitiş tarihleri resmi askerlik belgesiyle personel dosyasına alınmalıdır. Ücret bordrosu bu dönemi açıkça göstermeli; gazetecinin normal ücreti veya varsa askerî aylık nedeniyle işverenin ödeyeceği fark ayrı kaydedilmelidir.
Gazeteci askerî hizmet karşılığı aylık alıyorsa işveren ne kadar öder?
Kanun yedek subay olarak veya başka bir suretle askerî hizmet karşılığı aylık alan gazeteci için özel bir fark sistemi kurar. Gazetecinin askerî aylığı, gazetecilik işinden aldığı ücretin altında kalıyorsa işveren yalnız aradaki farkı ödemekle yükümlüdür.
Örneğin gazetecinin işyerindeki aylık ücreti 90.000 TL, askerî hizmet karşılığı aldığı aylık 55.000 TL ise m.16 kapsamında işveren 35.000 TL fark öder. Askerî aylık 90.000 TL veya daha yüksekse, ilk fıkradaki fark mantığına göre işverenin ayrıca fark ödeme yükümlülüğü doğmaz.
Hesapta karşılaştırılacak ücretlerin aynı dönem ve aynı brüt/net düzlemde ele alınması gerekir. İşveren yalnız banka hesabına yatan net tutarı, askerî aylığın brüt tutarıyla karşılaştırmamalıdır. Bordro kayıtları ve resmi ödeme belgesi üzerinden karşılaştırılabilir tutarlar belirlenmelidir.
Kısmi veya genel seferberlik halinde ücret ne kadar süre korunur?
M.16’nın ikinci fıkrası, kısmi veya genel seferberlik nedeniyle silah altına alınan gazeteci hakkında ilk fıkradaki ücret kuralının üç ay uygulanacağını açıkça söyler. Böylece talim/manevra koruması seferberlikte süresiz değil, kanunda belirlenen üç aylık dönem bakımından devam eder.
Üç aylık süre boyunca gazeteci askerî hizmet karşılığı aylık almıyorsa ücret hakkını korur. Askerî aylık varsa ve işyerindeki ücretten düşükse işveren aradaki farkı öder. Üç aylık sürenin bitiminden sonra m.16’daki fesih ve ücret hükümleri ayrıca değerlendirilir.
Seferberlik halinin resmi başlangıç tarihi ve gazetecinin fiilen silah altına alındığı tarih aynı olmayabilir. Personel hesabında gazetecinin bireysel sevk ve katılış belgeleri esas alınmalı; üç aylık koruma dönemi somut belgeye göre belirlenmelidir.
Talim veya manevradaki gazetecinin iş sözleşmesi feshedilebilir mi?
M.16 yalnız ücret değil, iş sözleşmesi bakımından da koruma getirir. Kanun, iş sözleşmesinin belirli süreli olup olmadığına bakılmaksızın, ilk fıkradaki haller nedeniyle gazeteci silah altında bulunduğu müddetçe işverenin sözleşmeyi feshedemeyeceğini düzenler.
Bu nedenle talim veya manevra dönemi, işveren bakımından sıradan devamsızlık olarak değerlendirilemez. Gazeteci resmi askerlik görevi nedeniyle işyerinde değilse, bu süre boyunca m.16’daki fesih yasağı dikkate alınır. İşverenin “işe gelmedi” tutanağı düzenleyip derhal fesih yapması özel hükme aykırılık riski taşır.
Kısmi/genel seferberlik veya ilk muvazzaf askerlik gibi maddenin ikinci ve üçüncü fıkrasındaki durumlarda ise işverenin fesih yetkisi, ilgili fıkrada gösterilen süre geçtikten sonra doğabilir. Fesih yine Basın İş Kanununun diğer fesih hükümlerine uygun yapılmalıdır.
Belirli süreli sözleşme askerlik sırasında kendiliğinden sona ererse ne olur?
M.16, belirli süreli iş sözleşmesinin süresinin gazetecinin silah altında bulunduğu sırada kendiliğinden sona ermesi ihtimalini de açıkça düzenler. Sözleşme kararlaştırılmış sürenin dolmasıyla kendiliğinden bitiyorsa, işveren sözleşmenin bu şekilde sona ermesinden sonraki dönem için m.16’daki ücretleri ödemekle yükümlü tutulamaz.
Bu hüküm, işverenin askerlik nedeniyle erken fesih yapmasına izin veren bir kural değildir. Ayrım nettir: bir tarafta süresi kendiliğinden dolan belirli süreli sözleşme, diğer tarafta işverenin aktif fesih işlemi vardır. İşveren fesih yasağını aşmak için sözleşme süresini geriye dönük veya görünüşte değiştiremez.
Sözleşmenin gerçekten belirli süreli olup olmadığı da iş hukukunun genel şartları ve Basın İş Kanunu hükümleri üzerinden incelenir. Süre kaydı sahte veya hukuken geçersizse, “süre bitti” savunması ayrıca tartışma konusu olur.
Daha lehe sözleşme veya işyeri uygulaması korunur mu?
Evet. M.16 açıkça, işveren tarafından askerlik halinde ücret verilmesi konusunda gazeteciye daha elverişli hak ve menfaat sağlayan sözleşme, teamül veya örf ve adetten doğan hakların korunacağını belirtir. Kanundaki oran ve süreler gazeteci aleyhine üst sınır değil, asgari koruma niteliğindedir.
Örneğin iş sözleşmesi talim/manevra döneminde askerî aylık ne olursa olsun tam ücretin ödeneceğini söylüyorsa işveren yalnız fark ödeme kuralına dönemez. Aynı şekilde işyerinde yıllardır bütün gazetecilere seferberlik halinde altı ay tam ücret ödeme uygulaması varsa, bu uygulamanın işyeri şartına dönüşüp dönüşmediği incelenir.
Gazeteci lehine hakların korunması 5953 m.25’teki “Kanunun uygulanması nedeniyle ücret ve diğer hakların azaltılamaması” ilkesiyle de uyumludur.
Askerlik dönemindeki ücret bordro ve bankada nasıl gösterilir?
Gazetecinin ücret hakkı devam ediyorsa işveren bordro düzenlemeye devam eder. Askerî aylık nedeniyle yalnız fark ödeniyorsa bordroda “m.16 ücret farkı” gibi açıklayıcı bir kalem kullanılması, normal ücret ile farkın birbirine karışmasını önler.
Banka ödeme zorunluluğuna tabi işverenler, ödenecek ücret veya ücret farkını banka hesabına yatırmalıdır. Nakit ödeme veya bordro dışı transfer, m.14’teki banka ödeme sistemine aykırılık doğurabilir. SGK bildirimleri ise sigortalılık statüsü ve askerlik dönemine ilişkin sosyal güvenlik hükümleri çerçevesinde ayrıca düzenlenir.
Gazeteciye askerî aylık ödendiğini gösteren resmi belge personel dosyasında bulunmalıdır. İşveren bu belge olmadan varsayımsal bir tutar düşemez. Fark hesabı gerçek ödeme üzerinden yapılmalıdır.
M.16 ücreti ödenmezse 2026 yılında yaptırım nedir?
5953 m.27, m.16’nın birinci, ikinci veya üçüncü fıkralarında ödenmesi gereken ücreti ödemeyen işveren hakkında idari para cezası öngörür. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının 2026 resmi çizelgesinde m.16 ve m.17 ihlalleri için 45.278 TL idari para cezası gösterilmiştir.
İdari para cezası, gazetecinin ücret alacağını ortadan kaldırmaz. İşveren hem idari yaptırımla karşılaşabilir hem de ödenmeyen ücret veya fark için gazeteci tarafından alacak talebine muhatap olabilir.
Bu nedenle bordro sistemi askerlik türünü doğru sınıflandırmalı; talim/manevra, seferberlik ve ilk muvazzaf askerlik aynı ücret kuralıyla işlenmemelidir.
Gazeteci askerlik halini nasıl ispatlar?
Sevk belgesi, görev/katılış belgesi, askerlik şubesi veya ilgili askeri makam kayıtları başlangıç ve bitiş tarihlerini gösterir. Askerî aylık alınmışsa resmi maaş bordrosu veya ödeme belgesi fark hesabında kullanılmalıdır.
İşveren bu belgeleri personel dosyasına almalı ve ücret hesaplamasını yazılı hale getirmelidir. Gazeteci de ücret bordrolarını, banka dekontlarını ve askerlik belgelerini saklamalıdır. Fesih yapılmışsa fesih yazısı ayrıca kritik delildir.
Uyuşmazlıkta “askerdeydi”, “ücret aldı” veya “ücretsiz izin sayıldı” şeklindeki soyut beyanlar yerine tarih ve tutar gösteren resmi kayıtlar esas alınır.
İşveren için m.16 kontrol listesi
Önce askerlik halinin türü belirlenmelidir: talim/manevra mı, kısmi/genel seferberlik mi, ilk muvazzaf askerlik mi? Sonra resmi başlangıç ve bitiş tarihleri dosyaya alınmalıdır. Askerî aylık varsa tutarı belgeyle belirlenmeli ve gazetecilik ücretiyle aynı dönem üzerinden karşılaştırılmalıdır.
Talim/manevrada ücret korunmalı; askerî aylık düşükse yalnız fark ödenmelidir. Seferberlikte bu sistem üç ay uygulanmalıdır. Fesih yasağı ayrıca kontrol edilmeli; belirli süreli sözleşme kendiliğinden sona eriyorsa bu durum ayrı kayda bağlanmalıdır.
Daha lehe sözleşme, toplu iş sözleşmesi veya yerleşik işyeri uygulaması varsa bunlar korunmalı; bordro ve banka ödemeleri açık kalemlerle yapılmalıdır.
Mersin’de askerlik nedeniyle gazeteci ücret uyuşmazlıkları
Mersin’de 5953 sayılı Kanuna tabi gazetecilerin talim, manevra veya seferberlik nedeniyle işten ayrılmak zorunda kalması halinde ücret ve fesih kayıtları m.16 üzerinden incelenmelidir. İşverenin genel ücretsiz izin politikası, özel Basın İş Kanunu hükmünün yerine geçmez.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu, İhsaniye, 4903. Sk. Profit İş Merkezi No:23 Kat:3 Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin adresinde basın iş hukuku ücret, askerlik, fesih ve tazminat uyuşmazlıklarına ilişkin hukuki inceleme hizmeti sunmaktadır.
Sık Sorulan Sorular
1. Talim veya manevrada gazetecinin maaşı kesilir mi?
Hayır. M.16 ücret hakkının korunacağını düzenler.
2. Yedek subay aylığı alan gazeteci işverenden tam maaş alır mı?
Askerî aylık gazetecilik ücretinden düşükse işveren yalnız aradaki farkı öder.
3. Seferberlikte ücret koruması kaç ay sürer?
M.16 ilk fıkra sistemini üç ay uygular.
4. Talim sırasında gazeteci işten çıkarılabilir mi?
İlk fıkradaki haller nedeniyle silah altında bulunduğu müddetçe işveren fesih yapamaz.
5. Belirli süreli sözleşme askerlikte biterse işveren sonrasını öder mi?
Sözleşme kendi süresi dolarak sona ererse, sona erme tarihinden sonraki dönem için m.16 ücreti ödenmez.
6. Sözleşmede daha yüksek askerlik ücreti varsa hangisi uygulanır?
Gazeteci lehine daha elverişli sözleşme veya işyeri hakkı korunur.
7. 2026 m.16 ücret ihlali cezası ne kadar?
ÇSGB 2026 çizelgesinde 45.278 TL olarak gösterilmiştir.
8. Askerlik durumu hangi belgeyle ispatlanır?
Sevk, katılış, terhis/görev ve askerî aylık belgeleriyle ispatlanır.
Resmî kaynaklar
İlgili rehberler
Hukuki inceleme: +90 552 224 43 66.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
