Gemi Kirasında Sigortayı Kim Yaptırır? TTK m.1126 ve Poliçe Şartları | 2026

TTK m.1126 sigorta yükümlülüğünü kime verir?

Gemi kira sözleşmesinde geminin kullanım ve işletme hâkimiyeti kiracıya bırakıldığı için Kanun sigorta yükümlülüğünü de açık biçimde kiracıya yükler. TTK m.1126’ya göre kiracı, geminin iadesine kadar doğacak denizcilik ve sorumluluk rizikolarına karşı sigorta yaptırmak zorundadır. Yükümlülük kira başlangıcında bir defa poliçe düzenletmekten ibaret değildir; gemi iade edilene kadar teminatın devam etmesi gerekir.

Bu kural gemi malikinin kendi finansman veya ek sigorta düzenlemelerini yasaklamaz. Ancak kiracı, kanunun kendisine yüklediği temel sigorta borcunu “malikin zaten poliçesi var” diyerek ortadan kaldıramaz. Charter party’de sigorta programı ayrıntılandırılabilir; hangi poliçelerin kiracı tarafından sürdürüleceği ve malikin hangi ek teminatları kendi hesabına koruyacağı açıkça yazılmalıdır.

“Denizcilik ve sorumluluk rizikoları” neyi kapsar?

TTK m.1126 geniş bir ifade kullanır. Gemi gövde ve makine hasarları, çarpma/çatma, batma, karaya oturma, yangın, belirli doğal tehlikeler ve geminin işletilmesinden doğan sorumluluklar bu sigorta programının merkezindedir. Uygulamada Hull & Machinery (H&M) ile Protection & Indemnity (P&I) teminatları farklı riskleri karşılar ve birbirinin yerine geçmez.

Hangi poliçelerin zorunlu olduğunun belirlenmesinde geminin tipi, bayrağı, klas durumu, ticaret sahası, finansman şartları ve taşınacak yükler dikkate alınır. Tanker, passenger vessel veya özel operasyon gemisinde ek sorumluluklar doğabilir. Sadece “full insurance” gibi belirsiz ifade kullanmak yerine poliçe türleri, limitler ve asgari şartlar sözleşmede somutlaştırılmalıdır.

Hull & Machinery sigortası neyi korur?

Hull & Machinery sigortası esas olarak geminin gövde ve makine varlığına ilişkin belirli fiziksel zarar risklerini teminat altına alır. Makine hasarı, çatma sonucu gövde zararı veya poliçe kapsamındaki deniz tehlikeleri olayın şartlarına göre bu teminata girebilir. Ancak wear and tear, yetersiz bakım, bilinen ayıp veya sözleşmedeki istisnalar teminat dışında olabilir.

Gemi kirasında H&M poliçesinin insured value, deductable, trading limits, class warranty ve claim notice hükümleri charter party ile karşılaştırılmalıdır. TTK m.1124 uyarınca ayıptan doğan tamir giderinin kiraya verene ait olması, sigorta poliçesinin ödeme yapıp yapmayacağı sorusundan ayrıdır. Sigorta finansman aracıdır; taraflar arasındaki nihai gider paylaşımını tek başına değiştirmez.

P&I teminatı neden ayrıca önemlidir?

P&I kulüp teminatı, geminin işletilmesinden doğan çok sayıda üçüncü kişi sorumluluğunu kapsayabilir. Mürettebat talepleri, yük sorumluluğu, çevre kirliliği, belirli çatma zararları, enkaz kaldırma ve bazı liman/operasyon sorumlulukları poliçe/kulüp kurallarına göre kapsamda olabilir. TTK m.1122’deki üçüncü kişi talepleri yükümlülüğü ile m.1126’daki sigorta borcu bu noktada birlikte önem kazanır.

Kiracı, “P&I var” diyerek her talebin otomatik karşılanacağını varsaymamalıdır. Club Rules, deductibles, calls, sanctions clause, notice ve cooperation yükümlülükleri incelenmelidir. Kapsam dışı kalan tutarlar tarafların sözleşmesel sorumluluklarına göre dağıtılır.

Kiraya verene neden önceden bildirim yapılmalıdır?

Kanun, kiracının sigorta sözleşmesinin kurulduğunu kiraya verene önceden bildirmesini açıkça zorunlu kılar. Amaç, malikin gemisinin sigortasız veya yetersiz teminatla işletmeye alınmasını önleyebilmesidir. Teslim gerçekleştikten sonra yapılan geç bildirim kanuni mekanizmanın koruyucu amacını zayıflatır.

Uygulamada bildirim yalnız “sigorta yapıldı” e-postası olmamalıdır. Certificate of Insurance, cover note, ilgili P&I entry, sigortalı taraflar, poliçe dönemi, teminat limitleri ve önemli endorsement’lar malike sunulmalıdır. Malikin inceleme hakkının kaç iş günü içinde kullanılacağı ve eksik teminatın nasıl giderileceği charter party’de belirlenebilir.

Kiraya veren poliçede nasıl gösterilmelidir?

TTK m.1126 kiraya verenin sigorta sözleşmesinde ve poliçesinde ismen bildirilmesini zorunlu tutar. Bu nedenle yalnız “owners” veya belirsiz genel ifadelerin kanuni şartı karşılayıp karşılamadığı somut poliçe düzeniyle değerlendirilmelidir. En güvenli uygulama kiraya verenin tam ticaret unvanı ve gerekiyorsa gemiyle bağlantılı sıfatının açıkça gösterilmesidir.

Malikin ismen yer alması, hasar halinde sigorta ilişkisi ve tazminatın kimin menfaatini koruduğu bakımından önemlidir. Finans kuruluşu varsa mortgagee veya loss payee düzenlemeleri de ayrıca yapılabilir. Kiraya verenin adı doğru olsa dahi şirket unvanı değişmiş veya poliçede yanlış tüzel kişi yazılmışsa hasar öncesinde düzeltme yapılmalıdır.

“Kimin olacaksa onun lehine” sigorta ne anlama gelir?

Kanunun kullandığı bu ifade, sigortalanan menfaatin hasar anında kime ait olacaksa o kişinin korunmasını sağlayan yapı kurar. Gemi kira süresinde malik, kiracı, finans kuruluşu veya başka menfaat sahiplerinin farklı hukuki çıkarları bulunabilir. Poliçe yalnız kiracının adını taşıyıp malikin gemi üzerindeki menfaatini dışarıda bırakmamalıdır.

Bu kavram, sigorta tazminatının her olayda doğrudan tek bir kişiye ödeneceği anlamına gelmez. Poliçedeki loss payable clause, mortgagee clause ve hasarın niteliği ödeme mekanizmasını belirler. TTK m.1126’nın kanuni şartı ile poliçenin ayrıntılı ödeme hükümleri birlikte okunmalıdır.

Sigorta hangi tarihte başlamalı ve ne zaman sona ermeli?

Teminat, geminin kiracıya teslimi ve işletme riskinin başlamasıyla uyumlu olmalıdır. Kanun sigorta yükümlülüğünün geminin iadesine kadar devam edeceğini belirtir. Bu nedenle poliçe vadesinin charter süresinden önce bitmesi ciddi risk yaratır. Uzatma opsiyonu bulunan sözleşmelerde poliçe yenileme takvimi de aynı opsiyonlarla uyumlu planlanmalıdır.

İade gecikirse TTK m.1129 kapsamında kiracının sorumluluğu devam ederken sigorta boşluğu oluşmamalıdır. Redelivery tarihi yaklaşırken poliçe vadesi sona eriyorsa otomatik uzatma veya kısa dönem extension önceden sağlanmalıdır. Gemi fiilen iade edilmeden teminatın kesilmesi, kanuni yükümlülüğün ihlalidir.

Sigorta primi kimin gideridir?

TTK m.1126 sigortayı yaptırma borcunu kiracıya verir; bu çerçevede prim ödeme yükümlülüğü de kiracının sigorta borcunun ekonomik parçasıdır. Charter party taraflar arasında daha ayrıntılı gider paylaşımı kurabilir; ancak poliçenin prim ödenmemesi nedeniyle askıya alınması veya iptal edilmesi m.1126 yükümlülüğünün yerine getirildiği anlamına gelmez.

Malik, primlerin ödendiğine ilişkin receipt veya broker confirmation talep edebilir. P&I yapısında supplementary calls veya additional premium çıkması mümkündür. Bu tutarların hangi tarafça karşılanacağı sözleşmede açıkça düzenlenmelidir.

Deductible veya muafiyet kime aittir?

Kanun deductible’ın nihai olarak hangi tarafa ait olacağını ayrıca düzenlemez. Bu nedenle charter party’de hasarın sebebine göre dağılım yapılması önemlidir. Kiracının işletme kusurundan doğan hasarda muafiyetin kiracıya; kiraya verenin sorumluluğundaki gizli ayıptan doğan hasarda farklı tarafa ait olması kararlaştırılabilir.

Belirsiz sözleşmede sigortacının ödediği net tazminat ile gerçek zarar arasındaki fark uyuşmazlık yaratır. Deductible, excluded loss, depreciation ve underinsurance ayrı kalemlerdir. Bunların her biri teknik hasar sebebi ve taraflar arası risk dağılımıyla ilişkilendirilmelidir.

Trading limits poliçeyle charter party’de aynı olmalı mı?

Evet. Kiracının TTK m.1125 uyarınca kullanabileceği coğrafi alan ile poliçenin izin verdiği trading limits uyumlu olmalıdır. Charter party gemiye bir bölgeye gitme yetkisi veriyor fakat sigorta poliçesi o bölgeyi excluded area sayıyorsa sözleşmesel yetki sigorta teminatı yaratmaz. Ek prim veya ayrı onay alınmadan yapılan sefer teminat ihtilafına yol açabilir.

War risk, piracy, ice navigation ve sanctions riskleri ayrıca kontrol edilmelidir. Sözleşmede rota değişikliği için malik onayı aranıyorsa sigorta onayı da aynı süreçte alınmalıdır. Böylece operasyon kararı ile sigorta kararı eş zamanlı yürütülür.

Yaptırım riski sigortayı nasıl etkiler?

Uluslararası deniz sigortalarında yaptırım hükümleri kritik önemdedir. Sigortacı veya P&I kulübü, yaptırım ihlali yaratacak ödeme yapamayabilir; belirli liman, yük, taraf veya banka ilişkisi teminatı etkileyebilir. Kiracı ticari işlem öncesi karşı taraf taramasını ve yük/liman uyumunu yapmalıdır.

Charter party’de sanctions clause, alternatif emir, yük reddi, safe port ve termination mekanizmaları sigorta hükümleriyle uyumlu kurulmalıdır. Bir işlemin ticari olarak kârlı olması, yaptırım ve sigorta riskini ortadan kaldırmaz.

Kiracının sigorta yükümlülüğünü ihlal etmesi ne doğurur?

Poliçe yaptırmamak, teminatı süresinde yenilememek, maliki ismen göstermemek veya gerekli bildirimi yapmamak TTK m.1126 kapsamındaki borcun ihlalidir. Kiraya veren sözleşmedeki breach ve cure hükümlerini işletebilir; zarar doğmuşsa tazminat talebi gündeme gelebilir. Fesih sonucu sözleşme hükümleri ve ihlalin ağırlığına göre değerlendirilir.

Sigortasız dönemde hasar oluşması halinde risk çok daha büyüktür. Kiracı “normalde sigorta öderdi” savunmasıyla sorumluluktan kurtulamaz. Malik, sigorta bulunmuş olsaydı karşılanacak zarar dahil gerçek kaybını ve nedenselliği belgelemelidir.

Hasar meydana geldiğinde ilk işlemler nelerdir?

Önce can ve gemi emniyeti sağlanır, ardından poliçedeki ihbar süreleri içinde broker, sigortacı ve gerekiyorsa P&I kulübü bilgilendirilir. Kiraya veren de charter party’deki notice mekanizmasına uygun şekilde haberdar edilmelidir. Surveyor atanması, hasarın korunması, fotoğraf ve log kayıtlarının saklanması geciktirilmemelidir.

Sigorta ihbarında olayın nedeni hakkında kesinleşmemiş teknik varsayımlar gerçekmiş gibi yazılmamalıdır. Bilinen olgular, tarih-saat, konum, geminin durumu ve alınan tedbirler net şekilde aktarılmalıdır. Sonraki ekspertiz teknik sebebi belirler.

Sigortacı ödeme yapmazsa kim sorumlu olur?

Sigortacının ret gerekçesi incelenmeden taraflar arası sorumluluk belirlenemez. Ret, poliçe kapsamı dışında kalan bir riskten kaynaklanabilir; kiracının prim ödememesi, ihbar yükümlülüğünü ihlal etmesi veya sözleşme dışı ticaret yapması nedeniyle de olabilir. Her ret sebebi farklı rücu sonucuna yol açar.

Kiracının m.1126 borcunu gereği gibi yerine getirmemesi nedeniyle teminat kaybedilmişse kiraya veren bunun doğurduğu zararı ileri sürebilir. Buna karşılık ret, baştan poliçe kapsamına alınmamış ve kiracıdan alınması kanunen veya sözleşmeyle istenmemiş ayrı bir riskten kaynaklanıyorsa değerlendirme farklıdır.

Gemi ayıbı ile sigorta ilişkisi nasıl kurulur?

TTK m.1124 ayıptan doğan tamir masrafını kiraya verene yükler. Sigorta poliçesi ise aynı teknik olay için belirli tazminatı karşılayabilir veya “wear and tear/latent defect” ayrımına göre kısmen reddedebilir. Bu nedenle ayıp, tamir ve sigorta dosyaları koordineli yürütülmelidir.

Kiraya verenin m.1124 sorumluluğu ile kiracının m.1126 sigorta borcu birbirini yok etmez. Sigortacı ödeme yaptıktan sonra subrogation/rücu imkanları ayrıca doğabilir. Gemi ayıbı ve 24 saat kuralı bu iç ilişkiyi ayrıntılı açıklar.

Sigorta brokerinin teyidi tek başına yeterli midir?

Broker teyidi operasyon için önemli bir başlangıç belgesidir; fakat tam poliçe metninin yerine geçmez. Broker cover note ile teminatın başladığını teyit edebilir, ancak istisnalar, deductible, trading warranties ve cancellation hükümleri full wording ile endorsement’larda yer alır. Kiraya veren bu nedenle yalnız kısa teyide dayanmak yerine güncel poliçe ve ilgili ekleri dosyalamalıdır.

Hasar halinde tarafların hakları broker e-postasından değil sigorta sözleşmesinin bağlayıcı hükümlerinden belirlenir. Özellikle yüksek değerli gemi kiralarında certificate, full wording ve endorsement seti birlikte saklanmalıdır.

Poliçe denetiminde hangi belgeler istenmeli?

Certificate of Insurance, full policy wording, endorsement’lar, H&M schedule, P&I Certificate of Entry, premium payment confirmation, class confirmation, mortgagee/loss payee clause ve broker contact bilgileri temel dosyadır. Poliçenin sadece ilk sayfası kapsam ve istisnaları değerlendirmek için yeterli değildir.

Yenileme döneminde aynı kontrol tekrarlanmalıdır. Sigortacı değişmişse finans kuruluşu ve malik onay şartları incelenmeli; poliçe başlangıç-bitiş tarihleri charter süresinde boşluk bırakmamalıdır. Belgeler her renewal tarihinde güncellenmelidir.

Mersin Limanı operasyonlarında hangi sigorta riskleri öne çıkar?

Liman manevrası, kılavuzluk, römorkaj, yükleme-boşaltma, konteyner ve genel kargo operasyonları farklı sorumluluk riskleri doğurabilir. Gemi kirası kapsamında bu risklerin hangi poliçelerle karşılandığı önceden kontrol edilmelidir. Liman hizmet sözleşmelerindeki sorumluluk ve indemnity maddeleri sigorta limitlerini aşmamalıdır.

Gemi limanda hasara uğrarsa terminal, römorkör, başka gemi veya ekipmanla ilgili deliller hızlı toplanmalıdır. Kılavuz kaptan zorunluluğu gibi idari kurallar da olayın operasyonel değerlendirmesinde önem taşır.

Sigorta poliçesinin iptal veya askıya alınması kiraya verene nasıl bildirilmelidir?

TTK m.1126’nın koruyucu amacı, yalnız ilk poliçe düzenlenirken değil teminatın devamı boyunca gözetilmelidir. Prim ödenmemesi, sigortacının fesih bildirimi, class kaybı veya poliçe şartının ihlali nedeniyle teminatın askıya alınması riski doğarsa kiraya veren gecikmeden haberdar edilmelidir. Charter party’de sigortacının malike doğrudan cancellation notice vermesi ve belirli bir ihbar süresi tanıması kararlaştırılabilir.

Kiracı teminat boşluğunu yeni poliçe veya endorsement ile kapattığında eski ve yeni koruma arasında tarih-saat itibarıyla kesinti bulunmadığını belgelemelidir. Özellikle gemi seyirdeyken veya liman operasyonundayken birkaç saatlik boşluk dahi büyük bir zararın sigortasız kalmasına neden olabilir. Bu nedenle insurance renewal takvimi teslim/iade tarihinden bağımsız profesyonel olarak takip edilmelidir.

İlgili içerikler

• Gemi kira sözleşmesi ve bareboat charter
• Gemi kiracısının kullanım sınırı
• Ayıp ve tamir giderleri
• Üçüncü kişi talepleri
• Deniz ticareti hukuku için iletişim

Resmî kaynak

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu – m.1126

Sık Sorulan Sorular