Gemi Sicil Kaydında Değişiklik Nasıl Bildirilir? Bayrak, Batma, Tamir İmkânsızlığı ve Malik Yükümlülüğü | TTK 964 (2026)
Kısa ve Net Cevap
TTK m.964’e göre gemi siciline tescil edilmiş hususlarda meydana gelen değişiklikler, sicile geçirilmek üzere dilekçeyle gemi sicili müdürlüğüne bildirilmelidir. Türk Bayrağı yerine geçici olarak başka bayrak taşıma izni verilen gemide izin süresi ve iznin sona ermesi veya geri alınması; geminin kurtarılamayacak şekilde batması, tamir kabul etmez hâle gelmesi veya Türk Bayrağı çekme hakkını kaybetmesi de sicile bildirilir.
Bildirim yükümlülüğü gemi malikine, donatma iştirakinde gemi müdürüne aittir. Birden fazla yükümlü varsa bunlardan birinin başvurusu yeterlidir. Değişikliğin tescilinde TTK m.960, 961 ve 963 hükümleri, değişikliğin niteliğine uygun düştüğü ölçüde uygulanır. Bu nedenle “değişiklik bildirimi” yalnız kısa bir dilekçe değildir; değişen olgunun belgeyle doğrulanması gerekir.
1. TTK m.964’ün Gemi Sicilinde Değişiklik Kuralı Nedir?
Gemi sicili yalnız ilk tescil anındaki fotoğraf değildir. Sicile kaydedilmiş olguların geminin güncel hukuki ve teknik durumunu yansıtması gerekir. TTK m.964/1 bu nedenle sicile tescil edilen hususlarda meydana gelen değişikliklerin dilekçeyle sicil müdürlüğüne bildirilmesini zorunlu kılar.
Değişiklik kavramı, ilk tescilde TTK m.960 uyarınca sicile yazılan gemi adı, malik, bağlama limanı, ölçüm verileri, makine gücü, bayrak hakkı veya diğer kayıtların sonradan farklılaşmasını kapsayabilir. Her değişikliğin aynı belgeyle ispatlanması mümkün değildir; TTK m.964/5, m.960, 961 ve 963 hükümlerinin değişikliğin niteliğine uyduğu ölçüde uygulanacağını belirtir.
Bu nedenle değişiklik dosyasında ilk soru “hangi bilgi değişti?”, ikinci soru “değişikliği hangi resmî belge ispatlıyor?”, üçüncü soru ise “değişiklik yalnız kayıt güncellemesi mi yoksa terkin, ipotek, malik değişikliği veya başka bir işlem de gerektiriyor mu?” olmalıdır.
2. Hangi Sicil Değişiklikleri TTK m.964 Kapsamındadır?
Gemi adı, bağlama limanı, teknik ölçüm değerleri, makine bilgileri, malik tüzel kişinin unvan/merkez değişikliği ve bayrak statüsü gibi sicilde kayıtlı bir olguda meydana gelen değişiklikler bildirim konusu olabilir. Ancak mülkiyet devri gibi özel hükme tabi işlemler yalnız “bilgi güncellemesi” değildir; devrin TTK m.1001 ve ilgili sicil hükümlerine uygun biçimde gerçekleştirilmesi gerekir.
Bir şirketin yalnız ticaret unvanı değişmiş ancak tüzel kişiliği aynı kalmışsa, bu durum ile geminin başka bir şirkete devredilmesi hukuken farklıdır. İlkinde malik aynı tüzel kişi olarak devam eder; ikincisinde mülkiyetin geçişine ilişkin şekil ve tescil sonuçları incelenir. Sicil dilekçesi bu ayrımı açıkça göstermelidir.
Teknik değişikliklerde de benzer bir ayrım vardır. Makine değişimi veya tonajı etkileyen yapısal tadilat, yalnız beyanla değil yetkili teknik belgelerle desteklenmelidir. TTK 961 tescil belgeleri rehberi, sicildeki teknik olguların ispat sistemini açıklar.
3. Türk Bayrağı Yerine Geçici Olarak Yabancı Bayrak Taşıma İzni Nasıl Kaydedilir?
TTK m.964/2, TTK m.941/1 uyarınca Türk Bayrağı yerine başka bir bayrak taşımasına izin verilen geminin ne süreyle Türk Bayrağı çekemeyeceğinin sicil müdürlüğüne bildirilmesini ve tescilini öngörür. İzin sona erdiğinde veya geri alındığında bu olgu da sicile geçirilir.
Bu düzenleme, geminin mülkiyet durumu ile geçici bayrak kullanımını birbirinden ayırır. Gemi Türk gemisi niteliğini korurken belirli koşullarda yabancı bayrak kullanabilir; ancak bu statünün süresi ve sona ermesi sicilde görünür olmalıdır. Kira, bareboat ve finansman sözleşmelerinde bayrak değişikliği hükümleri ayrıca kontrol edilmelidir.
Sitede eşzamanlı yayımlanan gemi kira sözleşmesi ve bareboat charter rehberi kira ilişkisinin sözleşmesel tarafını açıklar. Sicil yönünden ise TTK m.964’teki bildirim ve ilgili bayrak hükümleri ayrıca uygulanır.
4. Gemi Kurtarılamayacak Şekilde Batarsa veya Tamir Kabul Etmez Hâle Gelirse Ne Yapılır?
TTK m.964/3, geminin kurtarılamayacak şekilde batması veya tamir kabul etmez hâle gelmesi durumunun gecikmeksizin sicil müdürlüğüne bildirilmesini ister. Bu olaylar geminin ekonomik ve hukuki varlığını doğrudan etkilediği için basit bir teknik arıza olarak görülemez.
Bildirim sonrasında sicilden terkin gündeme gelir. TTK m.965, belirli hâllerde istem üzerine silinmeyi; m.966 ise resen silinme mekanizmasını düzenler. Özellikle gemi üzerinde ipotek varsa terkin işlemi alacaklıların haklarını etkileyebileceğinden, ipotekli alacaklıların bilgilendirilmesi ve Kanundaki onay/itiraz süreçleri önem taşır.
“Tamir kabul etmez” değerlendirmesi soyut ekonomik tercih değil, geminin teknik durumu ve onarım imkânıyla bağlantılıdır. Klas kuruluşu, surveyor, sigortacı ve yetkili idare belgeleri somut olayın ispatında önem taşır. Bir geminin onarım maliyetinin yüksek olması tek başına her durumda hukuki anlamda tamir kabul etmez hâl sonucunu doğurmaz.
5. Gemi Türk Bayrağı Çekme Hakkını Kaybederse Sicilde Ne Olur?
TTK m.964/3, geminin herhangi bir sebeple Türk Bayrağı çekme hakkını kaybetmesinin gecikmeksizin sicil müdürlüğüne bildirilmesini zorunlu kılar. Bu durum özellikle malik veya şirket yapısındaki değişikliklerden kaynaklanabilir.
Bayrak hakkı kaybı doğrudan terkin sonucuyla bağlantılıdır. TTK m.965/3, geminin Türk Bayrağı çekme hakkını kaybetmesi hâlinde sicilden silinme için ipotekli alacaklılar ve sicil kayıtlarına göre ipotek üzerinde hak sahibi üçüncü kişilerin onayını arayabilir. Onaylar sunulmamışsa bayrak hakkının kaybı sicile kaydedilir; ipotek bulunmaması hâlinde Kanunun öngördüğü sonuç ayrıca doğabilir.
Bu nedenle şirket pay devri, birleşme veya yabancı yatırım işlemleri yapılırken yalnız şirketler hukuku değil, şirkete ait gemilerin bayrak hakkı da işlem öncesinde kontrol edilmelidir. Aksi hâlde kurumsal işlem gemi sicilinde beklenmeyen terkin veya izin sorunu yaratabilir.
6. Değişikliği Kim Bildirmek Zorundadır?
TTK m.964/4, gerekli istemleri gemi malikinin ve donatma iştirakinde gemi müdürünün yapması gerektiğini düzenler. Birden fazla yükümlü varsa bunlardan birinin istemi yeterlidir. Malik birden fazla kişi tarafından temsil edilen tüzel kişiyse de aynı kolaylık uygulanır.
Bu hüküm, şirket içindeki imza yetkisi kurallarını tamamen ortadan kaldırmaz. Başvuruyu yapan kişinin tüzel kişiyi sicil işlemi bakımından geçerli şekilde temsil etmesi gerekir. İmza yetkisi sona ermiş eski yöneticiyle yapılan başvuru, “bir temsilcinin istemi yeterlidir” kuralıyla geçerli hâle gelmez.
Malik dışında kaptan veya işletmeci bazı fiilî bilgileri idareye bildirebilir; ancak TTK m.964’teki hukuki yükümlü açıkça malik ve donatma iştirakinde gemi müdürü üzerinden kurulmuştur. Somut işlemde Gemi Sicil Yönetmeliğinin belge ve temsil kuralları da kontrol edilmelidir.
7. Gemi Sicili Değişiklik Başvurusunda Hangi Belgeler Sunulur?
TTK m.964/5 nedeniyle m.960, m.961 ve m.963 değişikliğin niteliğine uygun düştüğü ölçüde uygulanır. Bu nedenle değişiklik iddiası belgeyle desteklenmelidir. Gemi adı değişikliğinde resmî izin/karar; bağlama limanı değişikliğinde ilgili kayıt; şirket unvan değişikliğinde ticaret sicili belgeleri; teknik değişiklikte ölçüm ve teknik sertifikalar kullanılabilir.
Bayrak izninde izin belgesi ve süresi, izin sona erdiğinde sona erme veya geri alma belgesi; batma veya tamir imkânsızlığında teknik raporlar ve ilgili resmî kayıtlar dosyaya eklenir. Türk Bayrağı çekme hakkının kaybında buna sebep olan mülkiyet veya şirket yapısı değişikliği de belgeyle gösterilmelidir.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının Türk Gemi Sicilleri portalı güncel işlem ve belge menülerini yayımlar. Sicil başvurusundan önce resmî portalda ilgili işlem türünün güncel belge listesi kontrol edilmelidir.
8. Değişiklik Bildirimi İçin Süre Var mı?
TTK m.964 bazı olaylarda “gecikmeksizin” bildirim ifadesini kullanır. Ayrıca TTK m.972 genel olarak sicil kaydı, değişikliği, silinmesi veya gerekli belgenin ibrazı yükümlülüğünün, işlem gerektiren hususun öğrenilmesinden itibaren 15 gün içinde yerine getirilmemesi hâlinde TTK m.33 hükmünün uygulanacağını düzenler.
Bu nedenle değişiklik tespit edildiğinde başvuruyu belirsiz süre ertelemek doğru değildir. Özellikle bayrak hakkı kaybı, geminin batması veya tamir imkânsızlığı gibi durumlar finansman, sigorta ve üçüncü kişi haklarını etkiler. Sicilin güncel olmaması, sonraki işlemlerde yanlış güven oluşturabilir.
Süre hesabında olay tarihi ile yükümlünün olayı öğrendiği tarih ayrılabilir. İspat bakımından teknik rapor, yönetim kurulu kararı, sigorta bildirimi, liman tutanağı ve tebligat tarihleri korunmalıdır.
9. Değişiklik Bildirilmezse Hangi Hukuki Sorunlar Doğabilir?
Sicilin gerçeğe aykırı kalması, sonraki alıcı, banka veya alacaklıların yanlış bilgiye dayanmasına neden olabilir. TTK m.983 sicile güven ilkesini düzenlediği için kayıtların güncelliği sadece malik ile idare arasındaki bir formalite değildir.
TTK m.972’nin 15 günlük yükümlülük sistemi ve m.33’e yaptığı atıf, sicil işlemini yaptırmamanın yaptırımsız bırakılmadığını gösterir. Ayrıca hatalı veya eski kayıt nedeniyle üçüncü kişinin zarar görmesi hâlinde özel hukuk sorumluluğu tartışmaları doğabilir.
Gemi üzerinde ipotek veya ihtiyati haciz varsa, teknik veya bayrak değişikliğinin alacaklıların teminat değerini etkileyip etkilemediği de değerlendirilmelidir. gemi ihtiyati haczi rehberi cebrî koruma tedbirlerinin sicil ilişkisini tamamlayan ayrı bir kaynaktır.
10. Gemi Sicili Değişiklik Kontrol Listesi
- Değişen unsurun sicilde kayıtlı olup olmadığını güncel sicil örneğinden kontrol edin.
- Değişikliğin tarihini ve öğrenme tarihini belgeleyin.
- Malik veya yetkili temsilcinin güncel imza yetkisini doğrulayın.
- Teknik değişiklikte yeni resmî ölçüm/sertifikaları hazırlayın.
- Yabancı bayrak izninde süre, başlangıç ve sona erme belgelerini dosyalayın.
- Batma veya tamir imkânsızlığında teknik ve resmî raporları saklayın.
- Türk Bayrağı hakkı kaybında şirket/mülkiyet değişikliğinin belgelerini ekleyin.
- İpotekli alacaklıları etkileyen durumlarda TTK m.965 ve devamını ayrıca inceleyin.
- TTK m.972’deki 15 günlük genel yükümlülük süresini kaçırmayın.
- Tescil tamamlandıktan sonra güncel sicil örneğini alıp doğrulayın.
Resmî Kaynaklar
- Mevzuat Bilgi Sistemi – 6102 sayılı TTK
- Türk Gemi Sicilleri Portalı
- Denizcilik Genel Müdürlüğü – Gemi Sicil
- Gemi Sicil Yönetmeliği ve güncel denizcilik yönetmelikleri
Sık Sorulan Sorular
Gemi sicilindeki her değişiklik bildirilmeli mi?
Sicile tescil edilmiş bir hususta değişiklik meydana gelirse TTK m.964 uyarınca değişiklik sicile geçirilmek üzere bildirilmelidir.
Bağlama limanı değişirse sicil güncellenir mi?
Evet. Sicilde kayıtlı bağlama limanı değişmişse değişiklik uygun belgelerle sicile bildirilmelidir.
Yabancı bayrak izninin süresi sicile yazılır mı?
Evet. TTK m.964/2 uyarınca geminin ne süreyle Türk Bayrağı çekemeyeceği ve izin sona erdiğinde bu olgu tescil edilir.
Gemi batarsa sicil müdürlüğüne bildirim gerekir mi?
Gemi kurtarılamayacak şekilde batarsa TTK m.964/3 gereğince durum gecikmeksizin bildirilmelidir.
Tamir kabul etmez gemi için hangi işlem yapılır?
Durum m.964 kapsamında bildirilir; sicilden silinme bakımından TTK m.965 ve devamındaki şartlar ayrıca uygulanır.
Türk Bayrağı hakkı kaybolursa ne olur?
Durum gecikmeksizin sicile bildirilir; ipoteklerin varlığına göre terkin için TTK m.965’teki özel kurallar uygulanır.
Değişiklik başvurusunu kim yapar?
Gemi maliki ve donatma iştirakinde gemi müdürü yükümlüdür; birden fazla yükümlü varsa bunlardan birinin istemi yeterlidir.
Değişiklik için belge gerekir mi?
Evet. TTK m.964/5 nedeniyle m.960-961’deki belge ve ispat sistemi değişikliğin niteliğine uygun düştüğü ölçüde uygulanır.
Değişiklik bildirimi için genel süre nedir?
TTK m.972, sicil işlemini gerektiren hususun öğrenilmesinden itibaren 15 gün içinde yükümlülüğün yerine getirilmemesi hâlinde m.33 hükmünün uygulanacağını düzenler.
Sicil güncel değilse üçüncü kişi etkilenir mi?
Evet. Sicile güven, mülkiyet, ipotek ve üçüncü kişi kazanımları bakımından TTK m.974 ve m.983 başta olmak üzere sicil hükümleri önem taşır.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T
Hazırlayan: Av. Halil BAKIRCI – Mersin Barosu Sicil No: 3472
Hukukî inceleme: Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu.
Bu rehber TTK m.964 ile bağlantılı m.941, m.960-965, m.972, m.974 ve m.983 hükümleri ile UAB’nin güncel gemi sicili kaynakları kontrol edilerek hazırlanmıştır. Doğrulanmamış Yargıtay esas/karar numarası kullanılmamıştır.
Gemi sicili değişiklik, bayrak, terkin, satış ve ipotek işlemleri Mersin’den Türkiye genelinde takip edilmektedir.
Gemi Sicili Değişikliği İçin İletişim
Son mevzuat ve kaynak kontrolü: 17 Eylül 2026.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
