Gemiadamı Zarar Mahsubu Hesap ve Belge Talep Dilekçesi

Gemiadamı zarar mahsubu hesap ve belge talep dilekçesi, tazminat karşılığı geçici olarak tutulan paradan yapılacak mahsubun dayanağını öğrenmek için işverene sunulur. 854 sayılı Deniz İş Kanunu m.39, gemiadamı istediğinde işverenin mahsubun hangi esaslara göre yapıldığını açıklamasını ve ilgili hesap, fatura ve diğer belgeleri göstermesini zorunlu kılar. Başvuruda kesinti kaydı ile iddia edilen zarar ayrı tanımlanır.

Bu talep zararın veya kişisel sorumluluğun kabulü değildir. İşçi önce hangi olay nedeniyle, hangi tutarın ve hangi hesapla mahsup edildiğini öğrenir. Üç sayfalık Word dosyası, işverene verilecek talebi, kesinti ve mahsup karşılaştırmasını, gösterilen belgelerin inceleme takibini içerir. İşverenin genel hesaplarına sınırsız erişim yerine başvurana ilişkin belirli mahsubun dayanakları istenir.

Deniz İş Kanunu m.39’daki belge hakkı

M.39, tazminat karşılığı geçici alıkoymayı ve bu paradan mahsup yapılmasını düzenler. Mahsup gerektiğinde gemiadamının istemi üzerine işveren, hesaplamanın esaslarını anlatmak ve ilgili belgeleri göstermek zorundadır. Dilekçe bu istemi açık şekilde ortaya koyar. Yalnız “kesinti neden yapıldı” sorusuyla yetinmek yerine olay, tutar, hesap ve dayanak belgelerin bağlantısı istenir.

Maddede belge gösterme yükümlülüğü vardır. Bu hüküm bütün fatura ve ticari kayıtların asıllarının gemiadamına devredilmesini düzenlemez. İncelemenin nasıl yapılacağı, hangi belgelerin sunulacağı ve hangi kayıtların ilgili mahsuba ait olduğu açıklanmalıdır. Başvuruda uygun biçimde örnek paylaşılması da istenebilir; ancak kanuni asıl yükümlülük ile ayrıca istenen paylaşım yöntemi birbirinden ayrılır.

Geçici kesinti ile zarar mahsubu arasındaki fark

Ücretten tazminat karşılığı para tutulması, o tutarda bir zararın zaten kesinleştiği anlamına gelmez. Geçici alıkoyma ayrı, belirli zarar için tutarın kullanılması ayrı işlemdir. M.39’un belge isteme düzenlemesi bu ikinci aşamanın hesabını görünür kılar. Başvuruda önce hangi tarihlerde ne kadar para tutulduğu, sonra hangi olay için ne kadar mahsup bildirildiği yazılır.

Kesinti toplamı ile mahsup tutarı aynı rakam olmak zorunda değildir. Paranın tamamının kullanılacağı söyleniyorsa her kalemin hangi zarara bağlandığı açıklanmalıdır. “Emanetteki tutar kapatıldı” gibi bir muhasebe ifadesi, mahsubun hukuki ve maddi dayanağını tek başına göstermez. Kalan bakiyenin ne olduğu da hesapta görülmelidir. Başvuranda bulunmayan işlem tarihi tahmin edilmeden açıklama talebine eklenir.

On günlük ücret ve on haftalık taksit düzeni

M.39, hizmet sözleşmesinde tazminat karşılığı geçici olarak alıkonulacak miktarın gemiadamının on günlük ücret tutarını aşamayacağını belirtir. Kesinti on haftada eşit taksitlerle yapılır. Bu iki ölçü farklıdır: biri tutulabilecek toplamın sınırı, diğeri kesintinin zamana yayılmasıdır. On haftalık düzen, her hafta on günlük ücret kesilebileceği anlamına gelmez.

Dosyada sözleşme hükmü, hesapta kullanılan ücret ve taksit kayıtları karşılaştırılır. Ücret değişmiş veya farklı dönemler birlikte gösterilmişse hangi hesabın esas alındığı açıklattırılır. Bu belge talebi, kesintinin başlangıçtan itibaren hukuka uygun olduğunu kabul eden bir metin değildir. Sınır, taksit veya sözleşme dayanağına ilişkin itiraz varsa bunlar mahsup hesabından ayrı gösterilmelidir.

Kesinti bütün iş süresi için tutulur

Kanun, tazminat karşılığı kesintilerin bütün iş süresi için olduğunu düzenler. Bu nedenle her yeni ay veya her yeni sefer için sebepsiz biçimde yeniden tam tutar biriktirildiği kabul edilemez. Aynı maddede tutardan bir miktar mahsup edilince yeniden aynı esaslarla kesinti yapılabileceği belirtilir. Yeni kesintinin önceki mahsupla bağlantısı hesapta açık görünmelidir.

Başvuruda başlangıç bakiyesi, dönem içi kesinti, önceki mahsup, varsa yeniden kesinti ve kalan tutar ayrılır. Aynı para hem eski bakiye hem yeni kesinti olarak iki kez toplanmamalıdır. İşverenin farklı defter veya bordrolarında aynı işlem bulunması da iki ayrı kesinti yapıldığı anlamına gelmeyebilir. Belgeler işlem kimliği ve ödeme dönemi üzerinden eşleştirilmelidir.

Yalnız o gemiadamının yaptığı zarar

M.39, geçici alıkonulan paradan yalnız o gemiadamı tarafından yapılan zarar için mahsup yapılabileceğini belirtir. Genel gemi bakım giderinin, başka personelin neden olduğu olayın veya kaynağı açıklanmayan toplu açığın başvurana otomatik olarak yüklenmesi bu kuralla aynı değildir. Talepte, olayın başvuranla bağlantısının hangi somut kayıt üzerinden kurulduğu açıklattırılır.

Geminin belirli bölümünde çalışmak, o bölümdeki bütün masrafların kişisel zarar borcu olduğu anlamına gelmez. Başvuruda görev, olay tarihi, tutanak ve iddia edilen davranış ayrı gösterilir. Birden fazla kişinin adı geçiyorsa başvurana yüklenen kalem ve tutar açıklanmalıdır. Başkalarının kişisel bilgilerini topluca istemek yerine kendi mahsubunun dayanağına odaklanmak incelemeyi somutlaştırır.

Hangi hesap ve faturalar istenir?

Mahsup hesabında kullanılan onarım, değiştirme veya ilgili gider belgeleri; olay tutanağı; zarar kalemlerinin dökümü ve tutarın nasıl bulunduğunu gösteren açıklamalar istenir. Belgelerin tarih, numara ve ilgili eşya veya işlem bilgileri bulunmalıdır. Başvuruda her ihtimal için sınırsız belge listesi üretmek yerine işverenin bildirdiği zararın niteliği esas alınır. Bilinmeyen belge numarası boş bırakılmaz; bilinmediği belirtilir.

Bir faturanın varlığı, tamamının gemiadamına yüklenebileceğini tek başına ispatlamaz. Faturanın hangi iş veya mal için düzenlendiği, iddia edilen olayla ilişkisi ve mahsup edilen kısmı incelenir. Aynı faturada başka bakım veya alımlar bulunuyorsa ilgili kalemler ayrılmalıdır. Toplam bedel ile başvurana yöneltilen miktar arasındaki fark açıklanır. Hesap belgeye, belge de somut olaya bağlanmalıdır.

Teklif, fatura ve ödeme belgesi aynı değildir

Fiyat teklifi bir hizmetin önerilen bedelini, fatura düzenlenen işlemi, ödeme belgesi ise gerçekleştirilen ödemeyi gösterebilir. Bunlar farklı işlevlere sahiptir. Mahsup hesabının hangi belgeye dayandığı açık olmalıdır. Henüz teklif aşamasındaki tutarın gerçekleşmiş ödeme gibi yazılması halinde bu fark sorulur. Belgenin düzenlenme tarihiyle olay tarihi arasındaki ilişki de değerlendirilir.

İade, iptal veya düzeltme belgesi bulunması hesabı etkileyebilir. İşverenin sunduğu ilk faturanın son geçerli belge olup olmadığı kontrol edilir. Aynı bedelin başka yolla karşılandığı belirtiliyorsa bunun hesaba nasıl yansıtıldığı açıklattırılır. Dilekçe, görülmemiş sigorta veya üçüncü kişi ödemesini varmış gibi ileri sürmez. Bilinen bir karşılamanın hesaba alınmadığı düşünülüyorsa somut kayıt gösterilir.

Bankaya yatırma ve gelirlerin takibi

M.39, tazminat kesintilerinin millî bankalardan birine en geç üç ay içinde yatırılmasını düzenler. Banka faizleri ve diğer gelirler, kesintilerin iadesinde bunlarla birlikte ödenir. Bu düzenleme, elde tutulan paranın hesabını yalnız ana tutarla sınırlı görmemeyi gerektirir. Başvuranda ilgili bilgi varsa kesintinin ne zaman yapıldığı ve banka kaydı ayrı gösterilir.

Mahsup ile kalan veya iade edilecek tutar değerlendirilirken banka hareketleri ve gelir hesabı da ayrıştırılır. Kanundaki üç aylık süre, bu belge istemine cevap verme süresi değildir. Talebe “üç ay içinde cevap zorunludur” yazılmaz. Aynı şekilde gelir tutarı görülmeden sabit oranlı faiz hesabı uydurulmaz. Gerçek kayıtlar üzerinden hangi tutarın hangi döneme ait olduğu açıklattırılır.

Ücret kesme cezasıyla karıştırılmamalı

Deniz İş Kanunu m.38 ücret kesme cezasını, m.39 zarar karşılığı geçici kesintiyi düzenler. Ceza kesintisinin nedenleri ve aylık sınırı ile tazminat kesintisinin toplamı ve taksit düzeni aynı değildir. M.38’de ceza kesintisi bir ayda üç gündelikle sınırlanmıştır. Bu sayı m.39’daki on günlük toplam sınırın yerine yazılmaz.

İşverenin işlemi hangi adla yaptığı ilk kayıtta görülmelidir. “Ceza”, “zarar”, “avans” veya “teminat” ifadelerinin birbirinin yerine kullanılması gerçek işlemi belirsizleştirir. Dilekçede işverenin kullandığı açıklama doğru biçimde aktarılır ve hukuki dayanağı sorulur. İşlemin başlığı tek başına nihai hukuki niteliği belirlemez; sözleşme, olay ve hesap birlikte incelenir.

Örnek hesap ve belge talebi

Mahsup tutarı henüz bildirilmediyse

İşveren yalnız zarar nedeniyle paranın tutulacağını belirtmişse dilekçeye kesin mahsup miktarı yazılmaz. Görülen bildirim olduğu gibi açıklanır ve mahsubun kapsamının bildirilmesi istenir. Başvurunun dayandığı kesinti dönemi yine belirlenebilir olmalıdır. Genel olarak bütün işveren hesaplarının açılması talebiyle, başvurana ilişkin belirli zarar işleminin hesabını istemek aynı kapsam değildir.

İlk cevapta tutar bildirildikten sonra ek hesap istemi hazırlanabilir. Yeni yazı önceki başvurunun tarihiyle ilişkilendirilir. Aynı olay için değişen rakamlar varsa hangi hesabın geçerli olduğu sorulur. İlk tutarın sonradan değiştirilmesi tek başına belirli bir kötü niyet sonucuna bağlanmaz; farkın dayanağı incelenir. Görülmeyen belge hakkında suçlama kurmak yerine eksik bilgi somut biçimde tamamlatılır.

İnceleme sırasında tutulacak kayıt

Gösterilen belgelerin adı, tarihi, numarası ve hangi zarar kalemine ilişkin olduğu not edilir. İncelenen belge ile yalnız adı söylenen belge birbirinden ayrılır. Okunamayan veya eksik sayfalı belge varsa bu durum belirtilir. İşverenin hesap açıklaması, faturadaki kalemlerle eşleştirilir. Sadece toplam rakamın söylenmesiyle hangi işlemden sonuca ulaşıldığı anlaşılamıyorsa eksik hesap adımı sorulur.

Belge örneği verildiyse hangi sayfaların alındığı kaydedilir. İncelemeye ilişkin imza atılacaksa metnin yalnız belge gösterildiğini mi yoksa borcun kabulünü de mi içerdiği okunmalıdır. Belgeleri görmek, bütün zarar ve sorumluluk iddialarını kabul etmekle aynı değildir. Başvuranda kalan takip formuna doğrulanan bilgiler ve devam eden itirazlar ayrı yazılır. Sonradan sunulan belgeler de aynı listeye tarihleriyle eklenir.

İşten ayrılmada zarar yoksa iade

M.39, mahsup gerektiren zarar yapılmadan işten ayrılma halinde tazminat kesintilerinin kesintisiz geri verilmesini düzenler. Bu durum, zarar iddiasıyla belirli mahsup yapılan dosyadan ayrılmalıdır. İşveren zarar bulunduğunu ileri sürüyorsa olay ve hesap açıklattırılır. Hiçbir mahsup dayanağı gösterilmeden tutulmaya devam edilen tutar için iade konusu ayrıca somutlaştırılır.

İade hesabında ana para ile kanundaki banka faizi ve diğer gelirlerin durumu ayrı gösterilir. İşten ayrılma tarihi, kesinti bakiyesi ve yapılan ödemeler karşılaştırılır. Daha önce geri verilen tutar tekrar istenen toplamın içine eklenmez. Bu yazı öncelikle hesap ve belge istemidir; parasal iade talebi gerektiğinde ortaya çıkan kesin kayıtlar ve ilgili ödeme bilgileri esas alınır.

Ücret defteri örneği farklı bir belge hakkıdır

Deniz İş Kanunu m.31, ücret ödeme defteri kayıtlarının istek halinde tasdikli örneğinin verilmesini düzenler. Bu hak, m.39’daki zarar mahsubunun hesap ve belgelerinin gösterilmesinden farklıdır. Ücret defteri kaydı ödeme ve kesinti hareketini aydınlatabilir; onarım faturasının neden başvurana yükletildiğini tek başına açıklamayabilir. Gereken belge türü talepte doğru adlandırılmalıdır.

Gemiadamının ücret defteri kaydının tasdikli örneğini istemesi için ayrı rehberde açıklama bulunur. Hizmet sözleşmesindeki kesinti dayanağının kontrolünde deniz iş sözleşmesinin yazılı düzenlenmesi de önem taşır. Bu iki kayıt, somut mahsup hesabının incelenmesini tamamlar.

Birden fazla zarar kalemi bulunan hesap

İşveren farklı eşya veya işlemler için tek toplam bildiriyorsa her kalemin ayrı gösterilmesi istenir. Olay tarihi, zarar gören şey, işlem türü, belge numarası ve başvurana yüklenen tutar satır bazında eşleştirilir. Aynı tutanağın birden fazla faturayla desteklenmesi mümkün olsa da belgelerin birbirini tekrar edip etmediği incelenmelidir. Toplam hesabın doğru toplanması, bütün kalemlerin kişisel sorumluluğa uygun biçimde yüklenmiş olduğu anlamına gelmez. Hukuki bağlantı ile aritmetik kontrol ayrı yapılır.

Bir kalemin açıklanmış olması diğer bütün kalemlerin kabulünü gerektirmez. Başvuran hangi bölümün hesabını anlayabildiğini, hangi bölüm için hâlâ belge beklediğini açıkça belirtir. Yeni sunulan fatura önceki toplamı değiştirmişse düzeltmenin hangi satırda yapıldığı gösterilmelidir. Bütün hesap yeniden gönderildiğinde eski sürümün yerine geçtiği anlaşılır olmalıdır. Farklı sürümlerdeki rakamları bir araya getirip yeni bir toplam üretmek yerine son geçerli hesabın dayanakları incelenir.

Farklı para birimleri ve dönemler

Kesinti kaydı ile fatura farklı para birimleri içeriyorsa dönüşümün hangi tarih, oran ve işlemle yapıldığı açıklattırılır. Bu dilekçe bütün olaylar için tek bir kur tarihi belirlemez. İşverenin kullandığı yöntemin görülmesi gerekir. Belgedeki yabancı para tutarı, ücret kesintisinin para birimi ve mahsup edilen karşılık ayrı sütunlarda yer almalıdır. Kur farkı adı altında eklenen kalem varsa bunun hesabı da açık gösterilmelidir.

Aynı hizmet ilişkisi içinde farklı gemilerde geçen dönemler bulunması halinde olayın hangi gemide gerçekleştiği belirlenir. Başvurana ait ücret kaydının başka dönemde tutulmuş olması, zarar olayının tarihini değiştirmez. İşveren değişikliği veya yeni sözleşme varsa eski bakiye ile yeni kayıt arasındaki bağ ayrıca açıklanmalıdır. Bu tür farklılıklar görülmeden bütün kesintiler tek bir hizmet dönemiymiş gibi yazılmaz. Hazırlık formu bu ayrımları korumak için kullanılır.

Başvuru nasıl iletilir ve cevap nasıl izlenir?

Deniz İş Kanunu m.47, bildirimlerin yazılı ve imza karşılığında yapılmasını; imzadan kaçınma durumunun tutanakla tespitini düzenler. Dilekçe muhatap işveren veya işveren vekiline, gönderim ve teslimi izlenebilecek biçimde yöneltilmelidir. Yalnız sözlü görüşmeyle yetinildiğinde hangi belgelerin ne zaman istendiğini göstermek güçleşir. Başvuran verdiği nüsha ve ek listesini saklar. İmza karşılığı teslim kaydı, mahsubun kabul edildiğine ilişkin bir ifade içermemelidir.

M.39 hesap ve belge istemine herkes için geçerli yedi, on beş veya otuz günlük cevap süresi koymaz. İnceleme için önerilen tarih kanuni süre gibi yazılmaz. İşveren bir inceleme günü bildirirse sunulacak belgelerin kapsamı da öğrenilir. Cevapta yalnız genel açıklama varsa eksik kalan hesap veya belge adıyla tamamlatılır. İlk başvurunun tarihi belirtilerek talebin hangi kısmının karşılandığı ve hangisinin devam ettiği anlaşılır hale getirilir.

Word dosyası ve resmî kaynak

Gemiadamı zarar mahsubu hesap ve belge talep dilekçesini Word olarak indirin. İlk sayfa başvuru, ikinci sayfa kesinti ve mahsup hesabının hazırlığı, üçüncü sayfa belge inceleme ve eksiklik takibidir. Köşeli parantezleri gerçek kayıtlarla doldurun; görülmeyen zarar tutarını tahmin etmeyin. İnceleme notlarını işverene verilecek dilekçeyle karıştırmayın.

Resmî dayanak: 854 sayılı Deniz İş Kanunu m.39; belge ve kesinti türlerinin ayrımı için m.31 ve m.38. Bu örnek kanunun kapsamına giren gemiadamı hizmet ilişkisi için hazırlanmıştır. Kontrol tarihi: 30 Eylül 2026.