Gönüllü Vazgeçme Nedir? TCK 36 Şartları
Suçun açık tanımı: Gönüllü vazgeçmede “tamamlayabilirdim fakat istemedim” iradesi bulunur. Fail icra hareketlerini kendi kararıyla bırakır veya hareketleri bitirmiş olsa bile neticenin meydana gelmesini kendi ciddi çabasıyla önler. Polis gelmesi, aracın bozulması ya da mağdurun kaçması gibi dış engeller nedeniyle durma teşebbüstür, gönüllü vazgeçme değildir. Tamamlanan hareket ayrı suçsa ondan ceza verilir.
Gönüllü Vazgeçme: tanım ve kesin suç sınırı
Failin icra hareketlerini kendi iradesiyle durdurması veya neticeyi kendi çabasıyla önlemesinin sonucunu açıklar.
Gönüllü vazgeçmede “tamamlayabilirdim fakat istemedim” iradesi bulunur. Fail icra hareketlerini kendi kararıyla bırakır veya hareketleri bitirmiş olsa bile neticenin meydana gelmesini kendi ciddi çabasıyla önler. Polis gelmesi, aracın bozulması ya da mağdurun kaçması gibi dış engeller nedeniyle durma teşebbüstür, gönüllü vazgeçme değildir. Tamamlanan hareket ayrı suçsa ondan ceza verilir.
Bu yazıya özgü üç kanuni inceleme
- 1. unsur: Suçun icra hareketlerine başlanmış olması
- 2. unsur: Failin dış engel olmadan kendi iradesiyle durması veya sonucu önlemesi
- 3. unsur: Tamamlanan kısmın bağımsız suç oluşturup oluşturmaması
Suçun oluştuğu somut örnek
Zehri içeceğe koyduktan sonra kendi iradesiyle mağduru uyarıp içmesini engelleyen kişi, neticeyi bizzat önlediği için TCK 36 kapsamında gönüllü vazgeçmeden yararlanabilir; tamamlanan başka suç varsa saklıdır.
Bu suçun oluşmadığı veya başka maddeden ayrıldığı örnek
Kapıyı açamayan veya kolluk geldiği için olay yerinden kaçan kişi suçu özgür iradesiyle bırakmış değildir; tamamlanmama dış engelden kaynaklanır ve teşebbüs uygulanır.
Gönüllü Vazgeçme için kanun metni, unsurlar ve değerlendirme şeması
Madde 36- (1) Fail, suçun icra hareketlerinden gönüllü vazgeçer veya kendi çabalarıyla suçun tamamlanmasını veya neticenin gerçekleşmesini önlerse, teşebbüsten dolayı cezalandırılmaz; fakat tamam olan kısım esasen bir suç oluşturduğu takdirde, sadece o suça ait ceza ile cezalandırılır.
Net anlamı: Fail icra hareketlerini kendi iradesiyle bırakır veya kendi çabasıyla suçun tamamlanmasını ya da neticeyi önlerse teşebbüsten cezalandırılmaz; tamamlanan kısım ayrı suçsa yalnız o suçtan ceza verilir.
Birlikte okunacak hükümler
- 5237/36: Fail icra hareketlerini kendi iradesiyle bırakır veya kendi çabasıyla suçun tamamlanmasını ya da neticeyi önlerse teşebbüsten cezalandırılmaz; tamamlanan kısım ayrı suçsa yalnız o suçtan ceza verilir.
Hukuki değerlendirme şeması
Gönüllü Vazgeçme: ceza, şikâyet, uzlaştırma ve özel sonuç
| Konu | Net cevap | Kanuni açıklama |
|---|---|---|
| Ceza | Gönüllü vazgeçme | Fail icra hareketlerini kendi iradesiyle bırakır veya kendi çabasıyla suçun tamamlanmasını ya da neticeyi önlerse teşebbüsten cezalandırılmaz; tamamlanan kısım ayrı suçsa yalnız o suçtan ceza verilir. |
| Şikâyet | Suça göre | Gönüllü vazgeçme bağımsız suç değildir; şikâyet, tamamlanan kısım ayrıca suçsa o suça göre belirlenir. |
| Uzlaştırma | Suça göre | Uzlaştırma, tamamlanan kısmın suç oluşturması hâlinde bu suçun CMK 253 kapsamına göre belirlenir. |
| Etkin pişmanlık / özel sonuç | Uygulanmaz | Gönüllü vazgeçme etkin pişmanlık değil, teşebbüs sorumluluğunu kaldıran özel kurumdur. |
Gönüllü Vazgeçme için konuya özgü deliller ve yapılacak işlemler
Failin durma anı, dış engelin ortaya çıkış zamanı, 112 çağrısı, kurtarma veya tedavi çabası, kamera ve tanık kayıtları incelenir. Sonucu önleme çabasının gerçekten etkili olup olmadığı uzman raporuyla bağlanabilir.
| İncelenecek kayıt | Bağlı olduğu kanuni unsur |
|---|---|
| Failin durma anı | suçun icra hareketlerine başlanmış olması |
| dış engelin ortaya çıkış zamanı | failin dış engel olmadan kendi iradesiyle durması veya sonucu önlemesi |
| 112 çağrısı | tamamlanan kısmın bağımsız suç oluşturup oluşturmaması |
Başvuru veya savunma sırası
- 1. adım: Suçun icra hareketlerine başlanmış olması: Failin durma anı üzerinden olayın başlangıç anını ve taraflarını kesinleştirin.
- 2. adım: Failin dış engel olmadan kendi iradesiyle durması veya sonucu önlemesi: dış engelin ortaya çıkış zamanı kaydının aslını koruyup suçun icra hareketlerine başlanmış olması ile zaman bağını kurun.
- 3. adım: Tamamlanan kısmın bağımsız suç oluşturup oluşturmaması: 112 çağrısı içeriğini failin dış engel olmadan kendi iradesiyle durması veya sonucu önlemesi yönünden lehe ve aleyhe birlikte okuyun.
Bu dosyada özellikle kaçınılacak hatalar
- Pişmanlık duygusunu tek başına gönüllü vazgeçme saymak
- Dış engelin zamanını belirlememek
- Tamamlanan bağımsız suçu gözden kaçırmak
Gönüllü Vazgeçme — özgür iradeyle durma ve sonucu önleme
Gönüllü vazgeçme, failin icra hareketlerini kendi iradesiyle bırakması veya suçun tamamlanmasını ya da neticenin gerçekleşmesini kendi çabasıyla önlemesi hâlinde TCK 36 sonucunu doğurur. Sırf pişmanlık hissetmek yetmez; davranışın fiilen durdurulması veya sonuç önleme çabasının gösterilmesi gerekir.
“Yapamadı” ile “yapabilecekken vazgeçti” farkı
Kapıyı açamama, aracın bozulması, mağdurun kaçması veya kolluğun gelmesi dış engeldir ve teşebbüs hükümlerini gündeme getirir. Fail, eylemi sürdürme imkânı bulunduğu hâlde özgür kararla bırakmışsa gönüllülük tartışılır. Yakalanma riskini görüp kaçma olayında riskin ne kadar somutlaştığı ayrıca belirlenmelidir.
| Aşama | Gönüllü vazgeçme için gereken | Delil |
|---|---|---|
| İcra hareketi sürerken | Kendi iradesiyle devamı bırakma | Kamera, söz, hareket ve dış engel zamanı |
| İcra tamam, netice doğmadı | Neticeyi önlemek için etkin çaba | 112 çağrısı, kurtarma, tedavi ve uzman raporu |
| Birden çok katılan | Kendi katkısını çekme ve sonucu önlemek için çaba | Uyarı, bildirim, engelleme ve iletişim |
| Tamamlanan kısım | Ayrı suç oluşturuyorsa sorumluluk sürer | Gerçekleşmiş yaralama, zarar veya ihlal |
Sonucu önleme çabası
Failin ambulans çağırması tek başına yeterli veya gereksiz sayılmaz. Çağrının zamanı, doğru bilgi verip vermediği, ilk yardım, mağduru güvenli yere taşıma ve sonucun gerçekten bu çabayla önlenip önlenmediği incelenir. Netice başka nedenle önlenmiş olsa da failin ciddi çabasının kanuni etkisi ayrıca değerlendirilir.
Etkin pişmanlıktan farkı
Gönüllü vazgeçme suç tamamlanmadan önce veya netice önlenirken; etkin pişmanlık çoğunlukla tamamlanmış belirli suçlardan sonra kanunun özel düzenlemesiyle uygulanır. Gönüllü vazgeçen kişi tamamlanan kısmın bağımsız suç oluşturması hâlinde o kısımdan sorumlu tutulur.
Türkiye Geneli Uygulama
Gönüllü vazgeçme iddiası temel suçun kamera, sağlık ve müdahale kayıtlarıyla değerlendirilir. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu, kabul ve vekâlet koşulları oluştuğunda Türkiye’nin her il ve ilçesindeki ceza süreçlerinde hukuki yardım sunabilir. Sonuç somut dosyaya göre belirlenir; garanti verilmez.
Mersin Uygulaması
Mersin’de gönüllü vazgeçme iddiasında Mersin’deki soruşturma/mahkeme dosyası, 112 ve olay kayıtlarıyla incelenir. Ön görüşme talebi Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosuna iletilebilir. Takip kapsamı evrak değerlendirildikten sonra belirlenir.
Gönüllü vazgeçme dosyasının merkezî sorusu
Fail dış engel bulunmadan suçu sürdürme imkânına sahipken kendi iradesiyle mi durdu veya sonucu önlemek için hangi etkili çabayı gösterdi?
Gönüllü Vazgeçme hakkında 12 net soru
Gönüllü Vazgeçme nedir?
Failin icra hareketlerini kendi iradesiyle durdurması veya neticeyi kendi çabasıyla önlemesinin sonucunu açıklar. Fail icra hareketlerini kendi iradesiyle bırakır veya kendi çabasıyla suçun tamamlanmasını ya da neticeyi önlerse teşebbüsten cezalandırılmaz; tamamlanan kısım ayrı suçsa yalnız o suçtan ceza verilir.
Gönüllü Vazgeçme için kanuni yaptırım nedir?
Fail icra hareketlerini kendi iradesiyle bırakır veya kendi çabasıyla suçun tamamlanmasını ya da neticeyi önlerse teşebbüsten cezalandırılmaz; tamamlanan kısım ayrı suçsa yalnız o suçtan ceza verilir.
Gönüllü Vazgeçme şikâyete bağlı mıdır?
Suça göre. Gönüllü vazgeçme bağımsız suç değildir; şikâyet, tamamlanan kısım ayrıca suçsa o suça göre belirlenir.
Gönüllü Vazgeçme uzlaştırma kapsamında mıdır?
Suça göre. Uzlaştırma, tamamlanan kısmın suç oluşturması hâlinde bu suçun CMK 253 kapsamına göre belirlenir.
Gönüllü Vazgeçme için etkin pişmanlık veya özel sonuç var mıdır?
Uygulanmaz. Gönüllü vazgeçme etkin pişmanlık değil, teşebbüs sorumluluğunu kaldıran özel kurumdur.
Gönüllü Vazgeçme hangi maddelerde düzenlenir?
5237/36 hükümleri birlikte incelenir. Ana yaptırım ve suç tanımı 5237/36 hükmündedir.
Gönüllü Vazgeçme oluşurken hangi unsurlar aranır?
suçun icra hareketlerine başlanmış olması, failin dış engel olmadan kendi iradesiyle durması veya sonucu önlemesi, tamamlanan kısmın bağımsız suç oluşturup oluşturmaması birlikte incelenir; kanunun zorunlu tuttuğu unsur eksikse bu suçtan mahkûmiyet kurulmaz.
suçun icra hareketlerine başlanmış olması ile gönüllü vazgeçme hükmündeki kanuni fiil arasındaki bağ ayrımı neden önemlidir?
suçun icra hareketlerine başlanmış olması ile gönüllü vazgeçme hükmündeki kanuni fiil arasındaki bağ sınırı, gönüllü vazgeçme hükmünün uygulanıp uygulanmayacağını belirler. Olaydaki hareket bu ayrımın hangi tarafında kaldığı gösterilerek anlatılır.
Gönüllü Vazgeçme hangi kayıtlarla araştırılır?
Failin durma anı, dış engelin ortaya çıkış zamanı, 112 çağrısı birlikte korunur ve her kaydın hangi unsuru açıkladığı belirtilir.
Failin durma anı tek başına yeterli midir?
Failin durma anı dosyadaki diğer kayıtlarla birlikte incelenir; kaynağı, zamanı ve kişiyle bağlantısı doğrulanmadan kesin sonuç kurulmaz.
Suçun icra hareketlerine başlanmış olması: Failin durma anı üzerinden olayın başlangıç anını ve taraflarını kesinleştirin işlemi dosyada neden önemlidir?
Suçun icra hareketlerine başlanmış olması: Failin durma anı üzerinden olayın başlangıç anını ve taraflarını kesinleştirin işlemi, gönüllü vazgeçme iddiasının tarih ve içerik bakımından denetlenebilmesini sağlar.
azmettirme ile önceden var olan suç kararını kuvvetlendirme ayrımı hangi sonucu değiştirir?
azmettirme ile önceden var olan suç kararını kuvvetlendirme ayrımı temel fiilin 5237/36 kapsamında kalıp kalmadığını değiştirir; maddi olgu ve ilgili kayıt birlikte okunur.
Somut dosya incelemesi
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu · İhsaniye Mahallesi, 4903. Sokak, Profit İş Merkezi No:23, Kat:3, Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin, Türkiye
+90 552 224 43 66E-postaİletişimBilgilendirme: Bu içerik genel hukuki bilgi verir. Somut dosyada uygulanacak hüküm; olay tarihi, belge, taraf sıfatı ve usul aşaması birlikte incelenerek belirlenir.
Görev, Yetki ve Süre Notu
Bu içerikte açıklanan genel kuralların uygulanması; uyuşmazlığın veya isnadın niteliğine, tarafların sıfatına, olay ya da işlemin yerine ve özel kanun hükümlerine göre değişebilir. Görevli ve yetkili merci ile başvuru süresi somut olay bakımından ayrıca belirlenir.
Resmî Kaynaklar
Yazar ve Hukuki İnceleme
Av. Halil Bakırcı
Mersin Barosu Sicil No: 3472
Av. Halil Bakırcı, Mersin Barosu’na 3472 sicil numarasıyla kayıtlıdır ve Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunda avukatlık yapmaktadır. Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır.
Yayın tarihi: 16 Ağustos 2026
Somut olayın özelliklerine göre hukuki değerlendirme değişebilir; bu içerik sonuç garantisi vermez.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin Ofisi
Adres: İhsaniye Mahallesi, 4903. Sokak, Profit İş Merkezi No:23, Kat:3, Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin, Türkiye
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.