GPLv3 Cihazda Kaynak Kod Yeterli mi? Kurulum Bilgisi ve Yazılım Kilidi
GPLv3 kapsamındaki belirli cihazlarda yalnız kaynak kodu vermek yeterli değildir; değiştirilmiş programın kurulup çalıştırılması için gerekli kurulum bilgisi de sağlanmalıdır. Bu yükümlülük GPLv3 Bölüm 6’daki “User Product” tanımına, çalıştırılabilir kodun aktarımına ve ürünün zilyetlik ile kullanım hakkının sürekli veya belirli süreyle devredildiği işleme bağlıdır. Üretici değiştirilmiş yazılım yükleme yeteneğini kendisinde tutup kullanıcıyı salt değişiklik yaptığı için engelliyorsa, kaynak arşivinin yayımlanmış olması tek başına uyumu kanıtlamaz.
İncelemenin konusu, cihazın bütün güvenlik denetimlerini kaldırmak veya bütün yazılımını herkese açmak değildir. Önce hangi programın GPLv3 kapsamında olduğu, hangi ürünün kullanıcıya verildiği ve yükleme engelinin ne yaptığı belirlenir. Türk hukukunda FSEK m.48 ve m.52 ruhsatın kapsamını; m.38 hukuka uygun program kullanımına ilişkin belirli serbestileri düzenler. Lisansın verdiği hak ile cihaz üzerindeki mülkiyet, servis sözleşmesi ve başka sistemlere erişim yetkisi ayrı değerlendirilir.
1. Kurulum bilgisi hangi lisans metninden doğar?
GPLv3 Bölüm 6 çalıştırılabilir biçimde aktarılan yazılım için kaynak sağlama koşullarını ve belirli kullanıcı ürünlerinde kurulum bilgisi yükümlülüğünü birlikte düzenler. Bu metnin GPLv2’ye veya başka bir açık kaynak lisansına otomatik uygulanması doğru değildir. Üründe farklı lisanslı bileşenler varsa her birinin gerçek bildirimi okunur. Bir paketin GPLv3 seçeneği bulunmasıyla dağıtıcının hangi izin kapsamında hareket ettiği de aynı soru değildir; sürüm ve izin seçeneği belgelenmelidir.
Ürün broşüründe “Linux tabanlı” veya “açık kaynak destekli” yazması bu incelemeyi tamamlamaz. İşletim sistemi, uygulama, kitaplık ve güncelleme aracı farklı lisanslara tabi olabilir. Kurulum bilgisi talebinin hangi bileşene ilişkin olduğu açık yazılmalıdır. Üreticinin bir dosya için kaynak yayımlaması, diğer dosyanın aynı lisans kapsamında olduğu veya onun kurulum şartlarının da karşılandığı anlamına gelmez. Teknik envanter ile lisans envanteri aynı sürüme bağlanır.
Kaynak paketi üretici sitesinde sonradan güncellenmişse uyuşmazlıktaki cihazın hangi teslim sürümünü kullandığı korunur. Seri numarası, ürün modeli ve donanım revizyonu, aynı model adı altında farklı yükleme düzenleri bulunması ihtimalini ayırmaya yarar. Bu kayıtlar ürün hakkında genel bir kanaat yerine incelenebilir bir dosya oluşturur. Hukuki değerlendirme, internette başka kullanıcıların farklı sürüm hakkında yazdığı yorumlarla kesinleştirilmemelidir.
2. Kullanıcı ürünü tanımı alıcının unvanına indirgenemez
GPLv3 kullanıcı ürününü, olağan olarak kişisel, aile veya ev amaçlarıyla kullanılan taşınır ürünleri ve bir konuta dâhil edilmek üzere tasarlanan ya da satılan unsurları kapsayacak şekilde tanımlar. İlk grupta ürün sınıfının tipik veya yaygın kullanımı önemlidir. Metin, belirli alıcının statüsünü veya cihazı fiilen hangi amaçla kullanacağını tek başına belirleyici saymaz. Bu nedenle faturanın şirkete kesilmiş olması lisans tanımının mutlaka dışında kalındığını göstermez.
Tersine, her elektronik cihazın bu tanıma girdiği sonucu da çıkarılamaz. Ticari veya sanayi kullanımı ürünün tek önemli kullanım biçimiyse lisans metnindeki sınır dikkate alınır. Ürün katalogları, tasarım amacı ve satış biçimi değerlendirmeye konu olur. Tanımdaki tereddütlerin kapsam lehine çözülmesi yönündeki açıklama da okunmalıdır. Burada kullanılan “kullanıcı ürünü” lisansın kendi kavramıdır; Türk tüketici hukukunda taraf ve işlem niteliği ayrıca belirlenir.
Konut içine yerleştirilen ürün bakımından yalnız cihazın taşınabilir olup olmadığına bakmak yetersizdir. Lisans tanımı konuta dâhil edilmek üzere tasarlanma veya satılma bağlantısını ayrıca kurar. Hangi unsurun değerlendirmeye konu edildiği, yazılımın bu ürün içinde mi yoksa ayrı bir hizmet ortamında mı çalıştığı açıklanır. Ürün ailesindeki bütün modelleri tek değerlendirmeyle kapsamak yerine lisans koşuluyla ilişkili teknik farklar gösterilmelidir. Sonradan değişen yükleyici koşulları, yeni sürüm için yeniden incelenir.
3. Satış dışında belirli süreli kullanım da incelenir
Bölüm 6’daki bağlantı, ürünün zilyetlik ve kullanım hakkının alıcıya sürekli veya belirli süre için geçtiği işlemdir. İşleme verilen ticari ad tek başına belirleyici değildir. Donanım kiralaması veya belirli süreli cihaz tahsisi incelenirken “satış yok” denilerek yükümlülük doğrudan dışlanmamalıdır. Çalıştırılabilir yazılımın ürün içinde, ürünle birlikte veya o üründe kullanılmak üzere aktarılıp aktarılmadığı da aynı dosyada belirlenir.
Yalnız uzaktaki sunucuyla etkileşimde bulunulan bir hizmet ile program kopyasının cihazın belleğine verilmesi farklıdır. Ağ hizmetinin adı, cihazdaki gerçek aktarımı gizlemez. Kullanıcıya verilen güncelleme paketi de kendi dağıtım olayı üzerinden değerlendirilir. Hukuki inceleme için kurulum anında hangi dosyanın hangi kişiye aktarıldığı açıklanmalıdır. Böylece sırf internet bağlantısı var diye bütün hizmetin veya bütün cihazın aynı sonuca bağlanması önlenir.
Cihazı müşteriye teslim eden distribütör, donanımı üreten şirket ve yazılımın hak sahibi farklı kişiler olabilir. Müşteriye “üreticiye sorun” cevabı verilmesi, dağıtıcının kullandığı lisans koşullarını kendiliğinden kaldırmaz. Her tarafın hangi kopyayı dağıttığı ve hangi belgeyi sağladığı belirlenir. Üreticiyle distribütör arasındaki sözleşme, gerekli kurulum bilgilerinin teminini ayrıca düzenleyebilir; fakat sözleşmenin varlığı, bilginin gerçekten alıcıya ulaştığını kanıtlamaz.
Tedarik dosyasında kurulum bilgisini kimin hazırlayacağı, hangi donanım sürümlerini kapsayacağı ve ürün güncellendiğinde kimin yenileyeceği gösterilmelidir. Distribütör gerekli belgeleri satın alma sırasında istememişse müşteriye karşı lisans koşulunun ortadan kalktığını ileri süremez. Üretici bu bilgileri sağlamayı üstlenmiş fakat teslim etmemişse taraflar arasındaki sözleşmesel sorumluluk ayrıca incelenir. TBK m.112 bakımından üstlenilen edim, eksik ifa ve zarar bağlantısı somutlaştırılır. İç ilişkide tazminat düzenlenmiş olması, kullanıcıya verilmesi gereken bilginin yerine geçen bir ifa değildir.
4. Kaynak kod ile kurulum bilgisi neden farklıdır?
Kaynak kod, programı değiştirmeye elverişli biçimi sağlar. Kurulum bilgisi ise bu değişiklikten üretilen programın ilgili kullanıcı ürününe kurulup çalıştırılabilmesi için gereken yöntem, usul, yetkilendirme anahtarı veya diğer bilgileri kapsar. Derlemenin başarılı olması, cihazın ortaya çıkan dosyayı kabul edeceğini göstermez. Cihaz yalnız üreticinin imzaladığı paketleri çalıştırıyorsa kullanıcıya verilen kaynakların gerçek kullanım imkânı ayrıca incelenmelidir.
Lisans, değiştirilmiş çalıştırılabilir kodun devam eden işleyişinin sırf değişiklik yapılmış olması nedeniyle engellenmemesini esas alır. Bu nedenle yükleme tamamlandıktan sonra açılış denetiminin değiştirilmiş sürümü durdurması da inceleme dışı kalmaz. Dosyanın aktarılabilmesi ile çalıştırılabilmesi farklı aşamalardır. Teknik rapor, hatanın derlemeden, uyumsuz donanımdan, imza denetiminden veya başka bir sebepten kaynaklandığını ayırmalıdır. Her başarısız deneme otomatik lisans ihlali kanıtı değildir.
Bilginin hangi sürüm için geçerli olduğu açıklanmalıdır. Yeni cihaz serisinde çalışan prosedür, eski donanımın kilitli yükleyicisini açmıyorsa eski alıcının talebi karşılanmış sayılmamalıdır. Yöntemin uygulanması için gereken araçların erişilebilirliği ve tarif edilen adımların doğruluğu kontrol edilir. İnceleme, yalnız üreticinin kendi laboratuvarındaki ayrıcalıklı hesabıyla yapılmamalıdır; alıcıya sağlanan bilgi ve yetkiyle hangi sonucun elde edildiği gösterilmelidir.
5. Ortak üretici anahtarının açıklanması her zaman gerekli mi?
Yükümlülüğün konusu, değiştirilmiş programın kurulup çalıştırılması için gerçekten gerekli bilgidir. Lisans tek bir teknik mimari dayatmaz. Alıcıya kendi değiştirilmiş sürümünü çalıştırabileceği geçerli başka bir yol sağlanıyorsa bu yolun koşulu karşılayıp karşılamadığı incelenir. Ancak yalnız kâğıt üzerinde yazılı ve cihazda çalışmayan alternatif yeterli değildir. Üretici güvenlik mimarisini nasıl kurmuş olursa olsun, kabul ettiği lisans koşullarını fiilen karşılayan bir çözüm göstermelidir.
Bu değerlendirmeden şirketin bütün üretim parolalarının, müşteri veritabanı erişimlerinin veya ilgisiz imza anahtarlarının topluca paylaşılacağı sonucu çıkarılamaz. Gereken kurulum bilgisiyle başka sistemlere erişim sağlayan sırlar ayrı tanımlanmalıdır. Hangi anahtarın neyi yetkilendirdiği açıklanmadan genel bir “güvenlik nedeniyle veremeyiz” cevabı da yeterli teknik açıklama olmaz. Cihazda yetkilendirme yeteneği üreticide kalıyorsa, bunun lisansın istisnasına girip girmediği ayrıca kontrol edilir.
Ürünün tasarımında kullanıcı değişikliğini destekleyen bir yöntem bulunması, bütün üretici hizmetlerine aynı kimlikle giriş yetkisi verildiği anlamına gelmez. Yerel programı değiştirme, uzaktaki özel yönetim sistemine erişme ve başka müşterilerin cihazlarını kontrol etme farklı yetkilerdir. Talep dilekçesi veya teknik yazışma yalnız ilgili cihaz ve programın gerektirdiği yetkiyi açıkça tanımlamalıdır. Böylece lisansın amaçladığı kullanım ile ilgisiz erişim talepleri ayrılır.
6. Hiç kimsenin değiştirilmiş kod yükleyemediği ürün istisnası
GPLv3 Bölüm 6, ne dağıtıcının ne de herhangi bir üçüncü kişinin değiştirilmiş çalıştırılabilir kodu yükleme yeteneğini elinde tuttuğu durumda kurulum bilgisi yükümlülüğüne istisna getirir. Metin değiştirilemez belleğe yerleştirilmiş programı örnek gösterir. Bu istisna “son kullanıcıya yetki vermedik” açıklamasıyla aynı değildir. Üretici veya yetkili servis yeni sürüm yükleyebiliyorsa bu yeteneğin gerçek niteliği araştırılmalıdır.
Servis portu, bakım sistemi veya uzaktan güncelleme altyapısı bakımından hangi kodun değiştirilebildiği belirlenir. Yalnız cihazın ayarlarının güncellenmesiyle kapsamlı program değişimi aynı işlem değildir. Teknik rapor bu farkı göstermelidir. Şirketin bugün kullanmadığı fakat tasarımda koruduğu yükleme yeteneği de kayıtlardan incelenir. İstisna, işlem yapılmadığına değil yeteneğin bulunmamasına bağlıdır; değerlendirme buna göre kurulmalıdır.
7. Destek, garanti ve ağ erişiminin sınırları
Kurulum bilgisi verme şartı, kullanıcının değiştirdiği program veya ilgili ürün için destek, garanti ya da güncelleme hizmetini sürdürme yükümlülüğünü lisansın kendisinden doğurmaz. Bu açıklama, ayrıca verilmiş bütün sözleşmesel sözlerin hükümsüz olduğu anlamına gelmez. Satıcının bakım taahhüdü ve kendi sözleşmesinden doğan borçları ayrıca okunur. Türk hukukunun uygulandığı sözleşmede TBK m.112 gereği borca aykırılık değerlendirmesi, üstlenilmiş edimin kapsamı üzerinden yapılır.
GPLv3, değişikliğin ağın işleyişini maddi ve olumsuz biçimde etkilemesi veya ağ iletişim kuralları ve protokollerini ihlal etmesi hâlinde ağ erişiminin reddedilebileceğini de belirtir. Burada ölçüt, yalnız “üretici sürümü kullanılmıyor” açıklaması değildir. Somut ağ etkisi veya kural ihlali gösterilmelidir. Cihazdaki değişikliğin yerel çalışmasıyla hizmet sağlayıcının ağına bağlanma koşulları, teknik kayıtlar üzerinden ayrı değerlendirilir.
Destek talebinin neden reddedildiği açık yazılmalıdır. Sorun değiştirilen koddan mı kaynaklanıyor, üreticinin dağıttığı ilk sürümde zaten var mı, yoksa donanım arızası mı söz konusu soruları birbirinden ayrılır. Lisans açıklaması bütün ürün sorumluluğu tartışmasının tek cevabı olarak kullanılamaz. Üretici ve kullanıcı, hangi sürümün hangi şartlarda denendiğini kaydetmelidir. Bu kayıtlar destek sözleşmesinden doğan uyuşmazlığı kurulum bilgisi talebinden ayırmaya yardım eder.
8. Bilgi hangi biçimde sağlanmalıdır?
Bölüm 6, kaynak ile kurulum bilgisinin kamuya açık biçimde belgelenmiş ve kaynak koduyla erişilebilir uygulaması bulunan bir formatta verilmesini ister. Paketi açmak, okumak veya kopyalamak için özel şifre ya da anahtar gerekmemelidir. Böylece “belgeyi gönderdik” denmesine rağmen alıcının onu okuyamadığı durum ayrıca değerlendirilir. Belgenin sadece üretici içi kapalı bir araçta açılması, erişim imkânının gerçekten sağlandığını tek başına göstermez.
Okunabilirlik şartı, kurulum yetkilendirmesinde hiç anahtar kullanılamayacağı anlamına gelmez. Lisansın kurulum bilgisi tanımı gerekli yetkilendirme anahtarlarını zaten kapsar. Belgenin açılması için konulan engelle cihazın çalışması için gereken yetkilendirme farklıdır. Teknik cevap bu ayrımı korumalıdır. Gereken bilgi paketi, açıklama dosyaları ve erişim adresleri birbiriyle tutarlı olmalı; başka sürüme ait tarifler alıcıya güncel çözüm gibi gönderilmemelidir.
9. FSEK bakımından cihaz sahipliği ve program yetkisi
FSEK m.57 uyarınca nüsha üzerindeki mülkiyetin devri, aksi kararlaştırılmadıkça fikrî hakların devrini içermez. Cihazı satın almak bütün programın mali haklarını kazanmak değildir. Buna karşılık geçerli lisansın verdiği değiştirme ve kullanım yetkisi de cihaz üzerindeki bir etiketle yok sayılamaz. Hangi program için hangi ruhsatın bulunduğu gösterilir. Yazılımın telif hakkıyla korunması çerçevesi burada teknik teslimle hak devrini ayırmayı gerektirir.
FSEK m.38’in hukuka uygun edinilen program için öngördüğü kullanım, hata düzeltme ve diğer belirli serbestiler kendi koşullarına tabidir. Yedek kopya ve hata düzeltme hakkı ile GPLv3 kurulum bilgisi borcu aynı hukuki kaynak değildir. FSEK m.72’deki teknolojik önlemleri etkisiz kılmaya ilişkin güncel düzenleme de ayrıca dikkate alınmalıdır. Bu yazı, herhangi bir kilidi veya üçüncü kişiye ait sistemi sınırsız biçimde aşma yetkisi verildiği sonucunu kurmaz.
10. Talep ve teknik delil dosyası
Talepte cihaz modeli, teslim tarihi, program sürümü ve lisans bildirimi gösterilir. İstenen bilgi “bütün şifreler” biçiminde değil, değiştirilmiş kapsam içi programın kurulmasını ve çalışmasını sağlayacak bilgi olarak tarif edilmelidir. Üreticinin verdiği cevap, kaynak paketi ve yükleme sonucu aynı dosyada tutulur. Programın değiştirildiği için mi yoksa teknik olarak geçersiz üretildiği için mi çalışmadığı ayrılmadan kesin ihlal sonucu ilan edilmemelidir.
Kurulum bilgisi için genel bir “şikâyetten sonra otuz gün içinde hazırlanır” kuralı bu bölümde yer almaz. Bölüm 6, koşulları gerçekleştiğinde kaynakla birlikte kurulum bilgisinin sağlanmasını düzenler. İhlalin sonradan giderilmesine ilişkin başka lisans hükümleri, teslim anındaki yükümlülüğün ertelenmesine izin veren süreler gibi kullanılmamalıdır. Kaynak kodu istemek için müşterinin teknik uzman olduğunu kanıtlaması veya değişikliği neden yapacağını ticari bakımdan gerekçelendirmesi de bu şartın metninden çıkarılamaz. İstenen bilgi kapsamı somutlaştırılırken lisansın vermediği yeni engeller üretilmemelidir.
HMK m.199 elektronik kayıtları belge olarak kabul eder. Cihazın mevcut sürümünün kaydı, paket bütünlüğü, üretici talimatı ve hata çıktısı hukuka uygun biçimde korunur. İncelemenin cihazı geri dönülmez biçimde değiştirmesi riski varsa yöntem önceden belirlenmelidir. İleride kaybolacak veya sunulması önemli ölçüde güçleşecek deliller için HMK m.400 delil tespiti koşulları değerlendirilir. Lisans koşulunun ihlali, sözleşmeye aykırılık ve istenen giderim ayrı hukuki başlıklarda somutlaştırılır.
Sık sorulan sorular
GPLv3 cihazda kaynak kodu vermek her zaman yeterli mi?
Kullanıcı ürünü ve aktarım koşulları gerçekleşmişse Bölüm 6 kurulum bilgisini de ister. Kaynakların derlenebilmesi, değiştirilmiş programın ilgili cihazda kurulup çalıştırılabildiğini tek başına göstermez.
Şirkete satılan cihaz kullanıcı ürünü sayılmaz mı?
Alıcının şirket olması tek başına belirleyici değildir. GPLv3 ürün sınıfının tipik kullanımına ve tanımdaki diğer koşullara bakar. Türk tüketici hukukunda işlemin niteliği ayrıca değerlendirilir.
Donanım kiralamasında da kurulum bilgisi gerekir mi?
Bölüm 6, zilyetlik ve kullanım hakkının sürekli veya belirli süreyle geçtiği işlemleri kapsar. Satış yapılmaması tek başına dışlama nedeni değildir; kullanıcı ürünü ve çalıştırılabilir kod aktarımı koşulları birlikte incelenir.
Kurulum bilgisi neyi kapsar?
Değiştirilmiş kaynak üzerinden üretilen programın ilgili kullanıcı ürününe kurulup çalıştırılması için gerekli yöntem, usul, yetkilendirme anahtarı veya diğer bilgileri kapsar. Gerçek teknik ihtiyaç ve programın lisans kapsamı belirlenmelidir.
Üretici bütün imza anahtarlarını açıklamak zorunda mı?
Talep, gerekli kurulum ve çalıştırma imkânıyla sınırlı değerlendirilir. Çalışan başka bir yetkilendirme yolu varsa onun koşulu karşılayıp karşılamadığı incelenir. İlgisiz sistem parolalarıyla zorunlu kurulum bilgisi aynı değildir.
Üreticinin yükleyebildiği ama kullanıcının yükleyemediği cihaz istisna mı?
Salt kullanıcı yetkisinin kapatılması istisna değildir. Metin ne dağıtıcının ne de üçüncü kişinin değiştirilmiş kod yükleme yeteneğini koruduğu durumu ayırır. Üretici veya servisteki gerçek yetenek incelenir.
GPLv3 değiştirilmiş programa sürekli destek verilmesini ister mi?
Kurulum bilgisi şartı kendi başına destek, garanti veya güncelleme hizmetini sürdürme borcu doğurmaz. Ayrı satış ve bakım sözleşmelerindeki taahhütlerin kapsamı ise ayrıca değerlendirilir.
Değiştirilmiş cihazın ağ erişimi reddedilebilir mi?
GPLv3, değişikliğin ağın işleyişini maddi ve olumsuz etkilemesi veya iletişim kuralları ve protokollerini ihlal etmesi hâlini ayırır. Salt değişiklik yapıldığı açıklamasıyla somut ağ etkisi aynı değildir.
Cihazı satın almak yazılımın bütün haklarını geçirir mi?
Hayır. FSEK m.57 nüsha mülkiyetiyle fikrî hakları ayırır. Kullanıcının program üzerindeki yetkisi geçerli lisans ve kanuni serbestilerden belirlenir; donanıma sahip olmak bütün mali hakları edinmek değildir.
Kurulum engelinin delili nasıl korunur?
Model, donanım revizyonu, yazılım sürümü, lisans bildirimi, üretici talimatı ve hata kayıtları birlikte saklanır. HMK m.199 elektronik belgeler için; koşulları varsa m.400 kaybolabilecek delilin tespiti için değerlendirilir.
Resmî metinler
Lisans yükümlülüğü GPLv3 Bölüm 0, 3 ve 6; Türk hukuku çerçevesi FSEK m.38, m.48, m.52, m.57 ve m.72, TBK m.112 ve HMK m.199 ile m.400 üzerinden kurulmuştur. Ürün sınıfı, teslim işlemi, gerçek yükleme yeteneği ve istenen bilgi kapsamı birlikte doğrulanmadan bütün cihazlar için tek sonuç çıkarılamaz.
İstanbul ve Mersin ofisleri
İstanbul · Polaris Plaza
Maslak Ahi Evran Caddesi, Polaris Plaza No:21, Kat:9, 34475 Sarıyer/İstanbulMersin · Profit İş Merkezi
İhsaniye Mahallesi, 4903. Sokak, Profit İş Merkezi No:23, Kat:3, Daire:14, 33070 Akdeniz/MersinHukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
