GPLv3 Yazılımda Ücret: Kopya Satışı, Kullanıcı Bedeli ve Destek Ayrımı
GPLv3 yazılımı ücretle sunmak yasak değildir; alıcının GPL ile kazandığı hakları kullanmasını ayrıca lisans ücreti veya yeniden dağıtım yasağına bağlamak ise farklıdır. Bölüm 4 kopya için bedel alınmasına ve ücretli destek ya da garanti sunulmasına izin verir. Bölüm 10, lisansın verdiği haklara ek kısıtlama konulmasını yasaklar. Uyuşmazlıkta faturanın adı değil, paranın gerçekte hangi kopya, hizmet veya hak karşılığında istendiği belirlenmelidir.
Bu ayrım hem satıcı hem müşteri bakımından önemlidir. Satıcı, GPL bileşenini paketleyip kurduğu ve desteklediği için ücret talep edebilir. Müşteri de para ödediği için program üzerindeki bütün telif haklarını satın almış olmaz. Aynı şekilde programın başka yerde bedelsiz bulunması, verilmiş hizmetin ücretini otomatik olarak ortadan kaldırmaz. Teklif, teslim ve sonraki kullanım koşulları birlikte incelenerek hukuki tartışmanın gerçek konusu saptanmalıdır.
GPLv3 kopyası için satış bedeli alınabilir mi?
GPLv3 Bölüm 4, lisans koşulları korunarak iletilen kopya için ücret alınabileceğini açıkça düzenler. Değiştirilmiş kaynak ve nesne kodu sunumunda Bölüm 5 ve 6’daki ek koşullar da dikkate alınır. Bu nedenle açık kaynak ifadesi, her dağıtıcının her kopyayı bedelsiz vermek zorunda olduğu anlamına gelmez. Alıcının ödediği bedelin kopya teslimini mi, kurulum paketini mi yoksa başka bir hizmeti mi kapsadığı açıklanmalıdır.
Satıcı dağıtım paketini hazırlama, uygun sürümü seçme, kurulum yapma veya belirli teknik destek sunma gibi edimler üstlenebilir. Bu faaliyetlerin ücretli olması, kullanılan GPL programı üzerinde satıcıya münhasır telif hakkı vermez. Ticari emek ile programın lisans kapsamı farklıdır. Teklifte müşteriye lisansın adı, edimlerin kapsamı ve hangi kısmın satıcının bağımsız hizmeti olduğu gösterilirse bedel tartışması daha somut yürütülür.
Müşterinin kendi başına kurabileceği bir program için profesyonel kurulum satın alması da tek başına hukuka aykırı değildir. Buradaki sorun, üstlenilen hizmetin gerçekten verilip verilmediği ve bedel konusunda yanıltma bulunup bulunmadığıdır. GPL’nin varlığı bütün ticari sözleşmeyi karşılıksız hâle getirmez. Bunun karşılığında satıcının ücretsiz lisanslanan hakkı kendisinin tek başına ürettiği münhasır hak gibi tanıtması, ayrı bir sözleşme ve açıklama sorunu yaratır.
Bölüm 10 hangi ek ücret ve yasakları engeller?
Bölüm 10, GPL ile verilen veya teyit edilen hakların kullanılmasına ilave kısıtlamalar konulmasını yasaklar; bu haklar için lisans bedeli, telif payı veya başka ücret yüklenmesini örnekler. Dolayısıyla kopyayı GPL kapsamında alan kişiye, lisansın izin verdiği her sonraki çoğaltma veya dağıtım için satıcıdan yeniden ücretli izin alma şartı konulması farklı bir meseledir. İlk kopyanın bedeli ile sonraki hakların kullanılmasını ücretlendirmek aynı hüküm değildir.
İncelemede iki belge yan yana konulmalıdır: GPL kapsamında edinilen program ve satıcının müşteriye sunduğu ticari koşul. Satıcı kendi desteğinin kapsamını belirli cihazlarla sınırlamış olabilir; bu sınırlama ile GPL programının başka cihazda çalıştırılmasının yasaklanması aynı değildir. Sözleşme hangi sonuca bağlanıyor, destek dışına çıkma mı yoksa telif izninin sona ermesi mi ileri sürülüyor? Uyuşmazlık bu ayrım üzerinden çözülmelidir.
Kaynağın alınmasını müşterinin yeniden dağıtım hakkından vazgeçmesine bağlayan hüküm de aynı çerçevede incelenir. Gizli müşteri verilerinin korunması ile GPL kodu üzerindeki lisans haklarının kaldırılması birbirine karıştırılmamalıdır. Sözleşme bütün materyali tek gizlilik başlığı altında topluyorsa kapsam ayrıştırılır. Lisansın koruduğu hakların kullanılmasını engelleyen şartın yalnız gizlilik veya ticari paket adı taşıması, onun niteliğini değiştirmez.
Kullanıcı veya cihaz başına fiyat her durumda yasak mı?
Hayır. Birim fiyatın neyi ölçtüğü belirleyicidir. Kullanıcı başına barındırma, eğitim, destek veya sağlanan ayrı kaynak kapasitesi için ücret kararlaştırılması ile müşterinin edindiği GPL kopyasını kullanma hakkına kullanıcı sınırı koymak farklıdır. İsim aynı olsa da edimler farklı olabilir. Sözleşmede hizmet sayacı, dahil edilen kapsam ve aşım halinde sağlanacak ek hizmet açıklanmalıdır; kullanılan fiyat formülü tek başına telif hakkı sınırı yaratmaz.
Program müşterinin kendi sisteminde çalışıyorsa, satıcının destek verdiği cihaz sayısıyla müşterinin lisans kapsamında kullanabildiği kopya sayısı ayrı gösterilebilir. Müşteri daha fazla kurulum yaptığında gerçekten ek destek alıyor mu, yoksa yalnız mevcut GPL hakkını kullandığı için ücret mi isteniyor? Fatura ve destek kayıtları bu soruyu cevaplamaya yardımcı olur. Satıcının kendi ticari ürününe ait başka modüller bulunması hâlinde onların lisansları ayrıca incelenir.
Bulut hizmetinde ise müşteriye program kopyası verilmesi ile yalnız hizmet erişimi farklıdır. SaaS hizmet sözleşmesinin kapsamı bu ticari edimlerin kurulması açısından tamamlayıcıdır. Barındırma ücreti müşteriye sunulan altyapı ve hizmet için olabilir. GPLv3 ile ağ üzerinden kaynak yükümlülüğünü ayrıca düzenleyen başka lisanslar da birbirine karıştırılmamalıdır. Hangi kodun hangi lisansla kullanıldığı ve müşteriye hangi nesnenin teslim edildiği baştan belirlenmelidir.
Kaynak kod teslimi için ayrıca ücret istenebilir mi?
Kaynak sağlama maliyeti bütün dağıtım yöntemlerinde aynı kurala tabi değildir. GPLv3 Bölüm 6’da seçilen yöntem incelenmelidir. İnternetten nesne koduna erişim sunulan 6(d) düzeninde karşılık gelen kaynağa eşdeğer erişim ek bedelsiz sağlanır. Yazılı teklif içeren 6(b) düzeninde fiziksel kaynak aktarımı için makul fiziksel aktarım maliyetini aşmayan bedel veya ağdan ücretsiz erişim seçenekleri vardır. Bu ayrıntılar, sınırsız kaynak lisans bedeli koyma yetkisi değildir.
Kaynak talebinin ücretli bakım paketi satın almaya bağlanması, seçilen dağıtım yönteminin şartlarıyla karşılaştırılmalıdır. Müşteri yalnız kaynağı isterken satıcıdan yeni danışmanlık, özel eğitim veya ayrı geliştirme talep etmiyorsa bunlar aynı fatura kalemi yapılmamalıdır. Yazılımın telif hakları bakımından izin kapsamı ile ticari hizmetler ayrılır. Kaynak paketinin teknik olarak hazırlanması, zaten doğmuş lisans yükümlülüğünü kendiliğinden yeni ücretli hizmete dönüştürmez.
Müşteri aldığı GPL kopyasını başkasına verebilir mi?
GPL’nin koşulları korunarak yeniden dağıtım yapılması, lisansın merkezindeki yetkilerdendir. Satıcının ilk kopya için bedel almış olması müşteriyi otomatik olarak yalnız kendi satıcısından izin alacak konuma getirmez. Müşteri sonraki dağıtımında kendi lisans yükümlülüklerini yerine getirmelidir; lisans ve gerekli bildirimleri kaldırarak dağıtım yapamaz. Ücretli edinilmiş olması veya sonradan ücretsiz sunulması, bu yükümlülüklerin varlığını değiştirmez.
Telif izniyle marka kullanma hakkı da aynı değildir. Programın GPL altında yeniden dağıtılabilmesi, önceki satıcının markasıyla yetkili temsilci veya onaylı hizmet sağlayıcı gibi görünme iznini otomatik vermez. Lisansın ek koşullara ilişkin Bölüm 7’si ve ilgili marka hakları ayrıca dikkate alınır. Müşteri kendi dağıtımını tanıtırken ürünün kaynağı ve değişiklikleri hakkında yanıltıcı açıklama yapmamalıdır. Yeniden dağıtım yetkisi, bütün ticari kimliği kopyalama yetkisi değildir.
Ücretli destek sona erince program lisansı da biter mi?
Destek sözleşmesinin sona ermesi ile mevcut GPL kopyası üzerindeki hakların sona ermesi farklıdır. GPL haklarının devamı lisans koşullarıyla; satıcının gelecekte destek vermesi ise hizmet sözleşmesiyle değerlendirilir. Destek yenilenmediği için bütün mevcut GPL kullanımının otomatik olarak izinsiz hâle geldiği söylenemez. Buna karşılık müşteri de hizmet sözleşmesi bitmesine rağmen satıcının ücretsiz ve süresiz destek vermek zorunda olduğunu GPL’den çıkaramaz.
Yeni sürümlerin müşteriye sunulması ayrı bir edim olabilir. Satıcının gelecekte geliştireceği veya paketleyeceği her sürümü bütün geçmiş alıcılara otomatik vermesi sonucu GPL’den doğmaz. Ancak daha önce dağıtılmış sürümler için süren kaynak yükümlülüğü, destek sözleşmesinin sona erdiği gerekçesiyle göz ardı edilemez. Dosyada mevcut kopya, geçmiş dağıtım borcu ve gelecekteki hizmet taahhüdü üç ayrı kayıt olarak tutulmalıdır.
Müşterinin destek kapsamı dışında değişiklik yapması da hangi hizmetlerin sürdürüleceği sorusunu doğurabilir. Satıcının kendi garanti veya destek şartını incelemek gerekir. Fakat hizmet şartı, GPL’nin tanıdığı değiştirme hakkını hiç yokmuş gibi sunmamalıdır. Teknik ekip değişikliğin arızayla bağlantısını, hukuk incelemesi ise üstlenilen hizmetin kapsamını belirler. Değiştirilmiş bütün yazılımlarda her sorumluluğun otomatik kalktığı söylenemez.
Satıcı ayrıca garanti verdiyse GPL’deki sorumsuzluk yeterli mi?
GPLv3 Bölüm 4 ücretli garanti sunulmasına imkân tanır; Bölüm 15–16 da uygulanacak hukuk ve ayrıca üstlenilen koşullarla birlikte okunur. Satıcının belirli işlev, müdahale süresi veya hizmet sonucu taahhüt etmesi, kendi sözleşmesel borcudur. Türk hukuku uygulanıyorsa TBK m.112 gereği bu borcun hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi değerlendirilir. Açık kaynak bileşenin genel sorumsuzluk metni, satıcının ayrıca verdiği bütün sözleri kendiliğinden kaldırmaz.
Sorumluluk sınırlaması ayrıca incelenirken TBK m.115/1’de ağır kusurdan önceden sorumsuzluk anlaşmasının hükümsüzlüğü göz önünde tutulur. Bunun dışında her teknik arızada aynı tazminat sonucu kurulmaz. Hangi hizmetin üstlenildiği, aykırılığın ne olduğu, zarar ve nedensellik belirlenir. Satıcının kendi vaadiyle programın diğer hak sahiplerinin konumu ayrılır; tek satıcının garantisi bütün açık kaynak geliştiricilerinin aynı garantiye katıldığı anlamına gelmez.
Çift lisanslı üründe ücretli seçenek neyi değiştirir?
Aynı program için geçerli başka lisans seçeneği sunulmuşsa tarafların hangi izni edindiği belirlenmelidir. GPLv3, ayrıca edinilmiş farklı izni kendiliğinden geçersiz kılmaz. Ancak başka lisans verme yetkisinin gerçekten kimde bulunduğu araştırılır. Satıcı üçüncü tarafın GPL kodunu kendi başına kapalı lisansa dönüştüremez. Kendi kodu üzerinde geniş hakka sahip olması, üründeki bütün diğer bileşenler için aynı yetkiyi taşıdığını göstermez.
FSEK m.48 ve m.52 Türk hukukuna tabi ruhsat ve mali hak sözleşmelerinde kapsam ve şeklin belirlenmesini gerektirir. FSEK m.52’de yazılı sözleşme ve ayrı haklar açıklaması bu aşamada önemlidir. Ticari lisansla sağlanan ek yetki, GPL altında zaten bulunan haklardan ayrılmalıdır. Müşteri neye ücret ödediğini görmeli; satıcı da sahip olmadığı muafiyet veya kapalı dağıtım iznini vaat etmemelidir.
İki seçenek bulunması, her müşterinin geçmişte yaptığı seçimi sonradan hiçbir koşul aranmadan değiştirebileceği anlamına gelmez. Hangi sürümün hangi metinle edinildiği, ek hizmetler ve sözleşmenin sona erme koşulları incelenir. Buna karşılık belirli bir kopya için geçerli GPL izninin bulunması da ayrı ücretli sözleşmenin bütün ticari borçlarını otomatik silmez. Aynı ürün adı altında farklı hukuki ilişkiler bulunması, belge eşleştirmesini daha önemli hâle getirir.
İzin zincirinde satıcının rolü nedir?
GPLv3 Bölüm 10, kopyanın alıcısının asıl lisans verenlerden lisans koşullarına tabi izin almasını düzenler. Bu yapı, her dağıtıcının kodun tamamı üzerinde kendi adına sınırsız alt lisans satmasıyla aynı değildir. Satıcı kendi katkıları üzerinde ayrıca hak sahibi olabilir; fakat önceki katkıların hak sahipleri dosyadan silinmez. Faturanın tek şirketten gelmesi, üründeki bütün telif haklarının o şirkete ait olduğunu kanıtlamaz. Ticari muhatapla bütün hak sahiplerinin aynı kişi olduğu varsayılmamalıdır.
Müşterinin sözleşmeye aykırı ücret veya sınırlamaya itiraz etmesiyle üçüncü kişiye ait telif hakkını kendi adına koruma davası açması da ayrıdır. Hangi talebin hangi kişiye ait olduğu belirlenmelidir. Müşteri kendi teslim, kaynak erişimi veya hizmet talebini sözleşme ve ilgili lisans ilişkisine dayandırır; asıl hak sahibinin ihlal iddiası ayrıca değerlendirilir. Taraf sıfatlarının doğru kurulması, itirazın yalnız genel bir “GPL ihlal edildi” cümlesinde kalmasını önler ve istenen giderimin muhatabını somutlaştırır.
Faturada lisans bedeli yazması tek başına sonucu belirler mi?
TBK m.19 bakımından gerçek ortak irade ve üstlenilen edim araştırılır. Faturada kullanılan “lisans”, “abonelik” veya “bakım” adı, ilişkinin tek başına hukuki niteliği değildir. Kurulum ve destek için kararlaştırılmış toplam bedelin yanlış başlıkla yazılması ile açıkça ek kullanım izni satılması farklıdır. Teklif, sipariş, hizmet kayıtları ve lisans metni birlikte okunmalıdır. Belgeler arasında fark varsa hangi açıklamanın kabul edildiği belirlenir.
Ticari faturanın içeriğine itiraz bakımından TTK m.21/2 sekiz günlük süreyi düzenler. Faturaya itiraz süresi ile telif izninin varlığı farklı meselelerdir. Süresinde itirazın hangi kaleme ilişkin olduğu açık yazılmalıdır. Fatura içeriğine itiraz edilmemiş olması, satıcının sahip olmadığı telif hakkını yaratmaz; buna karşılık fatura ve sözleşmeden doğan ispat tartışması da yok sayılmamalıdır.
Ücret uyuşmazlığında hangi talep ve belgeler gerekir?
- Ürünün gerçek lisansı, lisans sürümü ve müşteriye hangi kopyanın teslim edildiği.
- Ücretin karşılığını açıklayan teklif, sipariş ve sözleşme ekleri.
- Kurulum, eğitim, barındırma veya destek hizmetinin verildiğini gösteren kayıtlar.
- Müşteriye getirilen kullanım, çoğaltma, dağıtım ve kaynak edinme sınırlamaları.
- Tartışmalı fatura, itirazın ulaşma tarihi ve talep edilen düzeltmenin açık kapsamı.
Müşteri yalnız programın açık kaynak olduğunu öğrenmişse, bundan otomatik tam bedel iadesi sonucu çıkaramaz. Hangi hizmetin verildiği ve hangi hukuki taahhüdün ihlal edildiği belirlenmelidir. Satıcı lisans hakkı varmış gibi yanlış bilgi vermiş veya lisansla bağdaşmayan ek koşul yüklemişse bu ayrı değerlendirilir. Talep, belge ve somut aykırılığa dayanmalıdır; tek bir lisans etiketi bütün bedel ilişkisini açıklamaz.
Geçerli olmayan bir şartın sözleşmenin geri kalanına etkisi TBK m.27 çerçevesinde ayrıca incelenir. Her durumda bütün sözleşmenin ayakta kalacağı veya bütünüyle düşeceği söylenemez. İstenen sonuç; kısıtlamanın kaldırılması, gerekli kaynak erişiminin sağlanması, fazla veya dayanaksız kalemin düzeltilmesi ya da şartları varsa zarar giderimi olabilir. Hangi hukuki yola dayanıldığı ve hesabın nasıl yapıldığı açık kurulmalıdır.
Elektronik yazışma ve teslim kayıtları HMK m.199 kapsamında belge olarak değerlendirilir. Lisans sayfasının sonradan değişmesi, ilk edinim koşullarını göstermeyi güçleştirebilir. Bu nedenle teslim tarihindeki paket ve metin saklanmalıdır. Zamanaşımı ise talebin hukuki sebebine göre belirlenir; TBK m.146 genel kuralı ve özel hükümler ayrı incelenir. Destek sözleşmesinin bir yıllık olması, bütün hukuki taleplerin de bir yılda sona erdiği anlamına gelmez.
Sık sorulan sorular
GPLv3 programı para karşılığı satılabilir mi?
Evet. GPLv3 kopya için ücret ve ücretli destek veya garantiye izin verir. Dağıtımın ilgili lisans koşulları korunmalıdır. Ücret alınması müşterinin GPL kapsamındaki haklarını ortadan kaldırmaz.
GPL yazılım için ödeme yaptıysam paramı geri alabilir miyim?
Açık kaynak olması tek başına iade sebebi değildir. Ödenen bedelin kopya, kurulum veya hizmet karşılığı olup olmadığı ve hangi taahhüdün ihlal edildiği incelenir. Somut sözleşme ve ifa belirleyicidir.
Satıcı her yeni kurulum için telif ücreti isteyebilir mi?
Müşterinin GPL ile edindiği hakları kullanmasını ek telif ücretine bağlamak Bölüm 10’la karşılaştırılır. Ayrı kurulum veya destek hizmeti ücreti farklıdır. Paranın hangi edime karşılık olduğu belirlenmelidir.
Kullanıcı başına SaaS ücreti GPL’ye aykırı mı?
Hizmet, altyapı ve destek için birim ücretle mevcut GPL hakkını kısıtlamak aynı değildir. Kopya aktarımı, hizmet kapsamı ve gerçek lisans incelenir. Fiyat formülü tek başına hukuki sonucu belirlemez.
GPL kaynağı almak için pahalı bakım paketi şart koşulabilir mi?
Kaynak borcu seçilen dağıtım yöntemiyle belirlenir. Mevcut kaynak yükümlülüğünü ücretli yeni hizmete bağlamak lisans koşullarına uygunluk bakımından incelenir. Kaynakla ayrıca istenen eğitim veya geliştirme ayrı edimlerdir.
Ücretle alınan GPL kopyası ücretsiz yeniden verilebilir mi?
GPL koşulları yerine getirilerek yeniden dağıtım yapılabilir. İlk bedel, müşterinin lisans haklarını ortadan kaldırmaz. Sonraki dağıtıcı gerekli bildirim ve kaynak koşullarını kendi dağıtımı için yerine getirmelidir.
Destek aboneliği bitince GPL programı kullanmak yasak olur mu?
Destek borcu ile mevcut GPL kopyasındaki izinler farklıdır. Lisans koşulları ayrıca değerlendirilir. Destek yenilenmemesi bütün kullanım haklarını otomatik bitirmez; satıcıya süresiz ücretsiz destek borcu da yüklemez.
GPL bütün gelecekteki güncellemeleri ücretsiz isteme hakkı verir mi?
Lisans, satıcının gelecekteki bütün sürümleri geçmiş müşterilere teslimini kendiliğinden zorunlu kılmaz. Mevcut dağıtımlara bağlı kaynak borcu ile gelecekteki güncelleme taahhüdü ayrı incelenmelidir.
Satıcının markası da GPL ile kullanılabilir mi?
Telif izni marka ve ticari kimlik izniyle aynı değildir. Yeniden dağıtım hakkı, önceki satıcının yetkili temsilcisi gibi görünme veya markasını sınırsız kullanma yetkisini otomatik sağlamaz.
Faturada lisans bedeli yazıyorsa ücret kesin hukuka aykırı mı?
Tek başına başlık yeterli değildir. TBK m.19 çerçevesinde gerçek edim ve ortak irade incelenir. Kopya veya hizmet bedeli ile GPL haklarının kullanımına getirilen ek ücret farklıdır.
İstanbul ve Mersin ofisleri
İstanbul · Polaris Plaza
Maslak Ahi Evran Caddesi, Polaris Plaza No:21, Kat:9, 34475 Sarıyer/İstanbulMersin · Profit İş Merkezi
İhsaniye Mahallesi, 4903. Sokak, Profit İş Merkezi No:23, Kat:3, Daire:14, 33070 Akdeniz/MersinHukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
