Hayvanlar Üzerinde Teslimsiz Taşınır Rehni Kurulabilir mi? 6750 m.5/1-d | 2026
Kısa ve net cevap: Evet. 6750 sayılı Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Kanunu m.5/1-d, “hayvan”ı teslimsiz taşınır rehni kurulabilecek varlıklar arasında açıkça sayar. Bu nedenle işletmeye veya uygun şartlarda çiftçiye ait hayvanlar, zilyetlik alacaklıya geçirilmeden teminat olarak kullanılabilir. Rehin hakkı, rehin sözleşmesinin Rehinli Taşınır Siciline tesciliyle kurulur. Hayvanın mülkiyeti, kimliği, sayısı ve ayırt edici kayıtları doğru belirlenmeli; üçüncü kişiye ait hayvan sırf işletmede bulunuyor diye rehin verilemez.
6750 sayılı Kanunda hayvan rehni açıkça düzenlenmiş midir?
Evet. Kanunun rehin konusu olabilecek taşınır varlıkları sayan m.5/1 hükmünün (d) bendinde “hayvan” açıkça yer alır. Bu tercih, özellikle tarım ve hayvancılık işletmelerinin canlı varlıklarını finansman teminatı olarak kullanabilmesini sağlar. Klasik el rehni mantığında hayvanın zilyetliğinin alacaklıya teslim edilmesi işletme faaliyetini fiilen imkânsız hâle getirebilirken, 6750 teslimsiz rehin modeliyle bu sorunu ortadan kaldırır.
Hayvan rehni, hayvanın alacaklıya götürülmesi veya teslim edilmesi anlamına gelmez. Rehin veren hayvanı yetiştirmeye, bakımını yapmaya ve ekonomik faaliyetinde kullanmaya devam eder. Buna karşılık alacaklı, Sicile tescil edilen ayni güvenceye sahip olur.
Kimler hayvan rehni sözleşmesinin tarafı olabilir?
6750 m.3, rehin sözleşmesinin taraflarını sınırlandırır. Kredi kuruluşları ile tacir, esnaf, çiftçi, üretici örgütü ve serbest meslek erbabı gerçek veya tüzel kişiler arasında rehin sözleşmesi kurulabilir. Ayrıca tacirler ve/veya esnaflar kendi aralarında da Kanun kapsamında rehin sözleşmesi yapabilir.
Hayvancılıkla uğraşan çiftçi bakımından bu düzenleme özellikle önemlidir. Çiftçi kredi kuruluşundan finansman sağladığında, kendisine ait ve Kanun kapsamına giren hayvanları teslim etmeksizin teminat gösterebilir. Rehin sözleşmesinde çiftçinin kimlik bilgileri ile Çiftçi Kayıt Sistemi numarası gibi m.4/6 kapsamında aranan bilgiler doğru yazılmalıdır.
Hangi hayvanlar rehin konusu olabilir?
Kanun “hayvan” şeklinde genel bir ifade kullanır ve tek tek tür saymaz. Bu nedenle somut olayda ekonomik değeri bulunan ve rehin verenin mülkiyetinde olan hayvanın Kanun kapsamındaki şartları taşıyıp taşımadığı değerlendirilir. Büyükbaş, küçükbaş veya işletmenin faaliyetinde kullanılan başka hayvanlar bakımından esas mesele türden önce mülkiyet, kimliklendirme ve rehin konusunun belirlenebilirliğidir.
Rehin konusu hayvanın başka kişiye ait olması, kiralık veya bakım amacıyla işletmede tutulması hâlinde rehin verenin tasarruf yetkisi bulunmayabilir. “Ahırdaki bütün hayvanlar benimdir” varsayımı yerine alım faturaları, kayıt sistemi, küpe veya diğer resmi kimlik bilgileri ve işletme kayıtları kontrol edilmelidir.
Hayvan rehin sözleşmesinde nasıl tanımlanmalıdır?
6750 m.4/6, rehne konu varlığı ayırt etmeye yarayan özelliklerin sözleşmede gösterilmesini ister. Hayvan rehni bakımından tür, ırk, cinsiyet, yaş, varsa küpe veya resmi kimlik numarası, işletme kayıt numarası ve benzeri veriler kullanılabilir. Çok sayıda hayvanın rehnedildiği sürü işletmelerinde liste veya kayıt çıktısının sözleşme eki hâline getirilmesi uygulamada ispat kolaylığı sağlar.
Tanımın amacı, üçüncü kişinin Sicil kaydına baktığında hangi canlı varlıkların rehinli olduğunu anlayabilmesidir. Sadece “100 adet hayvan” yazılması, hayvanların değiştiği veya sayının azaldığı durumda uyuşmazlık yaratabilir. Kimlik ve mülkiyet kayıtlarının rehin tarihi itibarıyla saklanması önemlidir.
Gelecekte edinilecek hayvanlar da rehnedilebilir mi?
6750 m.5/3, işletmelerin müstakbel taşınır varlıkları üzerinde rehin kurulmasına izin verir. Hayvan da m.5/1’de sayılan taşınır varlıklardan biri olduğuna göre, gelecekte işletmenin mülkiyetine geçmesi planlanan belirlenebilir hayvanlar uygun sözleşme yapısıyla müstakbel varlık rehni kapsamında değerlendirilebilir.
Ancak m.5/3’ün ikinci cümlesi önemlidir: müstakbel taşınır üzerindeki tasarruf yetkisi, varlık mülkiyete konu edildikten sonra kullanılabilir. Henüz satın alınmamış veya işletmeye ait olmayan hayvan üzerinde alacaklı, sanki mevcut rehinli malmış gibi tasarruf yetkisini kullanamaz.
Hayvanın yavruları veya getirileri rehin kapsamında mıdır?
6750 m.5/4, işletmelerin mevcut veya müstakbel taşınır varlıklarının getirileri üzerinde rehin kurulabileceğini düzenler. Bu nedenle hayvandan doğan ekonomik getirilerin de ayrıca rehin sözleşmesinde teminat kapsamına alınması mümkündür. Ancak hayvanın kendisi ile süt, yün, yumurta, yavru veya satış gelirinin hukuki statüsü aynı değildir.
Taraflar, hangi getirilerin teminat kapsamında olduğunu açıkça yazmalıdır. Hayvanın rehinli olması, her türlü gelecekteki ekonomik sonucun hiçbir sözleşme düzenine gerek kalmadan otomatik olarak rehinli olduğu anlamına gelmez. Getiri rehni açık ve belirlenebilir olmalıdır.
Rehin veren hayvanı satabilir mi?
6750 m.4/7, rehin verenin rehin konusu taşınır üzerindeki tasarruf yetkisini kısıtlayan sözleşme kayıtlarını geçersiz sayar. Bu nedenle mutlak “hayvan hiçbir şekilde satılamaz” yasağı Kanunun bu hükmüyle bağdaşmaz. Bununla birlikte rehinli taşınırın devrinin Sicile tescili m.12/6 kapsamında rehin verenin yükümlülükleri arasındadır.
Hayvanın satılması, rehin hakkının ve üçüncü kişi ilişkilerinin ayrıca değerlendirilmesini gerektirir. Satıştan önce Sicil kayıtlarının ve varsa diğer resmi hayvan kayıtlarının kontrol edilmesi gerekir. Alıcı bakımından da rehinli hayvanın devralınması ciddi hukuki risk yaratabilir.
Hayvanın değeri nasıl korunmalıdır?
Rehinli hayvan canlı bir varlık olduğu için değer koruma yükümlülüğü fiziksel makineden farklı uygulama gerektirir. 6750 m.12/2 uyarınca zilyet, rehinli taşınırın değerini koruyacak gerekli tedbirleri almakla yükümlüdür. Hayvanın bakımının ihmal edilmesi, sağlık durumunun ağır biçimde kötüleştirilmesi veya ekonomik değerini bilerek azaltan davranışlar bu yükümlülük bakımından önem taşır.
Alacaklı, değeri azaltan davranışların bulunduğu durumda Kanundaki koruma yollarına başvurabilir. Ancak rehin hakkı, alacaklıya hayvanın günlük bakımını yönetme veya işletmenin veterinerlik kararlarını tek başına verme yetkisi tanımaz.
Rehinli alacaklının denetim hakkı var mıdır?
Evet. 6750 m.12/4, rehin alacaklısına rehin veren veya üçüncü kişinin zilyetliğinde bulunan rehin konusu varlığı denetleme hakkı tanır. Hayvan rehni bakımından bu hak, hayvanların fiilen mevcut olup olmadığının, kimlik kayıtlarının, sayı ve durumun kontrol edilmesi biçiminde kullanılabilir.
Denetim, hayvan refahı ve işletme faaliyeti gözetilerek ölçülü yürütülmelidir. Alacaklı, rehinli hayvanların bakımını aksatacak veya işletmenin faaliyetini gereksiz yere engelleyecek keyfî denetim yapmamalıdır. Sözleşmede denetim zamanı ve belge paylaşımı açıkça düzenlenebilir.
Hayvan ölürse rehin hakkı ne olur?
Rehin konusu belirli hayvanın ölmesi, teminatın ekonomik değerini doğrudan etkiler. Kanunda hayvan ölümünün her ihtimali için ayrı bir otomatik sonuç düzenlenmemiştir. Somut olayda sigorta, tazminat, getiri veya ikame varlık düzenlemeleri; temel borç sözleşmesi ve genel hükümler birlikte incelenir.
Bu nedenle yüksek değerli hayvanlarda sigorta ve riziko yönetimi finansman sözleşmesinin önemli parçasıdır. Sigorta tazminatının teminat kapsamına girip girmediği açıkça planlanmalıdır. Hayvanın ölümü ana borcu kendiliğinden sona erdirmez.
Hayvan hastalanır veya ekonomik değeri düşerse ne olur?
Canlı varlıkların değeri sağlık durumu, yaş, üretim kapasitesi ve piyasa koşullarından etkilenir. Değer kaybı normal biyolojik süreçten mi, piyasa değişiminden mi yoksa rehin verenin kusurlu davranışından mı kaynaklanıyor ayrılmalıdır. m.12/5, rehin verenin rehinli taşınırın değerini alacaklı aleyhine azaltan tasarruflarından doğan zarar bakımından tazmin sorumluluğu öngörür.
Alacaklı, sırf piyasa fiyatı düştü diye rehin vereni kusurlu sayamaz. Buna karşılık kayıt dışı satış, bakımın kasten ihmal edilmesi veya hayvanların teminatı boşaltacak şekilde üçüncü kişilere geçirilmesi farklı değerlendirilir.
Bir hayvan üzerinde birden fazla rehin kurulabilir mi?
6750 aynı taşınır üzerinde birden fazla rehin kurulmasına izin verir. Derece belirtilmişse m.10’daki derece sistemi; derece yoksa m.11’deki kurulma anı önceliği uygulanır. Hayvanın resmi kimlik numarası, aynı varlık üzerinde birden fazla rehin kaydının karıştırılmaması açısından özellikle önemlidir.
Alacaklı, yeni rehin kurulmadan önce Sicilde önceki rehinleri araştırmalıdır. Hayvanın daha önce başka bir finansman işleminde teminat gösterilmiş olması, sonraki alacaklının tahsil sırasını etkileyebilir.
Temerrüt hâlinde hayvan alacaklıya otomatik geçer mi?
Hayır. Borcun ödenmemesi, rehinli hayvanın doğrudan alacaklı mülkiyetine geçtiği anlamına gelmez. 6750 m.14’te temerrüt sonrası başvuru yolları düzenlenmiştir. Birinci derece rehinli alacaklı belirli şartlarla icra dairesinden rehinli taşınırın mülkiyetinin devrini isteyebilir; Kanundaki diğer tahsil yolları ve genel hükümler de somut olaya göre uygulanır.
Bu aşamada hayvanın güncel değeri, sağlık durumu, kimlik kaydı ve fiilen kimin zilyetliğinde olduğu tespit edilmelidir. Canlı varlığın hızlı değer değişimi nedeniyle güncel değerleme önem taşır.
Borç ödenince hayvan üzerindeki rehin nasıl kaldırılır?
6750 m.15 uyarınca alacak sona erdiğinde rehin alacaklısı üç iş günü içinde Sicilden terkin için başvurmalıdır. Hayvanın başka resmi kayıt sistemlerinde rehin/takyidat bilgisi bulunuyorsa bunların da güncelliği kontrol edilmelidir.
Borçlu, ödemenin tamamlandığını gösteren belgeyi ve TARES terkin kaydını saklamalıdır. Rehin kaydının açık kalması hayvanın satışını, yeni finansman işlemini ve üçüncü kişilerin durum tespitini olumsuz etkileyebilir.
Dosyada kontrol edilmesi gereken belgeler
- Temel kredi veya finansman sözleşmesi.
- Rehin sözleşmesi ve TARES kaydı.
- Hayvanların resmi kimlik, küpe veya kayıt numaraları.
- Mülkiyeti gösteren fatura, satış veya devir belgeleri.
- İşletme ve çiftçi kayıtları.
- Varsa sigorta poliçeleri.
- Periyodik envanter ve sağlık kayıtları.
- Önceki rehin, haciz veya devir kayıtları.
Uygulamada sık yapılan hatalar
- İşletmede bulunan her hayvanı rehin verenin mülkiyetinde sanmak.
- Hayvanları kimlik veya kayıt numarasıyla ayırt etmemek.
- Gelecekte edinilecek hayvanla mevcut hayvanı aynı şekilde değerlendirmek.
- Yavrular ve diğer getirileri açık sözleşme olmadan otomatik rehinli kabul etmek.
- Mutlak satış yasağı yazarak m.4/7’yi göz ardı etmek.
- Bakım ve değer koruma yükümlülüğünü takip etmemek.
- Borç bittikten sonra Sicil terkinini yapmamak.
Türkiye geneli ve Mersin uygulaması
6750 m.5/1-d Türkiye genelinde uygulanır. Mersin’in tarım ve hayvancılık faaliyetleri bakımından hayvanların teslim edilmeksizin finansman teminatı olarak kullanılması pratik önem taşır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun fizikî ofisi Mersin’dedir; Türkiye genelindeki ticari ve tarımsal finansman uyuşmazlıkları yetki ve usul kuralları çerçevesinde Mersin’den takip edilebilir.
Resmî kaynaklar ve ilgili rehberler
Ticaret Bakanlığı Taşınır Rehni Mevzuatı · Mevzuat Bilgi Sistemi · Ticaret ve Sözleşmeler Hukuku · Müstakbel taşınır rehni · TARES tescil rehberi · Rehin sözleşmesinin zorunlu unsurları.
Sık Sorulan Sorular
Canlı hayvan TARES üzerinden rehnedilebilir mi?
Evet. 6750 m.5/1-d hayvanı açıkça rehin konusu sayar.
Hayvan alacaklıya teslim edilir mi?
Hayır. Sistem teslimsiz taşınır rehnidir; hak Sicile tescille kurulur.
Çiftçi hayvanlarını teminat gösterebilir mi?
m.3 kapsamındaki taraf şartları sağlanıyorsa kredi kuruluşuyla yapılan işlemde çiftçi rehin veren olabilir.
Küpe numarası yazılmalı mı?
Varsa resmi kimlik veya küpe numarası, hayvanı ayırt etmeyi sağlayan önemli bilgidir.
Gelecekte alınacak hayvanlar rehnedilebilir mi?
m.5/3 kapsamında müstakbel taşınır rehni mümkündür; tasarruf yetkisi mülkiyet kazanıldıktan sonra kullanılabilir.
Hayvanın yavrusu otomatik rehinli midir?
Getiriler m.5/4 kapsamında ayrıca rehin konusu yapılabilir; kapsam sözleşmede açık kurulmalıdır.
Rehinli hayvan satılabilir mi?
Mutlak tasarruf kısıtlaması m.4/7’ye tabidir; devir ve Sicil yükümlülükleri ayrıca uygulanır.
Hayvan ölürse borç sona erer mi?
Hayır. Teminatın ortadan kalkması ana borcu kendiliğinden sona erdirmez; sigorta ve diğer güvenceler ayrıca değerlendirilir.
Alacaklı hayvanları denetleyebilir mi?
m.12/4 kapsamında rehinli varlığın denetimi mümkündür.
Borç bitince rehin ne zaman kaldırılır?
m.15 uyarınca alacaklı üç iş günü içinde Sicilden terkin için başvurmalıdır.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T
Bu içerik 6750 sayılı Kanun m.5/1-d, m.5/3-4, m.12, m.14 ve m.15 esas alınarak 23 Eylül 2026 tarihinde hazırlanmıştır. Hayvanın kendisi, müstakbel hayvan ve hayvanın getirileri ayrı hukuki başlıklar olarak ele alınmıştır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
