Bilirkişi ve Keşif Gideri Adli Yardım Kapsamında mı? HMK 335
Kısa ve net cevap: Evet. HMK m.335/1-c, dava ve icra takibi sırasında yapılması gereken giderlerin Devlet tarafından avans olarak ödenmesini adli yardımın sağlayabileceği faydalar arasında düzenler. Bilirkişi ve keşif giderleri, yargılamanın yürütülmesi için gerekli olduklarında ve mahkemenin adli yardım kararının kapsamına girdiklerinde bu mekanizma içinde karşılanabilir. Bu ödeme nihai ve koşulsuz “hibe” değildir; dava sonunda HMK m.339’daki tahsil kuralları ayrıca uygulanır.
Özet: Adli yardım alan kişi bilirkişi veya keşif ücretini peşin öder mi?
Mahkeme adli yardım kararını HMK m.335/1-c kapsamındaki giderleri içerecek şekilde vermişse, yargılama için gerekli bilirkişi ve keşif giderlerinin peşinen tarafça karşılanamaması işlemin yapılmasını engellememelidir. Devlet gerekli gideri avans olarak karşılayabilir. Ancak giderin gerçekten yargılama için gerekli olması, mahkemenin ilgili delil veya inceleme işlemini yapmasına karar vermesi ve adli yardım kararının kapsamı önemlidir.
Adli yardım kararı, tarafın istediği her bilirkişi veya her keşif talebinin kabul edileceği anlamına gelmez. Önce HMK’nın delil ve ispat kuralları çerçevesinde bilirkişi incelemesinin veya keşfin gerekli olup olmadığı mahkemece değerlendirilir. Gerekli görülmeyen bir delil işlemi, yalnız adli yardım kararı bulunduğu için yaptırılmaz.
HMK 335’te Bilirkişi ve Keşif Giderinin Hukuki Dayanağı Nedir?
HMK m.335/1-c, dava ve icra takibi sırasında yapılması gereken tüm giderlerin Devlet tarafından avans olarak ödenmesini adli yardımın faydaları arasında sayar. Bu hüküm, kişinin ödeme güçlüğü nedeniyle gerekli yargılama işlemlerinden mahrum kalmamasını amaçlar.
Yargılama giderlerinin türleri HMK m.323’te düzenlenir. Bilirkişi ücret ve giderleri ile keşif giderleri bu sistem içinde yargılama gideridir. Adli yardım kararı bu kalemleri kapsıyorsa, gerekli işlem için yatırılması gereken avansın kişi tarafından peşinen karşılanamaması nedeniyle delil incelemesi yapılamaz hâle gelmemelidir.
Ancak HMK m.335/2 mahkemeye adli yardımın tüm faydalarını veya yalnız bir kısmını tanıma imkânı verir. Bu nedenle adli yardım kararı okunmalı ve gider avansı yönünden kapsamı açıkça belirlenmelidir.
Bilirkişi Ücreti Adli Yardım Kapsamında Nasıl Karşılanır?
Bilirkişi incelemesi, çözümü hukuk dışında özel veya teknik bilgiyi gerektiren hususlarda mahkemenin başvurduğu ispat aracıdır. Mahkeme bilirkişi incelemesine karar verdiğinde bilirkişiye ödenecek ücret ve gerekli giderler yargılama gideri doğurur.
Adli yardım alan taraf bakımından HMK m.335/1-c kapsamındaki karar varsa, bu gider Devletçe avans olarak karşılanabilir. Tarafın “bilirkişi ücretini yatırmadım” gerekçesiyle teknik incelemeden yararlanamaması, adli yardım kararının koruyucu amacıyla bağdaşmaz.
Fakat bilirkişi incelemesine ihtiyaç olup olmadığı ayrı sorudur. Mahkeme hukuki bilgiyle çözülebilecek konuda bilirkişiye başvurmak zorunda değildir. Taraf sırf adli yardım aldığı için dilediği konuda bilirkişi incelemesi yaptırma hakkı kazanmaz.
Keşif Gideri Adli Yardımla Karşılanabilir mi?
Evet. Mahkemenin uyuşmazlık konusu yer, eşya veya başka bir unsur üzerinde keşif yapmasına karar vermesi hâlinde ulaşım, araç, bilirkişi katılımı veya keşfin icrası için gerekli başka giderler ortaya çıkabilir. Bu giderler yargılama giderleri içinde değerlendirilir.
Adli yardım kararı giderlerin Devletçe avans olarak ödenmesini kapsıyorsa, gerekli keşif gideri bu sistem içinde karşılanabilir. Mahkeme keşif yapılmasını gerekli görmüş ve karar vermişse, ekonomik yetersizlik nedeniyle keşfin fiilen yapılamaması adli yardım kurumunun amacını boşa çıkarır.
Keşfin şehir dışında veya uzak bir yerde yapılması gider miktarını artırabilir. Adli yardım, gerekli ve mahkemece kabul edilen giderlerin karşılanmasına yöneliktir; tarafın kişisel tercihleriyle doğan gereksiz masrafları kapsayan sınırsız bir ödeme sistemi değildir.
Adli Yardım Kararı Olan Tarafın İstediği Her Bilirkişi ve Keşif Yapılır mı?
Hayır. Adli yardım ekonomik engeli kaldırır; delilin hukuken gerekli olup olmadığına ilişkin mahkeme denetimini kaldırmaz. Bilirkişi veya keşif talebi, uyuşmazlığın çözümüne etkisi ve ispat kuralları bakımından değerlendirilir.
Mahkeme uyuşmazlığın çözümü için bilirkişi incelemesine ihtiyaç bulunmadığına veya keşfin sonuca etkili olmadığına karar verebilir. Böyle bir ret, sırf kişinin adli yardımdan yararlanması nedeniyle hukuka aykırı hâle gelmez. Adli yardım, delil talebinin kabul şartlarını değiştirmez.
Buna karşılık mahkeme delilin gerekli olduğuna karar vermiş ve yalnız giderin yatırılmaması nedeniyle işlem yapılamıyorsa, adli yardım kararının m.335/1-c kapsamı dikkate alınmalıdır. Ekonomik engel ile delilin gerekliliği birbirinden ayrılmalıdır.
Adli Yardım Kararının Kapsamı Neden Kontrol Edilmelidir?
HMK m.335/2, mahkemenin adli yardım faydalarının tamamını veya bir kısmını tanıyabileceğini düzenler. Bu nedenle yalnız “adli yardım kabul edildi” ibaresiyle yetinmek yerine kararın hangi gider ve kolaylıkları kapsadığı görülmelidir.
Karar yargılama giderlerinden geçici muafiyet ile Devletçe avans ödenmesini kapsıyorsa bilirkişi ve keşif giderlerinin yürütülmesi daha açık olur. Karar yalnız belirli bir faydayla sınırlıysa, taraf gerektiğinde yardımın kapsamına ilişkin ek talebini gerekçelendirmelidir.
Mahkeme kararının belirsiz olması hâlinde hangi giderlerin karşılanacağı konusunda uygulama sorunu doğabilir. Bu nedenle adli yardım talep dilekçesinde bilirkişi veya keşif ihtiyacı öngörülebiliyorsa açıkça belirtilmesi yararlıdır.
Adli Yardım Kararından Önce Ödenen Bilirkişi veya Keşif Gideri Geri Alınır mı?
HMK m.337/3 bu konuda açıktır: adli yardım, daha önce yapılan yargılama giderlerini kapsamaz. Bu nedenle kişi adli yardım kararı verilmeden önce bilirkişi veya keşif ücretini ödemişse, sırf sonradan adli yardım kabul edildi diye önceki ödeme adli yardım kapsamında otomatik iade edilmez.
Bu kural başvuru zamanının önemini gösterir. Ekonomik yetersizlik yargılamanın başında mevcutsa adli yardım talebinin giderler doğmadan önce yapılması, kurumun amacına uygun sonuç verir. Sonradan mali durum ciddi biçimde kötüleşirse HMK m.337/2 çerçevesinde yeni duruma dayalı başvuru gündeme gelebilir.
Ancak önceki giderin nihai yargılama gideri olarak karşı tarafa yükletilip yükletilmeyeceği, dava sonucundaki genel yargılama gideri kurallarına göre ayrıca belirlenir.
Devletin Avans Olarak Ödediği Bilirkişi ve Keşif Gideri Dava Sonunda Ne Olur?
HMK m.339/1, adli yardım nedeniyle ertelenen bütün yargılama giderleri ile Devletçe ödenen avansların dava veya takip sonunda haksız çıkan kişiden tahsil olunacağını düzenler. Bu nedenle Devletçe avans ödeme, giderin her koşulda Hazine üzerinde kalacağı anlamına gelmez.
Adli yardımdan yararlanan kişi davayı kaybederse, mahkeme giderlerin ödenmesini taksitlendirebilir. Kanun, eşit taksitler hâlinde ve en fazla bir yıl içinde ödeme imkânı verir. Ayrıca HMK m.339/2, tahsilatın açıkça mağduriyete neden olacağının anlaşılması hâlinde giderlerin tamamı veya uygun bir kısmından muafiyet kararı verilebilmesine imkân tanır.
Bu nedenle bilirkişi ve keşif gideri bakımından “Devlet ödedi, bir daha kimse ödemez” şeklindeki ifade doğru değildir. Nihai yük dava sonucu ve HMK m.339’a göre belirlenir.
Adli Yardım Kararı Olduğu Hâlde Bilirkişi veya Keşif Gideri Karşılanmazsa Ne Yapılabilir?
Öncelikle adli yardım kararının kapsamı ve mahkemenin bilirkişi/keşif ara kararı incelenmelidir. Gider avansı m.335 kapsamında tanınmışsa, kalemin neden tarafça yatırılmasının istendiği veya neden Hazinece karşılanmadığı mahkeme kayıtlarından açıklığa kavuşturulmalıdır.
Eksiklik yazılı dilekçeyle mahkemeye bildirilip adli yardım kararının m.335/1-c hükmü hatırlatılabilir. Eğer mahkeme adli yardımı yalnız sınırlı faydalar için kabul etmişse kapsamın genişletilmesi talebinin hukuki dayanağı ayrıca değerlendirilmelidir.
Delilin toplanmamasının hükmü etkilemesi hâlinde, nihai karara karşı kanun yolunda usul hatası olarak ileri sürülebilecek hususlar somut dosyaya göre belirlenir. Delilin gerçekten gerekli olup olmadığı ayrıca önemlidir.
Baro Adli Yardımından Avukat Alan Kişinin Bilirkişi ve Keşif Giderleri de Barodan mı Ödenir?
Hayır; avukat görevlendirmesi ile mahkeme giderlerinin finansmanı aynı şey değildir. TBB Adli Yardım Yönetmeliği kapsamında barodan avukat atanması, mahkeme harç ve giderlerinin otomatik olarak baro tarafından karşılanacağı anlamına gelmez.
Görevlendirilen avukat, yargılama giderleri bakımından HMK m.334–340 kapsamında mahkemeden adli yardım talep edilmesini sağlayabilir. TBB Adli Yardım Yönetmeliği de yargılama giderleri için HMK hükümlerine başvurulmasını esas alan bir yapı kurar.
Baro adli yardımı ile mahkeme adli yardımı arasındaki fark ayrı karşılaştırma rehberinde ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.
Bilirkişi veya Keşif Gideri Talep Edilirken Hangi Belgeler Sunulmalıdır?
Adli yardım başvurusunda HMK m.336/2 uyarınca kişi, iddiasının özetiyle birlikte iddiasını dayandıracağı delilleri ve yargılama giderlerini karşılayabilecek durumda olmadığını gösteren mali belgeleri sunmalıdır. Bilirkişi veya keşif ihtiyacı henüz ortaya çıkmamışsa başlangıçta tahmini ihtiyaç açıklanabilir.
Yargılama sırasında yeni bir bilirkişi veya keşif ihtiyacı doğduğunda adli yardım kararının dosyada bulunması ve tarafın mali durumunda değişiklik olmaması önemlidir. Mahkeme gerektiğinde güncel mali durumu değerlendirebilir; HMK m.338’deki kaldırma sebepleri saklıdır.
Belge sunumu adli yardım hakkını formaliteye dönüştürmek için değil, mali yetersizliğin ve talebin somutluğunun değerlendirilebilmesi için gereklidir.
Bilirkişi ve Keşif Giderlerinde Adli Yardım Hakkında Sık Sorulan Sorular
1. Adli yardım bilirkişi ücretini karşılar mı?
HMK m.335/1-c kapsamındaki adli yardım kararı, yargılama için gerekli bilirkişi giderinin Devletçe avans olarak ödenmesini sağlayabilir.
2. Keşif masrafı adli yardım kapsamına girebilir mi?
Evet. Mahkeme keşfi gerekli görmüş ve yardım kararı giderleri kapsıyorsa gerekli keşif gideri Devletçe avans olarak karşılanabilir.
3. İstediğim her bilirkişi incelemesi yapılır mı?
Hayır. Mahkeme önce delilin gerekli olup olmadığını usul kurallarına göre değerlendirir.
4. Adli yardım kararı bütün giderleri otomatik kapsar mı?
Hayır. HMK m.335/2 mahkemenin faydaların tamamını veya bir kısmını tanımasına izin verir; kararın kapsamı kontrol edilmelidir.
5. Önceden ödediğim bilirkişi ücretini adli yardım geri verir mi?
HMK m.337/3’e göre adli yardım daha önce yapılan yargılama giderlerini kapsamaz.
6. Devletin ödediği bilirkişi ücretini davayı kaybedersem öder miyim?
HMK m.339’a göre ertelenen ve Devletçe avans olarak ödenen giderlerin nihai tahsili dava sonucuna göre belirlenir.
7. Giderler taksitlendirilebilir mi?
Evet. Adli yardımdan yararlanan kişinin haksız çıkması hâlinde mahkeme en fazla bir yıl içinde eşit taksitlerle ödeme kararı verebilir.
8. Giderlerden tamamen muaf tutulmak mümkün mü?
HMK m.339/2’deki açık mağduriyet koşulu oluşursa mahkeme tamamı veya uygun kısmından muafiyet kararı verebilir.
9. Barodan avukat atanması keşif ücretini de baronun ödeyeceği anlamına gelir mi?
Hayır. Mahkeme yargılama giderleri için HMK adli yardım mekanizması ayrıca uygulanır.
10. Adli yardım ne zamana kadar sürer?
HMK m.335/3’e göre hükmün kesinleşmesine kadar devam eder; HMK m.338’deki kaldırma hâlleri saklıdır.
Resmî Kaynaklar
- T.C. Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat – 6100 sayılı HMK
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu – resmî metin
- Türkiye Barolar Birliği – Adli Yardım Mevzuatı
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T Bilgisi
Yazar: Av. Halil Bakırcı – Mersin Barosu Sicil No: 3472. İçerik 15 Eylül 2026 tarihinde HMK m.323, m.335, m.337 ve m.339’un güncel metni esas alınarak kontrol edilmiştir. Devletçe yapılan ödemenin “avans” niteliği ve dava sonundaki gider rejimi ayrı tutulmuştur.
(E-İMZALIDIR)
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
