İhale Aşamasındaki Yasak Fiil Sözleşmeden Sonra Ortaya Çıkarsa Ne Olur? 4735 m.21

Kısa ve net cevap: 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu m.21’e göre, yüklenicinin ihale sürecinde 4734 sayılı Kamu İhale Kanununa göre yasak fiil veya davranışta bulunduğu sözleşme imzalandıktan sonra tespit edilirse kesin teminat ve varsa ek kesin teminat gelir kaydedilir, sözleşme feshedilir ve hesap genel hükümlere göre tasfiye edilir. Ancak taahhüdün en az %80’i tamamlanmışsa, işin tamamlatılmasında kamu yararı bulunuyorsa ve Kanundaki üç ek şart birlikte gerçekleşiyorsa idare sözleşmeyi feshetmeden yükleniciden işi tamamlamasını isteyebilir. Bu istisnada yüklenici yine m.26 uyarınca yasaklama işlemine tabi olur ve kesin/ek kesin teminat tutarı kadar ayrıca ceza tahsil edilir.

Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor

• 4735 m.21 hukuki dayanak
• Yasak fiilin sonradan tespiti
• Fesih ve teminat sonucu
• %80 tamamlanma istisnası
• Üç ek şart
• Teminat tutarı kadar ceza
• m.20 ile farkı
• Delil ve tespit
• Sık sorulan sorular

4735 Sayılı Kanun m.21 Ne Düzenliyor?

Madde 21 yasak fiilin zamanlaması bakımından özel bir durum düzenler. Fiil sözleşmenin uygulanması sırasında değil, ihalenin yapılması aşamasında gerçekleşmiştir; ancak idare bunu sözleşme imzalandıktan sonra öğrenmiştir. Yüklenici artık sözleşme tarafı olsa bile ihale aşamasındaki hukuka aykırılık sonuçsuz kalmaz.

Temel kural fesih ve teminatın gelir kaydıdır. Çünkü sözleşmenin kurulmasına giden ihale süreci yasak bir fiille sakatlanmıştır. Kamu ihale sisteminde rekabet, eşit muamele, güvenilirlik ve kamu kaynaklarının verimli kullanılması ilkeleri sözleşmenin imzalanmasıyla sona ermez.

Madde 21 buna rağmen kamu yararını korumak için dar bir istisna getirir. İşin en az %80’i tamamlanmış ve yeniden ihale veya başka yükleniciyle tamamlatma kamu hizmeti açısından daha zararlı olacaksa, üç ilave koşul da oluşmak şartıyla idare mevcut yükleniciye işi bitirtebilir.

Hangi Yasak Fiiller Sonradan Tespit Edilebilir?

İhale aşamasındaki yasak fiillerin kaynağı 4734 sayılı Kanundur. İhaleye fesat niteliğindeki anlaşmalar, rekabeti engelleyici davranışlar, sahte belge veya sahte teminat kullanımı, birden fazla teklif verilmesi ve Kanunun yasakladığı diğer davranışlar sözleşme imzalandıktan sonra da delillendirilebilir.

Tespit bir ihbar, denetim, ceza soruşturması, belge doğrulaması, banka teyidi, ticaret sicili kaydı veya sonradan ortaya çıkan elektronik kayıt üzerinden yapılabilir. İdare fiilin gerçekten ihale sürecinde gerçekleştiğini, yükleniciyle bağlantısını ve hangi kanun hükmünü ihlal ettiğini dosyada açıkça belirlemelidir.

Yalnız şüphe veya söylenti m.21 feshi için yeterli değildir. Fesih ağır sonuç doğurduğundan maddi vakıanın somut belge ve hukuki nitelendirmeyle ortaya konulması gerekir. Yasaklama kararı varsa bunun hangi fiil ve hangi ihale bakımından verildiği de ayrıca incelenir.

Sonradan Tespit Halinde Sözleşme Feshedilir mi?

Kural olarak evet. Yüklenicinin ihale sürecinde yasak fiil veya davranışta bulunduğu sözleşmeden sonra tespit edilirse kesin teminat ve varsa ek kesin teminat gelir kaydedilir, sözleşme feshedilir ve hesap genel hükümlere göre tasfiye edilir.

Bu fesihte m.20/a’daki en az 10 günlük düzeltme ihtarı aranmaz. Çünkü yasak fiil ihale aşamasında gerçekleşmiş ve sonradan tespit edilmiştir; sonradan verilecek süreyle bu fiil ortadan kaldırılamaz.

Fesih tarihi bakımından m.22 uygulanır. Madde 21 kapsamındaki yasak fiilin tespit tarihi itibarıyla sözleşme feshedilmiş sayılır. İdare bu tarihi izleyen yedi gün içinde fesih kararı alır ve karar tarihini izleyen beş gün içinde yükleniciye bildirir.

%80 Tamamlanma İstisnası Nedir?

Madde 21’in ikinci kısmı, taahhüdün en az %80’inin tamamlandığı bazı özel dosyalarda sözleşmenin feshedilmeden sürdürülmesini mümkün kılar. Bu bir yüklenici hakkı değildir. Öncelikle işin en az %80’i tamamlanmış olmalı ve taahhüdün tamamlatılmasında kamu yararı bulunmalıdır.

Tamamlanma oranı soyut biçimde “iş neredeyse bitti” denilerek belirlenemez. Yapım işinde hakediş ve fiziksel gerçekleşme, mal alımında kabul edilebilir teslim miktarı, hizmette sözleşme süresi ve yapılan işin ölçülebilir kısmı teknik verilerle tespit edilmelidir. Bedel gerçekleşmesi ile fiziksel gerçekleşmenin farklılaştığı işlerde hesap ayrıca gerekçelendirilmelidir.

%80 eşiği sağlansa dahi idare zorunlu olarak sözleşmeye devam etmez. Kamu yararı ve üç kanuni ek şart birlikte incelenir. Bu koşullar yoksa normal fesih kuralı uygulanır.

Sözleşmenin Devamı İçin Aranan Üç Ek Şart

Birinci şart, işin ivediliği nedeniyle kalan kısmın yeniden ihale edilmesi için yeterli sürenin bulunmamasıdır. Yeniden ihale makul sürede yapılabiliyor ve kamu hizmeti ciddi zarar görmüyorsa bu istisna kullanılamaz.

İkinci şart, taahhüdün başka bir yükleniciye yaptırılmasının mümkün olmamasıdır. Teknik bütünlük, özel sistem, mevcut yapının güvenliği veya işin kesintisiz yürütülme zorunluluğu somut gerekçeler olabilir. Sırf yeni ihale zahmetli veya maliyetli diye “başka yüklenici mümkün değil” denilemez.

Üçüncü şart, yasak fiil veya davranışın yüklenicinin taahhüdü tamamlamasını engelleyecek nitelikte olmamasıdır. Fiil yüklenicinin hukuki veya teknik olarak işi sürdürmesini imkânsız hale getiriyorsa devam istisnası uygulanamaz.

Üç şart seçimlik değildir. Tamamı birlikte bulunmalıdır. Üçünden biri yoksa %80 tamamlanma ve kamu yararı tek başına m.21 istisnasını işletmez.

İdare Devam Kararını Nasıl Gerekçelendirmelidir?

Devam kararı normal fesih kuralının istisnasıdır. Bu nedenle işin gerçekleşme oranı, kamu yararı, yeniden ihale için zaman bulunmaması, başka yükleniciye yaptırmanın neden mümkün olmadığı ve yasak fiilin tamamlamayı neden engellemediği ayrı ayrı kararda gösterilmelidir.

Tek cümlelik “kamu yararı bulunduğundan işe devam” gerekçesi yeterli değildir. İleride idari denetim, Sayıştay incelemesi veya yargı sürecinde istisnanın koşullarının somut dosyada oluştuğu görülebilmelidir.

Devam kararı yüklenicinin yasak fiilini affetmez. Yasaklama ve ceza sonuçları devam eder; yalnız kamu işinin tamamlanma yöntemi değişir.

Sözleşme Devam Ederse Teminat Ne Olur?

İdare m.21 istisnasını uygulayıp yükleniciden işi tamamlamasını isterse yüklenici m.26 uyarınca yasaklama işlemine tabi olur. Ayrıca kesin teminat ve varsa ek kesin teminatların toplam tutarı kadar ceza tahsil edilir.

Bu ceza hakedişlerden kesinti yoluyla da alınabilir. Buradaki mekanizma normal fesihteki teminat gelir kaydından farklıdır. Sözleşme devam ettiği için teminat sözleşme güvencesi olarak korunurken, aynı tutarda ayrı bir ceza alacağı doğar.

İdare hesapta kesin ve ek kesin teminat miktarlarını açıkça belirlemeli; daha önce fiyat farkı veya bedel artışı nedeniyle alınmış ek teminatları da doğru şekilde dikkate almalıdır. Hakediş kesintileri ile teminat kayıtları birbirine karıştırılmamalıdır.

Yasaklama Kararı Verilir mi?

Evet. Gerek sözleşme feshedilsin gerek %80 istisnasıyla iş tamamlatılsın, yüklenici hakkında m.26 hükümleri uygulanır. İhalelere katılmaktan yasaklama, sözleşmenin kamu yararı nedeniyle devam ettirilmesiyle ortadan kalkmaz.

Yasaklama kararı m.26’daki yetkili merci, süre ve Resmî Gazete yayımı kurallarına göre verilir. Tüzel kişi yüklenicilerde ortaklara ve ilişkili şirketlere sirayet koşulları da sermaye ve ortaklık yapısına göre ayrıca değerlendirilir.

4735 m.20 ile m.21 Arasındaki Fark

Madde 20/b, sözleşmenin uygulanması sırasında m.25’teki yasak fiilin işlenmesini düzenler. Madde 21 ise ihale sürecinde 4734 sayılı Kanuna göre işlenmiş yasak fiilin sözleşme yapıldıktan sonra ortaya çıkmasını düzenler.

Bu zaman farkı hukuki sonucu etkiler. M.21’de %80 tamamlanma ve kamu yararı koşullarıyla dar bir devam istisnası vardır. M.20/b’de aynı istisna bulunmaz. Fiilin ne zaman işlendiği ve hangi kanunun yasak fiil hükmüne girdiği belirlenmeden doğru fesih maddesi seçilemez.

Yasak Fiilin Tespitinde Hangi Deliller Kullanılır?

İhale teklifleri, EKAP kayıtları, banka teminat teyitleri, elektronik imza ve zaman damgası kayıtları, ticaret sicili ve ortaklık bağlantıları, teknik yeterlik belgeleri, noter ve kurum yazışmaları, bilirkişi incelemeleri ve ceza soruşturmasındaki hukuka uygun deliller kullanılabilir.

İdare, başka bir kurumdan gelen tespiti otomatik kopyalamak yerine kendi sözleşme dosyasında hangi fiilin hangi belgeyle sabit olduğunu ve yükleniciyle bağlantısını göstermelidir. Fesih ve yasaklama kararlarının maddi ve hukuki dayanakları açık olmalıdır.

Yüklenici belgenin kendisine ait olmadığını, fiilin ihale süreciyle bağlantısının bulunmadığını, maddi tespitin yanlış olduğunu veya m.21 koşullarının oluşmadığını ileri sürüyorsa somut karşı delil sunmalıdır.

Fesih Halinde Teminat Nasıl Güncellenir?

Madde 22’ye göre m.21 feshi halinde kesin ve ek kesin teminatlar alındıkları tarihten gelir kaydedilecekleri tarihe kadar Kanunda belirtilen endeksleme yöntemiyle güncellenir. Güncellenen tutarla mevcut teminat arasındaki fark yükleniciden tahsil edilir.

Gelir kaydedilen teminatlar yüklenicinin başka borcuna mahsup edilmez. Fesih nedeniyle idarenin uğradığı zarar ve ziyan ayrıca tazmin edilir. Böylece yasak fiilin mali sonucu yalnız teminat tutarıyla sınırlı kalmaz.

İdare İçin Karar Kontrol Listesi

1. Yasak fiilin ihale sürecinde gerçekleştiğini belirleyin.
2. Fiilin 4734 sayılı Kanundaki hukuki karşılığını gösterin.
3. Tespit tarihini resmi tutanakla sabitleyin.
4. Normal kural olan fesih ve teminat gelir kaydını değerlendirin.
5. İş en az %80 tamamlandıysa gerçek gerçekleşme oranını hesaplayın.
6. Kamu yararını somutlaştırın.
7. Yeniden ihaleye zaman olup olmadığını belirleyin.
8. Başka yükleniciyle tamamlamanın mümkün olup olmadığını teknik olarak inceleyin.
9. Yasak fiilin işi tamamlamaya engel olup olmadığını değerlendirin.
10. İstisna uygulanıyorsa teminat tutarı kadar ceza ve m.26 işlemini yürütün.

Yüklenici İçin Savunma Kontrolü

Yüklenici önce fiilin hangi ihale belgesine ve hangi tarihe bağlandığını incelemelidir. Yasak fiilin varlığına itiraz varsa teknik veya mali karşı deliller dosyalanmalıdır. Tespit doğru fakat sözleşme m.21 istisnasıyla devam ettirilecekse hakediş kesintileri, ceza hesabı ve teminat miktarı ayrıca kontrol edilmelidir.

İşin %80’den fazla tamamlandığını ileri sürmek tek başına feshi önlemez. Yüklenici kamu yararı ve üç ek şart bakımından idareye objektif veri sunabilir; ancak istisnayı uygulama kararı Kanundaki şartlar içinde idareye aittir.

4735 m.21 Uygulanmadan Önce Hangi Unsurlar Tespit Edilir?

İhale aşamasında gerçekleşen yasak fiil veya davranışın sözleşme imzalandıktan sonra ortaya çıkması hâlinde 4735 sayılı Kanun m.21 uygulanırken ilk olarak fiilin ihale sürecine ait olduğu ve sözleşmeden sonra tespit edildiği açıkça belirlenmelidir. İhale komisyonu tutanakları, teklif ve yeterlik belgeleri, geçici teminat, yasaklılık kayıtları, yazışmalar ve tespit raporları birlikte incelenir. Sonradan öğrenilen her usulsüzlük m.21 kapsamına girmez; davranışın 4734 sayılı Kanunda yasaklanan fiillerden biriyle bağlantısı kurulmalıdır.

Kanundaki fesih istisnası uygulanacaksa istisnanın şartları dosyada ayrı ayrı gösterilmelidir. İdarenin “işin büyük kısmı tamamlandı” veya “kamu yararı var” şeklindeki genel bir değerlendirmesi tek başına yeterli değildir; kanunun aradığı koşulların somut olayda gerçekleşip gerçekleşmediği teknik ve mali belgelerle denetlenebilir olmalıdır.

Fesih Kararı Verilirse Hangi Sonuçlar Ayrı İncelenir?

Sözleşmenin feshi, teminatın akıbeti, yasaklama ve varsa ceza sorumluluğu birbirinden farklı hukuki sonuçlardır. Her biri kendi dayanağına göre yürütülür. İhale aşamasındaki yasak fiiller için 4734 m.17 rehberi, sözleşmenin uygulanması sırasındaki yasak fiiller için 4735 m.25 rehberi ve fesih sonrası süreler için m.22 fesih işlemleri birlikte değerlendirilmelidir.

Yüklenici Savunmasını Hangi Belgeler Üzerinden Kurmalıdır?

Yüklenici, isnat edilen fiilin hangi teklif veya belgeyle bağlantılı olduğunu, belgenin kim tarafından ve hangi tarihte sunulduğunu, idarenin fiili ne zaman öğrendiğini ve sözleşmenin hangi aşamada bulunduğunu dosya üzerinden göstermelidir. Sahte veya yanıltıcı belge iddiasında belgenin aslı ve düzenleyen kurum kaydı; rekabet veya birden fazla teklif iddiasında teklif sahipleri arasındaki ilişki ve ihale kayıtları önem taşır. Genel inkâr yerine fiilin kanuni unsuruna yönelik belge sunmak gerekir.

İdare de kararın dayanağı olan tespitleri yükleniciye bildirirken olayın hukuki sınıflandırmasını açık yapmalıdır. M.21 işleminin sonradan yargısal denetiminde ihale tarihi, sözleşme tarihi, yasak fiilin gerçekleşme tarihi ve tespit tarihi ayrı ayrı önem taşır. Bu dört tarih dosyada net değilse süre ve uygulanacak hüküm tartışması doğabilir.

Fesih Yerine Devam İstisnasında Dosya Disiplini

Kanundaki istisna nedeniyle sözleşmenin devamına karar verilmesi, yasak fiilin hiç gerçekleşmediği anlamına gelmez. İdare istisna şartlarını ve kamu hizmeti bakımından gerekçeyi yazılı olarak ortaya koymalı; teminat, yasaklama ve diğer sonuçların hangi hükümlere göre yürütüldüğünü ayrıca göstermelidir. Böylece sözleşmenin devamı ile yasak fiilin diğer kanuni sonuçları birbirine karıştırılmaz.

Sık Sorulan Sorular

İhale aşamasındaki usulsüzlük sözleşme imzalandıktan sonra önemini kaybeder mi?

Hayır. M.21 yasak fiilin sonradan tespitinde fesih ve teminat sonuçlarını açıkça düzenler.

%80 tamamlandıysa sözleşme mutlaka devam eder mi?

Hayır. Kamu yararı ve üç ek şartın tamamı da bulunmalıdır.

Üç şart nelerdir?

Yeniden ihaleye yeterli zaman olmaması, başka yükleniciyle tamamlamanın mümkün olmaması ve yasak fiilin mevcut yüklenicinin işi tamamlamasına engel olmamasıdır.

Sözleşme devam ederse yüklenici cezasız mı kalır?

Hayır. M.26 yasaklama işlemi yapılır ve kesin/ek kesin teminat toplamı kadar ceza tahsil edilir.

Ceza hakedişten kesilebilir mi?

Evet. Madde 21 bunu açıkça kabul eder.

Fesihte teminat ne olur?

Kesin ve varsa ek kesin teminat gelir kaydedilir ve m.22 uyarınca güncellenir.

10 günlük ihtar gerekir mi?

M.21, m.20/a’daki 10 günlük düzeltme ihtarına tabi değildir.

Fesih tarihi nedir?

M.22’ye göre yasak fiilin tespit tarihi itibarıyla sözleşme feshedilmiş sayılır.

M.20/b ile farkı nedir?

M.20/b sözleşme uygulamasındaki, m.21 ise ihale aşamasında gerçekleşip sözleşmeden sonra ortaya çıkan yasak fiili düzenler.

Resmî Kaynaklar ve İlgili Rehberler

Güncel kamu ihale mevzuatı için Kamu İhale Kurumu mevzuat sayfası esas alınmalıdır. İdarenin 10 günlük ihtarla feshi için 4735 m.20 rehberimizi, ihale karteli için ilgili rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T

Bu içerik 11 Eylül 2026 tarihinde 4735 sayılı Kanun m.21, m.22 ve m.26 ile 4734 sayılı Kanunun yasak fiillere ilişkin hükümleri esas alınarak hukukçu incelemesinden geçirilmiştir. %80 istisnası dar yorumlanmalı; kamu yararı ve üç ek şartın tamamı kararda somutlaştırılmalıdır.

Sonuç: İhale aşamasındaki yasak fiil sözleşmeden sonra ortaya çıksa da sonuç doğurur. Normal kural fesih ve teminatın gelir kaydıdır. En az %80 tamamlanmış işlerde ise yalnız Kanundaki bütün ek şartlar varsa kamu yararı nedeniyle iş tamamlatılabilir; buna rağmen yasaklama ve teminat tutarı kadar ceza uygulanır.

Bu yazı genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut dosyada yasak fiilin zamanı, delilleri, gerçekleşme oranı, kamu yararı ve teminat hesabı birlikte incelenmelidir.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →