İl Şube Müdürlüğü Hayvan Koruma Denetiminde Ne Yapar? | Yönetmelik m.5 (2026)

İl Şube Müdürlüğünün Hayvan Koruma Alanındaki Görevlerinin Hukuki Dayanağı Nedir?

Hayvanların Korunması Hakkında Uygulama Yönetmeliği 13 Aralık 2024 tarihli ve 32751 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Yönetmelik, 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanununda 7527 sayılı Kanunla yapılan değişikliklerin uygulama esaslarını ayrıntılandırdı. Yönetmeliğin 5. maddesi doğrudan İl Şube Müdürlüğünün görev ve sorumluluklarını düzenliyor. Buradaki “İl Şube Müdürlüğü”, Tarım ve Orman Bakanlığı bünyesindeki Doğa Koruma ve Milli Parklar İl Şube Müdürlüğünü ifade eder.

Bu görev alanı yalnızca bir hayvan hakkı ihbarını almak veya belediyeye yazı göndermekten ibaret değildir. Madde 5; koordinasyon, kurul sekretaryası, eğitim, denetim, idari yaptırım, el koyma sonrası sevk, tesis başvurularının değerlendirilmesi, yer seçimi uygunluğu, çalışma izni, yaptırım kayıtlarının veri tabanına işlenmesi ve 5199 sayılı Kanunun 24. maddesi kapsamında hayvan bulundurma yasağı getirilen kişiler hakkında sahiplenme kısıtlamasının sisteme yansıtılması gibi birbirinden farklı idari görevleri tek maddede toplar.

Bu nedenle bir hayvan bakımevi, doğal yaşam alanı, özel hayvan yaşamevi, hayvan satış yeri veya sahipli hayvan hakkında ortaya çıkan uyuşmazlıkta “hangi kurum yetkili?” sorusuna cevap verirken yalnızca belediyeye bakmak doğru değildir. Yönetmeliğin görev dağılımı; İl Şube Müdürlüğü, yerel yönetim, il hayvanları koruma kurulu, sorumlu veteriner hekim ve diğer tarım birimleri arasında paylaşılmıştır.

İl Düzeyinde Hayvan Koruma Koordinasyonunu Kim Sağlar?

Yönetmelik m.5/1-a uyarınca İl Şube Müdürlüğü, hayvanların korunması ve refahının sağlanmasıyla ilgili kurum ve kuruluşların il düzeyindeki faaliyetlerinin koordinasyonunu sağlar. Bu hüküm, aynı olayda birden fazla idarenin görevli olabileceği durumlarda önem taşır. Sahipsiz hayvanın toplanması yerel yönetimin görevi iken bakımevinin çalışma izni ve mevzuat denetimi İl Şube Müdürlüğünün görev alanına girebilir. İhbarı mecburi hastalık söz konusu olduğunda 5996 sayılı Kanuna göre tarım ve veterinerlik birimleri de devreye girer.

Koordinasyon görevi, başka kurumların kanuni yetkisini İl Şube Müdürlüğüne devretmez. Belediyenin Yönetmelik m.7’de sayılan toplama, bakımevine kabul, rehabilitasyon, barındırma ve sahiplendirme yükümlülükleri devam eder. İl Şube Müdürlüğü ise il çapındaki uygulamanın mevzuata uygun ve kurumlar arasında bağlantılı yürütülmesini sağlayan idari merkezlerden biridir.

Örneğin bir tesiste hayvanların refah koşullarına aykırılık, çevre açısından atık sorunu ve ruhsat/izin eksikliği aynı anda bulunabilir. Böyle bir durumda her hukuki sorun kendi mevzuatındaki yetkili idare tarafından ele alınır; İl Şube Müdürlüğünün m.5 kapsamındaki koordinasyon ve denetim yetkisi ise 5199 sayılı Kanun ile Uygulama Yönetmeliğinin uygulanmasına ilişkindir.

İl Hayvanları Koruma Kurulunun Sekretaryasını Kim Yürütür?

Yönetmelik m.5/1-b, İl Şube Müdürlüğüne il hayvanları koruma kurulunun çalışmalarına katılma ve kurulun sekretaryasını yürütme görevi verir. Kurul, aynı Yönetmeliğin 28 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir ve her ilde valinin başkanlığında oluşturulur. Kurulun hayvan bakımevlerinin ve doğal yaşam alanlarının yeterliliğini değerlendirme, kişilerin bakımevlerinden sahiplenebileceği hayvan sayısını belirleme ve gerekli hâllerde çalışma izinleri bakımından karar alma gibi doğrudan uygulamayı etkileyen görevleri vardır.

Sekretarya görevi yalnızca toplantı salonu ayarlamak anlamına gelmez. Toplantı gündeminin hazırlanması, üyelere bildirim süreçlerinin yürütülmesi, kurul kararlarının idari kayıt sistemine alınması ve ilgili kurumlara ulaştırılması uygulamanın sürekliliği bakımından önemlidir. Yönetmelik m.30’a göre gündemin son şekli kurul başkanı tarafından belirlenir ve üyelere toplantıdan en az üç gün önce bildirilir; m.32’ye göre kurul kararları toplantı tarihinden itibaren bir hafta içinde valilik ilan panosunda en az beş iş günü ilan edilir.

Kurul kararına dayalı bir idari uygulama uyuşmazlık konusu olduğunda kararın tarihi, toplantı usulü, kararın kapsamı, ilanı ve hangi kurum tarafından icra edildiği ayrı ayrı incelenmelidir. Çünkü kurulun karar alma yetkisi ile yaptırımı fiilen uygulayan makam her zaman aynı değildir.

İl Şube Müdürlüğü Hangi Denetimleri Yapar ve Yaptırım Uygulayabilir mi?

Yönetmelik m.5/1-ç, İl Şube Müdürlüğüne Yönetmeliğin uygulanmasını sağlamak için gerekli denetimleri yapma ve denetim sonucunda Yönetmelik hükümlerine aykırı davrananlara 5199 sayılı Kanunun ilgili maddelerinde belirlenen hükümleri uygulama görevi verir. Yönetmeliğin 33. maddesinde ev hayvanı satış işletmeleri, hayvan bakımevleri, hayvan konuk evleri, hayvan pansiyon ve otelleri, hastane-klinik-poliklinikler, ev hayvanı üretim tesisleri, hayvan eğitim yerleri, kurban satış ve kesim yerleri, özel hayvan yaşamevleri ve hayvan sahipleri denetime tabi gruplar arasında sayılmıştır.

Denetimin somut sonucu denetleme tutanağı veya sahipli hayvan denetim formu ile kayıt altına alınır. Yönetmelik m.36 uyarınca tutanağın veya formun bir örneği ilgiliye verilir; aslı ise denetime ve idari para cezası vermeye yetkili makam veya merci tarafından muhafaza edilir. İdari yaptırım uygulanacaksa m.38’deki idari yaptırım kararı tutanağı usulü ayrıca işler.

Denetlenen kişi veya işletme, denetim sırasında istenen bilgi ve belgeleri eksiksiz vermek zorundadır. Yönetmelik m.34, bilgi veya belgenin denetim anında sunulamaması hâlinde bunların denetim tarihinden itibaren on beş gün içinde İl Şube Müdürlüğüne sunulmasını öngörür. Bu nedenle denetim sırasında verilen süreler, tutanak içeriği ve istenen belgeler sonradan doğabilecek idari uyuşmazlıkta temel delil niteliğindedir.

El Konulan Hayvan Bakımevine Nasıl Gönderilir?

Yönetmelik m.5/1-d uyarınca denetim elemanlarınca Yönetmelik kapsamında el konulan hayvanların yerel yönetimler aracılığıyla hayvan bakımevine gönderilmesini İl Şube Müdürlüğü koordine eder. El koymanın maddi koşulları Yönetmeliğin 37. maddesinde ayrıca düzenlenmiştir. 5199 sayılı Kanuna aykırı hareket eden veya bulundurduğu hayvanların bakımını ciddi şekilde ihmal ettiği ya da hayvanlara ağrı, acı veya zarar verdiği denetim elemanlarınca tespit edilen kişilerin hayvanlarına yetkili makam tarafından el konulabilir.

El koyma, idari para cezasından farklı bir koruma tedbiridir. Amaç, hayvanı ihlalin devam ettiği ortamdan çıkarmak ve uygun bakım şartlarına ulaştırmaktır. El konulan kedi, köpek ve bakımevinde yaşaması uygun görülen diğer hayvanların bakımevi bulunan en yakın yerel yönetim tarafından kabul edilmesi Yönetmelikte açık biçimde düzenlenmiştir.

Bir el koyma işleminde hayvanın kimliği, mikroçip bilgisi, mevcut sağlık durumu, el koyma nedeni, tutanak tarihi, teslim eden ve teslim alan birimler ile hayvanın götürüldüğü tesis kayıt altına alınmalıdır. Bu kayıtlar hem hayvan refahının takibi hem de idari işlemin hukuka uygunluk denetimi için gereklidir.

Hayvan Bakımevi ve Özel Hayvan Yaşamevi İçin Yer Seçimi ve Çalışma İznini Kim Verir?

Yönetmelik m.5/1-e ve f bentleri, tesislerin izin sürecinde İl Şube Müdürlüğüne açık yetkiler verir. Hayvan bakımevi kurmak isteyen yerel yönetimlerin ve özel hayvan yaşamevi kurmak isteyen gerçek veya özel hukuk tüzel kişilerinin başvuruları değerlendirilir. Hayvan bakımevi, özel hayvan yaşamevi ve doğal yaşam alanı kurulacak arazi incelenir; uygun bulunması hâlinde yer seçimi uygunluk belgesi düzenlenir. Yönetmelikteki şartları sağlayan tesisler için çalışma izin belgesi de İl Şube Müdürlüğünce düzenlenir.

Yer seçimi yalnızca tapu veya mülkiyet belgesine bakılarak sonuçlandırılmaz. Yönetmelik m.17; afet riski ve iklim koşulları, akarsu-göl-deniz-sulak alanlar ile belirli gıda işletmelerine uzaklık, yerleşim yeri dışında olma, yol-su-elektrik altyapısı, düzenli depolama tesislerine uzaklık ve ilgili il müdürlüklerinin uygun görüşü gibi ölçütler getirir. Bu nedenle tesis yatırımına başlamadan önce yer seçimi ölçütlerinin birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Çalışma izni ise tesisin yalnızca arazisinin uygunluğunu değil, m.18-21 arasındaki fiziki ve işlevsel şartların yerine getirilmesini de ilgilendirir. Hayvanların barındırıldığı bölmeler, karantina, müşahede, ameliyat sonrası bakım, atık alanları, su ve dezenfeksiyon koşulları gibi unsurlar tesis türüne göre incelenir.

İdari Yaptırım Bilgileri Kaç Gün İçinde Bakanlık Veri Tabanına Girilir?

Yönetmelik m.5/1-g, uygulanan idari yaptırımlara dair bilgilerin yaptırımın uygulandığı tarihi izleyen en geç otuz gün içinde Bakanlık tarafından oluşturulan veri tabanına girilmesini zorunlu kılar. Bu süre açık ve ölçülebilir bir idari görev süresidir.

Veri girişi, aynı kişi veya tesis hakkında daha önce uygulanmış yaptırımların, sahiplenme kısıtlarının ve mevzuatın öngördüğü diğer sonuçların sağlıklı biçimde izlenmesi için önemlidir. Özellikle hayvan bulundurma yasağı veya bakımevinden sahiplenme kısıtlaması bulunan kişiler bakımından sistem kayıtlarının güncel olması, farklı il veya ilçelerde yeni bir işlem yapılırken hukuki durumun görülebilmesini sağlar.

İdari yaptırım kararının hukuka uygunluğu ile yaptırım bilgisinin veri tabanına girilmesi ayrı konulardır. Veri tabanına kayıt yapılması, hukuka aykırı bir yaptırımı kendiliğinden geçerli hâle getirmez; buna karşılık yaptırımın iptali hâlinde sistem kayıtlarının da iptal kararına uygun biçimde güncellenmesi gerekir.

Hayvan Bulundurması Yasaklanan Kişi Sistemde Nasıl Kısıtlanır?

Yönetmelik m.5/1-ğ, 5199 sayılı Kanunun 24. maddesi uyarınca hayvan bulundurması yasaklanan gerçek veya tüzel kişilere ilişkin bilgilerin, Bakanlık veri tabanında hayvan sahiplenme kısıtlaması konulması amacıyla ilgili il veya ilçe tarım ve orman müdürlüklerine bildirilmesini İl Şube Müdürlüğünün görevi olarak düzenler.

Bu mekanizma, el konulan hayvanın korunmasıyla sınırlı değildir. Aynı kişinin kısa süre sonra başka bir yerden yeni hayvan edinerek ihlalin tekrarlanmasını önlemeye yönelik idari bir takip sistemidir. Yönetmeliğin 37. maddesinde ayrıca kedi veya köpeğini terk ettiği gerekçesiyle idari yaptırım uygulananlar ile bir takvim yılında birden fazla hayvanını kaybeden veya aynı hayvanı bir takvim yılında birden fazla kez kaybedenlerin üç yıl süreyle hayvan bakımevlerinden hayvan sahiplenemeyeceği düzenlenmiştir.

Kısıtlamanın dayanağı olan karar, kime ait olduğu, kapsamı ve süresi doğru kaydedilmelidir. Başka bir kişinin kimlik bilgileriyle karışıklık, yanlış mikroçip bağlantısı veya iptal edilmiş bir kararın sistemde kalması kişilerin hak alanını doğrudan etkileyebilir.

İhbar, Başvuru ve Denetim Sürecinde Hangi Belgeler Saklanmalıdır?

Hayvan refahına ilişkin başvurularda olayın niteliğine göre fotoğraf ve video, tarih-saat bilgisi, hayvanın bulunduğu yer, mikroçip veya pasaport bilgisi, işletmenin unvanı, ruhsat veya çalışma izin numarası ve varsa veteriner sağlık kayıtları önemlidir. Denetim yapıldıktan sonra düzenlenen tutanak, form, tebligat ve idari yaptırım kararı da dosyanın temel belgeleridir.

Bir hayvan bakımevi veya özel hayvan yaşamevi başvurusunda ise yer seçimi uygunluk belgesi, ilgili il müdürlüklerinin görüşleri, tesis planı, birimlerin fiziki koşulları, sorumlu veteriner hekim belgeleri, atık yönetimi kayıtları ve çalışma izin belgesi birlikte değerlendirilir. İzin başvurusu ile denetim dosyasının ayrı tutulması, hangi eksikliğin başvuru aşamasında, hangisinin faaliyetten sonra ortaya çıktığının belirlenmesini kolaylaştırır.

İdari işlem uyuşmazlığa taşınırsa yetki, şekil, sebep, konu ve amaç unsurları incelenir. Bu nedenle yalnızca nihai ceza tutanağını değil, denetimin dayandığı ilk tespitlerden tebligata kadar bütün işlem zincirini korumak gerekir.

Sık Sorulan Sorular

Hayvan koruma mevzuatını ilde kim denetler?

5199 sayılı Kanun ve 2024 tarihli Uygulama Yönetmeliği kapsamında Bakanlığın yetkileri saklı olmak üzere İl Şube Müdürlüğü m.5 uyarınca gerekli denetimleri yapar ve ilgili yaptırım hükümlerini uygular.

İl hayvanları koruma kurulunun sekretaryası kimdedir?

Yönetmelik m.5/1-b gereğince sekretarya İl Şube Müdürlüğü tarafından yürütülür.

Hayvan bakımevi çalışma iznini kim düzenler?

Yönetmelikteki şartları sağlayan hayvan bakımevleri için çalışma izin belgesini İl Şube Müdürlüğü düzenler.

Özel hayvan yaşamevi için de İl Şube Müdürlüğüne mi başvurulur?

Evet. Başvuru değerlendirmesi, arazi incelemesi ve şartların sağlanması hâlinde çalışma izni Yönetmelik m.5 kapsamındadır.

Doğal yaşam alanı için yer seçimi incelenir mi?

Evet. İl Şube Müdürlüğü doğal yaşam alanının kurulacağı araziyi Yönetmelik m.17 ölçütleri çerçevesinde inceler.

El konulan hayvanı İl Şube Müdürlüğü mü barındırır?

İl Şube Müdürlüğü sevki koordine eder; hayvanların bakımevine götürülmesinde yerel yönetimler görev alır.

İdari yaptırım verisi sisteme kaç günde girilir?

Yaptırımın uygulandığı tarihi izleyen en geç 30 gün içinde Bakanlık veri tabanına girilmelidir.

Hayvan bulundurması yasaklanan kişi yeniden sahiplenebilir mi?

5199 sayılı Kanun m.24 ve ilgili Yönetmelik hükümleri uyarınca getirilen kısıtlama Bakanlık veri tabanına işlenir; kısıtlamanın kapsamı ve süresi ilgili karara göre uygulanır.

Denetimde belge sunulamazsa sonradan verilebilir mi?

Yönetmelik m.34 uyarınca denetim sırasında sunulamayan istenmiş bilgi ve belgeler denetim tarihinden itibaren 15 gün içinde İl Şube Müdürlüğüne sunulur.

Kurul kararı ile İl Şube Müdürlüğü işlemi aynı şey midir?

Hayır. Kurul karar alma ve koordinasyon görevleri yürütür; İl Şube Müdürlüğünün denetim, sekretarya, izin ve yaptırım alanındaki görevleri ayrıca düzenlenmiştir.