İngiltere PA15 Formu Türkiye’de Reddi Miras Sayılır mı? Executor Renunciation ve TMK 605–610

PA15 belgesi nedir ve hangi görevi bırakır?

HM Courts & Tribunals Service tarafından yayımlanan PA15, İngiltere ve Galler’de bir kişinin probate başvurusunu yapma ve terekeyi yönetme görevinden çekilmesini konu alır. İngilizce belgede geçen renunciation sözcüğü tek başına Türkiye’deki mirasın reddiyle eş anlamlı değildir. Başvurunun konusu kişinin vasiyetnameyle atanmış executor yahut ilgili koşullardaki administrator sıfatıyla tereke yönetiminde yer almak istememesidir. Miras bırakanın kendisinden kalan ekonomik menfaatin veya Türkiye’deki taşınmaz üzerindeki miras payının ne olacağı ise başka sorudur.

PA15 hakkındaki GOV.UK açıklaması formun executor ve administrator tarafından kullanılabileceğini, görevin ve başvuru hakkının başka kişinin probate başvurmasına imkân verecek şekilde bırakılabileceğini belirtir. Bir yakınınızın İngiltere’de ölmesi sonrasında PA15 imzalamış olmanız, Türk sulh hukuk mahkemesine mirası reddettiğinize ilişkin bir beyanda bulunduğunuzu göstermez. Belge hukukî niteliğini İngiliz tereke yönetimi rejiminden alır. Bu nedenle ilk incelenecek şey, formun kim tarafından, hangi tereke ve hangi görev için verildiğidir.

Görevden çekilme ile mirasçılık sıfatından vazgeçme neden farklıdır?

Bir ölüm olayında aynı kişi hem vasiyetnamenin executor’ı hem ölenin çocuklarından biri olabilir. Executor sıfatı vasiyetnamenin uygulanması, borçların ve ilgili yükümlülüklerin ele alınması ve İngiltere’de tereke işlemlerinin yürütülmesi görevini ifade eder. Çocuk sıfatıyla mirasçılık ise ölüme bağlı malvarlığı kazanımıyla ilgilidir. İlk sıfatın bırakılması, ikinci sıfatı otomatik olarak ortadan kaldırmaz. Türk hukukunda miras payı bakımından TMK m.598 ile mirasçılık belgesi ve TMK m.599’daki mirasın kazanılması düzeni önem taşır.

Örnek olarak, vasiyetnamede iki yetişkin çocuğun executor olarak atandığı ve aynı zamanda malvarlığından pay aldığı bir dosya düşünülebilir. Çocuklardan biri İngiltere’de işlem yürütmek istemediği için PA15 vererek görevden çekilmiş olsun. Türkiye’deki evin kimlere geçtiği sorusu yine Türk taşınmazı için uygulanacak hukuk, mirasçılık ve vasiyetname geçerliliği çerçevesinde çözülür. PA15’in varlığından hareketle diğer çocuğun Türkiye evinin tek sahibi olduğu sonucuna varılamaz. İngiliz belgeleri kimin terekeyi yönettiğini; Türk miras belgeleri ve tapu usulleri ise Türk taşınmazıyla ilgili hak sahipliğini belirler.

İngiliz mevzuat: Non-Contentious Probate Rules 1987, Rule 37

İngiltere ve Galler için Non-Contentious Probate Rules 1987’nin 37. kuralı, probate ve administration başvuru haklarından feragate ilişkin özel hükümler içerir. Rule 37(1), executor’ın probate hakkından vazgeçmesinin, başka bir sıfatla administration grant hakkından da feragat ettiği anlamına gelmediğini açıkça düzenler; farklı sıfata ilişkin ayrıca açıklama gerekebilir. Rule 37(2) ise başka sıfatla yönetim belgesi alınması bakımından sınırlama öngörür. Bu maddeler aynı kişinin birden fazla tereke yönetimi sıfatı bulunabileceğini gösterir.

Rule 37(3) uyarınca probate veya administration renunciation beyanının geri alınması, yetkili mahkeme görevlisi ya da hâkimden izin alınmasına bağlıdır; bazı hâllerde özellikle grant başka kişiye verildikten sonra bunun için istisnai koşullar aranır. Bu nedenle GOV.UK’nin başvuru bakımından kullandığı ‘permanently give up’ ifadesi ile mevzuattaki izinle geri alma olanağı birlikte okunmalıdır. Hiçbirinde Türk hukukunda mirasçı olarak elde edilen hakların kendiliğinden ortadan kalktığı yazmaz. PA15’in İngiltere’deki bağlayıcılığı ve ne zaman geri alınabileceği, Türkiye’de reddi miras beyanının süresine ilişkin ayrı bir analiz gerektirir.

PA15, power reserved ve PA11 aynı işlem değildir

GOV.UK’nin ‘If there’s a will’ açıklamasına göre, vasiyetnameyle atanan executor görevini hemen üstlenmek istemiyorsa ‘power reserved’ seçeneği bulunabilir. Bu yol, başvuru hakkının bütünüyle terk edilmesinden farklıdır: ilgili kişinin sonraki aşamada grant işlemine katılma imkânı korunabilir. PA15 ise başvuru ve yönetim görevinden çekilmeye yöneliktir. PA11, belirli koşullarda kişinin kendisi adına başvuru yapması için bir başkasını atamasıyla ilgilidir. Bu üç seçenek aynı formun farklı adları değildir.

İngiltere’de yaşayan Türk vatandaşı yanlışlıkla PA15 imzalarsa ve sonradan İngiliz terekeyi yönetmek isterse özel usul sorunu doğabilir. Buna karşılık ‘power reserved’ tercihinin de Türk taşınmazının satışını kolaylaştıracağı şeklinde genel bir sonuç çıkmaz. Yabancı tereke yönetimi yetkisi, Türk tapu ve miras işlemleri için düzenlenen vekâletnameyle aynı şey değildir. UK formu kullanılmadan önce miras bırakanın başka mirasçıları, vasiyetnamedeki görev dağılımı ve Türkiye’deki malvarlığı varlığı ayrı ayrı belirlenmelidir.

MÖHUK m.20: Türkiye taşınmazına ilişkin esas hukuk

5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m.20/1, mirasın kural olarak ölenin millî hukukuna tabi olduğunu, Türkiye’de bulunan taşınmazlar hakkında ise Türk hukukunun uygulanacağını düzenler. İngiltere’de yaşamış yahut orada ölmüş kişinin Türkiye’de bulunan evi için İngiliz tereke yönetimi formunun tek başına mülkiyet değiştirmesi bu düzenlemeyle bağdaşmaz. Türkiye’de evin miras intikali, tapu tescili ve varsa uyuşmazlık bakımından taşınmazın bulunduğu ülkenin hukuk düzeni belirleyicidir.

Ölenin Türk vatandaşı veya İngiliz vatandaşı olması ya da birden fazla vatandaşlık bağı taşıması uygulanacak hukukun bütün malvarlığı yönünden ayrı ayrı ele alınmasını gerektirir. İngiltere’deki banka hesabı ve Türkiye’deki konut aynı ülke sınırlarında bulunmadığı için her iki varlığa aynı yerel işlem şemasını uygulamak doğru değildir. MÖHUK m.20/2’de terekenin bulunduğu ülke hukuku bakımından mirasın açılması, iktisabı ve taksimine ilişkin düzenleme de ayrıca değerlendirilir. Dolayısıyla görevi bırakan executor ile Türkiye’deki yasal mirasçıların kimliği birbirine karıştırılmamalıdır.

TMK m.605: Türk hukukunda mirasın reddi kimler için mümkündür?

Türk Medenî Kanunu m.605/1, yasal ve atanmış mirasçıların mirası reddedebileceğini hükme bağlar. Bu kişilerin ret hakkı malvarlığının kazanılması ve tereke borçlarıyla hukuki ilişki bakımından değerlendirilir. Bir İngiliz belgesinde executor görevine atanan kişinin, sırf bu görev sebebiyle Türk hukukunda mutlaka mirasçı olduğu kabul edilemez. Mirasçılık statüsü başka delillere ve uygulanacak hukuk kurallarına bağlıdır. PA15’te görevini bırakan kişi aynı zamanda Türk hukukunda mirasçıysa dahi bu, m.605 uyarınca Türk mirasını reddettiğinin kanıtı değildir.

TMK m.605/2, miras bırakanın ölüm tarihinde ödemeden aczinin açıkça belli veya resmen tespit edilmiş olması durumunda mirasın reddedilmiş sayılacağına ilişkin ayrı bir yasal düzenlemedir. İngiliz terekenin borçlu olması tek başına bu koşulun gerçekleştiğini göstermez; murisin mali durumu ve ilgili deliller Türk hukukuna göre değerlendirilir. UK probate formlarında kullanılan ‘give up responsibility’ ifadesini, miras borçlarından Türk mahkemeleri önünde derhâl kurtulma vaadi gibi okumak doğru değildir. Sıfat, hak ve sorumluluk birbirinden ayrılmalıdır.

TMK m.606: Üç aylık süreyi PA15 başvurusu durdurur mu?

TMK m.606, mirasın genel olarak üç ay içinde reddedilebileceğini düzenler. Kanun, yasal mirasçılar için miras bırakanın ölümünü öğrenme; vasiyetname ile atanmış mirasçılar için tasarrufun resmen bildirilmesi tarihini esas alan farklı başlangıç hükümleri içerir. Kanunda belirtilen bu süre hesabının yerine, İngiltere’de PA15 sunma tarihi geçirilemez. PA15 başvurusu yapıldı diye Türkiye’deki ret süresinin kendiliğinden durduğu veya yeniden başladığı sonucuna varılamaz.

Ölüm tarihinin ve öğrenme tarihinin yabancı ülkede farklı olması, somut delillerin önemini artırır. Ölüm bildirimi, resmî posta, aile yazışması, probate belgeleri ve yabancı ülkede yapılan başvurular Türk mahkemesinde süre başlangıcı bakımından değerlendirmeye konu olabilir. TMK m.607’de terekenin yazımı hâlinde süre başlangıcına ilişkin ayrı hüküm bulunur; m.608 ise ret hakkının mirasçılara geçmesini düzenler. Bu istisnalar veya özel sürelere ilişkin olgular, İngiliz renunciation belgesinden otomatik çıkarılmaz; Türk usulü çerçevesinde ispat ve hukukî nitelendirme gerekir.

TMK m.609: Türk reddi mirası hangi makam kabul eder?

TMK m.609 uyarınca mirasın reddi mirasçılar tarafından sulh mahkemesine sözlü veya yazılı beyanla yapılır. Ret kayıtsız ve şartsız olmalıdır; sulh hâkimi ret beyanını tutanakla tespit eder ve süresi içinde yapılmış beyan özel kütüğe işlenir. Bu düzenleme uyarınca İngiltere’de HMCTS’ye gönderilen PA15 formu, kendiliğinden Türk sulh mahkemesinin özel kütüğüne yazılmış bir ret beyanı sayılamaz. Belgenin tercüme ve apostil işlemlerini yaptırmak da bu makamsal farklılığı ortadan kaldırmaz.

Türkiye’ye gelemeyen mirasçı bakımından vekil aracılığıyla yürütülecek başvuru planlanırken vekâletnamede işlem için gerekli özel yetkinin bulunmasına dikkat edilmelidir. HMK m.74’te vekilin açıkça yetkilendirilmesi gereken işlemlere ilişkin düzenleme bulunduğundan, mirasın reddi gibi kişinin malvarlığını ve haklarını etkileyen beyanda temsil yetkisi özenle kurulmalıdır. Konsoloslukta düzenlenen vekâletname ile İngiltere probate formu farklı işlevler taşır. Kişinin yalnızca İngiltere yönetim görevinden çekilmek isteyip Türk miras payını korumak istemesi hâlinde yanlış form veya yanlış başvuru yapılmamalıdır.

TMK m.610: Terekeye karışmanın sonuçları

TMK m.610, yasal süre içinde mirası reddetmeyen mirasçının mirası kayıtsız şartsız kazanmasını ve ret hakkını düşürebilen belirli davranışları düzenler. Mirasçı olarak terekenin olağan yönetimi niteliğinde olmayan işlemlere karışılması, tereke mallarının gizlenmesi veya kendine mal edilmesi gibi kanunda sayılan fiiller ret hakkı bakımından önemlidir. İngiltere’de bir executor’lık görevinin fiilen ne kapsamda yürütüldüğü, Türk miras ret hakkının düşmesiyle karıştırılmamalı; kişinin gerçek davranışları ve Türk hukukunun aradığı koşullar somut olayda ayrıca incelenmelidir.

Örneğin İngiltere’de sadece ölüm belgesini temin eden veya bankayla bilgi alışverişi yapan kişiyle, Türkiye’deki taşınmazı mirasçı olarak satıp parasını alan kişi aynı durumda değildir. Her fiil için hangi malvarlığına, hangi sıfatla ve hangi tarihte ilişkin olduğu belgelenmelidir. Kanunun m.610’daki düzeni, PA15’e imza atılmış olmasının Türk miras reddinin gerçekleştiği veya reddin mutlaka geçersiz olduğu yönündeki kısa yollu iki sonucu da engeller. Ret hakkının korunması için Türk süresi ve gerçekleştirilen işlemler ayrı çizelgede incelenmelidir.

PA15 belgesi Türk tapu sicilindeki miras payını değiştirir mi?

TMK m.599 uyarınca mirasçılar, kural olarak mirası miras bırakanın ölümüyle bir bütün hâlinde kazanır. Türk tapu sicilindeki intikal işlemi mirasçıların ve payların usulünce belgelenmesini gerektirir. İngiltere’de bir executor’ın veya administrator’ın PA15 imzalaması, Türk tapu müdürlüğünde hangi mirasçıya ne kadar pay yazılacağını tek başına belirlemez. Türk mirasçılık belgesi ve varsa vasiyetname, soybağı veya hukukî ihtilaflar çerçevesinde tapu talebi değerlendirilir.

PA15 üzerinde yalnız bir çocuğun adının bulunması, onun Türkiye’deki konut payından vazgeçtiği anlamına gelmez. Aynı şekilde formu imzalamayan başka bir executor’ın İngiltere’de kalmış olması, onun Türkiye’deki evin tek maliki olmasına yol açmaz. İntikalden sonraki satış veya ortaklığın giderilmesi süreçleri, Türk eşya ve miras hukukuna göre ayrı yürütülür. Mirasçıların elbirliği mülkiyeti, tasarruf yetkisi ve paylaşma usulleri incelenirken UK probate grant’ı yalnız gerekli işleviyle değerlendirilir.

Türkiye ve İngiltere için gerekli belge dosyası

İngiltere dosyası için ölenin ölüm belgesi, son adresi, varsa vasiyetnamesi, executor veya administrator görevlendirme bilgisi, PA15 formunun imzalı nüshası ve HMCTS’ye sunulmasına ilişkin kayıtlar temin edilmelidir. Başka executor’ın ‘power reserved’ durumuna geçtiği veya PA11 yoluyla temsilci atandığı durumlar ayrılır. UK grant’ın verilip verilmediği ve sonradan değiştirilmiş olup olmadığı tespit edilir. Formu imzalayan kişinin imzası ve belge bütünlüğü gerektiğinde ayrıca doğrulanır.

Türk dosyası için nüfus ve soybağı belgeleri, mevcut mirasçılık belgesi, Türkiye’deki tapu kaydı, murisin vatandaşlık bilgisi, ölümün öğrenilmesine ilişkin deliller ve daha önce yapılmış ret başvuruları hazırlanır. Türk ve İngiliz belgelerdeki isim ve doğum tarihi farklılıkları gösterilir. Yabancı resmî belgenin apostil veya uygun onayı bulunması kimlik eşleştirmesine yardım edebilir; fakat apostil Türk hukukuna uygun reddi miras beyanı yerine geçmez. Belge toplarken bir ülkedeki gereksiz hassas kayıtların diğer ülkede yayılmaması ve kişisel verilerin yalnız gerekli ölçüde kullanılması önemlidir.

Üç ayrı dosya örneği: Hangi sonuç doğru değildir?

Birinci örnekte Londra’da ölen bir Türk vatandaşının çocuğu vasiyetnamede executor olarak atanır ve PA15 imzalar. Türkiye’de Mersin’de kayıtlı bir daire vardır. Çocuğun executor’lığı bırakması nedeniyle dairenin diğer kardeşine otomatik olarak geçeceği sonucuna varılamaz. Türk mirasçılığı ve payları MÖHUK m.20/1 ile TMK m.598–599 çerçevesinde belirlenir. Türk mirasını reddetme arzusu varsa TMK m.605–610 ayrıca ele alınır.

İkinci örnekte vasiyetnamede adı geçen kişi İngiltere probate başvurusuna katılmak istemez ancak ileride rol alabilmeyi düşünür. GOV.UK’nin ‘power reserved’ açıklaması, PA15’ten farklı bir tercihe işaret eder. Seçim, belge düzenlenmeden önce İngiltere’deki görev ve hakların etkisi bakımından değerlendirilmelidir. Üçüncü örnekte kişi PA15’i Türk sulh mahkemesine vermeksizin Türkiye’deki mirası reddettiğini sanarak aylar sonra tapu işlemine çağrılır. Türk reddi miras süresi ve koşulları PA15’e göre değil TMK m.606 ve 609’a göre incelendiğinden ciddi hak kaybı riski oluşabilir.

Gurbetçi müvekkil için 10 aşamalı dosya yolu

İlk aşamada vefat edenin vatandaşlığı ve hangi ülke taşınmazlarının terekeye dâhil olduğu belirlenir. İkinci aşamada vasiyetname olup olmadığı ve executor ile gerçek mirasçıların kimlikleri ayrılır. Üçüncü aşamada PA15, PA11 ve ‘power reserved’ seçeneklerinden hangisinin fiilen kullanıldığı belgelenir. Dördüncü aşamada İngiltere probate grant’ının düzenlenme tarihi tespit edilir. Beşinci aşamada Türk mirasçılık kaydı ve taşınmazın tapu bilgileri temin edilir.

Altıncı aşamada MÖHUK m.20 kapsamında uygulanacak hukukun malvarlığı türlerine göre ayrımı yapılır. Yedinci aşamada Türkiye’de ret düşünülüyorsa TMK m.606 süre başlangıcını gösteren deliller toplanır. Sekizinci aşamada m.609’a uygun sulh hukuk başvurusu ve temsil yetkisi denetlenir. Dokuzuncu aşamada varsa İngiltere ve Türkiye’deki paralel uyuşmazlıklar, gönderilen belgeler ve önceki ödemeler kontrol edilir. Onuncu aşamada Türkiye’de tapu intikali veya paylaşma işlemleri için yetki, vergi, belge ve işlem sırası belirlenir. Bu plan hem görevi bırakmak hem de Türk miras payını korumak isteyen kişiler bakımından farklı sonuçların karışmasını önler.

PA15 ve Türk reddi mirası hakkında 12 sık sorulan soru