İngiltere’de Dava Edilen Türk Şirketi CPR Part 11 ile Yetki İtirazı Yapabilir mi? 14 Gün ve MÖHUK 47
Kısa ve net cevap
İngiltere ve Galler mahkemesinde dava edilen Türk şirketi, CPR Part 11 uyarınca mahkemenin yetkisini veya yetkisini kullanmasını belirli koşullarda tartışabilir. Ancak önce CPR Part 10 uyarınca acknowledgement of service dosyalanmalı, ardından CPR 11(4) gereği 14 gün içinde delille desteklenen yetki başvurusu yapılmalıdır. Türkiye’ye dava evrakı tebliğ edildiğinde acknowledgement süresi CPR Part 6’daki özel kurallara tabi olabilir. Türk HMK m.116–117 ve MÖHUK m.47 ise farklı usul ve yetki kuralları içerir.
İnceleme kapsamı İngiltere ve Galler hukukuyla Türkiye’nin milletlerarası yetki ve tenfiz hükümleridir. Mevzuat tarihi: 1 Kasım 2026. Bu yazı özel dava bakımından süre veya başarı garantisi vermez.
| Hukukî mesele | Doğru sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| İngiliz mahkeme yetkisi | Yetkinin varlığı veya kullanılmaması talebi | CPR 11(1) |
| İlk İngiliz işlem | Acknowledgement of service | CPR 11(2), CPR 10 |
| Yetki başvuru süresi | Acknowledgement dosyalandıktan sonra 14 gün | CPR 11(4) |
| Türkiye’ye tebligat | CPR 6.35 veya 6.37 özel süreleri | CPR 10.3(2) |
| Türk yetki sözleşmesi | Yabancılık unsurlu borç ilişkilerinde sınırlar | MÖHUK 47 |
| Türk mahkemesinde ilk itiraz | Cevap dilekçesinde ileri sürülür | HMK 116–117 |
| İngiliz kararın tenfizi | Esas hüküm ve tenfiz şartları ayrıca incelenir | MÖHUK 50–59 |
İngiltere’de dava edilen Türk şirketi neden ilk önce yetkiyi kontrol etmeli?
İngiltere veya Galler mahkemesinden gelen claim form, Türkiye’de kurulu bir şirketin ticari uyuşmazlıkta mutlaka İngiliz mahkemesinde yargılanacağı anlamına gelmez. Davalının mahkemenin uyuşmazlığı görmeye yetkili olmadığı veya mevcut yetkiyi kullanmaması gerektiği iddiası CPR Part 11 kapsamında gündeme gelebilir. Bu itirazın kaynağı, dava sözleşmesinin İngiltere ile bağlantısı, davalıya tebligat şekli, yetki şartı ve uyuşmazlık konusu olabilir. İlk aşamada sözleşmenin tam metni, dava dilekçesi, mahkeme numarası, davalı şirketin kayıtlı unvanı ve tebliğ tarihi görülmelidir. İngiltere’de farklı isimli grup şirketinin bulunması, Türk şirketin otomatik davalı sayılmasına yeterli değildir.
CPR 11(1) iki farklı iddiaya kapı açar
Civil Procedure Rules 11(1)(a) mahkemenin davaya bakma yetkisinin bulunmadığının ileri sürülmesine, 11(1)(b) ise yetki bulunsa bile mahkemenin bu yetkiyi kullanmaması gerektiği iddiasına imkân tanır. İlk durum hukuken jurisdiction bulunup bulunmadığına; ikinci durum uygun forum ve yargılamanın nerede sürdürülmesinin doğru olduğuna ilişkin olabilir. Her iki iddianın aynı hukuki gerekçeye ve ispat yüküne sahip olduğu varsayılamaz. Tarafların sözleşmesinde başka ülke mahkemesinin seçilmesi, edimin nerede ifa edildiği veya uyuşmazlığın taraflarının kimliği ayrı ayrı açıklanmalıdır. Başvuruda yalnız ‘Türk şirketiyiz’ demek bu teknik incelemenin yerine geçmez.
CPR 11(2): acknowledgement of service önce sunulmalıdır
İngiliz mahkemesinin yetkisine itiraz etmek isteyen davalı, CPR 11(2) uyarınca önce Part 10’a uygun acknowledgement of service belgesini sunmalıdır. Bu belge, mahkemenin davalıya yöneltilen başvurudan haberdar edildiğini gösteren usul adımıdır. CPR 11(3) açıkça, acknowledgement dosyalanmasının tek başına yetkiyi tartışma hakkını düşürmediğini belirtir. Bununla birlikte belgeyi yanlış amaçla veya eksik bilgiyle sunmak usul riskine neden olabilir. Davalı, doğru şirketi temsile yetkili kişi veya İngiliz solicitor aracılığıyla işlem yaptığından emin olmalıdır. Türk avukatın Türkiye’deki vekâletnamesi İngiliz mahkemede gerekli yerel temsil ve işlem koşullarının tümünü otomatik karşılamaz.
CPR 10.3 genel acknowledgement süresi ile yurt dışı tebligat ayrımı
CPR 10.3(1) genel olarak particulars of claim daha sonra tebliğ edilecekse bu belgenin tebliğinden, diğer hâllerde claim form tebliğinden itibaren 14 gün öngörür. Ancak 10.3(2), ülke dışı tebligatta CPR 6.35, 6.37(5) ve başka özel kurallara atıf yapar. Bu nedenle İngiltere mahkemesinden Türkiye’ye tebligat yapılan bir şirket için her olayda tebliğ gününden itibaren 14 günlük tek süre bulunduğu söylenmemelidir. Tebligatın hangi yöntemle yapıldığı, izin gerekip gerekmediği ve mahkeme kararında cevap için hangi süre tanındığı belirlenmelidir. Uygulanacak acknowledgement süresi ile sonradan yapılacak yetki itirazının 14 günlük süresi farklı başlangıç noktalarına bağlıdır.
CPR 11(4): acknowledgement sonrasındaki 14 günlük başvuru
CPR 11(4) uyarınca mahkemenin yetkisini tartışan başvuru, acknowledgement of service dosyalandıktan sonraki 14 gün içinde yapılmalı ve delillerle desteklenmelidir. Bu süre, Türkiye’de tebliğin başladığı tarihe otomatik bağlanmaz; İngiliz dosyada acknowledgement’ın fiilen dosyalandığı gün belirleyici başlangıçtır. Yetki itirazı dilekçesiyle birlikte mahkemenin hangi konuda yetkili olmadığı veya yetkisini neden kullanmaması gerektiği somut olarak açıklanmalıdır. Başvuruya sözleşme, taraf şirketlerin sicil kayıtları, işin yürütüldüğü yer, sevkiyat ve yazışma delilleri eklenebilir. Dosyaya yalnız ‘jurisdiction objection’ başlığının yazılması, CPR 11(4)’teki destekleyici delil koşulunu yerine getirdiği anlamına gelmez.
CPR 11(5) sürenin kaçırılmasının sonucu
CPR 11(5), acknowledgement of service dosyalayıp belirtilen süre içinde Part 11 başvurusu yapmayan davalının, mahkemenin davaya bakma yetkisini kabul etmiş sayılacağını düzenler. Bu hüküm, sürelerin neden dikkatle izlenmesi gerektiğini gösterir. Ancak somut olayda tebligatın hiç geçerli yapılmadığı, mahkemenin usulî emirleri veya özel yetki sorunları bulunması hâlinde analiz daha karmaşık olabilir. Davalı, İngiltere mahkemesine cevap verme gereksinimini görmezden gelmemeli ve aynı anda Türkiye’de paralel dava açmanın İngiliz itiraz süresini koruduğunu varsaymamalıdır. Gün ve saat hesapları mahkeme kayıtları ve güncel usul kurallarıyla teyit edilmelidir.
CPR 11(6) yetkisizlik kararının kapsamı
Mahkeme yetkili olmadığına veya sahip olduğu yetkiyi kullanmayacağına ilişkin declaration verirse CPR 11(6), claim form’un veya tebligatının hükümsüz bırakılması, önceki bazı emirlerin kaldırılması ve yargılamanın durdurulması gibi sonuçlara imkân tanır. Hangi sonuca karar verileceği ayrı mahkeme takdiridir; bütün talepler için aynı anda bütün kararların verileceği varsayılamaz. Davacı ile davalının ticari ilişkisinin sona ermesi de otomatik sonuç değildir. Bir uyuşmazlık İngiltere’de görülmeyebilir, buna karşılık Türkiye’de veya başka yetkili mahkemede dava hakkı ayrı devam edebilir. Hangi dava ve zamanaşımı süresinin etkilenebileceği kendi hukukuna göre hesaplanmalıdır.
CPR 11(7) itiraz reddedilirse savunma nasıl devam eder?
Part 11 başvurusunda mahkeme yetkisizliğe ilişkin declaration vermediğinde CPR 11(7), önceki acknowledgement’ın etkisinin sona ermesini, davalının belirlenen sürede yeni acknowledgement verebilmesini ve savunmanın sunulması için talimat verilmesini düzenler. Genel ifade her dava bakımından ‘itiraz reddedildiği gün esas davayı da kaybetti’ sonucunu yaratmaz. Davalı, yetki tartışması ile esas borç, ifa, ayıp veya ödeme savunmasını ayırmalıdır. İngiliz mahkemenin kararında sonraki savunma günü açıkça belirtilmişse o talimata uyulmalıdır. Ayrıca CPR 11(8), ikinci acknowledgement verildiğinde yetkinin kabul edilmiş sayılması sonucunu düzenler.
CPR 11(9) yetki başvurusunda esas savunma sunulması
CPR 11(9), usulüne uygun yetki başvurusu yapan davalının, başvuru dinlenmeden önce Part 7 davasında defence veya Part 8 kapsamındaki diğer yazılı delilleri sunmak zorunda olmadığını, fakat yetki başvurusuna ilişkin yazılı kanıtını aynı anda dosyalayıp tebliğ etmesi gerektiğini düzenler. Bu ayrım, yetki itirazı hazırlanırken esas borcun hiç araştırılmaması gerektiği anlamına gelmez. Mahkeme daha sonra savunma sürelerini belirleyebilir. Ayrıca davalı bazı olguları başvurusunda ileri sürüyorsa bunların ana dava bakımından çelişki yaratmaması gerekir. Yetki itirazında kullanılan sözleşme ve işlem tarihleri ana uyuşmazlığın belgeleriyle tutarlı olmalıdır.
Türkiye’deki davalıya claim form nasıl tebliğ edilir?
İngiltere’den Türkiye’deki kişi veya şirkete yapılacak claim form tebligatı bakımından CPR Part 6’nın ülke dışına hizmet hükümleri ve uygulanabilir uluslararası tebligat sözleşmeleri incelenir. İngiliz mahkemenin bazı durumlarda ülke dışına tebliğ için izin vermesi gerekebilir; başka bazı durumlarda CPR 6.33 izin gerektirmeyen hâller öngörebilir. Davalıya e-posta gönderilmiş olması, o e-postanın her hukukî durumda usulüne uygun claim form service oluşturduğu anlamına gelmez. Tebligatın muhatabı, yöntemi, adresi, belge tercümesi ve tarih kaydı kontrol edilmelidir. Türkiye’de şirket müdürünün kişisel e-posta hesabı ile şirketin yasal tebligat adresi farklı olabilir.
CPR 6.36 ve Practice Direction 6B bağlantısı
CPR 6.36, 6.32 veya 6.33’e girmeyen bazı taleplerin, PD6B paragraph 3.1’de belirtilen dayanaklar varsa mahkeme izniyle yurt dışında tebliğine imkân tanır. Bir talebin İngiliz sözleşme hukukuna tabi olduğu iddia edildi diye bütün yabancı davalılara otomatik tebligat izni verildiği kabul edilmemelidir. Sözleşmenin kurulma veya ifa yeri, zarar iddiasının bağlantısı, İngiliz şube veya ilgili başka dayanaklar değerlendirilir. Her PD6B kategorisinin ayrı şartları vardır. Başvurucu somut kategoriye dayanmalı, davalı ise hangi kategoriye ilişkin somut itirazının bulunduğunu belirtmelidir. Türk şirketin İngiltere’de müşterisinin bulunması tek başına her gateway koşulunu ispatlamaz.
CPR 6.37(1) mahkeme izni isteyen davacının gösterdikleri
CPR 6.37(1), permission to serve out of the jurisdiction talebinde PD6B dayanağının, davanın başarı olasılığı hakkındaki inancın ve davalının adresinin ya da bulunacağı yerin belirtilmesini öngörür. Özellikle Türk davalı bakımından hangi ticari olayın İngiltere bağlantısını kurduğu önemli olabilir. Bu usul, Türk şirkete karşı sadece bir alacak mektubu düzenlenmesiyle otomatik yetki doğurduğu anlamına gelmez. Davalı, kendi sözleşme ve sevkiyat belgeleriyle ileri sürülen gateway bağlantısını değerlendirebilir. İşlemin İngiltere’deki satış ofisinde yürütülmesiyle Türkiye’deki üretim fabrikasından yapılması farklı olgular olabilir. Mahkemenin kararındaki permission gerekçesi görülmeden genelleme yapılmamalıdır.
Forum conveniens tartışmasında hangi deliller toplanmalı?
Davalı, mahkemenin yetkisi bulunsa bile davanın başka ülkede görülmesinin daha uygun olabileceğini ileri sürdüğünde somut bağlantılar önem kazanır. Esas ifa yeri, tanıkların konumu, ticari defterlerin bulunduğu yer, tarafların dil ve ikamet koşulları, uygulanacak hukuk ve ilgili paralel davalar değerlendirilir. Ancak daha çok tanığın Türkiye’de bulunması tek başına İngiliz mahkemenin yetkisizliği için kesin kural değildir. Sözleşmedeki mahkeme seçimi, tarafların önceki davranışları ve uyuşmazlığın diğer bağlantıları birlikte ele alınır. İngiliz mahkemenin hakkaniyet ve uygun forum değerlendirmesini Türk HMK’deki yer itibariyle yetki itirazıyla aynı teste indirgememek gerekir.
Sözleşmedeki İngiltere yetki şartı nasıl okunmalı?
Türk şirketle İngiliz alıcı arasındaki sözleşmede ‘courts of England and Wales’ ifadesi bulunabilir. Bu kayıt münhasır yetkiyi mi, münhasır olmayan başvuru imkânını mı amaçlıyor? Sözleşmenin versiyonu, tarafların imzası, elektronik onayı, standart şartların sözleşmeye dahil edilip edilmediği ve çelişen satın alma şartları incelenmelidir. Bir belgede İngiliz hukuku seçilmiş olması, aynı belgede İngiliz mahkemesinin münhasır yetkili seçildiği anlamına gelmez. Hukuk seçimi ve yargı yetkisi farklı hükümlerle belirlenir. Ayrıca İngiliz mahkeme seçimi hükmünün geçerliliği İngiliz uluslararası usul hukukuna göre tartışılabilir; Türk MÖHUK m.47 ise Türkiye’de farklı sonuçlara ilişkin düzenleme getirir.
Türk MÖHUK m.47 yetki anlaşmasını nasıl düzenler?
5718 sayılı MÖHUK m.47(1), münhasır yer itibariyle yetki dışında kalan yabancılık unsurlu borç ilişkisi uyuşmazlıklarının yabancı ülke mahkemesinde görülmesine yönelik anlaşmaların yazılı delille ispatlanmasını öngörür. Türk mahkemesinde aynı uyuşmazlık açılırsa yabancı mahkemenin kendini yetkisiz sayması veya Türk mahkemesinde yetki itirazında bulunulmaması gibi koşullar önem kazanır. MÖHUK m.47’yi bütün İngiliz mahkeme sözleşmelerinin İngiltere’de mutlaka geçerli olmasını sağlayan İngiliz kanunu gibi sunmak yanlıştır. Türk mahkemenin milletlerarası yetkisi ile İngiliz mahkemenin kendi yargı yetkisi farklı hukuk düzenlerinde değerlendirilir. Üstelik ikinci fıkra 44–46. maddelerdeki özel korumalı yetki sınırlarını ayrıca gözetir.
MÖHUK m.44–46 korunan uyuşmazlık alanları
MÖHUK m.47(2), 44, 45 ve 46. maddelerde belirlenen Türk mahkemelerinin yetkisinin tarafların anlaşmasıyla bertaraf edilemeyeceğini açıkça düzenler. Bu maddeler iş sözleşmeleri, tüketici sözleşmeleri ve sigorta sözleşmeleri için özel bağlama ve yetki kuralları içerir. Dolayısıyla profesyonel iki ticaret şirketinin satış sözleşmesindeki yetki hükmü ile bir Türk tüketiciye yöneltilen standart sözleşme şartı aynı hukukî değerlendirmeye tabi olmayabilir. İngiliz ticaret davasında davalının statüsü ve sözleşmenin türü belirleyicidir. Ticari bir işlemi tüketici sözleşmesi diye adlandırmak da hukuken doğru olmaz. İstisnaların uygulama kapsamı somut taraf ve işlem üzerinden incelenmelidir.
HMK m.116 Türkiye’deki ilk itirazın konusu
6100 sayılı HMK m.116(1)(a), kesin yetki kuralı bulunmayan hâllerde yetki itirazını ilk itiraz olarak düzenler. Aynı maddenin b bendi tahkim itirazını ayrıca sayar. Bu usul, İngiltere CPR 11’in aynısı değildir. Türk mahkemesinin görevli olmaması, milletlerarası yetki ve yer itibariyle yetki sorunları farklı kategorilerde değerlendirilir. İngiltere’de jurisdiction application yapılması Türk mahkemesinde ilerleyen davada HMK m.116 itirazının kendiliğinden ileri sürüldüğü anlamına gelmez. Türk mahkemesinde hangi yetki nedeninin geçerli olduğu ve özel kesin yetki bulunup bulunmadığı ayrıca belirlenmelidir. Davalının bütün itirazları süresinde ve doğru dilekçeyle ileri sürmesi gerekir.
HMK m.117 yetki itirazı hangi aşamada yapılır?
HMK m.117(1), ilk itirazların tamamının cevap dilekçesinde ileri sürülmesini zorunlu kılar; aksi hâlde dinlenemeyeceğini belirtir. İkinci ve üçüncü fıkralar bu itirazların dava şartlarından sonra ve ön sorunlar gibi incelenmesini düzenler. Buna göre Türk davalı İngiltere’de CPR Part 11 başvurusuyla uğraşırken Türkiye’deki ayrı davada cevap dilekçesi süresini görmezden gelmemelidir. İngiltere’de acknowledgement sunmuş olması Türk cevap dilekçesine denk değildir. Hangi Türkiye mahkemesinin yetkili olduğu itirazında ilgili usul hükümlerine uygun açıklama ve gerekiyorsa yetkili mahkemenin gösterilmesi hususu ayrıca incelenmelidir.
HMK m.17–18 Türk mahkemesi seçimiyle fark
HMK m.17, tacirler veya kamu tüzel kişileri arasındaki belirli uyuşmazlıklarda yetki sözleşmesine imkân tanır; m.18, anlaşmanın belirli veya belirlenebilir hukukî ilişkiyi ve yetkili mahkemeyi göstermesi gibi geçerlilik koşullarını içerir. Bu hükümler Türkiye içindeki mahkeme seçimi bakımından değerlendirilirken yabancılık unsurlu borç uyuşmazlığında yabancı devlet mahkemesi seçimi MÖHUK m.47’yi ayrıca gündeme getirir. Her iki düzenleme aynı uyuşmazlıkta bağlantılı olabilir, fakat biri diğerinin tüm şartlarını ortadan kaldırmaz. Türk şirketin bir İngiliz şirkete standart satın alma şartlarını göndermesi, karşı tarafın bunları geçerli biçimde kabul ettiğini otomatik ispatlamaz. Tarafların sözleşme düzeni belgelerle araştırılmalıdır.
Haklı yetki itirazı borcu ortadan kaldırmaz
İngiliz mahkemenin davaya bakmama kararı vermesi, uyuşmazlığa konu ticari borcun artık hiçbir mahkemede ileri sürülemeyeceği sonucunu doğurmaz. Davacı Türkiye’de uygun dava yoluna başvurabilir veya başka yetkili mahkemede hak iddiasını sürdürebilir. Buna karşılık İngiliz davanın usulden sürdürülmemesi kararı, Türkiye’deki her uyuşmazlıkta borçlunun otomatik haklı olduğunu göstermez. Borcun gerçekten mevcut olup olmadığı, teslim, ödeme, zamanaşımı veya sözleşmenin feshi gibi esas meseleler bağımsızdır. Davalı yetki başvurusuyla aynı anda esas savunma delillerini de korumalıdır; ancak usulî durumuna göre bunların ne zaman sunulacağını İngiliz dava talimatları belirler.
Türk şirketin İngiltere’de şubesi varsa
Türkiye merkezli şirketin Londra’da şubesi, acentesi, temsilcisi veya ayrı iştiraki bulunması yargı yetkisi değerlendirmesini etkileyebilir. PD6B’deki bazı service out başvuru dayanakları İngiltere’deki şube faaliyetleriyle ilgili olabilir. Buna karşılık Türk ana şirketle İngiliz ayrı limited şirketin aynı ad veya markayı kullanması onları tek tüzel kişi yapmaz. Davacı kime dava açtığını, işlem sözleşmesini kimin imzaladığını, faturayı kimin düzenlediğini ve ödemeyi kimin aldığını gösteren belgeleri sunmalıdır. Davalı da doğru unvan, kayıt numarası ve imza yetkisi belgelerini hazırlamalıdır. Yetki itirazında taraf kimliği hatası esastan borç savunmasından önce belirleyici sorun hâline gelebilir.
Tebligatın geçerliliği ve Lahey süreci
İngiltere claim form’unun Türkiye’de şirkete tebliği, uygulanabilir uluslararası tebligat sözleşmeleri ve ülke hukukunun kuralları dikkate alınarak incelenir. Belgenin postaya verildiği günle usulüne uygun tebliğ edilmiş sayıldığı gün her zaman aynı olmayabilir. CPR 6.33–6.37 ve Practice Direction 6B, hangi koşullarda İngiliz mahkemesinden ülke dışı tebligat izni gerekeceğini etkileyebilir. Şirket adresinin eski olması veya belgenin yalnız çalışanlardan birine bırakılması savunma açısından önem kazanabilir. Ancak tebligatın yanlış olduğunun ileri sürülmesi, resmi süreçte savunma yapılmasının gereksizleştiği şeklinde yorumlanmamalıdır. Tebligat evrakının tamamı ve teslim kanıtı zamanında elde edilmelidir.
İngiltere’deki yetki itirazı Türkiye’de tenfizi etkiler mi?
Yabancı mahkeme kararlarının Türkiye’de tenfizi bakımından MÖHUK m.50–59 önem taşır. MÖHUK m.54’te yetki, kamu düzeni, savunma hakkı ve belirli karşılıklılık şartları düzenlenmiştir. İngiliz mahkemesinin yetkisine önceden itiraz edilmiş olması, Türkiye’deki tenfiz mahkemesinde her davada aynı sonucun doğacağı anlamına gelmez. Özellikle Türk mahkemelerinin münhasır yetkisi, yabancı mahkemenin aşırı yetki kullanması ve ilgili itiraz koşulları ayrı değerlendirilmelidir. İngiliz davada jurisdiction objection yapılmadıysa bunun Türk tenfiz aşamasında etkisi ne olur sorusu, hükmün tam metni ve MÖHUK m.54 şartlarıyla ele alınmalıdır. Önceden kesin sonuç vaat etmek doğru değildir.
Para alacağı ve Türk taşınmaz aynı dava konusu değildir
İngiltere’de Türk şirketten fatura bedeli talep edilmesiyle Türkiye’deki taşınmazın tapu mülkiyetinin doğrudan değiştirilmesinin istenmesi farklı dava türleridir. MÖHUK m.21 taşınmaz aynî hakları bakımından malın bulunduğu ülke hukukuna bağlama kuralı içerir. Türk taşınmazının aynına ilişkin münhasır yetki tartışması, İngiltere’de görülen her para alacağı davasında aynı derecede uygulanmayabilir. Davalı mahkemeye yönelik objection hazırlarken hüküm fıkrasından istenen edimi doğru tanımlamalıdır. Bir İngiliz mahkemenin para hükmü vermesi doğrudan Türk tapusunda satış, haciz veya ipotek yaratmaz. Türkiye’de alacak tahsili için gerekiyorsa tenfiz ve Türk icra süreçleri ayrı izlenir.
Gider teminatı talebi ile yetki itirazı ayrı usullerdir
İngiltere’de davacı Türk şirketinden security for costs istenmesiyle İngiliz mahkemenin yetkisine itiraz edilmesi aynı başvuru değildir. CPR Part 25 ve CPR Part 11 farklı koşullar düzenler. Bir ticari sözleşmede mahkemenin yetkisiz olduğu ileri sürülürken davacının gider teminatı ödemesi gerektiğinin savunulması, her dosyada birbirinin yerine geçen işlemler olarak sunulmamalıdır. Yetki itirazı yanlış sürede yapıldığında diğer usul işlemlerinin yapılmış olması CPR 11(5)’in sonuçlarını mutlaka ortadan kaldırmaz. Dosyada hangi tarafın davacı veya davalı olduğu da önemlidir. Türk şirketin İngiltere’de dava açması ile kendisine İngiltere’de dava açılması karşıt konumlardır.
Yetki itirazı ve tahkim sözleşmesi ilişkisi
Taraflar arasında geçerli tahkim anlaşması bulunması hâlinde İngiltere’deki mahkeme davasında hangi itiraz veya başvuru yolunun kullanılacağı ayrıca araştırılır. İngiliz Arbitration Act 1996 Section 9 kapsamındaki stay başvurusu, CPR 11 yetki tartışmasıyla aynı usul hükmü değildir. Türkiye’de HMK m.116(1)(b), uyuşmazlığın tahkim yoluyla çözümlenmesi gerektiği itirazını ilk itiraz olarak düzenler. Türk ve İngiliz tahkim kuralları, tahkimin yeri ve anlaşmanın geçerliliği birlikte değerlendirilmelidir. Sözleşmede ICC veya LCIA tahkimi yazılmış olması, her davada önceden belirli mahkeme itirazının otomatik kabulünü garanti etmez. Hakem anlaşmasının kapsamı ve dava konusuyla bağlantısı ispatlanmalıdır.
Örnek: Mersin ihracatçı şirketine Londra’da açılan dava
Mersin’de üretim yapan Türk anonim şirketinin Londra’daki müşterisi, sözleşmede İngiltere mahkemesi seçilmiş olduğu iddiasıyla gecikmiş teslimat tazminatı davası açsın. Şirket öncelikle sözleşmenin hangi sürümünün kabul edildiğini, İngiliz şartın gerçekten bağlayıcı olup olmadığını ve claim form’un usulüne uygun tebliğini inceler. İngiltere’de usulüne uygun acknowledgement ve ardından CPR 11(4) başvurusu gerekecekse doğru tarihler hesaplanır. Malın Mersin limanından teslim edilmesi veya taşıma sözleşmesinin başka kurallara tabi olması yetki incelemesini etkileyebilir. Ancak yalnız ürünün Türkiye’de üretilmesi İngiliz mahkemenin her durumda yetkisiz olduğu anlamına gelmez. Bu örnek belirli gerçek yargı kararına dayanmayan varsayımsal bir açıklamadır.
Örnek: İngiliz şirketin Türkiye’de açtığı paralel dava
İngiltere’de dava açan alıcı aynı sözleşmeye dayanarak Türkiye’de de dava açmış olabilir. Bu durumda her ülkenin mahkemesindeki yetki ve derdestlik kuralları bağımsız incelenmelidir. İngiltere CPR 11 başvurusu, Türkiye’de HMK m.116–117 kapsamındaki itirazı otomatik ileri sürmez. Türk davada yabancı mahkeme seçimi varsa MÖHUK m.47’nin yazılı delil ve özel yetki sınırları tartışılır. Tarafların iki ayrı dava için yaptıkları tebligatlar ve cevap dilekçesi tarihleri tek takvime kaydedilmeli; ancak süre başlangıçları karıştırılmamalıdır. Yabancı dava bulunması Türk mahkemenin her durumda dosyayı derhal reddetmesi gerektiği anlamına gelmez.
Uygulama için delil ve süre kontrol listesi
Türk şirketin İngiltere jurisdiction objection dosyasında ilk ihtiyaç, claim form, particulars of claim, tebligat sertifikası, acknowledgement of service kaydı, başvurunun açılacağı gün ve varsa izin veya yurt dışı tebligat emridir. Sonra şirket sicili, tarafların sözleşme ve ekleri, genel işlem şartlarının kabulü, fatura, sevkiyat, teslim, ödeme ve tanık yerleri belgelenir. Yetki şartı ile hukuk seçimi maddeleri ayrıca işaretlenmelidir. Başvuru için CPR 11(4) delil şartına uygun bir dosya hazırlanırken, Türkiye’de paralel dava varsa HMK m.117 ilk itiraz zamanı ayrıca korunur. Başvurunun reddedilmesi hâlinde yeni acknowledgement ve savunma talimatı yakından takip edilmelidir.
Hukukî sonuç: iki ülkede birbirinden bağımsız yetki testi
CPR Part 11’in temel sonucu, İngiltere ve Galler mahkemesinin yetkisini veya yetkiyi kullanma gerekliliğini belirli süre ve delille tartışma imkânı sağlamasıdır. CPR 10 acknowledgement, CPR 6 ülke dışı tebligat ve PD6B gateway hükümleriyle birlikte okunmalıdır. Türkiye’de HMK m.116–117, MÖHUK m.47 ve gerektiğinde m.44–46 farklı hukukî değerlendirme gerektirir. Aynı ticari uyuşmazlık iki ülkede görülebilse de hiçbir usul itirazı diğer ülkede otomatik yapılmış sayılmaz. Kesin başarı veya yetkisizlik vaadi yerine önce kararın, tebligatın, sözleşmenin ve sürelerin doğru analizi gerekir. En kritik risk, İngiliz acknowledgement sonrası 14 günlük CPR 11 başvuru süresinin kaçırılmasıdır.
İlgili fakat farklı hukuki sorunları ele alan yayınlar
Yürürlükteki resmî mevzuat
Sık sorulan sorular
1. İngiltere’de dava edilen Türk şirketi yetkiye itiraz edebilir mi?
Evet. CPR 11(1) mahkemenin yetkisini veya yetkisini kullanmasını belirli şartlarla tartışma imkânı verir.
2. CPR 11 yetki itirazı öncesi hangi belge verilir?
CPR 11(2) uyarınca Part 10’a uygun acknowledgement of service dosyalanmalıdır.
3. CPR 11(4) başvuru süresi kaç gündür?
Acknowledgement of service dosyalandıktan sonra 14 gündür; başvuru delillerle desteklenmelidir.
4. Türkiye’ye yapılan İngiliz tebligatında acknowledgement süresi daima 14 gün mü?
Hayır. CPR 10.3, ülke dışı tebligatta CPR 6.35 veya 6.37(5) gibi özel süre kurallarına atıf yapar.
5. Acknowledgement vermek yetki itirazından vazgeçmek midir?
Hayır. CPR 11(3), bu işlemin tek başına yetki itirazını düşürmediğini düzenler.
6. CPR 11 süresinde başvuru yapılmazsa ne olur?
CPR 11(5) kapsamında şartları varsa davalı mahkemenin yetkisini kabul etmiş sayılır.
7. Yetki itirazı reddedilirse ana davayı otomatik kaybeder miyim?
Hayır. CPR 11(7) devam eden savunma ve yeni acknowledgement için usul talimatları öngörür.
8. İngiliz hukuk seçimi ile İngiliz mahkemesi seçimi aynı şey midir?
Hayır. Sözleşmeye uygulanacak hukukla mahkemenin yargı yetkisi farklı hukukî meselelerdir.
9. MÖHUK m.47 Türk hukukunda neyi düzenler?
Yabancılık unsurlu borç ilişkilerinde belirli şartlarla yabancı mahkemeye yetki verilmesini ve sınırlarını düzenler.
10. HMK m.117 yetki itirazı için neyi şart koşar?
Türk usulünde ilk itirazların tamamının cevap dilekçesinde ileri sürülmesini zorunlu kılar.
11. İngiliz yetki kararı Türk tapusunda haciz sağlar mı?
Hayır. Yetki kararı, Türk tapuda haciz veya ipotek oluşturan Türk icra işleminin yerine geçmez.
12. İngiliz mahkeme yargılamayı durdurursa alacak biter mi?
Hayır. Davanın hangi mahkemede görülmesi gerektiği ile alacağın esasa ilişkin varlığı ayrı değerlendirilir.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu — Mersin ofisi
İhsaniye Mahallesi, 4903. Sokak, Profit İş Merkezi No:23 Kat:3 Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin.
İstanbul Ofisi – Polaris Plaza, Maslak / Sarıyer
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu
Maslak Ahi Evran Caddesi, Polaris Plaza No:21, Kat:9, 34475 Sarıyer/İstanbul
İstanbul ve Mersin’deki fiziksel ofislerimizden Türkiye genelindeki dosyalar, görev ve yetki kuralları ile gerekli yerel işlemler dikkate alınarak koordine edilir. Yüz yüze görüşme için randevu sırasında tercih ettiğiniz ofisi belirtiniz.
İstanbul ofisini Google Haritalar’da açın · İletişim ve randevu
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
