İşe Giriş Sağlık Raporu Kimden Alınır? Aile Hekimi Verebilir mi? 2026

6331 m.15/3 İşe Giriş Sağlık Raporu İçin Ne Diyor?

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, sağlık gözetimini işverenin temel yükümlülüklerinden biri olarak düzenler. Madde 15/3, Kanun kapsamında alınması gereken sağlık raporlarının kural olarak işyeri hekiminden alınacağını açıkça belirtir. Aynı fıkra, 50’den az çalışanı bulunan az tehlikeli işyerleri için kamu sağlık hizmet sunucuları veya aile hekimlerine de rapor düzenleme yetkisi tanır.

Bu düzenlemenin amacı çalışanın genel sağlık durumunu belgelemekten öte, yapacağı işin sağlık risklerine uygunluğunu değerlendirmektir. Bu nedenle işverenin herhangi bir sağlık kuruluşundan alınan “çalışabilir” ibareli belgeyi otomatik olarak 6331 kapsamındaki işe giriş raporu sayması doğru değildir.

Raporun hangi hekim tarafından düzenlenebileceği işyerinin çalışan sayısı ve tehlike sınıfıyla bağlantılıdır. Özellikle 50’den az çalışanı bulunan az tehlikeli işyerlerine ilişkin istisna, “her işçi aile hekiminden işe giriş raporu alabilir” şeklinde genellenemez.

1 Ocak 2025 itibarıyla 50’den az çalışanı bulunan az tehlikeli işyerlerinde de işyeri hekimi görevlendirme yükümlülüğü yürürlüğe girmiştir. Bakanlığın güncel açıklaması, aile hekimi ve kamu sağlık hizmet sunucusundan rapor alma imkânının devam ettiğini; ancak işyerinde görevlendirilen işyeri hekiminin rapor düzenlemesinin esas uygulama olduğunu belirtmektedir.

İşe Giriş Sağlık Raporunu İşyeri Hekimi Nasıl Düzenler?

İşyeri hekimi, çalışanın yapacağı işi, işyerinin risk değerlendirmesini, çalışma ortamını, maruz kalacağı fiziksel, kimyasal, biyolojik, ergonomik ve psikososyal riskleri dikkate alır. Muayene ve gerekli tetkiklerin ardından çalışanın yapacağı işe uygun olup olmadığına ilişkin rapor düzenler.

İşyeri hekiminin avantajı, yalnız kişiyi değil işyerini de bilmesidir. Makine, kimyasal, vardiya sistemi, gürültü, toz, yüksekte çalışma, gece çalışması veya ağır fiziksel yük gibi işyeri koşullarını değerlendirmeye dahil edebilir. Bu nedenle sağlık gözetimi risk değerlendirmesiyle birlikte yürütülür.

Rapor, çalışanın her tür işte sınırsız çalışabileceğini gösteren genel sağlık belgesi değildir. Hekim, işin belirli risklerine karşı kısıtlama veya öneri yazabilir. Örneğin belirli maruziyetten kaçınma, yüksekte çalışmama, gece postasında değerlendirme veya ergonomik uyarlama gerekebilir.

İşveren rapordaki iş kısıtlamalarına uymak zorundadır. Çalışanı “işe uygun değildir” veya belirli riskte çalışmaması gerektiği açıkça belirtilmesine rağmen aynı göreve vermek, sağlık gözetimi yapılmış olmasını anlamsız hale getirir.

Aile Hekimi İşe Giriş Sağlık Raporu Verebilir mi?

Evet, ancak yalnız Kanunun öngördüğü koşullarda. 6331 m.15/3’e göre 50’den az çalışanı bulunan az tehlikeli işyerleri için kamu sağlık hizmet sunucuları veya aile hekimlerinden de sağlık raporu alınabilir.

Bu istisna üç unsuru birlikte gerektirir: işyeri az tehlikeli sınıfta olmalı, çalışan sayısı 50’den az olmalı ve rapor 6331 kapsamındaki sağlık gözetimi amacıyla düzenlenmelidir. Tehlikeli veya çok tehlikeli işyerinde yalnız çalışan sayısı az diye aile hekimi istisnasına dayanılmaz.

Aile hekiminin de yapılacak işin niteliği hakkında yeterli bilgiye ihtiyacı vardır. İşveren veya çalışan, görev tanımı ve işyerinin risklerini hekime doğru şekilde aktarmalıdır. Risk bilinmeden düzenlenen genel rapor, işe özgü sağlık uygunluğunu değerlendirmekte yetersiz kalabilir.

Bakanlığın güncel SSS açıklamasında, 1 Ocak 2025 sonrasında küçük az tehlikeli işyerlerinde işyeri hekimi görevlendirme yükümlülüğünün başlaması nedeniyle asıl olanın görevlendirilen işyeri hekiminin rapor düzenlemesi olduğu; aile hekimi/kamu hizmet sunucusu imkanının ise kanuni olarak devam ettiği belirtilmektedir.

Kamu Sağlık Hizmet Sunucusundan İşe Giriş Raporu Alınabilir mi?

50’den az çalışanı bulunan az tehlikeli işyerleri için evet. Kanun aile hekimiyle birlikte kamu sağlık hizmet sunucularını da yetkili alternatif olarak sayar. Kamu hastanesi veya ilgili kamu sağlık birimi, mevzuattaki yetkisi çerçevesinde değerlendirme yapabilir.

Rapor alınan kurumun, çalışanın yapacağı işe ilişkin yeterli bilgiyi değerlendirmesi gerekir. İşverenin yalnız “işe giriş belgesi” adı taşıyan standart rapora odaklanması yerine, raporun gerçekten ilgili işe uygunluğu değerlendirdiğini kontrol etmesi gerekir.

Özel hastane veya özel poliklinikten alınan her sağlık raporu da otomatik olarak 6331 m.15/3 kapsamındaki rapor yerine geçmez. Kanunun yetkilendirdiği işyeri hekimi ile küçük az tehlikeli işyerleri için kamu sağlık hizmet sunucusu/aile hekimi sistemi esas alınmalıdır.

Tehlikeli ve Çok Tehlikeli İşlerde Sağlık Raporu Olmadan İşe Başlanabilir mi?

Hayır. 6331 m.15/2 açıkça, tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işlerde çalışacakların yapacakları işe uygun olduklarını belirten sağlık raporu olmadan işe başlatılamayacağını düzenler.

Bu hüküm işveren açısından mutlak işe başlatmama yükümlülüğüdür. Çalışan kendi isteğiyle raporsuz başlamayı kabul etse dahi işveren sorumluluktan kurtulmaz. İş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri işçinin feragatiyle ortadan kalkmaz.

İşveren, raporun tarihini ve çalışanın fiilen başlayacağı işi kontrol etmelidir. Başka bir iş için alınmış rapor yeni görevin risklerini kapsamıyorsa yeni değerlendirme gerekir. Özellikle yüksekte çalışma, kapalı alan, ağır araç kullanımı, kimyasal maruziyet veya solunum riskleri gibi işlerde işe özgü değerlendirme esastır.

Rapor olmadan işe başlatma, idari para cezası riskinin yanında iş kazası veya meslek hastalığında işverenin kusur değerlendirmesini de ağırlaştırabilir.

İşe Giriş Sağlık Raporunda Hangi İş Dikkate Alınır?

Rapor, çalışanın fiilen yapacağı göreve göre düzenlenmelidir. Aynı işyerindeki iki pozisyonun sağlık riskleri farklı olabilir. Büro çalışanı ile kaynakçı, forklift operatörü, boya işçisi veya yüksekten çalışan personel aynı sağlık değerlendirmesine tabi tutulamaz.

İşyeri hekimi, görev tanımı ve risk değerlendirmesini kullanır. İşveren çalışanın gerçek görevini hekimden saklamamalı veya daha düşük riskli bir görev adı bildirmemelidir. Yanlış görev bilgisi, sağlık raporunun amacını ortadan kaldırır.

İş değişikliğinde 6331 m.15 yeniden sağlık muayenesi yapılmasını öngörür. Bunun nedeni önceki iş için uygun olan çalışanın yeni işte farklı maruziyetlere girebilmesidir.

Birden fazla görevi olan çalışanın bütün önemli riskleri değerlendirilmelidir. Kağıt üzerinde “depo görevlisi” olan ancak fiilen forklift de kullanan kişinin sürüş, görüş ve diğer ilgili sağlık koşulları göz ardı edilmemelidir.

İşe Girişte Hangi Tetkikler Yapılmak Zorunda?

6331 sayılı Kanun herkese uygulanacak tek tip tetkik paketi belirlemez. Hangi muayene ve tetkiklerin gerektiğine, çalışanın kişisel özellikleri, işyerinin risk değerlendirmesi, maruziyet türü, işin niteliği ve ilgili özel mevzuat dikkate alınarak hekim karar verir.

Gürültülü iş için odyolojik değerlendirme, tozlu işte akciğer ve solunum değerlendirmesi, kimyasal maruziyette ilgili biyolojik izlem veya gece çalışmasında özel sağlık değerlendirmeleri gündeme gelebilir. Ancak bunların her çalışan için aynı otomatik paket halinde uygulanması tıbben ve hukuken doğru değildir.

İşyeri hekimi risk değerlendirmesi sonuçlarını ve çalışma ortamı ölçümlerini incelemelidir. Ölçümde yüksek gürültü veya kimyasal maruziyet saptanmışsa sağlık gözetimi buna uygun planlanır.

Gereksiz tetkikler sağlık verisi işlenmesini ve maliyeti artırdığı için ölçülülük ilkesine aykırı hale gelebilir. Sağlık gözetiminin amacı işe özgü riskleri yönetmektir.

İşe Giriş Sağlık Raporuna Nasıl İtiraz Edilir?

6331 m.15/3, sağlık raporlarına itirazların Sağlık Bakanlığınca belirlenen hakem hastanelere yapılacağını ve verilen kararların kesin olduğunu düzenler. İşçi veya işveren rapor sonucuna itiraz edebilir.

İtiraz özellikle “işe uygun değildir” sonucu, belirli kısıtlamalar veya işveren ile çalışanın raporun değerlendirmesinde anlaşamaması halinde önem kazanır. Hakem hastane, sağlık durumunu ve yapılacak işin gereklerini yeniden değerlendirir.

İtiraz sürecinde çalışanın tehlikeli veya çok tehlikeli işe uygunluk raporu yoksa işveren onu bu işe başlatamaz. İtirazın yapılmış olması, mevcut raporu otomatik olarak hükümsüz hale getirip çalışmaya izin vermez.

Hakem hastane kararının kesin olması, idari ve yargısal başvuru yollarının genel hukuk ilkeleri bakımından hiç bulunmadığı anlamında genişletilmemelidir; Kanunun sağlık uygunluğu değerlendirmesindeki hakem mekanizmasının sonucunu ifade eder.

İşe Giriş Sağlık Raporunun Ücretini Kim Öder?

6331 m.15/4, sağlık gözetiminden doğan maliyet ve bu gözetimden kaynaklanan her türlü ek maliyetin işverence karşılanacağını ve çalışana yansıtılamayacağını açıkça düzenler.

Bu nedenle zorunlu işe giriş muayenesi, gerekli tetkikler ve periyodik sağlık gözetimi için çalışan ücretinden kesinti yapılamaz. “Rapor parası”, “tetkik bedeli” veya “OSGB sağlık ücreti” gibi adlarla maliyetin çalışana aktarılması kanuna aykırıdır.

İşverenin işe alım öncesinde adaya “raporu kendin al, masrafını da kendin öde” demesi de 6331 kapsamında zorunlu sağlık gözetimi söz konusuysa kanunun maliyet ilkesine uygun değildir.

İşveren maliyeti karşılamakla birlikte sağlık hizmeti sunucusunun tıbbi kararına müdahale edemez. Hekimin bağımsızlığı ve tıbbi gizlilik korunur.

İşe Giriş Sağlık Raporundaki Bilgiler Gizli midir?

Evet. 6331 m.15/5 işverenin sağlık gözetimi nedeniyle elde ettiği bilgilerin gizli tutulmasını düzenler. Sağlık verileri ayrıca kişisel verilerin korunması mevzuatı bakımından özel nitelikli kişisel veridir.

İşverene iletilmesi gereken bilgi, çalışanın işe uygunluğu ve işin güvenli yürütülmesi için gerekli kısıtlamalardır. Ayrıntılı teşhis, laboratuvar değeri veya sağlık geçmişinin insan kaynakları, amirler ve diğer çalışanlarla gereksiz paylaşılması doğru değildir.

İşyeri hekimi tıbbi dosyaları mevzuata uygun biçimde saklar. İşveren, sağlık raporlarının erişimini yetkili kişilerle sınırlamalı ve elektronik sistemlerde uygun güvenlik tedbirleri almalıdır.

Çalışanın işe uygunluğu için gerekli olmayan sağlık bilgisi talep edilmemelidir. İşe alım sürecinde sağlık verisi işleme, amaçla bağlantılı ve ölçülü olmalıdır.

İşveren İşe Başlatmadan Önce Neyi Kontrol Etmeli?

1. İşyerinin güncel tehlike sınıfını doğrulayın.
2. Çalışanın yapacağı fiili görevi ve riskleri belirleyin.
3. Raporun yetkili hekim veya sağlık hizmet sunucusundan alındığını kontrol edin.
4. Tehlikeli ve çok tehlikeli işte uygunluk raporu olmadan işe başlatmayın.
5. Raporun çalışanın gerçek göreviyle uyumlu olmasını sağlayın.
6. Hekimin belirttiği kısıtlamaları iş organizasyonuna yansıtın.
7. İş değişikliğinde yeniden muayene gereğini değerlendirin.
8. Periyodik sağlık muayene tarihini takip sistemine alın.
9. Muayene ve tetkik maliyetini çalışana yansıtmayın.
10. Sağlık verilerini gizli ve sınırlı erişimle saklayın.
11. Rapor uyuşmazlığında hakem hastane mekanizmasını kullanın.

Bu kontrol, yalnız işe alım evrakını tamamlamak için değil çalışanın işe uygunluğunu gerçek riskler üzerinden sağlamak için yapılmalıdır.

Resmî Kaynaklar ve İlgili Rehberler

• ÇSGB – Sağlık gözetimi SSS
• İşyerinde sağlık gözetimi ve periyodik muayene
• İşyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı zorunluluğu