İstanbul’da Deniz Taksi Satın Alma ve Araç Kartı Devri

İstanbul’da ruhsatlı bir deniz taksi teknesini satın almak, alıcıya kendiliğinden yolcu taşıma yetkisi vermez. İBB Deniz Taksi Taşımacılığı Yönergesi m.7/4 bu ayrımı açıkça düzenler. Taşımacıya ait yetki belgesi devredilemez; tekneye ilişkin araç kartı ise yönergede belirlenen şartlarla yetki belgesi sahibi kişiye devredilebilir. Ayrıca yıllık çalışma ruhsatı gerekir. Tekne bedeli ödenmeden önce bu üç idari belgenin sahibi, kapsamı ve kalan süresi ayrı kontrol edilmelidir. İstanbul’daki belediye düzenlemesinin kanuni dayanağı 5216 sayılı Kanun ve ilgili koordinasyon hükümleridir.

Satışta tekne mi, araç kartı mı, işletme mi devrediliyor?

Satış görüşmesindeki “ruhsatlı deniz taksi devri” ifadesi tek başına yeterince açık değildir. Teknenin mülkiyeti, taşımacılık araç kartı, mevcut sözleşmeler ve işletmenin diğer unsurları ayrı kalemlerde tanımlanmalıdır. Satıcının elindeki yetki belgesinin de paket içinde devredileceği söyleniyorsa bu teklif yönergedeki yasakla karşılaştırılmalıdır. Alıcı, hangi hakkın devre konu olduğunu ve hangi idari işlemin ayrıca tamamlanacağını bilmeden tek toplam bedel üzerinden sözleşme kurmamalıdır.

Teknenin kayıtlı adı, bağlama limanı, kayıt numarası ve satışa konu donanımı sözleşmedeki tarifle aynı olmalıdır. Başka tekneye ait ruhsat örneğinin gösterilmesi veya eski adla düzenlenen evrakın açıklamasız kullanılması belge karışıklığı yaratır. Deniz aracının bağlı olduğu sicil veya kütükteki mülkiyet işlemleri ayrıca yürütülür. Belediyedeki araç kartı devri, mülkiyet kaydının değiştirilmesinin yerine geçmez; mülkiyet işlemi de belediye iznini kendiliğinden oluşturmaz.

Yetki belgesi, araç kartı ve çalışma ruhsatının farkı

Deniz Taksi Taşımacılığı Yönergesi m.4 ve m.6, taşımacı yetki belgesini, tekne araç kartını ve yıllık çalışma ruhsatını ayrı tanımlar. Yetki belgesi, iptal edilmedikçe verildiği tarihten itibaren on yıl geçerlidir. Her gerçek veya tüzel kişi adına yalnız bir yetki belgesi düzenlenir. Bir kişinin birden fazla teknesi bulunması, her tekne için ayrıca araç kartı düzenlenmesi zorunluluğunu ortadan kaldırmaz.

Araç kartının süresi, bağlı olduğu yetki belgesinin kalan süresini aşamaz. Kart sahibi, taşımacılık için her yıl çalışma ruhsatını da almalıdır. Bu nedenle üzerinde ileri tarih bulunan araç kartını görmek, o yıl faaliyetin ruhsatlı olduğunu kanıtlamaz. Satış dosyasında yetki belgesinin bitiş tarihi, araç kartının bitiş tarihi ve son çalışma ruhsatının vize durumu üç ayrı satırda tutulmalıdır. Birindeki eksiklik, diğer belgenin ibrazıyla giderilmiş sayılmaz.

Yetki belgesi neden kiralanamaz veya devredilemez?

Yönerge m.6/1-ç ve m.7/1-c, yetki belgesinin kullanım izninin kiralanmasını, devredilmesini veya üçüncü kişiye kullandırılmasını yasaklar. M.6’da bu davranışın tespitinde belgenin iptali ve üç yıl yeniden belge verilmemesi düzenlenmiştir. Bu nedenle satıcı adına kayıtlı yetkiyle alıcının kendi hesabına faaliyete başlaması, yalnız ticari sözleşmenin konusu olarak görülemez. Sözleşmenin adı “işletme anlaşması” olsa da fiilen hangi kişinin taşımacılık yaptığı önem taşır.

Belgenin sahibinin şirket olması da incelemeyi gereksiz kılmaz. Şirket paylarının satılması, tekne satışı ve yetki belgesinin başka tüzel kişiye aktarılması aynı işlem değildir. Pay işlemi düşünüldüğünde şirketin mevcut borçları, ruhsat kayıtları ve tarafların gerçek amacı ayrıca incelenmelidir. Bu yazı, pay satışının her durumda belirli bir idari sonucu doğuracağını ileri sürmez. Yasaklanan belge kullanımının yalnız sözleşme başlığı değiştirilerek serbest hâle geldiği kabul edilemez.

Alıcının kendi yetki belgesi bulunmalı mı?

Araç kartı devrinde m.7/4-b-1, devralanın Deniz Taksi Taşımacılığı Yetki Belgesi sahibi olmasını arar. Yetki belgesi olmayan kişinin tekneyi edinmesi, kartı da otomatik kullanabileceği anlamına gelmez. Yetki belgesi başvurusunda m.8/1’de oda faaliyet belgesi, ticaret sicili gazetesi ve imza sirküleri düzenlenmiştir. M.7/1-b’de ticaret sicilindeki faaliyet alanında deniz taşımacılığı ibaresi aranır. Şirketin genel olarak ticaret yapıyor olması bu kaydın yerine geçirilmemelidir.

Yönerge m.7/2-c, verilecek yetki belgesi ve azami deniz taksi sayısının ihtiyaca göre UKOME tarafından belirlenmesini öngörür. Bundan dolayı bütün belge örneklerini hazırlayan herkesin sınırsız biçimde yeni izin alacağı söylenemez. İşlem tarihinde başvurunun hangi karar ve kapasite rejimi içinde değerlendirildiği TUHİM kayıtlarından araştırılmalıdır. Alıcı, izin henüz sonuçlanmamışken sözleşmedeki ödeme ve teslim aşamalarını bu duruma uygun düzenlemelidir; satıcının başvuru sonucunu garanti eden sözü idareyi bağlamaz.

Devredilen araç kartının süresi nasıl belirlenir?

Yönerge m.7/4-b-2 iki ihtimali ayrı düzenler. Devralınan kartın süresi alıcının yetki belgesinin süresinden uzunsa, alıcının yetki belgesinin süresiyle sınırlı kullanım söz konusudur. Kartın süresi daha kısaysa, kartın kendi kalan süresi uygulanır. Devir işlemi eski kartı kendiliğinden yeni bir on yıllık karta dönüştürmez. Hesapta satış tarihi değil, her iki idari belgenin geçerli bitiş kaydı esas alınmalıdır.

Bedel görüşmesinde süre bilgisi önemli bir ticari unsur olduğundan, yalnız “uzun süreli ruhsat” açıklamasıyla yetinilmemelidir. Sözleşme ekine belgenin okunaklı örneği ve bitiş tarihi konulmalıdır. Belgede uzatma veya düzeltme işlemi varsa bunun karar örneği de alınmalıdır. Devir başvurusunun gecikmesiyle kalan sürenin azalması, tarafların ödeme ve teslim düzeninde dikkate alınabilir. Süre hesabı yapılmadan belirlenen bedel, sonradan kartın beklenenden kısa kullanılacağı uyuşmazlığını doğurabilir.

Üç yıl ve on iki aylık hareketsizlik süreleri

Yönerge m.6/1-f uyarınca yetki belgesi alındıktan sonraki üç yıl içinde en az bir deniz taksi için araç kartı alınmazsa yetki belgesi iptal edilir. Bu hüküm, henüz tekne edinmemiş kişinin yalnız yetki belgesini süresiz biçimde elde tutabileceği düşüncesini önler. Alıcı mevcut yetki belgesini kullanacaksa belgenin verildiği tarih ile ilk araç kartının durumu birlikte kontrol edilmelidir. Belgenin kopyası, iptal edilmediğinin tek başına güncel kanıtı değildir.

Araç kartı yönünden m.6/2-d, kartın alınması veya geçerli ruhsatın bitiminden itibaren on iki ay içinde çalışma ruhsatı alınmamasında kartın iptalini düzenler. Bu yüzden uzun süredir karada bekleyen tekne alımında son faaliyet tarihi kadar son ruhsat tarihi de önemlidir. Satıcının “tekne kullanılmadığı için belgelere gerek yoktu” açıklaması, kartın geçerliliğini doğrulamaz. İşlem geçmişi ve varsa iptal kararı, bedel ödenmeden önce araştırılmalıdır.

Teknenin türü ve teknik belgeleri

Yönerge m.7/6-a, Denize Elverişlilik Belgesi veya Bağlama Kütüğü Ruhsatında deniz taksi cins tanımı bulunmayan araçlara çalışma ruhsatı düzenlenemeyeceğini belirtir. Bir gezi teknesinin fiziksel olarak yolcu taşıyabilmesi, deniz taksi kayıt koşulunu karşılamaz. Satıştan önce mevcut cins kaydı ile planlanan faaliyet karşılaştırılmalıdır. Tür değişikliği gerekiyorsa bunun kabul edileceği peşinen varsayılmamalı; ilgili teknik ve idari işlem ayrı olarak araştırılmalıdır.

Ruhsat dosyasında m.8/4 kapsamında gemi tasdiknamesi veya bağlama kütüğü ruhsatı, tonilato ve denize elverişlilik belgeleri aranır. Bunların aynı tekneye ilişkin olması ve geçerliliklerinin kontrol edilmesi gerekir. Yolcu kapasitesi için özellikle Denize Elverişlilik Belgesindeki kayıt esas alınmalıdır. Koltuk eklenmiş olması, izin verilen yolcu sayısının arttığını göstermez. Teknik donanımın fiilen bulunması ile belgeye uygun biçimde çalışır durumda olması da farklı kontrollerdir.

İskeleye yanaşma hakkı satışla geçer mi?

Yönerge m.7/6-b, taşımacının kendi işlettiği yerler dışında yolcu indirip bindireceği iskele işletmeleriyle yanaşma izin sözleşmesini düzenler. Tekne satışında mevcut iskele sözleşmesinin tarafı ve devre ilişkin hükümleri ayrıca incelenmelidir. Satıcının kullandığı bir iskelenin alıcıya da aynı koşullarla açık olduğu varsayılamaz. Ayrıca yalnız özel işletmeyle anlaşma yapılması, ilgili yerin izinli yanaşma alanı olmasına ilişkin kamu hukuku koşullarının yerine geçmez.

Yanaşma, yolcu indirip bindirme ve sürekli bekleme aynı kullanım değildir. Yönerge m.5/1-d ve f belirlenmiş yerler dışındaki yolcu işlemlerini ve bağlama yerleri dışındaki beklemeyi sınırlar. Satış dosyasına “iskele hakkı” olarak eklenen sözleşmenin hangi faaliyete izin verdiği okunmalıdır. Liman düzenine ilişkin ayrı işlemler için yanaşma ordinosu ve liman kuralları rehberi de incelenmelidir. Belediye araç kartı, liman mevzuatındaki bütün izinlerin yerine kullanılmaz.

Gemiadamları ve sigorta dosyası

Tekneyle birlikte çalışmaya devam edecek personel varsa, hangi işverenle ilişkilerinin sürdürüleceği açıkça belirlenmelidir. Yönerge m.7/5, gemiadamlarının yeterlik ve sosyal güvenlik kayıtlarını; m.8/3 ise Deniz Taşıma Aracı Kullanım Belgesi için sunulacak evrakı düzenler. Gemiadamı değiştiğinde belgeler yenilenerek TUHİM’e iletilir. Satıcının personel listesi, yeni taşımacı adına güncellenmiş kayıt değildir. Geminin güncel donatım ve yeterlik belgeleri de ayrıca kontrol edilmelidir.

Yolcu, üçüncü kişi ve gemiye ilişkin mevzuatın gerektirdiği mali sorumluluk ve P&I sigortaları, m.5/9 ve m.8/4 kapsamında faaliyet dosyasının parçasıdır. Satıcının poliçesinin yeni malik ve işletmeciyi aynı kapsamda koruduğu, sigortacı teyidi olmadan kabul edilmemelidir. Sigortalı kişi, tekne kimliği, faaliyet türü ve dönem birbiriyle eşleştirilir. Poliçe örneğinin dosyada bulunmasıyla ilgili rizikonun gerçekten teminat altında olması farklıdır; zeyil ve değişiklik kayıtları da görülmelidir.

Sözleşme ve teslimin aşamalara ayrılması

Sözleşmede tekne mülkiyetinin devri, araç kartına ilişkin başvuru ve yıllık ruhsat işlemleri ayrı yükümlülükler olarak yazılmalıdır. Satıcının sağlayacağı belgeler, alıcının tamamlayacağı izinler ve hangi koşulda ödeme yapılacağı açık olmalıdır. Başvuru masrafı ile satış bedeli tek dekontta açıklamasız birleştirilmemelidir. İdari işlemin reddi halinde bütün bedellerin otomatik olarak aynı sonuca bağlanacağı düşüncesi yerine, sözleşmedeki risk paylaşımı ve kanuni hükümler birlikte değerlendirilmelidir.

Teslim tutanağında teknenin durumu, mevcut ekipman, anahtarlar, elektronik sistemler, belge asılları ve bilinen arızalar belirtilir. AIS, telsiz ve güvenlik sistemlerinin teslim anındaki durumu kayıt altına alınmalıdır. Yönerge m.7/3-e, AIS Klas-B donanımını düzenler; ilgili teknik kontrol uzmanlık gerektirir. İnternetten alınan bir ürün faturası cihazın tekneye kurulmuş ve çalışır durumda olduğunu göstermez. Hukuki dosyadaki teslim kaydı, teknik uygunluk incelemesinin yerine geçmez.

TUHİM bildirimi, devir bedeli ve vize takibi

Yönerge m.13/2, teknenin başkasına satışının derhal yazılı olarak TUHİM’e bildirilmesini ister. Bildirim kaydı ile araç kartı devrinin tamamlandığı karar aynı değildir. Başvurucu teslim alındısını saklamalı ve kayıtların hangi tarihte yeni kişiye göre düzenlendiğini kontrol etmelidir. M.7/4 uyarınca araç kartı devrinde alınacak bedel İBB Meclisince belirlenir. İncelenmiş güncel tahakkuk olmadan bütün devirler için sabit tutar yazılamaz.

Her yıl ruhsat vizesinde araç kartında yapılması gereken güncellemeler de beyan edilir. Şirket adresinin, tekne bilgisinin veya personelin değiştiği durumlar dosyada izlenmelidir. Ayrıca m.5/10, tebligata esas ve ilgili personel adres değişikliklerinin otuz takvim günü içinde yazılı bildirimini düzenler. Şirkete yapılan bildirimlerin kime yöneltileceği için tüzel kişilere tebligat rehberindeki ayrım önemlidir. Başvuru sahibinin değişiklikleri bildirmemesi süre takibinde sorun doğurur.

Yeni işletmecinin faaliyet sınırları

Deniz taksi izni, teknede her tür ticari faaliyetin yapılmasına izin vermez. Yönerge m.5/1-l sportif etkinlik ve turizm amaçlı gezi-tur faaliyetlerini yasaklar. Aynı maddede gemilere yolcu veya kumanya taşıma hizmeti de ayrı sınırlamaya tabidir. Alıcı işletme planını hazırlarken deniz taksi gelirini başka denizcilik faaliyetlerinin izinleriyle karıştırmamalıdır. Daha önce farklı biçimde kullanılan bir teknenin yeni adla aynı faaliyete devam etmesi, deniz taksi ruhsatının kapsamını genişletmez.

Sefer sırasında denize elverişlilik kapasitesi, izinli yanaşma yerleri ve yetkili makamların seyir talimatları birlikte uygulanır. Çalışma ruhsatının görünür yerde bulunması veya kayıt sistemine entegrasyon gibi yükümlülükler de satış sonrası devam eder. Liman Başkanlığının elverişsiz hava veya Boğazın kapanması nedeniyle verdiği talimat, rezervasyon sözleşmesine dayanılarak aşılamaz. Bu nedenle ticari takvim, izin ve güvenlik kayıtlarıyla uyumlu kurulmalıdır; müşteri taahhüdü tek başına sefer yapma yetkisi değildir.

Devir reddi veya belge iptalinde dosya incelemesi

Ret halinde gerekçe; alıcının yetki belgesi, kartın geçerliliği, teknenin cins kaydı, eksik ruhsat veya başka bir şart olarak sınıflandırılır. Eksik belge tamamlatılmasıyla kesin ret ayrılmalıdır. Kartın iptal edildiği ileri sürülüyorsa iptal kararı ve bildirim kaydı istenir. Satıcının yalnız eski bir belge göstermesiyle güncel durum çözülemez. Başvurunun her sürümü ve yapılan ödemeler saklanarak özel hukuk sözleşmesindeki sorumlulukla idari işlemin hukuka uygunluğu ayrı incelenir.

İdari yargı yönünden İYUK m.7, 11 ve 27 uygulanırken her kararın tebliğ ve başvuru tarihi izlenir. Özel süre yoksa genel iptal davası süresi 60 gündür. Dava açılması taşımacılık ruhsatını kendiliğinden doğurmaz. Yürütmenin durdurulması talebi ve koşulları ayrıca değerlendirilir. Satış bedeline veya sözleşmesel zarara ilişkin talep, TUHİM işleminin iptali talebiyle aynı dava gibi kurulmaz; taraflar ve görevli yargı yeri talebin niteliğine göre belirlenir.

Resmî kaynaklar

• İBB Deniz Taksi Taşımacılığı Yönergesi, özellikle m.4–8 ve 13
• TUHİM yürürlükte yayımlanan mevzuat sayfası
• 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu, ulaşım koordinasyonu
• 4922 sayılı Denizde Can ve Mal Koruma Hakkında Kanun
• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7, 11 ve 27

Sorunuzu iletin

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →