Yürütmenin Durdurulması İçin Hangi İki Şart Birlikte Gereklidir? İYUK m.27 | 2026

İdari Dava Açmak İşlemin Yürütmesini Durdurur mu?

Hayır. İYUK m.27’nin temel kuralı, Danıştayda veya idari mahkemelerde dava açılmasının dava edilen idari işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmamasıdır. İdari işlem, hukuka uygunluk karinesinden yararlanır ve mahkeme aksi yönde karar verene kadar uygulanmaya devam edebilir.

Bu nedenle işlemin uygulanması devam ederken ciddi zarar doğacaksa dava dilekçesinde ayrıca yürütmenin durdurulması istenmelidir. YD talebi, iptal davasının sonucunu beklemeden işlemin geçici olarak uygulanmasını durdurmaya yönelik koruma mekanizmasıdır.

YD kararı işlemi kesin olarak iptal etmez. Mahkeme dava sonunda işlemi hukuka uygun bulup davayı reddedebilir. Tersine YD verilmemiş olsa bile dava sonunda işlem iptal edilebilir.

Bu geçici niteliği nedeniyle YD incelemesi, davanın esasına ilişkin nihai kararın yerini tutmaz; ancak mahkeme açık hukuka aykırılık konusunda ciddi bir ön değerlendirme yapmak zorundadır.

İYUK m.27’deki İki Şart Neden Birlikte Aranır?

Kanun iki koşulu açıkça bağlamıştır. Yalnız işlemin hukuka aykırı görünmesi yeterli değildir; uygulanmasının telafisi güç veya imkânsız zarar doğurması da gerekir. Yalnız ağır zarar ihtimali de yeterli değildir; işlem açıkça hukuka aykırı olmalıdır.

Bu sistem, idari işlemlerin yürütülmesi ile kişinin etkili yargısal korunması arasında denge kurar. Her dava açıldığında işlem otomatik dursa kamu hizmeti kesintiye uğrayabilir. Buna karşılık açıkça hukuka aykırı ve geri dönüşü zor sonuçlar doğuran işlemin aylarca uygulanması da etkili yargılamayı anlamsızlaştırabilir.

YD dilekçesinde bu nedenle iki ayrı bölüm kurulmalıdır: “Açıkça hukuka aykırılık” ve “Telafisi güç veya imkânsız zarar”. Aynı cümlelerle her iki şartın varlığını ileri sürmek yerine her biri somut delille açıklanmalıdır.

Mahkemenin kabul veya ret gerekçesinde de bu iki unsurun incelenip incelenmediği kontrol edilmelidir. Özellikle ret kararında yalnız bir şarta değinilmiş olması kanun yolu itirazında ileri sürülebilir.

“Açıkça Hukuka Aykırılık” Ne Demektir?

Açıkça hukuka aykırılık, işlemin yetki, şekil, sebep, konu veya maksat unsurlarından biri yönünden belirgin ve güçlü hukuka aykırılık taşımasıdır. Mahkeme nihai hüküm vermeden önce dosya üzerinden bu hukuka aykırılığı görebilmelidir.

Örneğin yetkisiz makamın işlem tesis etmesi, uygulanması zorunlu açık kanun hükmünün tersine karar verilmesi, savunma alınması zorunlu disiplin işleminde savunmanın hiç alınmaması veya işlemin maddi sebebini çürüten resmî belge bulunması somut dosyada açık hukuka aykırılık oluşturabilir.

Her tartışmalı hukuk yorumu “açık” hukuka aykırılık değildir. Uyuşmazlığın ayrıntılı bilirkişi incelemesi, kapsamlı delil değerlendirmesi veya ciddi içtihat tartışması gerektirmesi YD aşamasındaki açıklık değerlendirmesini etkileyebilir.

Dilekçede yalnız “işlem hukuka aykırıdır” yazmak yerine uygulanmayan kanun maddesi, yetki kuralı, usul eksikliği veya maddi hata doğrudan gösterilmelidir.

Telafisi Güç veya İmkânsız Zarar Ne Demektir?

Bu şart, işlemin dava sonuna kadar uygulanmaya devam etmesi hâlinde sonradan verilecek iptal kararının zararı tam olarak gidermeye yetmeyeceği durumları ifade eder. Zararın mutlaka fiziksel olarak “imkânsız” olması gerekmez; sonradan giderilmesi aşırı güç, uzun veya yetersiz olabilir.

Sağlık ve yaşam üzerinde ciddi risk, eğitim döneminin kaçırılması, ruhsat iptali nedeniyle işletmenin tamamen kapanması, yıkım, sınır dışı işlemi, çevresel tahribat veya geri dönüşü güç statü değişiklikleri somut koşullara göre bu şartla bağlantılı olabilir.

Yalnız parasal zarar her zaman telafisi güç sayılmaz; çünkü para sonradan tazmin edilebilir. Ancak parasal kaybın işletmenin kapanmasına, mesleki faaliyetin sona ermesine veya başka geri dönüşü zor sonuçlara yol açması durumunda daha geniş değerlendirme yapılabilir.

Zarar iddiası belgeyle desteklenmelidir. Sağlık raporu, ruhsat, sözleşme, yıkım tebligatı, eğitim takvimi, ekonomik kayıtlar veya teknik raporlar dilekçeye eklenebilir.

İdarenin Savunması Alınmadan Yürütmenin Durdurulması Kararı Verilebilir mi?

İYUK m.27, uygulanmakla etkisi tükenecek idari işlemler bakımından kanuni koşulları varsa idarenin savunması alınmadan geçici yürütmenin durdurulması kararı verilebilmesine imkân tanır. Amaç, savunma beklenirken telafisi imkânsız sonucun gerçekleşmesini önlemektir.

Bu tür kararlar savunma alındıktan sonra yeniden değerlendirilir. Dolayısıyla idarenin dinlenilme hakkı tamamen ortadan kaldırılmaz; acil koruma sağlandıktan sonra çelişmeli inceleme devam eder.

Her acil olduğu ileri sürülen işlem uygulanmakla etkisi tükenecek işlem değildir. Kanun bazı kamu personeli işlemlerini bu kavramın dışında tutmuştur. Somut işlem türü güncel m.27 metninden kontrol edilmelidir.

Dilekçede savunma alınmadan YD isteniyorsa neden savunma süresi beklenmesinin işlemi fiilen geri döndürülemez hâle getireceği açıkça anlatılmalıdır.

Kamu Personeli İşlemlerinde YD Nasıl Değerlendirilir?

Atama, naklen atama, görev veya unvan değişikliği, geçici veya sürekli görevlendirme gibi personel işlemleri hakkında YD talebi mümkündür; ancak İYUK m.27’nin uygulanmakla etkisi tükenecek işlem istisnası bakımından kanunun özel düzenlemesi dikkate alınır.

Personel işleminde de iki ana şart değişmez: açıkça hukuka aykırılık ve telafisi güç/imkânsız zarar birlikte gösterilmelidir. Aile birliği, sağlık, eğitim veya mesleki statü etkileri somut dosyaya göre zarar değerlendirmesinde önem taşıyabilir.

“Başka şehre atandım, mağdur oldum” şeklindeki soyut ifade yeterli değildir. Sağlık raporu, aile durumu, çocukların eğitimi, eşin çalışma durumu veya işlemin yetki/sebep yönünden hatası belgelenmelidir.

Kamu personeli dosyalarında İYUK m.11 başvurusu da ayrıca değerlendirilir. İdareye itirazın dava süresine etkisi için İYUK m.11 rehberi incelenebilir.

Yürütmenin Durdurulmasında Teminat Gerekir mi?

İYUK m.27, yürütmenin durdurulması kararlarında teminat konusunda özel hükümler içerir. Mahkeme somut uyuşmazlığın niteliğine göre teminat isteyebilir; tarafların ekonomik durumu ve davanın özellikleri değerlendirilebilir.

İdareden ve adli yardımdan yararlananlardan teminat alınmamasına ilişkin kanuni hükümler ayrıca dikkate alınır. Teminatın türü ve miktarı mahkeme kararında belirlenir.

Teminat, YD’nin karşı tarafta doğurabileceği zararları güvence altına almak amacı taşır; dava harcı veya avukatlık ücreti değildir.

Mahkeme teminat şartı koymuşsa süresinde yerine getirilmemesi YD kararının uygulanmasını etkileyebilir. Ara karar ve tebligat dikkatle takip edilmelidir.

YD Kararı Gerekçeli Olmak Zorunda mı?

Evet. Anayasa m.141 ve İYUK m.27 uyarınca yürütmenin durdurulması kararında işlemin hangi nedenle açıkça hukuka aykırı olduğu ve uygulanması hâlinde hangi telafisi güç/imkânsız zararın doğacağı somutlaştırılmalıdır.

Şablon biçiminde “kanuni şartlar oluşmuştur” ifadesi yeterli gerekçe olmayabilir. Özellikle temel hakka ağır müdahale eden işlemde gerekçenin denetlenebilir olması gerekir.

Ret kararında da YD şartlarının neden gerçekleşmediği anlaşılmalıdır. Mahkeme açık hukuka aykırılık iddiasını hiç tartışmadan yalnız “telafisi güç zarar yoktur” diyebilir; bu durumda itiraz dilekçesi o eksikliğe göre kurulmalıdır.

YD kararı nihai hüküm olmamakla birlikte tarafların aylarca sürecek hukuki durumunu belirlediği için gerekçe kalitesi önemlidir.

Yürütmenin Durdurulması Kararına Karşı İtiraz Edilebilir mi?

İYUK m.27, yürütmenin durdurulması istemi hakkında verilen kararlara karşı özel itiraz mekanizması öngörür. İtiraz mercii ve süresi kararın hangi mahkeme veya daire tarafından verildiğine göre güncel m.27 metninden belirlenmelidir.

İtiraz, esas davanın istinafı değildir. Yalnız YD ara kararının hukuka uygunluğu ve iki şartın değerlendirilmesi incelenir.

İtiraz dilekçesinde ilk kararda göz ardı edilen açık hukuka aykırılık, somut zarar ve yeni deliller ayrı başlıkta sunulmalıdır. Aynı dilekçeyi tekrar etmek yerine ret gerekçesine doğrudan cevap verilmelidir.

İtiraz kararı YD bakımından önem taşırken esas dava ilk derece mahkemesinde devam eder. Delil toplama ve esas savunmalar ihmal edilmemelidir.

Yürütmenin Durdurulması Talebi Nasıl Yazılmalıdır?

Dava dilekçesinde YD talebi ayrı ve görünür başlık altında kurulmalıdır. İlk bölümde işlemin açık hukuka aykırılığı; ikinci bölümde uygulanmasının doğuracağı telafisi güç veya imkânsız zarar somut delillerle açıklanmalıdır.

İşlemin uygulanacağı tarih yakınsa bu tarih ve aciliyet belgelenmelidir. Yıkım, sınır dışı, ruhsat kapatma veya eğitim kaydı gibi belirli tarihli işlemlerde takvim açıkça yazılmalıdır.

Mahkemeden “savunma alınmaksızın YD” isteniyorsa bunun kanuni şartları ve neden beklemenin korumayı anlamsızlaştıracağı ayrıca açıklanmalıdır.

Dava dilekçesinin genel yapısı için İYUK m.3 idari dava dilekçesi rehberi kullanılabilir.

YD Talebi Kontrol Listesi

1. Dava konusu işlemin uygulanmaya devam edip etmediğini belirleyin.
2. İptal davasının işlemi otomatik durdurmadığını dikkate alın.
3. Açık hukuka aykırılık nedenlerini kanun maddeleriyle yazın.
4. Telafisi güç/imkânsız zararı somut olayla açıklayın.
5. Her iki şart için ayrı delil ekleyin.
6. İşlemin uygulanacağı tarih varsa belirtin.
7. Uygulanmakla etkisi tükenecek işlem iddiasını m.27’ye göre kontrol edin.
8. Personel işlemlerindeki özel kuralı gözden kaçırmayın.
9. Teminat ara kararı verilirse süresinde yerine getirin.
10. YD kararının iki şart yönünden gerekçeli olup olmadığını kontrol edin.
11. Ret hâlinde itiraz süresini kararın tebliğinden takip edin.
12. Esas davadaki delil ve savunmaları YD sürecinden bağımsız sürdürün.

İlgili İçerikler

• İdari dava dilekçesi – İYUK m.3
• İYUK m.11 idareye itiraz ve süre
• İdari yargı istinaf dilekçesi
• İstinafta gerekçe değiştirerek ret – İYUK m.45

Resmî Kaynaklar

• 2577 sayılı İYUK – m.27
• Türkiye Cumhuriyeti Anayasası – m.36, m.125 ve m.141

Sık Sorulan Sorular