İstanbul Diyaliz ve Rehabilitasyon Servisi: Ücretsiz Taşıma ve İzin Dosyası
İstanbul’da diyaliz ve özel eğitim rehabilitasyon merkezi için çalışan ücretsiz servis, yolcudan taşıma ücreti alamaz. İBB Servis Araçları Yönergesi m.14/D/3; ücretsiz taşıma, araç kapasitesi ve merkez tarafından onaylanmış isim listesinin araçta bulundurulması için özel hükümler getirir. Merkezin sağlık veya eğitim faaliyetine ilişkin ruhsatı, servis aracının güzergâh kullanım izninin yerine geçmez. Taşıyıcının sözleşmesi, aracın tescili ve merkez belgeleri aynı hizmeti göstermelidir.
Bu yazı, İstanbul’daki söz konusu servislerin belediye izin dosyasını ve taşıma sırasında tutulacak kayıtları inceler. Tedavinin kapsamı, sağlık hizmetinin bedeli, SGK’nın yol gideri ödemesi ve ambulans hizmeti farklı konulardır. Ücretsiz servis izninden bütün hastalara her koşulda aynı ulaşım hizmetinin sağlanması gerektiği veya bütün sağlık hizmetlerinin ücretsiz olduğu sonucu çıkarılamaz. Buradaki açık yasak, bu izin türüyle yapılan taşımada yolcudan servis ücreti alınmasına ilişkindir.
Bu ücretsiz servis hangi düzenlemeye tabidir?
İBB Servis Araçları Yönergesi m.2/d ücretsiz servis taşımacılığını kapsar. Diyaliz ve özel eğitim rehabilitasyon merkezlerinin taşıması ise m.14/D/3’te ayrıca düzenlenmiştir. Başvuruda kullanılacak evrak, yönergenin Ücretsiz Servis Aracı Güzergâh Kullanım İzin Belgesi başlıklı ek bölümünün c bendinde gösterilir. Genel personel veya turizm servisi evrakını kopyalamak, bu özel dosyanın bütün koşullarını karşılamaz.
Yönerge m.3, 5393 sayılı Belediye Kanunu ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu çerçevesindeki yerel düzenlemeye dayanır. 5216 sayılı Kanunun m.7 ve m.9 hükümleri ulaşım ve koordinasyon görevleri bakımından temel çerçevedir. Öte yandan yönerge m.3/b, diğer mevzuattan doğan yükümlülüklerin devam ettiğini belirtir. Bu nedenle belediye ulaşım izni, sağlık kuruluşunun faaliyet ruhsatını veya sürücünün kişisel belgelerini gereksiz hâle getirmez.
Yolcudan ücret alınmaması neyi kapsar?
M.14/D/3-a, bu servislerin hiçbir zaman yolcudan ücret alamayacağını düzenler. Şoförün kişiden yol parası, servis katkısı veya zorunlu yakıt bedeli istemesi, ödemenin gerçek niteliği taşıma bedeliyse yalnız farklı bir ad kullanılmasıyla uygun hâle gelmez. İnceleme, ödemenin kimden, kime ve hangi hizmetin karşılığı olarak istendiğine yönelir. Merkezin taşıyıcıya sözleşme bedeli ödemesi ise yolcudan servis ücreti alınmasıyla aynı işlem değildir.
Ücret şikâyetinde banka dekontu, ödeme mesajı, makbuz, servis duyurusu ve hizmet sözleşmesi birlikte değerlendirilmelidir. Tedavi faturasındaki bedelle servis için ayrıca talep edilen tutar birbirine karıştırılmamalıdır. Bir sağlık hizmeti kaleminin hukuka uygunluğu bu ulaşım maddesinden tek başına çözülemez. Sağlık hizmetinde ek ücret incelemesi için özel hastane ilave ücret kuralları ayrı hukuki çerçeveye ilişkindir.
Ödemeyi hastanın yakınının yapmış olması, talebin hangi hizmet için yöneltildiğini araştırmayı gereksiz kılmaz. Bununla birlikte aile tarafından yapılan her ödeme doğrudan servis bedeli olarak kabul edilmemelidir. Tarih, açıklama ve ödeme talebinin içeriği görülmelidir. Başvuru hazırlanırken kesinleşmemiş bir yorum yerine belgede yazan tutar ve talebin gerçek nedeni gösterilirse, idarenin inceleyeceği olay açık biçimde ortaya konulur.
Servis aracında kapasite ve ticari kullanım kaydı
M.14/D/3-b, ücretsiz taşımacılıkta minibüs ve en fazla yirmi yedi koltuk kapasiteli otobüs kullanımını düzenler. Başvuru ekinin c/2 hükmü, tescil belgesinde kullanım amacının yolcu nakli–ticari olmasını ve en az on koltuk kapasiteli minibüs veya en fazla yirmi yedi koltuk kapasiteli otobüs kaydını ister. Aracın üzerinde merkez adı bulunması, tescildeki kullanım amacını değiştirmez.
Kapasiteye ilişkin bilgi satış ilanından veya yalnız dış görünüşten belirlenmemelidir. Araç tescilindeki sınıf ve koltuk kaydı incelenir. Daha büyük aracın bir bölümünü boş bırakmak kayıtlı kapasiteyi düşürmez. Araçta yapılmış bir dönüşüm veya teknik değişiklik varsa bunun tescil ve ilgili belgelerdeki karşılığı görülmelidir. Merkezin sözleşmesinde farklı kapasitede araç yazması, belediyenin izin koşullarını genişletmez.
Yolcuların somut ulaşım ihtiyaçları da hizmet planında belirlenmelidir. Yönerge m.15/e, engelli erişimi için 5378 sayılı Kanuna gönderme yapar. Servis izninin varlığı, her aracın her yolcunun ihtiyacına fiilen uygun olduğunu tek başına kanıtlamaz. Bu değerlendirme tıbbi tedavi önerisi değildir; işletmenin sunduğu taşıma hizmetinin gerçek araç donanımıyla uyumunu inceleyen bir belge ve hizmet kontrolüdür.
Merkez onaylı isim listesi araçta bulunmalıdır
M.14/D/3-c, diyaliz veya özel eğitim rehabilitasyon merkezinin onayladığı, hizmet alan kişilerin isim listesinin araçta bulundurulmasını zorunlu tutar. Sürücünün kendi not defteri, önceki haftanın güncelliği belirsiz listesi veya yalnız randevu mesajı bu onaylı kayıtla aynı değildir. Liste, ilgili merkezle fiilî taşıma arasındaki bağlantıyı göstermelidir.
Farklı merkezlerin yolcuları veya farklı araçların listeleri karıştırılmamalıdır. Listenin hangi kurumdan geldiği, hangi hizmet düzenine ait olduğu ve kullanılan araçla bağlantısı açıklanabilmelidir. Bir kişi artık bu servisten yararlanmıyorsa eski kaydın operasyon listesinde tutulması fiilî hizmeti yanlış gösterir. Yeni kişi eklendiğinde de değişikliğin yetkili merkez kaydına yansıması gerekir. Şoföre yalnız sözlü isim bildirilmesi, merkez onayının yerini kendiliğinden almaz.
Bu hüküm, listede tedavinin bütün klinik ayrıntılarının yazılması zorunluluğu olarak yorumlanmamalıdır. Yönerge isim listesinden söz eder. Tanı, tetkik sonucu veya kapsamlı sağlık raporu gibi bilgilerin paylaşılması için ayrıca hukuki gereklilik ve veri işleme koşulları değerlendirilir. Taşıma dosyasının düzenli olması ile gereksiz sağlık bilgilerinin sürücüye dağıtılması aynı uygulama değildir.
İsim listesinin araçta olması herkese gösterilmesi demek değildir
Bir kişinin adıyla tedavi merkezi arasındaki bağlantı sağlık durumunu açığa çıkarabilir. Bu nedenle isim listesi sıradan ve herkese açık bir reklam materyali gibi ele alınmamalıdır. Kişisel Verileri Koruma Kurumunun açıklamasında sağlık verileri özel nitelikli kişisel veriler arasında sayılır. 6698 sayılı Kanunun m.6 hükmündeki işleme koşulları ve yeterli önlemler, taşıma ilişkisindeki veri akışına da somut niteliğine göre uygulanır.
Servis için liste tutulmasını öngören düzenleme, bu listenin internet sitesine, açık mesaj grubuna veya aracın dışından herkesçe okunabilecek alana asılmasına genel izin vermez. 6698 sayılı Kanun m.12 kapsamındaki veri güvenliği yükümlülükleri, hukuka aykırı erişimi önlemeyi ve kayıtların korunmasını gerektirir. Denetime hazır tutma amacıyla sınırsız görünürlük birbirinden ayrılmalıdır.
Merkez ve taşıyıcı, listeyi kimin hazırlayacağını, kime teslim edeceğini ve görev değişikliğinde nasıl geri alacağını belirlemelidir. Sağlık verisinin işlenmesini yalnız genel bir sözleşme cümlesine bağlamak veya her durumda açık rızanın tek mümkün dayanak olduğunu söylemek doğru değildir. Gerçek işleme amacı ve m.6’daki uygulanabilir şart belirlenir. Veri aktarımının kapsamı, kurumsal görevler ve gerekli güvenlik önlemleri birlikte değerlendirilir.
Merkez ile taşıyıcı arasındaki sözleşme zinciri
Başvuru ekinin c/1 bendi, kurumla taşımacı arasında yapılan sözleşmeyi ve araç kiralıksa ilgili kiralama ilişkisini gösteren sözleşmeleri ister. Amaç, başvuruda gösterilen araçla hizmeti üstlenen kişi arasındaki bağlantının belgelenmesidir. Faturayı düzenleyen şirket, trafik tescilindeki malik ve merkezle sözleşme yapan işletme farklıysa aralarındaki hukuki ilişki açık olmalıdır.
Bu özel belge listesi, başka servis türünde bulunan özmal araç şartı aynen aktarılıp kiralık araçla başvurunun baştan olanaksız sayılmasını önler. Buna karşılık kiralama sözleşmesinin varlığı da bütün izinlerin tamamlandığını göstermez. Sözleşmedeki plaka, kullanım süresi ve taraflar güncel araç dosyasıyla eşleştirilmelidir. Bir aracı fiilen kullanabilmekle o araç için belediye güzergâh iznini edinmek farklı aşamalardır.
Sözleşmede hizmet günleri, merkeze ulaşım ve dönüş düzeni, araç değişikliği, yolcu listelerinin güncellenmesi ve tarafların belge takibi görevleri belirlenmelidir. Merkez tarafından taşıyıcıya ücret ödenmesi, yolcuya ayrıca taşıma bedeli yüklenebileceği anlamına gelmez. Kamu hukukundaki ücretsiz taşıma koşulu, özel sözleşmede farklı adla ek ücret öngörülerek etkisizleştirilemez.
Merkezin ruhsatı ve hastane bağlantısı neden istenir?
Başvuru ekinin c/5 bendi, diyaliz veya rehabilitasyon merkezine ait işyeri açma ve çalışma ruhsatını sayar. C/4 bendinde ise diyaliz ünitesinin ilgili hastaneye ait olduğuna dair idareden alınacak yazı yer alır. Belgelerin işlevleri farklıdır: biri merkezin faaliyet kaydını, diğeri diyaliz ünitesiyle hastane arasındaki bağı gösterir. Taşıyıcının ticaret sicili bu kurum belgelerinin yerine geçmez.
Her başvuru, gerçek merkez türüne göre kurulmalıdır. Rehabilitasyon merkezi dosyasında diyaliz ünitesine özgü ilişki sanki mevcutmuş gibi belge hazırlanamaz. İdarenin istediği belgenin başvurudaki kurumsal yapıya nasıl uygulandığı açıklanmalıdır. Eksik belge bildirimiyle karşılaşıldığında önce belgenin hangi kurum ve hangi izin işlemine ilişkin olduğu belirlenir; farklı faaliyete ait ruhsat yüklenerek dosya tamamlanmış sayılmaz.
Ruhsattaki unvan, adres ve faaliyet ile taşıma sözleşmesindeki merkez bilgileri karşılaştırılmalıdır. Merkezin taşınması veya işletmeci unvanının değişmesi, bütün eski evrakın aynı biçimde geçerli kaldığı sonucunu doğurmaz. Hangi kaydın güncellenmesi gerektiği somut belgeler üzerinden tespit edilir. Elektronik başvuruya yalnız yeni adres yazılması, dayanak ruhsatın içeriğini değiştirmez.
Şoför ve oda kayıtları nasıl kontrol edilir?
Yönerge m.9/a ve başvuru ekinin c/6-ç bendi, Toplu Taşıma Aracı Kullanım Belgesini arar. Aracı fiilen kullanan kişiyle dosyadaki belge sahibi aynı olmalıdır. Şoför değiştiğinde eski sürücünün kartını araçta bırakmak yeni sürücünün kişisel uygunluğunu kanıtlamaz. Bu belgenin ayrıntıları İstanbul şoför kartı rehberinde ayrıca ele alınmıştır.
C/3 bendi, ilgili oda faaliyet belgesini ilk defa güzergâh izni alacak servis araçları için bir defaya mahsus belge olarak düzenler. İlk başvuruya özgü bu kayıt ile her seferde fiilî kişi ve araçla uyumlu tutulması gereken belgeler aynı değildir. Eski bir evrak listesindeki mülga satırlar da güncel zorunluluk gibi yeniden istenmemelidir. Resmî dizindeki yürürlükteki ek ve somut başvuru ekranı birlikte kontrol edilir.
Otopark kaydı ve izin dönemi
Başvuru ekinin c/9 bendi, toplam taşımacılık hizmetinde kullanılan araçların yüzde yirmisinin depolanmasına karşılık gelen alan için taşımacıya ait tapu fotokopisi, kira kontratı veya otopark sözleşmesini sayar. Bu oran, araçların yüzde yirmisinin özmal olması şartı şeklinde okunamaz. Düzenlenen husus depolama alanıdır; araç mülkiyeti veya taşınabilecek hasta sayısıyla aynı hesap değildir.
Yönerge m.10/b güzergâh belgesinin bir yıl geçerli olduğunu düzenler. Merkezle daha uzun süreli hizmet sözleşmesi yapılmış olması belediye belgesinin süresini uzatmaz. M.10/e kapsamındaki araç satışı veya yenilenmesinde izin kaydı ayrıca yenilenir. Başvuru numarası veya ücret makbuzu, yeni dönem izninin verilmiş olduğunu tek başına kanıtlamaz.
Merkezin seans veya eğitim programı ile aracın izin kapsamı aynı dosyada izlenmelidir. Hastanın farklı merkeze geçmesi, programın değişmesi veya başka plakanın hizmete alınması hâlinde ilgili kayıtlar karşılaştırılır. Her değişikliğin tek bir mesajla bütün kurum kayıtlarına işlendiği varsayılmaz. İdare tarafından düzenlenmiş son belgenin içeriği, önceki kopyalardan ayrılmalıdır.
Başvuruda ve denetimde kayıtların karşılaştırılması
| İncelenen konu | Esas kayıt | Yanlış kabul |
|---|---|---|
| Ücretsiz taşıma | Talep edilen ödemenin nedeni ve ödeme belgeleri | Yakıt katkısı adı kullanılırsa her ücret serbesttir. |
| Yolcu grubu | Merkez onaylı güncel isim listesi | Şoförün sözlü beyanı listenin yerine geçer. |
| Araç niteliği | Ticari yolcu nakli tescili ve kapasite | Merkez logosu bulunan her araç izinlidir. |
| Kurumsal bağlantı | Merkez ruhsatı, sözleşme ve ilgili hastane yazısı | Taşıyıcının faaliyet belgesi bütün ruhsatları karşılar. |
| Mahremiyet | Yetkili erişim ve güvenli liste muhafazası | Liste araçta bulunacaksa herkes görebilir. |
Tablo, başvuru dosyasının hangi hukuki soruları cevaplaması gerektiğini gösterir; resmî idarenin yerine yeni bir evrak şartı koymaz. Başvuru sahibinin, eksikliğin ne olduğunu ve hangi belgeyle giderileceğini ayırt etmesini sağlar. Taşıma hizmeti başlamadan önce plaka, merkez, şoför ve yolcu kaydının birbiriyle tutarlılığı kontrol edilmelidir. İzin verilmesinden sonra fiilî uygulama değişmişse başlangıçtaki dosyaya bakmak yeterli değildir.
Eksiklik bildirimine cevap verirken hangi kayıtlar ayrılır?
Bir başvurunun eksik bulunması, her zaman faaliyetin hukuken yasaklandığı anlamına gelmez. İdarenin hangi evrakı eksik gördüğü ve hangi bilgi uyuşmazlığını gidermek istediği belirlenmelidir. Merkez ruhsatının hiç sunulmaması, sunulan ruhsattaki adresin taşıma sözleşmesinden farklı olması ve belgenin okunamaması üç ayrı sorundur. Cevap dilekçesi bunları aynı genel açıklama altında toplamamalıdır. Doğru belge veya kaydın nereden alınacağı, eksikliğin kaynağına göre seçilir.
İlk olarak başvuru numarası, ilgili araç plakası ve idarenin bildirim tarihi yazılır. Ardından her eksiklik için sunulan belge, belgenin tarihi ve açıkladığı husus gösterilir. Sözleşme tarafındaki unvan farkı gideriliyorsa, yalnız değiştirilmiş dosya yüklenmesiyle yetinilmemeli; hangi tarafın hangi hukuki sıfatla hizmet verdiği anlaşılmalıdır. Araç kiralama ilişkisiyle merkez işletmeciliği tek bir şirket ilişkisi gibi sunulmamalıdır. Eksikliği gideren evrakın başka bir araca ait olmadığının kontrolü de bu aşamada yapılır.
Son olarak idarenin kabul ettiği kayıt ile işletmenin kullanmaya hazırlandığı kayıt karşılaştırılır. Başvuru tamamlandığında izin üzerindeki merkez, araç ve geçerlilik bilgilerinin doğruluğu yeniden okunur. Hatalı bir kaydın sisteme aktarılmış olması, başvuru sahibinin bu hatayı bilerek kullanmasına gerekçe oluşturmaz. İzin kaydının düzeltilmesi ile yolcuya yönelik program değişikliğinin duyurulması farklı işlerdir; her biri kendi muhatabına iletilmelidir. Yolcu isim listesi içeren eklerin de yalnız yetkili kişiler tarafından erişilebilir tutulması gerekir.
Ücret şikâyeti, izin itirazı ve SGK başvurusu farklıdır
Yolcudan servis ücreti istendiği iddiasında seferin tarihi, araç plakası, merkez adı ve ücret talebinin belgesi kaydedilir. İdarenin denetim yapması istenirken somut taşımanın bu izin türüne tabi olduğu gösterilmelidir. Taşıyıcıya uygulanan bir yaptırım ile yolcunun ödediği paranın özel hukuk yoluyla geri alınması aynı karar değildir. Her talebin muhatabı ve dayanağı ayrı belirlenir.
SGK’nın sevk nedeniyle yol gideri veya gündelik ödemesi ise başka şartlara bağlı bir sosyal güvenlik konusudur. Belediyenin ücretsiz servis yönergesinden otomatik SGK ödeme hakkı çıkarılamaz. Bu ayrım için SGK sevk yol parası başvurusu ayrı incelenmelidir. Aynı kişinin hem taşıma hem sağlık bedeli uyuşmazlığı yaşaması, iki dosyanın birbirine karıştırılmasını gerektirmez.
Ret veya denetim işleminde hangi belgenin eksik ya da hatalı sayıldığı görülmelidir. Genel bir memnuniyetsizlik dilekçesi yerine kararın tarihi, gerekçesi, ilgili araç ve sunulmuş kayıtlar açıklanır. Telefonla bilgi alınması, yapılması gereken yazılı başvurunun veya dava süresinin yerine geçmez. Bu yazı, bütün işlemler için tek süre veya tek merci önermemektedir; işlemin türü doğru belirlenmeden böyle bir yönlendirme yapılamaz.
Sık sorulan sorular
İstanbul diyaliz servisi yolcudan taşıma ücreti alabilir mi?
İBB Servis Araçları Yönergesi m.14/D/3-a, bu ücretsiz servislerin yolcudan ücret alamayacağını düzenler. Merkezin taşıyıcıya ödediği sözleşme bedeli ayrı ilişkidir.
Yakıt katkısı adıyla zorunlu servis bedeli istenebilir mi?
Ödemenin gerçek niteliği taşıma bedeliyse farklı ad kullanılması ücretsiz taşıma koşulunu ortadan kaldırmaz. Talebin kimden ve hangi hizmet için yapıldığı belgelerle belirlenir.
Diyaliz ve rehabilitasyon servisinde kaç koltuk bulunabilir?
Yönerge m.14/D/3-b ve başvuru eki c/2, minibüs ve en fazla yirmi yedi koltuklu otobüs düzenini içerir. Ek, en az on koltuklu minibüs ve ticari yolcu nakli tescilini de belirtir.
Yolcu listesini kimin onaylaması gerekir?
M.14/D/3-c uyarınca isim listesi diyaliz veya özel eğitim rehabilitasyon merkezi tarafından onaylanmalı ve araçta bulunmalıdır. Sürücünün kendi notu bu onaylı listenin yerine geçmez.
Liste araçta bulunacaksa herkesin görebileceği yere asılabilir mi?
Liste bulundurma yükümlülüğü sınırsız açıklama yetkisi değildir. Sağlıkla bağlantılı veriler için 6698 sayılı Kanun m.6 ve m.12 kapsamında işleme şartları ve güvenlik önlemleri ayrıca değerlendirilir.
Merkezin ruhsatı servis güzergâh izninin yerine geçer mi?
Hayır. Başvuru eki c/5 merkez ruhsatını dosyada arar; araç için düzenlenen güzergâh kullanım izni farklı işlemdir. Belgelerin aynı merkez ve taşıma ilişkisini göstermesi gerekir.
Kiralık araç varsa sözleşme dosyasında ne incelenir?
Başvuru eki c/1, kurum ile taşımacı arasındaki sözleşmeyi ve ilgili kiralama ilişkisini gösteren sözleşmeleri ister. Taraflar, plaka ve kullanım dönemi tescil ve izin kayıtlarıyla eşleştirilir.
Yüzde yirmi şartı araçların mülkiyetine mi ilişkindir?
Başvuru eki c/9’daki yüzde yirmi düzeni araçların depolanacağı alanla ilgilidir. Tapu, kira veya otopark sözleşmesiyle gösterilir; bu oran ayrı bir özmal araç oranı gibi okunamaz.
Merkezle iki yıllık sözleşme yapılınca izin de iki yıl olur mu?
Hayır. Yönerge m.10/b güzergâh belgesinin geçerliliğini bir yıl olarak düzenler. Hizmet sözleşmesi ve belediye izin dönemi ayrı kontrol edilmelidir.
Ücretsiz servis düzeni otomatik SGK yol parası hakkı verir mi?
Hayır. Belediye taşıma izniyle SGK sevk ve yol gideri başvurusu farklı hukuki konulardır. Her talep kendi koşulları ve belgeleri üzerinden değerlendirilir.
Resmî mevzuat ve kurum açıklamaları
TUHİM mevzuat dizini; Servis Araçları Yönergesi: m.2/d, m.3, m.9–10, m.14/D/3, m.15 ve ücretsiz servis başvuru eki c/1–9; 5216 sayılı Kanun: m.7 ve m.9; KVKK özel nitelikli kişisel veri açıklaması; KVKK veri güvenliği açıklaması, Kanun m.12.
İstanbul ofisi ve görüşme
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu İstanbul ofisi: Maslak Ahi Evran Caddesi, Polaris Plaza No:21, Kat:9, 34475 Sarıyer/İstanbul. Başvuruda hizmet sözleşmesi, araç izni, ilgili merkez belgesi ve varsa idari kararın tebliğ tarihi hazırlanmalıdır. Sağlık bilgileri herkese açık alanlarda paylaşılmamalıdır. İstanbul ofisi iletişim ve randevu bilgileri.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
