İstanbul Gözaltı: Avukat, Haklar ve İşlem Takibi

Yakalama, gözaltı ve tutuklama neden farklıdır?

Yakalama, kişinin kanundaki koşullarla geçici olarak özgürlüğünden yoksun bırakılmasıdır. CMK m.90, suçüstü ve diğer belirli durumlarda yakalamayı düzenler. Yakalanan kişi hakkında Cumhuriyet savcısına hemen bilgi verilir ve savcının emrine göre işlem yapılır. Yakalamayı yapan kolluk görevlisinin her olayda kişiyi istediği süreyle nezarethanede tutma yetkisi yoktur.

Gözaltı ise soruşturmanın tamamlanması amacıyla verilen ayrı bir karara dayanır. CMK m.91/2 iki koşulu birlikte arar: Tedbir soruşturma yönünden zorunlu olmalı ve kişinin suçu işlediği şüphesini gösteren somut deliller bulunmalıdır. Eski metindeki “emare” ifadesini güncel koşul olarak kullanmak yanlıştır. İsnat edilen fiille kişi arasındaki bağlantı ve kişinin tutulmasını gerektiren araştırma ihtiyacı açıklanmalıdır.

Gözaltı kararı mahkûmiyet değildir; tutuklama da değildir. Tutuklama, CMK m.100–101 kapsamında hâkim veya mahkeme tarafından değerlendirilen ayrı bir koruma tedbiridir. Gözaltındaki kişinin henüz hâkim önüne çıkmamış olması, hangi sürenin uygulanacağını belirlerken önemlidir. Nezarethane, ceza infaz kurumu ve ifade alınan oda birbirinin yerine kullanılan kavramlar değildir.

Gözaltına almayı gerektirecek bir neden bulunmaması veya yakalama sebebinin ortadan kalkması hâlinde kişi, Cumhuriyet savcısının emriyle derhâl salıverilir. Gözaltı işlemleri tamamlandığında ise gözaltı süresinin dolması beklenmeden ilgili Cumhuriyet başsavcılığına derhâl sevk edilir (Yakalama, Gözaltına Alma ve İfade Alma Yönetmeliği m.17). Kanundaki üst sınır, her şüphelinin mutlaka son dakikaya kadar tutulmasını emretmez. Sürenin tamamının kullanılması, tek başına işlemin gerekli olduğunu göstermez.

CMK m.91/1: 24 saat nasıl hesaplanır?

Genel gözaltı süresi, yakalama anından itibaren başlar. Savcının gözaltı talimatını verdiği saat, karakola varış saati veya nezarethane defterine kayıt zamanı başlangıcı ileriye taşımaz. Yakalama tutanağı ile fiilî yakalama zamanı arasında fark iddiası varsa, bu fark somut kayıtlarla açıklanmalıdır.

Örneğin salı saat 09.30’da yakalanan kişi bakımından, genel 24 saatlik sürenin sonu çarşamba saat 09.30’dur. Bu yalnız temel sürenin hesabını gösterir. Kanuni bir uzatma, özel hüküm veya gerçekten zorunlu sevk süresi varsa bunlar ayrıca ve kendi şartlarıyla incelenir. “Ertesi gün içinde” şeklinde gün sonuna kadar uzayan belirsiz bir süre kullanılmaz.

Kanun, yakalama yerine en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilmek için zorunlu süreyi genel 24 saatin dışında tutar; bu süre en çok 12 saattir. Burada 12 saat, her gözaltına otomatik eklenen serbest bekletme süresi değildir. Sevkin gerektirdiği gerçek süre ve güzergâh değerlendirilir. Aynı il içinde kısa bir sevk yapılacak diye her dosyada 36 saatlik standart gözaltı bulunduğu söylenemez.

Hafta sonu veya resmî tatil, gözaltı süresini ilk iş gününe kadar kendiliğinden uzatmaz. Özgürlüğü sınırlayan bu süreler saat üzerinden izlenir ve nöbetçi adli birimler aracılığıyla işlemler yürütülür. Adli tatildeki bazı kanun yolu sürelerine ilişkin kurallar, gözaltına doğrudan uygulanmaz.

Hâkim veya mahkemenin verdiği yakalama emrinin infazında CMK m.94’teki 24 saat ve görüntülü sorgu düzenlemesi ayrıca incelenir. CMK m.91’deki gözaltı, m.94’teki emre bağlı yakalama ve m.146’daki zorla getirme sürelerini üst üste ekleyerek yeni bir genel süre oluşturmak doğru değildir.

Toplu suçlarda gözaltı dört güne nasıl ulaşır?

CMK m.2/1-k, toplu suçu üç veya daha fazla kişi tarafından işlenen suç olarak tanımlar; aralarında iştirak iradesi bulunması tanımın zorunlu şartı değildir. Bununla birlikte bir soruşturmada çok sayıda kişinin adının geçmesi, her işlem bakımından uzatmanın gerekçesiz uygulanmasını haklı kılmaz. Somut suç ve soruşturma koşulları gösterilmelidir.

CMK m.91/3, toplu suçlarda delillerin toplanmasındaki güçlük veya şüpheli sayısının çokluğu nedeniyle savcının yazılı uzatma emri vermesine izin verir. Her uzatma en çok bir gün, uzatmaların toplamı ise en çok üç gündür. Genel bir günlük süreyle birlikte dört günlük üst sınıra ulaşılır. “Toplu suç” denilerek ilk anda gerekçesiz tek parça dört günlük gözaltı uygulanması, bu kademeli düzenlemeyle aynı değildir.

Uzatma emri gözaltındaki kişiye derhâl tebliğ edilir. Dosyada her kararın tarihi, saati, süresi ve gerekçesi kontrol edilmelidir. Birinci uzatma için ileri sürülen araştırma tamamlanmışsa, sonraki uzatmanın gereği de mevcut duruma göre değerlendirilir. Aynı cümleyi tekrarlamak, somut zorunluluğun açıklanmasının yerine geçmez.

CMK m.91/4: Kolluk amirinin yetkisi genel kural değildir

CMK m.91/4, suçüstü hâlleriyle ve maddede sayılan suçlarla sınırlı özel bir düzenlemedir. Mülki amirlerce belirlenen kolluk amirleri, bu kapsamda 24 saate kadar; kanunda belirtilen toplumsal olaylar sırasında ve toplu işlenen suçlarda 48 saate kadar gözaltı kararı verir. Her kolluk görevlisi, her suç bakımından bu yetkiye sahip değildir.

Kanunun kapsamına, belirtilen koşullarla kasten öldürme, yaralama, cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, hırsızlık, yağma ve uyuşturucu ticareti gibi suçlar ile fıkrada ayrıca gösterilen diğer suç grupları girer. Suçun listede bulunması tek başına yeterli değildir; suçüstü ve yetkili amir koşulları da birlikte aranır.

Gözaltı nedeni ortadan kalkınca veya işlemler tamamlanınca derhâl; her durumda kanuni sürenin sonunda savcıya bilgi verilir ve talimatına göre hareket edilir. Bu özel rejimde kişi en geç 48 saat, toplu suçlarda dört gün içinde hâkim önüne çıkarılır. Kolluk kararındaki süreye savcılık için baştan yeni bir dört gün eklenmesi şeklinde sınırsız bir süre hesabı yapılmaz.

Başvuruda, kararın m.91’in hangi fıkrasına dayandığı özellikle belirtilmelidir. Genel savcılık gözaltısı ile suçüstüne ilişkin özel kolluk yetkisini aynı başlık altında eritmek, hem süre hem karar yetkisi yönünden hata yaratır.

Yakınlar ne zaman bilgilendirilir?

CMK m.95/1, kişinin yakalanması, gözaltına alınması ve gözaltı süresinin uzatılması hâllerinde savcının emriyle bir yakınına veya belirlediği kişiye gecikmeksizin haber verilmesini düzenler. Bildirim yalnız ilk yakalamaya özgü değildir; uzatma da ayrı bilgilendirme nedenidir. Kime, ne zaman ve hangi yolla haber verildiği kayıtlardan anlaşılmalıdır.

Bu bildirim hakkı, aile üyelerinin soruşturma dosyasındaki bütün belgeleri doğrudan ve sınırsız olarak alma hakkıyla aynı değildir. Kişinin nerede tutulduğunun ve işlemin durumunun öğrenilmesiyle, müdafiin dosya inceleme yetkisi ayrılır. Yakınların hangi bilgiye ihtiyaç duyduğu açıkça belirtilmeli; dosya gizliliği bütün bildirimlerin yok sayılması için gerekçe yapılmamalıdır.

Yakalanan veya gözaltındaki kişi yabancıysa, yazılı olarak karşı çıkmaması koşuluyla vatandaşı olduğu devletin konsolosluğuna bildirim yapılır. CMK m.95/2’deki bu koşul gözden kaçırılmamalıdır. Konsolosluk bildirimi, kişinin müdafi ve gerektiğinde tercüman yardımının yerine geçmez.

Müdafi, susma hakkı ve sağlık ihtiyacının kaydı

CMK m.90/4 gereğince yakalanan kişiye kanuni hakları derhâl bildirilir. İfade alınırken m.147 uygulanır: Suç isnadı anlatılır, müdafi yardımından yararlanma ve isnat hakkında açıklama yapmama hakkı bildirilir. Kimlik bilgilerinin doğru verilmesi yükümlülüğü, olay hakkında mutlaka beyanda bulunma zorunluluğu değildir.

Müdafiyle görüşmede CMK m.154’teki gizlilik güvencesi esas alınır. Kanunun belirli suçlarda hâkim kararıyla tanıdığı istisnai görüşme kısıtlaması ayrıca değerlendirilir; bu süre içinde ifade alınamaz. “Gözaltındaki herkes ilk 24 saat avukatla görüşemez” biçiminde bir genel kural yoktur.

Çocuklar ve CMK m.150’de sayılan diğer zorunlu müdafilik hâllerinde avukat yardımı kişinin isteğine bırakılmaz. Gözaltı sonunda sulh ceza hâkimi önünde yapılan sorguda da m.91/7 gereğince müdafi hazır bulunur. Yakının yanında bulunması veya telefonla aileye haber verilmesi, savunma için gereken avukat yardımını karşılamaz.

Sağlık şikâyeti, düzenli ilaç kullanımı veya mevcut yaralanma varsa bunlar sağlık değerlendirmesi talebiyle birlikte kayda geçirilmelidir. CMK m.99, sağlık kontrolü ve gözaltı kayıtlarının usulünü yönetmelik düzenlemesine bağlar; m.92 ise gözaltı koşullarının savcılıkça denetimini öngörür. Sağlık raporunun zamanı ile yakalama, nakil ve ifade saatleri karşılaştırılır. Kişinin tıbbi ihtiyacı, suçlama hakkında konuşmaya zorlamak için kullanılamaz.

CMK m.148’deki yasak yöntemlerle alınan beyan, sonradan rıza gösterilse dahi delil olarak kullanılamaz. İhlal ileri sürülüyorsa yer, zaman, işlem ve mevcut kayıtlar belirtilerek denetim istenir; yalnız soyut bir kötü muamele cümlesiyle yetinilmez.

Gözaltına karşı kim, nasıl başvurur?

CMK m.91/5 uyarınca yakalanan kişi, müdafii, kanuni temsilcisi, eşi veya birinci ve ikinci derecede kan hısımları sulh ceza hâkimine başvurur. Başvurunun amacı, yakalama, gözaltı veya uzatma işleminin hukuka uygunluğunun derhâl denetlenmesidir. Bu özel yol, bütün hâkim kararlarına ilişkin genel iki haftalık itiraz süresiyle karıştırılmaz; özgürlük kısıtlaması devam ederken gecikmeden kullanılır.

Hâkim, evrak üzerinden inceleme yaparak derhâl ve en geç 24 saat dolmadan karar verir. Buradaki 24 saat, gözaltındaki kişinin başvuru yapmak için beklemesi gereken bir süre değildir. İnceleme sonucunda başvuru reddedilir veya kişinin soruşturma evrakıyla birlikte derhâl Cumhuriyet savcılığında hazır bulundurulmasına karar verilir.

Dilekçede kimlik ve dosya bilgisi yanında yakalama saati, tutulduğu birim, karar ve uzatma tarihleri yazılır. Tedbirin neden gereksiz olduğu, somut delil bağlantısındaki eksiklik veya sürenin nasıl aşıldığı ayrı ayrı açıklanır. İstenen sonuç, hangi işlemin denetlenmesine yönelik olduğu anlaşılacak biçimde belirtilir.

Yakalanma nedenini oluşturan eylem hakkında savunma yapmak ile tutulmanın hukuka aykırılığını göstermek farklıdır. Örneğin olayla bağlantısı olmadığı iddiası delillerle; gözaltının gereksiz uzatıldığı iddiası ise işlem ve zaman kayıtlarıyla desteklenir. İki talep aynı dilekçede yer alsa da dayanakları ayrılmalıdır.

Yakalama tutanağı ve nezarethane kayıtları

CMK m.97’ye göre tutanakta yakalama nedeni, koşulları, yer ve zaman, işlemi yapanlar ve hakların anlatıldığı açıkça gösterilir. Gözaltı süresini değerlendirmek için ilk incelenecek belgeler bunlardır. Bir banka dekontu veya telefon incelemesi suçun esasına ilişkin delil olsa da yakalama saatini gösteren resmî kaydın yerine geçmez.

CMK m.92 kapsamında savcılar nezarethaneleri, ifade odalarını, kişilerin durumlarını, gözaltı neden ve sürelerini ve ilgili bütün kayıtları denetler. Denetim sonucu Nezarethaneye Alınanlar Defterine kaydedilir. Başvuruda belirli kayıtların getirtilmesi isteniyorsa hangi zaman aralığının ve hangi uyuşmazlığın aydınlatılacağı açıklanmalıdır.

CMK m.93, nakilde kelepçe kullanılmasını kaçma veya kişinin kendisi ya da başkalarının hayat ve beden bütünlüğü bakımından tehlike oluşturduğuna ilişkin belirtilere bağlar. Kelepçeyi her yakalamanın kaçınılmaz ve gerekçesiz sonucu gibi sunmak doğru değildir. Somut uygulama, kişiye ve işleme özgü koşullarla değerlendirilir.

Süre dolunca ne olur, aynı fiil için yeniden yakalama yapılır mı?

Gözaltındaki kişi bırakılmazsa, en geç kanuni süreler sonunda sulh ceza hâkimi önüne çıkarılarak sorgulanır. Tutuklama istenmişse m.100–101 koşulları ayrıca incelenir; adli kontrol için m.109 ve devamı uygulanır. Gözaltı süresinin dolması, soruşturmanın mutlaka takipsizlikle sonuçlanacağı anlamına gelmez.

CMK m.91/6, süre dolması veya sulh ceza hâkimi kararı üzerine serbest bırakılan kişinin aynı nedenle yeniden yakalanmasına sınırlama getirir. Aynı fiil hakkında yeni ve yeterli delil bulunması ve savcının kararı gerekir. Kişiyi bırakıp hemen aynı gerekçeyle yeniden yakalayarak önceki süreyi sıfırlamak bu düzenlemenin yerine geçmez.

Başka bir fiile veya başka bir dosyaya ilişkin karar varsa durum ayrıca değerlendirilir. Bir dosyada serbest bırakılmış olmak, bütün farklı dosyalardaki işlemlerin sona erdiği anlamına gelmez. Hangi fiil ve kararın söz konusu olduğu belgelerden anlaşılmalıdır.

İstanbul’da yakınların hazırlayacağı temel bilgiler

Önce kişinin kimliği, bilinen yakalama yeri ve saati, götürüldüğü birim ve varsa soruşturma numarası belirlenir. Sağlık ihtiyacı veya çocukluk gibi acil güvence gerektiren bilgiler ilgili makama aktarılır. Sosyal medyadaki doğrulanmamış bir paylaşım yerine resmî işlem kayıtları üzerinden ilerlenir.

İstanbul, İstanbul Anadolu, Bakırköy veya diğer yetkili adli birimdeki dosya numarası doğru kullanılmalıdır. Kişinin tutulduğu kolluk birimi ile soruşturmayı yürüten başsavcılık aynı adla anılmayabilir. İlgili süreçler için ifade alma usulü, zorunlu müdafilik, yakalama emri ve tutuklama kararına itiraz ayrı başlıklarda ele alınmıştır.

Kanuni dayanaklar ve resmî kaynak

Başlıca dayanaklar CMK m.2/1-k, 90–99, 100–101, 147–150, 153–154’tür. Gözaltı süresi ve başvuru hakkı için Adalet Bakanlığının yayımladığı 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu resmî metni esas alınmıştır. İçerik denetimi: 8 Eylül 2026. Somut hesapta yakalamanın gerçek zamanı, kararın dayandığı fıkra, uzatma emirleri ve sevk kayıtları birlikte incelenmelidir.