İstanbul’da İş Makinesi İhracatı: İTO İlişik Kesme ve TPS 1057
İTO’da tescilli bir iş makinesinin yurt dışına satılması nedeniyle sicilden düşülmesi, 1057 kodlu TPS–TOBB İş Makineleri İlişik Kesme Belgesi başvurusuyla yürütülür. İstanbul Ticaret Odasının başvuru listesi; ihracat faturası aslı, tescil belgesi, dilekçe, Tek Pencere Sistemi başvurusunun ekran görüntüsü ve temsil durumuna uygun yetki belgesini içerir. Satış faturası, başvuru kaydı ve onaylanmış ilişik kesme belgesi farklı aşamalardır. Yalnız başvurunun oluşturulması, onayın verildiğini göstermez.
Kısa ve net cevap
Gümrükler Genel Müdürlüğünün 2020/12 sayılı Genelgesine göre 23 haneli elektronik belge, ilgili odanın incelemesi ve onayından sonra üretilir. Belge numarası ve ilgili satırı gümrük beyannamesinde kullanılır. Tescile tabi kullanılmış makinede sistemde kayıt bulunmadığını gösteren yazı, ilişik kesme belgesi değildir.
| Aşama | Kontrol |
|---|---|
| Sicil | Makinenin kayıtlı olduğu oda, malik ve kısıtlamalar. |
| Başvuru | İTO evraklarıyla TPS 1057 talebinin eşleştirilmesi. |
| Onay | 23 haneli elektronik belge ve doğru belge satırı. |
| Çıkış | Onaylı belge, beyanname ve gerçekten sevk edilen makinenin aynı olması. |
Hangi iş makinesi için İstanbul Ticaret Odasına başvurulur?
2918 sayılı Kanun m.3, iş makinesini kullanım amacı ve teknik niteliği üzerinden tanımlar. Yol yapımı, sanayi, bayındırlık ve diğer hizmetler için uygun ekipmanla donatılan bu araçlar, karayolunda insan, hayvan veya yük taşımaya yönelik araçlarla aynı tanımda değildir. Bir fabrikanın içindeki her üretim tezgâhı ve ihracata konu her makine bu tescil rejimine girmez. Eşyanın ticari adıyla birlikte teknik kimliği incelenir.
Kanunun m.22/c hükmü tescil yetkisini ayırır. Kamu kuruluşlarının makineleri kendi kuruluşlarında; özel kişilerin tarımda kullandığı makineler ziraat odalarında; tarım dışındaki iş makineleri ise ilgili ticaret, sanayi veya ticaret ve sanayi odasında tescil edilir. İTO’nun bu hizmeti kendi kayıtlarında firma adına tescilli makinenin ihracat nedeniyle düşümüne ilişkindir. İstanbul’daki limandan çıkış yapmak, başka odadaki sicili kendiliğinden İTO’ya taşımaz.
Makinenin kullanıcısı, kiracısı, operatörü ve kayıtlı maliki her zaman aynı kişi değildir. Dosya, kayıtlı malik ve onun adına işlem yapmaya yetkili kişi üzerinden hazırlanmalıdır. Ticaret unvanı, vergi numarası ve temsil bilgileri mevcut sicille karşılaştırılır. Sicilde başka firma görünürken yalnız ihracat faturasında yeni unvan kullanılması, aradaki satış veya şirket değişikliğini açıklamaz. Önce bu değişikliğin dayanak belgeleri belirlenir.
Tescilsiz ikinci el makinede “kaydı yoktur” yazısı yeterli mi?
2020/16 sayılı Genelge, tescile tabi ikinci el veya kullanılmış iş makinelerinin ihracatında usulüne uygun tescil ve ilgili kaydın kapatıldığını gösteren belge arar. İş Makineleri Bilgi Sisteminde kayıt bulunmadığını bildiren yazı yalnız sistemdeki kayıt eksikliğini gösterir. Mülkiyetin tartışmasız olduğunu, kısıtlamaların kaldırıldığını veya ihracat düşümünün tamamlandığını kanıtlamaz. Bu yazı ilişik kesme yahut kapatma belgesi yerine kullanılamaz.
2918 sayılı Kanun m.19/c, araç ticareti yapanların ithalat, ihracat, depolama, teşhir ve satış amacıyla geçici olarak ellerinde bulundurdukları araçlar için istisna düzenler. Genelge, bu istisnanın satışa aracılık eden malik bakımından yorumlanmasını açıklarken kullanılmış makinenin tescil geçmişinin atlanmasına izin vermez. İşletmede kullanılmış makinenin ihracattan önce ticaret firmasına geçmesi, önceki kayıt eksikliğini kendiliğinden gidermez.
İTO’nun iş makinesi açıklaması, yalnız fatura ile alınmış ve hiç tescil edilmemiş ikinci el makinede mahkemeden sahiplik belgesi alınmasını belirtmektedir. Bu özel belge sorunu ihracat onayından önce değerlendirilir. Faturası veya sahiplik belgesi eksik iş makinesinin tescili rehberi, edinim zinciri ve mahkeme yolunu ayrıca açıklar. İhracat faturası düzenlemek, eski edinim belgelerinin eksikliğini ortadan kaldırmaz.
İTO ilişik kesme dosyası nasıl hazırlanır?
İTO’nun resmî hizmet listesi, başvurunun fiziksel belgeleriyle elektronik talebinin birlikte hazırlanmasını gerektirir. Dilekçe ihracat nedeniyle ilişik kesme istemini; fatura satıcıyı, yabancı alıcıyı ve malı; tescil belgesi kayıtlı maliki ve makineyi gösterir. TPS görüntüsü elektronik talebi dosyaya bağlar. Temsil belgesi ise işlemi kimin yürüteceğini açıklar. Bu belgeler aynı makine ve aynı ihracat işlemi üzerinde birleşmelidir.
İTO listesinde ihracat faturası için asıl belge ifadesi kullanılır. Başka bir odanın proforma faturayı kabul eden açıklaması, İstanbul başvurusunda aynı kabulün bulunduğunu göstermez. Elektronik faturanın ibraz yöntemi ile belgenin hukuken fatura niteliği ayrı konulardır. Proforma belge kesin ihracat faturası olarak sunulmamalıdır. Başvuru gününde kullanılan belgenin listede istenen türü karşıladığı, işlem birimiyle ve mevcut evrakla netleştirilir.
İTO’nun yayımladığı ilişik kesme dilekçesi, makinenin tescil plakasıyla firma ve temsil bilgilerini ilişkilendirir. Başvuruda hangi makinenin yurt dışına satıldığı açıkça yazılmalıdır. Çok makineli işletmede yalnız marka ve model belirtmek yeterli ayırt edicilik sağlamaz. Ek listedeki her araç için tescil, fatura ve elektronik başvuru bilgisi ayrı eşleştirilir. Bir aracın belgesi başka aracın satırına eklenmez.
TPS başvurusu nasıl onaylanmış belgeye dönüşür?
2020/12 sayılı Genelgenin 1–3 numaralı hükümleri işlem sırasını belirler. Yükümlünün e-Devlet üzerinden yaptığı TPS başvurusu, entegre TOBB İş Makineleri Bilgi Sistemine iletilir. Eksikliği veya hatası bulunmayan başvuru incelemeye kabul edilir. Eksiklik tespit edilmişse yükümlü bunu giderir. Kabul edilen başvuru uygun bulunup ilgili oda tarafından onaylandığında sistem 23 haneli elektronik belge üretir.
Başvuru ekran görüntüsü talebin yapıldığını gösteren kayıttır; oda onayının ve üretilmiş belgenin yerine geçmez. Dosyayı takip eden kişi, talebin oluşturulması, incelemeye kabul edilmesi ve onaylanması aşamalarını ayrı kaydetmelidir. Gümrük işlemini yürüten kişiye yalnız başvuru numarası aktarılması, henüz oluşmamış belgeyi tamamlanmış gibi kullanma sonucunu doğurmamalıdır. Başvurudaki hata bildirimi ve verilen cevap da aynı kayıt zincirinde saklanır.
Genelge kendiliğinden onay süresi öngörmez. Talebin sisteme gönderilmesi veya ek evrakın yüklenmesi, belirli gün sonunda otomatik kabul anlamına gelmez. Sevk planında oda aşamasının bittiği, onay kaydı üzerinden belirlenir. Taşıyıcıya verilen teslim tarihi ile kurumun işlem aşaması birbirine karıştırılmamalıdır. Bu ayrım, yeni bir hukuki süre yaratmaz; gerekli onayın gerçekten oluştuğunu doğrular. İşletmenin kendi takvimi idarenin kabul kaydı değildir.
23 haneli belge beyannamede nerede kullanılır?
Genelgenin 4. hükmü, elektronik belge numarası ve ilgili belge satırının gümrük beyannamesinin 44 numaralı kutusundaki belge referans numarası ve belge tarihi alanlarında beyanını düzenler. 1057 belgenin tür kodudur; üretilen 23 haneli numara somut onaylı belgeyi tanımlar. Bunlar aynı veri değildir. Birden çok makine bulunan dosyada belge satırının hangi makineyle ilgili olduğu da kontrol edilir.
Genelgenin 5. hükmüne göre elektronik belge bilgileri beyan edildiğinden, beyannamenin ekinde ayrıca kâğıt ortamında ıslak imzalı ilişik kesme belgesi aranmaz. Bu kolaylık, İTO’nun başvuruda istediği fatura veya tescil belgesini kaldırmaz. Oda dosyasındaki dayanak evrakla gümrükte kullanılan onaylı belge farklı işleve sahiptir. Elektronik başvuru yapılması, aşağıdaki kayıtların incelenmeden kabul edileceği anlamına gelmez.
Dosya arşivinde başvuru numarasıyla onaylı belge numarası için ayrı alan tutulması yararlıdır. Onaylı numara gümrük müşavirine aktarılırken ilgili makinenin plakası ve teknik kimliği de eşleştirilir. Bir mesajdaki uzun rakam dizisinin neye ait olduğu belirsiz bırakılmamalıdır. Ekran görüntüsündeki örnek numara veya kılavuzdaki gösterim, gerçek işlem numarası yerine kullanılmaz. Sonradan kontrol yapan kişi, numaranın kaynağına dosyadan ulaşabilmelidir.
Fatura, tescil ve beyannamedeki makine nasıl eşleştirilir?
Aynı modelden birkaç makine bulunuyorsa yalnız marka ve model üzerinden belge kontrolü yapılmamalıdır. Tescil plakası, seri veya şasi bilgisi, makine cinsi ve ihracat evrakı birlikte okunur. Amaç ek bir resmî belge şartı üretmek değil, onaylanan kaydın hangi somut araca ait olduğunu açıklamaktır. Faturadaki kısa mal tanımıyla tescil belgesindeki teknik kimliğin bağlantısı gösterilir. Açıklanamayan farklılık sevkten önce araştırılmalıdır.
Belgeyi başka bir çalışan veya danışmanın hazırlaması, işletmenin makine kimliğini kontrol etmesini gereksiz kılmaz. Oda kaydı, TPS talebi, onaylı belge ve sevk talimatı aynı eşyaya ilişkin olmalıdır. Nakliyeciye verilen tanım da bu eşleştirmeye dahil edilir. Seri numarası okunamıyorsa rastgele bir numara yazılmaz; mevcut teknik belgeler ve yetkili kayıtlar üzerinden durum açıklığa kavuşturulur. Eksiklik, gerçek dışı bir kesinlik beyanıyla kapatılmamalıdır.
Hata ortaya çıktığında hangi aşamada doğduğu belirlenir. Oda sicilindeki yanlışlık, elektronik başvurunun yanlış satırı veya gümrük beyannamesindeki veri aynı işlem değildir. İlgili kaydın yetkili kurumuna başvurularak doğru düzeltme usulü izlenir. Başka makinenin belgesini kullanıp daha sonra numarayı değiştirmek, güvenilir bir dosya hazırlama yöntemi oluşturmaz. İlk talep ve düzeltme yazışmaları saklanarak belge değişikliğinin nedeni izlenebilir tutulur.
Haciz, rehin ve sefer görev kaydı neden ayrıca incelenir?
2020/16 sayılı Genelge, tescil ve kapatma belgesi aranmasının gerekçeleri arasında haciz, ihtiyati tedbir ve rehin kayıtlarını açıkça sayar. Çalıntı veya hurda geçmişi ve şasi bilgilerinin doğruluğu da kontrolün konusudur. Yurt dışına satış yapılması bu kayıtları hükümsüz kılmaz. İhracat faturası, yetkili makamın kaldırma kararının veya gerekli fek belgesinin yerine geçmez.
Sefer görevli makinede ilgili kayıt ve bildirimler ayrıca değerlendirilir. Sefer görev emirli iş makinesinin devri rehberi, bu kaydın satışla ilişkisini açıklar. İlişik kesme istemi farklı kurumlardaki bütün kayıtları kendiliğinden temizleyen bir başvuru değildir. Bir kaydın kaldırılması, başka dosyadaki haczin veya tedbirin de kalktığını göstermez. Her engel dayanağıyla birlikte ayrı izlenir.
Hurdaya ayırma da ihracat amacıyla kapatmadan farklıdır. Çalışan makinenin yurt dışına satılması ile hurda statüsüne geçirilmesi aynı kayıt sonucuna sahip değildir. İş makinesini hurdaya ayırma ve yeniden tescil yasağı rehberi kalıcı sonuçları açıklar. Geçici olarak yabancı şantiyeye gönderilip geri getirilecek makine için de satış nedeniyle kalıcı düşüm süreci otomatik uygulanmaz; işlemin amacı baştan belirlenir.
İşlem sonunda hangi belgeler birlikte doğrulanır?
Oda onayı, elektronik belgenin üretilmesi ve makinenin fiilen yurt dışına çıkarılması ayrı sonuçlardır. Dosyada onaylı belgenin bulunması, nakliyenin gerçekleştiğini tek başına kanıtlamaz. Sevkiyat iptal olmuşsa veya makine değişmişse mevcut belge ilgisiz başka yük için kullanılmamalıdır. Başvuru ile fiilî teslim arasındaki değişiklik, oda ve gümrük işlemlerinin kendi usulleri içinde ele alınır. Kayıttan düşülen makineyle sevk edilen eşya aynı olmalıdır.
Arşivde dilekçe, fatura, tescil belgesi, yetki belgesi, elektronik talep, hata veya tamamlama yazışması, onaylı e-belge ve ilgili gümrük kaydı birlikte tutulur. Yalnız sonuç ekranının fotoğrafını saklamak, sürecin bütününü açıklamaz. Şirket içinde dosyayı başka kişi devralırsa en son onaylı belge ve bekleyen işlem açıkça gösterilir. Aynı belgeye ait eski ve güncel sürümler açıklamasız biçimde birbirinin yerine kullanılmaz.
Sık sorulan sorular
İş makinesi İstanbul’dan çıkacaksa belgeyi mutlaka İTO mu verir?
Hayır. Çıkış limanıyla tescili tutan kuruluş farklı ölçütlerdir. İTO hizmeti kendi kayıtlarındaki makinenin düşümüne ilişkindir. Başka odada kayıtlı makinenin İstanbul’dan sevk edilmesi sicilin otomatik olarak İTO’ya geçmesini sağlamaz. Önce mevcut tescil kuruluşu ve kayıt sahibi belirlenmelidir.
İhracat faturası tek başına ilişik kesme belgesi midir?
Değildir. Fatura satışın taraflarını ve malı gösterir. İTO diğer başvuru belgelerini de ister; TPS başvurusu oda incelemesi ve onayından geçer. Satışın yapılmasıyla sicil işleminin tamamlanması aynı aşama değildir. Fatura, 23 haneli onaylı elektronik belgenin yerine kullanılamaz.
TPS başvuru numarası ile 23 haneli belge numarası aynı mı?
Hayır. Başvuru numarası talep kaydını gösterir. 2020/12 sayılı Genelgeye göre 23 haneli belge, ilgili odanın uygun bulması ve onayından sonra oluşur. Gümrük beyannamesinde onaylı belgenin numarası ve ilgili satırı kullanılır. Eksik evrakla bekleyen başvuru, onaylanmış belge sayılamaz.
Beyannamede yalnız 1057 kodunu yazmak yeterli mi?
Yeterli değildir. 1057 belge türüdür; onaylı elektronik belgenin numarası ve ilgili satırı ayrıca belirlenir. Genelge, bilgilerin 44 numaralı kutudaki belge referansı ve tarih alanlarında beyanını düzenler. Numara ve satır, ihraç edilecek makineyle eşleştirilmelidir. Kılavuzdaki örnek numara gerçek işlemde kullanılmaz.
Elektronik işlemde İTO’ya dayanak evrak sunulmaz mı?
Sunulur. Gümrükte ayrıca ıslak imzalı ilişik kesme belgesi aranmaması, odanın başvuru belgelerinin kaldırılması değildir. Fatura, tescil ve temsil evrakı oda incelemesine ilişkindir. Onaylı elektronik belgenin gümrükte kullanılması farklı aşamadır. Elektronik talep, dayanak belgelerdeki eksikliği kendiliğinden gidermez.
Sistemde kaydı olmayan kullanılmış makine doğrudan ihraç edilir mi?
Tescile tabi ikinci el veya kullanılmış makinede kaydı yoktur yazısı yeterli değildir. 2020/16 sayılı Genelge usulüne uygun tescil ve kaydın kapatıldığını gösteren belgeyi arar. Kayıt bulunmaması makinenin hacizsiz veya sahibinin tartışmasız olduğunu kanıtlamaz. Sahiplik ve tescil eksiklikleri ayrıca çözülmelidir.
İhracat faturası banka rehnini kaldırır mı?
Kaldırmaz. Rehin, haciz ve tedbir kendi hukuki dayanağı ve kaldırma işlemiyle değerlendirilir. İhracat talebi bunların tamamını temizleyen bir başvuru değildir. Borcun ödendiği ileri sürülüyorsa ilgili kısıtlamanın sicildeki durumu da kontrol edilir. Bir engelin kalkması diğer kaydın da kalktığını göstermez.
Şirket çalışanı başvuruyu hangi sıfatla takip eder?
Başvuru sahibiyle çalışan veya danışmanın yetkisi ayrılır. İşlemi takip eden kişinin temsil belgesi, doğru firma ve doğru makineyle ilişkilendirilmelidir. Makineyi kullanmak veya faturasını hazırlamak tek başına malik adına her işlemi yapma yetkisi vermez. Kurumun belge listesine uygun yetki kaydı hazırlanır.
Yabancı şantiyeye geçici gönderim de kalıcı düşüm müdür?
Geçici kullanım amacıyla gönderim ve yurt dışına satış aynı işlem değildir. Buradaki İTO hizmeti satış ve ihracat nedeniyle mevcut kaydın düşümüne ilişkindir. Geri getirilecek makinede uygulanacak gümrük rejimi ve sicil işlemi ayrıca belirlenir. Yalnız sınır dışına taşınma kalıcı satışın kanıtı değildir.
Oda onayı makinenin gerçekten yurt dışına çıktığını gösterir mi?
Tek başına göstermez. Oda onayı sicil ve elektronik belge aşamasını açıklar; fiilî sevk ve gümrük çıkış kayıtları ayrıca doğrulanır. İptal edilen sevkiyat tamamlanmış gibi gösterilmemelidir. Onaylı belgeyle beyanname ve teslim edilen makinenin kimliği birlikte eşleştirilerek dosya kapatılır.
Resmî kaynaklar ve kontrol tarihi
İTO ilişik kesme hizmeti, Ticaret Bakanlığı 2020/12 sayılı Genelge, Bakanlığın 2020 genelgeleri listesi ve TOBB İş Makinelerinin Tescili ile İlgili Esaslar birlikte değerlendirilmiştir. Kaynak kontrol tarihi: 29 Ekim 2026. Belge ve işlem türü somut makinenin kayıtları üzerinden belirlenir.
İstanbul iletişim ve dosya incelemesi
Tescil belgesi, ihracat faturası, TPS kayıtları ve varsa kısıtlama yazıları birlikte hazırlanmalıdır. İstanbul iletişim ve randevu bilgilerine ulaşabilirsiniz. Bu metin belirli bir başvurunun sonucu veya ihracatın tamamlanma tarihi için garanti içermez.
Maslak Ahi Evran Caddesi, Polaris Plaza No:21, Kat:9, 34475 Sarıyer/İstanbulSorunuzu iletin
bakircipartners@gmail.com · +90 552 224 43 66 · WhatsApp
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
