İstanbul’da İş Makinesini Hurdaya Ayırma: Haciz, Rehin ve Yeniden Tescil Yasağı
Hurdaya ayrılan iş makinesi, daha sonra onarılsa veya yenilense bile yeniden tescil edilemez. TOBB İş Makinelerinin Tescili ile İlgili Esaslar m.16/3 bu sonucu açıkça düzenler. Bu nedenle İstanbul’da kullanılmayan bir makine için yapılan hurdaya ayırma başvurusu, geçici kayıt dondurma işlemi gibi görülmemelidir. Başvurudan önce mülkiyet, temsil yetkisi ve sicildeki haciz, rehin veya tedbir kayıtları incelenir. Aynı düzenlemenin m.16/1 hükmü, bu tür şerhlerin bulunmamasını hurdaya ayırma koşulu olarak arar.
İşletmenin makineyi kullanmama kararı, bakım amacıyla sökmesi, muhasebe kayıtlarında değerini azaltması ve oda sicilinde hurdaya ayırması ayrı işlemlerdir. Birinin yapılmış olması diğerlerinin de tamamlandığını göstermez. Bu rehber, İTO’daki mevcut iş makinesi kaydının hurdaya ayrılması sürecini ve belgenin sonraki hukuki işlevini açıklar. Hiç tescil edilmemiş makinenin ilk kaydı veya kayıp tescil kartının yenilenmesi bu yazının konusu değildir.
İTO işleminin kanuni dayanağı ve görev alanı
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.22/c, özel kişilere ait iş makinelerinin tescilinde kullanım alanına göre yetkili kuruluşları ayırır. Tarım dışında sanayi, bayındırlık ve diğer alanlarda kullanılan makineler için ilgili ticaret, sanayi veya ticaret ve sanayi odası esas alınır. Kamuya ait makineler ve tarım kesimindeki makineler aynı oda işlemine tabi değildir. İstanbul’daki bir şantiyede bulunmak, bütün makinelerin İTO siciline kayıtlı olduğu anlamına gelmez.
Başvuru hazırlığında önce mevcut tescil kuruluşu, kayıt sahibi ve makinenin kimliği belirlenir. TOBB Esasları m.16 hurdaya ayırmanın özel usulünü düzenler. Bu madde, bir kanun maddesi olarak değil, kanuni tescil düzeni içindeki oda uygulamasının esasları olarak okunmalıdır. İTO’nun resmî hizmet sayfası da hurdaya ayırma nedenini içeren ve işlemi açıkça talep eden dilekçeyi belirtmektedir.
Geçici kullanım dışı bırakma ile hurdaya ayırma aynı mı?
Makinenin belirli bir projede kullanılmaması veya uzun süre depoda bekletilmesi, kendiliğinden sicile hurda kaydı düşürmez. Şirketin iç kararı, makinenin fiziksel durumu ve tescil statüsü ayrı ayrı belirlenir. Tamir maliyetinin yüksek olması da tek başına oda tarafından hurdaya ayırma işlemi yapıldığını göstermez. Başvuru sahibi önce hedefini açıklamalıdır: Makine ileride tekrar kullanılacak mı, parçaları mı değerlendirilecek, yoksa yalnız mevcut tescil kartındaki hata mı giderilecek?
TOBB Esasları m.16/3 nedeniyle, yeniden kullanılmak üzere saklanan makine için hurdaya ayırma seçeneği “şimdilik kaydı kapatalım, sonra açarız” düşüncesiyle kullanılmamalıdır. Makinenin ekonomik durumu değişse veya daha ucuz onarım yolu bulunsa bile hurda statüsüne bağlı tescil yasağı ortadan kalkmaz. Bu sonuç, başvuru dilekçesinin imzalanmasından önce şirket içinde anlaşılmalıdır. Dilekçenin hazırlanmasını isteyen kişinin yalnız dosya kapatma talimatı vermesi, işlemin sonuçlarını değerlendirdiğini göstermeye yetmez.
Hangi sorun için hangi işlem araştırılmalıdır?
| İşletmedeki durum | İncelenecek işlem | Karıştırılmaması gereken sonuç |
|---|---|---|
| Tescil kartı kayboldu. | Mevcut kayıt üzerinden belge yenileme. | Makine hurdaya ayrılmış sayılmaz. |
| Makine başka kişiye satılıyor. | Satış ve devir koşulları. | Hurda dilekçesi satışın yerine geçmez. |
| Makine bir süre kullanılmayacak. | Mevcut tescil ve kullanım durumunun değerlendirilmesi. | Geçici bekleme, geri dönülebilir hurda kaydı değildir. |
| Makine kalıcı olarak hurda statüsüne geçirilecek. | TOBB Esasları m.16 başvurusu. | Sonradan onarım yeniden tescil hakkı doğurmaz. |
| Sicilde haciz veya rehin var. | Kısıtlamanın dayanağı ve kaldırılma işlemi. | Hurdaya ayırma, şerhi bertaraf etme yöntemi değildir. |
Bu ayrım, evrakın doğru başlık altında hazırlanmasını sağlar. Kayıp kart sorunu için İstanbul’da iş makinesi tescil belgesi yenileme rehberi ayrı usulü açıklamaktadır. Belgenin bulunmaması, sahibin hurda talebi konusunda daha geniş bir tasarruf yetkisine sahip olduğu anlamına gelmez. Kurumun önceki kayda ulaşması ve makineyi doğru kimlikle eşleştirmesi yine gereklidir.
Haciz, rehin veya tedbir kaydı neden işlemi engeller?
TOBB Esasları m.16/1, makinenin sicilinde haciz, rehin veya tedbir gibi şerh bulunmamasını şart koşar. Dolayısıyla başvuru, alacaklının hakkını veya mahkemece konulan korumayı makineyi hurda göstererek ortadan kaldırmak için kullanılamaz. Bir kısıtlama varsa önce bunun hangi dosya, karar veya işlemden kaynaklandığı belirlenir. Şirketin “borç artık yok” açıklaması ile sicildeki kaydın kaldırılmış olması aynı değildir.
Borcun ödendiğini gösteren dekont, kısıtlama kaldırma sürecinde önem taşıyabilir; ancak dekontun varlığı sicil kaydının kendiliğinden değiştiğini göstermez. Kaldırma işleminin yetkili merci ve ilgili kayıt üzerinden tamamlanıp tamamlanmadığı kontrol edilmelidir. Rehin alacaklısının yazısı, mahkeme tedbirine veya başka bir icra dosyasındaki hacze aynı sonucu otomatik olarak doğurmaz. Her şerh kendi dayanağıyla değerlendirilir. Birden fazla kayıt varsa sadece birinin kaldırılması bütün engellerin giderildiği anlamına gelmez.
Başvuru dosyasında kısıtlama bilgisi eski bir belgeye dayanıyorsa güncel durumun araştırılması gerekir. Tescil kartının yeni basılmış olması da malın sınırlamalardan arınmış olduğunu kanıtlamaz. Makinenin satışı veya hurda olarak değerlendirilmesi planlanıyorsa, eldeki kayıtların tarihi açıkça görülmelidir. Amaç işlemi engelleyen bilgiyi başvurudan çıkarmak değil, gerçek sicil durumunu ortaya koymaktır. Çelişki varsa ilgili belge ve kararlarla açıklama istenir.
Kiralık veya finansal kiralama konusu makineyi kim hurdaya ayırır?
M.16/1, sahibin, kanuni vekilin veya tüzel kişilikçe yetkilendirilen kişinin başvurusunu düzenler. Makineyi fiilen kullanan, bakım giderini ödeyen veya şantiyesinde bulunduran kişinin malik olduğu varsayılmaz. Kiralama ilişkisinde kullanma hakkı ile makinenin mülkiyeti ayrıdır. Başvuru sahibi, sicildeki kişiyle bağlantısını ve temsil yetkisini göstermelidir. Kullanıcı şirketin aldığı iç karar, başka şirkete ait makine üzerinde sınırsız tasarruf yetkisi oluşturmaz.
Finansal kiralamada da sözleşme, mülkiyetin kime ait olduğunu ve satın alma hakkının hangi aşamada bulunduğunu belirlemek için incelenir. Taksitlerin ödenmiş olması, somut sözleşme ve devir koşulları görülmeden mülkiyetin geçmiş sayılmasını gerektirmez. Finansal kiralamada kiracı değişikliği ve devir rehberi, kullanım ilişkisindeki değişiklikleri ayrıca açıklamaktadır. Hurdaya ayırma talebi, kiralama sözleşmesinin devri veya sona ermesi işlemi değildir.
Şirket adına dilekçe ve temsil belgeleri nasıl hazırlanır?
Tüzel kişi adına başvuruda güncel temsil kaydı esas alınır. Şirketin tek imzayla mı, birlikte imzayla mı temsil edildiği ve dilekçeyi imzalayan kişinin hangi sıfatla hareket ettiği belirlenir. Dosyayı teslim eden çalışan ile tasarruf kararını açıklayan temsilci aynı kişi olmak zorunda değildir; ancak her kişinin işlemin hangi bölümünde yetkili olduğu anlaşılmalıdır. Bir kişinin muhasebe işlerini yürütmesi, makinenin hurda statüsüne geçirilmesi için gereken temsil yetkisini kendiliğinden göstermez.
Şirket içinde ayrıca karar alınmışsa, bu karardaki makine bilgileriyle oda dilekçesi karşılaştırılır. Aynı marka ve modelden birkaç araç bulunan işletmede yalnız “eski kepçe” gibi tanımlar yeterli değildir. Tescil plakası, şasi bilgisi ve sicil sahibi açıkça yazılmalıdır. Her şirket türü için aynı organ kararının değişmez biçimde zorunlu olduğu iddia edilmemelidir; temsil, şirketin yapısına ve ilgili işlemin koşullarına göre incelenir. Kuruma sunulan belge, gerçekten verilen yetkiyi yansıtmalıdır.
İTO’ya hurdaya ayırma dilekçesinde ne yazılır?
İTO’nun resmî açıklamasındaki temel unsur, hurdaya ayırma sebebinin ve açık talebin birlikte yazılmasıdır. Dilekçede mevcut tescil bilgileri, makine sahibi, başvuranın sıfatı ve makinenin belirli kimliği gösterilir. Başvurunun hangi araca ait olduğunu anlaşılır kılmayan bir ifade, özellikle çok makineli işletmelerde yanlış kayıt üzerinde işlem riskini artırır. Birden fazla makine için işlem isteniyorsa her biri ayrı satır veya ek listeyle eşleştirilmelidir.
Talep sonucu, belgenin yenilenmesi veya oda üyeliğinin kapatılması gibi başka işlem ifadeleriyle karıştırılmamalıdır. Hurdaya ayırma isteniyorsa bu sonuç açıkça belirtilir. Dilekçe eklerindeki mevcut tescil belgesi ve temsil evrakı, ilgili makineyle ilişkilendirilir. Kart kayıpsa kayıp durumu doğru açıklanır; mevcut olmayan belge teslim edilmiş gibi gösterilmez. Belge eksikliğinin hangi yöntemle tamamlanacağı kurumun ilgili usulüne göre netleştirilir. Başvuru numarası ve teslim edilen evrakın listesi saklanır.
Başvuru nedeninin açıklanması, gerçekte gerçekleşmemiş bir hasar veya kaza anlatılmasını gerektirmez. Makinenin ekonomik veya fiziksel durumu konusunda bilinen olaylar yazılır. TOBB Esasları m.16/1’in muayenesiz işlem düzenlemesi, başvuranın gerçek dışı beyan sunabileceği anlamına gelmez. Aynı şekilde her dosyada mutlaka belirli bir eksper raporu gerektiği de bu maddeden çıkarılamaz. Dilekçe ve gerekli kayıtlar, işlemin hukuki koşullarını karşılayacak biçimde hazırlanır.
Muayene yapılmaması hangi kontrolleri ortadan kaldırmaz?
M.16/1’deki muayeneye tabi tutulmadan hurdaya ayırma hükmü teknik muayene bakımından bir usul belirler. Bu hüküm; başvuranın yetkisini, makine kimliğini veya haciz ve rehin kontrolünü ortadan kaldırmaz. Makine üzerinde tasarruf hakkı bulunmayan bir kişinin dilekçesi, yalnız teknik muayene aranmadığı gerekçesiyle yeterli sayılamaz. Kurumdaki kayıtla sunulan belgelerin farklı olması hâlinde uyuşmazlık açıklığa kavuşturulmalıdır.
Ayrıca oda sicilindeki işlem ile makinenin fiilen sökülmesi, taşınması veya atık olarak teslim edilmesi aynı faaliyet değildir. Tescil prosedüründe teknik muayene aranmaması, bu diğer faaliyetlerin bütün hukuki ve teknik koşullarını kaldırmaz. Bu yazı, söküm veya atık işleme için genel bir izin belgesi olarak kullanılamaz. İşletme, sicil başvurusunun sınırını bilmeli ve fiziksel tasarruf için gerekli işlemleri kendi kapsamları içinde değerlendirmelidir.
Tescil belgesi ve plaka hurdaya ayırmadan sonra ne olur?
TOBB Esasları m.16/2, tescil belgesinin üzerine hurdaya çıkarıldığı kaydının işlenerek sahibine geri verilmesini, varsa tescil plakalarının alınarak iptal edilmesini öngörür. Burada sahibine dönen belge, eski işlevi değişmeden devam eden bir kullanım belgesi değildir. Belgenin üzerinde yapılan işlem, makinenin sicil durumunu gösterir. Başvuru dilekçesinin verilmesiyle bu şerhin gerçekten işlendiği varsayılmamalı; sonuç belgesi kontrol edilmelidir.
Aynı Esasların m.15/5 hükmü, tescil silinse bile daha önce tahsis edilen plaka numarasının başka araca verilemeyeceğini düzenler. Bu nedenle hurdaya ayrılan makinenin plakası, işletmenin başka makinesinde kullanılacak bir boş numara hâline gelmez. Kart seri numarası, tescil plakası ve şasi kimliği farklı alanlardır. Plakanın fiziksel olarak elde bulunması, başka makinede kullanılmasına hukuki dayanak oluşturmaz. İşletme arşivinde iptal edilen ve geçerli kayıtlar karışmayacak şekilde ayrılmalıdır.
Şerhli tescil belgesi hurda satışında nasıl kullanılır?
TOBB Esasları m.12/c ve m.16/2, hurdaya çıkarıldığı işlenen tescil belgesinin hurda satışında sahiplik belgesi olarak kullanılmasını düzenler. Bu, belgenin tüm hukuki işlevinin yok olmadığı, fakat hangi işlemde kullanılabileceğinin değiştiği anlamına gelir. Hurda satışında alıcıya makinenin eski kartı, mevcut hurda durumunu gizleyecek biçimde sunulmamalıdır. Satılan şeyin sicildeki durumu, sözleşmenin ve teslim belgelerinin kapsamıyla tutarlı olmalıdır.
Çalışır ve yeniden tescile elverişli makine satışı ile hurda veya kullanılabilir parça satışı aynı taahhüt değildir. Alıcı, yalnız makinenin çalıştırıldığını görmekle sicil yasağının ortadan kalktığını kabul etmemelidir. Sözleşmede hangi gövde, motor veya parçanın verildiği açıkça gösterilmelidir. Olağan ikinci el devir işlemlerinin şekli için iş makinesinin noter satışı rehberi ayrı konuyu ele alır; o süreç hurda kaydının kaldırılması sonucunu doğurmaz.
Onarılan makine neden yeniden tescil edilemez?
M.16/3’ün düzenlediği yasak, makinenin sonradan fiziksel olarak çalışır hâle getirilmesiyle aşılmaz. Motorunun değiştirilmesi, boyanması veya önemli parçalarının yenilenmesi, aynı hurdaya ayrılmış makine için kendiliğinden yeni bir tescil hakkı doğurmaz. Bu nedenle satıcının “tamir edilince yeniden ruhsat alınır” açıklaması, resmî kayıt kontrolünün yerine geçmez. İşletme bu vaat üzerinden ödeme yapmadan önce makinenin sicil geçmişini ve sözleşmede üstlenilen sonucu değerlendirmelidir.
Madde, kullanılabilir motor ve diğer parçaların başka araçlarda kullanılabilmesini ayrıca kabul eder. Ancak bu istisna, hurdaya ayrılan makinenin bütün olarak yeniden tesciline izin verilmesi değildir. Bir parçanın başka araçta kullanılması hâlinde o aracın tabi olduğu teknik değişiklik ve uygunluk işlemleri ayrıca değerlendirilir. Eski makinenin kimliğini başka bir kayıt gibi göstererek yasağın çevresinden dolaşılması hukuki bir çözüm değildir. Parça, kimlik ve tescil bilgileri doğru biçimde belgelendirilmelidir.
Yanlış makine için hurda işlemi yapıldığı ileri sürülürse
Gerçekte işlem başka makineye yönelikken yanlış sicile kayıt işlendiği iddiası, sonradan fikir değiştirmekten ayrılır. Böyle bir dosyada dilekçe, ek makine listesi, temsil belgesi, kurumun işlem cevabı ve eski sicil kayıtları birlikte karşılaştırılır. İddia edilen hata hangi numara veya belgede oluşmuşsa somutlaştırılır. Hukuka aykırı veya maddi hatalı işlemin düzeltilmesini istemekle, usulüne uygun hurdaya ayrılan makineyi yeniden kullanma isteği aynı hukuki sebep değildir.
Bu ayrım, her yanlışlık iddiasının otomatik olarak kabul edileceği anlamına gelmez. Başvurunun içeriği, işlemin dayanağı ve ilgili süreler incelenir. Makineye yeni boya veya yeni parça takıldığına ilişkin belge, yanlış sicil üzerinde işlem yapıldığını tek başına kanıtlamaz. Dosyanın kanıtları korunmalı; eski kart, dilekçe veya elektronik kayıt üzerinde sonradan değişiklik yapılmamalıdır. Talep, gerçekleşen maddi olayı gösteren belgelerle kurulmalıdır.
İşlemin tamamlandığı nasıl doğrulanır?
Son kontrolde başvurunun kabul kaydı değil, hurda şerhinin işlendiği sonuç ve ilgili makine kimliği görülür. Tescil belgesi, plaka teslimi veya iptal bilgisi ve kurum cevabı aynı dosyada tutulur. Makine satılmışsa satışta kullanılan sahiplik belgesi ve teslim kayıtları da eklenir. Şirketin muhasebe işlemleriyle oda sicili arasında fark varsa her biri kendi yetkili işlem yolu üzerinden tamamlanır. Bir kayıt sistemindeki değişiklik, diğerinin de otomatik düzeldiği kabul edilerek bırakılmaz.
Ücret bakımından başvuru günündeki İTO tarifesi kontrol edilir; başka odanın veya geçmiş yılın tutarı kullanılmaz. 5174 sayılı Kanun m.26 ve oda belge ücretleri rehberi genel çerçeveyi açıklar. Ödeme, işlemin olumlu sonuçlandığını veya kısıtlama kontrolünün tamamlandığını tek başına göstermez. Dosya, sonuç belgesi ve sicildeki durum birlikte doğrulanarak kapatılmalıdır.
Sık sorulan sorular
1. İş makinesi hurdaya ayrıldıktan sonra yeniden tescil edilebilir mi?
TOBB Esasları m.16/3 uyarınca hayır. Makine onarılarak veya yenilenerek çalışır hâle getirilse bile yeniden tescil edilemez. Kullanılabilir parçaların başka araçta değerlendirilmesi bu yasaktan farklıdır.
2. İTO’ya başvuruda hurdaya ayırma nedeni yazılmalı mı?
İTO’nun resmî açıklaması, hurdaya ayırma nedenini de içeren bir dilekçe ister. Makinenin kimliği, başvuranın sıfatı ve talep edilen işlem açıkça belirtilmelidir.
3. Üzerinde haciz bulunan makine hurdaya ayrılabilir mi?
M.16/1, haciz, rehin veya tedbir gibi şerhlerin bulunmamasını şart koşar. Kısıtlamanın dayanağı ve kaldırılma durumu önce değerlendirilir. Hurda talebi bu kayıtları bertaraf etme yöntemi değildir.
4. Borcu ödediğimi söylemem rehin kaydını kaldırır mı?
Ödeme beyanı ile sicildeki kısıtlamanın kaldırılması farklıdır. İlgili şerhin yetkili işlemle kaldırılıp kaldırılmadığı kontrol edilmelidir. Bir kaydın kaldırılması diğer haciz veya tedbirleri otomatik kaldırmaz.
5. Kiracı şirket makineyi kendi adına hurdaya ayırabilir mi?
Kullanım hakkı tek başına malik veya temsilci yetkisi vermez. Sicildeki sahip, sözleşme ve geçerli yetki belgeleri incelenir. Başvuru m.16/1’de belirtilen yetkili kişi üzerinden yapılmalıdır.
6. Hurdaya ayırmada teknik muayene zorunlu mu?
M.16/1 muayeneye tabi tutulmadan işlem yapılmasını düzenler. Bu hüküm, makinenin kimliğinin, başvuranın yetkisinin ve kısıtlama kayıtlarının incelenmesini ortadan kaldırmaz.
7. Eski tescil belgesi sahibine geri verilir mi?
M.16/2 uyarınca hurdaya çıkarıldığı işlenerek geri verilir. Şerhli belge, hurda satışında sahiplik belgesi olarak kullanılır; eski kullanım işlevi değişmeden devam etmez.
8. Hurdaya ayrılan makinenin plakası başka makineye takılabilir mi?
Hayır. M.15/5, tahsis edilen numaranın tescil silinse bile başka araca verilemeyeceğini belirtir. M.16/2 kapsamında varsa plakalar alınarak iptal edilir.
9. Kullanılabilir motor ve parçalar değerlendirilebilir mi?
M.16/3 kullanılabilir motor ve diğer parçaların başka araçlarda kullanılmasına izin verir. Bu, hurda makinenin bütün olarak yeniden tescili değildir; diğer aracın teknik koşulları ayrıca değerlendirilir.
10. Makineyi geçici olarak kullanmıyorsam hurda kaydı açtırmalı mıyım?
Geçici bekleme ile hurda statüsü aynı değildir. İleride yeniden kullanım düşünülüyorsa m.16/3’teki yeniden tescil yasağı dikkate alınmalıdır. İşlemin amacı ve sonucu başvuru öncesinde netleştirilmelidir.
Resmî kaynak kontrol tarihi: 24 Ekim 2026. Bu rehber oda sicilindeki hurdaya ayırma işlemini açıklar; somut mülkiyet, kısıtlama, satış ve fiziksel söküm işlemleri kendi belgeleriyle ayrıca değerlendirilir.
İstanbul ofisinde sicil ve belge incelemesi
Mevcut tescil belgesi, makine kimlik bilgileri, şirket temsil belgeleri, kısıtlama kayıtları ve kuruma yapılan başvurular birlikte hazırlanmalıdır. İstanbul ofisi iletişim sayfasından randevu bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Maslak Ahi Evran Caddesi, Polaris Plaza No:21, Kat:9, 34475 Sarıyer/İstanbulSorunuzu iletin
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
