İstanbul ISTAC’ta Avans Ödenmezse: Karşı Tarafın Payı
ISTAC tahkiminde karşı tarafın masraf avansını yatırmaması, davayı kendiliğinden kaybetmesi veya yargılamanın masrafsız devam etmesi anlamına gelmez. ISTAC Tahkim Kuralları m.42/5, ödenmeyen payın diğer tarafça yatırılmasına izin verir. Ödeme eksikliği giderilmezse m.42/6’daki durdurma ve sona erdirme süreci gündeme gelir. Başlangıçta masrafı finanse etmek ile karar sonunda giderlerden sorumlu tutulmak ayrı konulardır. İstanbul’daki şirketin dosyasında avans çağrısı, pay hesabı, ödeme belgesi ve nihai gider talebi birbirine bağlanmalıdır.
Bu yazı, İstanbul Tahkim Merkezi önündeki dosyada ödeme çağrısı karşılıksız kaldıktan sonra yapılacak işlemleri ele alır. Sözleşme kapsamında satıcıya verilen ticari avans ile tahkim yargılama avansı aynı borç değildir. Davanın dayanağı olan satış avansı geri istenirken ayrıca kuruma yargılama gideri avansı ödenmesi gerekebilir; iki tutarın muhasebe ve hukuki kaydı ayrı tutulur.
HMK ile ISTAC kuralları birlikte nasıl okunur?
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.424, emredici hükümler saklı kalmak üzere tarafların tahkim usulünü belirlemesini ve kurumsal kurallara gönderme yapmasını düzenler. HMK m.440/2 ücretin kurumsal kurallara yollama yoluyla belirlenmesini; m.441 gider kalemlerini; m.442 ise avans ve gider paylaşımını ele alır. Bu kanuni hükümler, HMK’nın uygulandığı tahkimler bakımından değerlendirilir.
ISTAC’ın resmî Tahkim Kuralları ise kurumun avans işlemlerini m.42’de düzenler. Yalnız taraflardan birinin İstanbul’da bulunması bu kuralları otomatik olarak uygulanır hale getirmez. Öncelikle tahkim şartı, tarafların sonraki anlaşmaları, dosyada kabul edilen kurallar ve uygulanacak tahkim hukuku belirlenir. Kurumsal seçimin kapsamı görülmeden başka bir tahkim dosyasının ödeme takvimi aktarılmaz.
Bu ayrım süre yönünden de önemlidir. HMK m.442/2’de durdurma bildiriminden sonra bir aylık düzenleme bulunurken ISTAC m.42/6 kendi kurumsal sürecinde on beş günlük süre öngörür. Bunlar üst üste eklenen iki otomatik ek süre değildir. Dosyada kurumsal bildirim göz ardı edilerek daha uzun bir genel süreye güvenilmemeli; uygulanacak kanunun emredici sınırlarına ilişkin itiraz varsa zamanında ve açıkça ileri sürülmelidir.
Gelen yazı başvuru harcı mı, ilk avans mı, ek avans mı istiyor?
Ödeme çağrısı geldiğinde ilk inceleme tutardan önce işlemin türüne yönelmelidir. Başvuru harcı, başlangıç giderleri için istenen avans, Divanın belirlediği genel avans ve bilirkişi gideri aynı kayıt değildir. Dosyada hangi aşamanın finanse edildiği belirlenmeden eski dekontun gönderilmesi, eksikliğin gerçekten kapatılıp kapatılmadığını göstermez. Her bildirim kendi tarihi ve referansıyla saklanmalıdır.
ISTAC Masraflar ve Ücretler Tarifesi Hakkında Kuralların m.3 hükmü, başvuru harcının iade edilmemesini fakat avans hesabına mahsup edilmesini düzenler. Başlangıçta yapılan ödeme bu nedenle sonraki hesapla karşılaştırılır. Muhasebe tablosunda aynı tutarın hem bağımsız masraf hem ödenmemiş avans olarak iki kez kaydedilmesi önlenmelidir. Mahsup, ödemenin gerçekleştiğini gösteren belgeden ayrı bir hesap işlemidir.
Çağrıda dava numarası, taraf unvanı veya para birimi bakımından farklılık varsa ödeme yapılmadan açıklama istenir. Ancak açıklama talebi gönderilmesi, bildirilen sürenin uzatıldığı anlamına gelmez. Bir yandan hesap düzeltilmesi istenirken diğer yandan sürenin durumu yazılı olarak izlenir. Kurumun ödeme talebi ile tarafların kendi aralarında yaptığı masraf paylaşımı yazışmaları karıştırılmamalıdır.
Karşı tarafın ödemediği pay nasıl belirlenir?
ISTAC m.42/2’de genel avansın davacı ve davalı tarafından eşit karşılanması esas alınır. Bu ilk ödeme düzeni, hakem kararında giderlerin mutlaka yarı yarıya yükletileceği anlamına gelmez. HMK m.442/1 de aksi kararlaştırılmadıkça eşit avans öngörür; m.442/4 ise nihai gider sorumluluğunu ayrıca düzenler. Başlangıç payı ile sonuçtaki sorumluluğun aynı satıra yazılması hukuki ayrımı kaybettirir.
Eksik pay hesabında belirlenen toplam avans, daha önce yatırılan tutar, varsa mahsup ve son bildirimde istenen bakiye karşılaştırılır. Eski bir çağrının tamamen ödenmiş olması, sonraki artışın da karşılandığını göstermez. Dekontların açıklaması aynı dosyaya işaret etmelidir. Birden fazla tahkimi yürüyen şirketin başka dosyadaki ödemeyi mevcut bakiye hesabına eklemesi önlenmelidir.
Karşı tarafın sözlü olarak ödeme yaptığını söylemesi yerine kuruma ulaşan ödeme kaydı esas alınır. Şirket içindeki transfer talimatı, bankanın işlemi gerçekleştirmesi ve ödemenin ilgili dosyaya işlenmesi farklı aşamalardır. Son güne bırakılan işlemlerde bu ayrım daha görünür hale gelir. Ödemenin hangi aşamada olduğuna ilişkin teyit, dosya sorumlusunun takip notuna eklenmelidir.
Karşı taraf yerine ödeme yapılırsa hangi kayıtlar tutulmalıdır?
M.42/5’in tanıdığı yerine ödeme imkânı, yargılamanın finansman eksikliğinin giderilmesine yönelir. Ödeme yapan taraf, hangi çağrıya karşılık hangi payı kapattığını açıklamalıdır. Kendi payıyla karşı tarafın yerine yatırılan tutar aynı gün ödenmişse bile dosya hesabında ayrıştırılır. Böylece karar sonunda masraf talebi hazırlanırken ödemenin kapsamı yeniden tahmin edilmek zorunda kalınmaz.
Ödeme üst yazısında dava numarası, tarafın adı, ilgili avans bildirimi, toplam ödeme ve bunun ne kadarının diğer tarafın eksik payını karşıladığı gösterilebilir. Bu üst yazı yeni bir zorunlu resmî form değildir; ödemenin dosyayla bağını kuran açıklamadır. Esas hakkındaki iddia ve savunmaların korunması ile masraf talebinin ayrıca ileri sürülmesi birbirini tamamlar.
Karşı tarafın payının yatırılması, o tarafın alacak veya savunmasını kabul etmek değildir. Buna karşılık, ödeme yapan kişinin bütün tutarı derhal karşı taraftan tahsil edeceği sonucu da otomatik doğmaz. Nihai gider talebi, kararın kapsamı ve uygulanacak hükümler üzerinden değerlendirilir. Finansman işlemiyle uyuşmazlığın esası arasında gerçekte bulunmayan bir kabul ilişkisi kurulmamalıdır.
Durdurma bildirimi ve on beş günlük kurumsal süre
ISTAC m.42/6, avans yatırılmadığında Sekretaryanın hakemin görüşünü aldıktan sonra yargılamayı durdurabilmesini düzenler. Kurumsal metindeki on beş günlük tamamlama süresi durdurmanın taraflara bildirilmesine bağlanır. İlk ödeme çağrısının tarihiyle durdurma bildiriminin tarihi ayrı kaydedilmelidir. Dosya takvimi, birbirinden farklı bu iki yazıyı tek bildirim gibi görmemelidir.
Süre hesabı için bildirimin hangi adrese gönderildiği, ne zaman alındığı ve yazının ne istediği incelenir. Şirketin iç yazışmasında belgenin daha sonra yöneticinin önüne gelmesi, kurumun bildirim tarihini kendiliğinden değiştirmez. Vekile veya dosyada belirlenmiş irtibat kişisine gelen yazının zamanında işleme alınması için sorumluluk dağılımı yapılmalıdır. Muhasebe biriminin süreden ayrıca haberdar edilmesi gerekir.
Kurumsal metin on beş gün der; bunu kendiliğinden on beş iş gününe dönüştürmek doğru değildir. Sürelerin başlangıç ve bitişi için dosyada uygulanan kuralların ilgili hükümleri birlikte okunur. Bir tatil günü veya farklı ülkedeki ödeme süreci söz konusuysa hesap açıkça yapılmalıdır. Belirsizlik halinde yalnız takvim uygulamasının otomatik sonucuna dayanmak yerine dosyanın bildirim düzeni kontrol edilir.
Ek süre veya taksit talebi ödeme yükümlülüğünü askıya alır mı?
M.42/6, talep üzerine ve uygun görülmesi halinde Sekretaryanın ek süre verebilmesini öngörür. Ek süre istemek ile ek sürenin verilmesi ayrı işlemlerdir. Başvuruda ne kadar süre gerektiği, eksik tutar ve ödeme hazırlığının durumu açıkça yazılır. Cevap alınmadan eski son tarihin artık geçerli olmadığı kabul edilmemelidir.
Masraf kurallarının m.3/4 hükmü, avansın taksitle ödenmesine Divanın izin verebilmesini düzenler. Bu imkân tarafın tek başına seçebileceği otomatik bir taksitlendirme değildir. Talepte ödenecek miktarlar ve tarihler somut bir plan halinde gösterilebilir. Planın sunulması, kurumsal kabulün yerine geçmez; kabul edilen düzenlemenin kapsamı ayrıca dosyaya alınır.
Banka veya şirket içi onay sürecinin gecikmesi ileri sürülüyorsa, işlemin hangi aşamada olduğu belgelenir. Yalnız “ödeme yapılacaktır” demek, ne eksik bakiyeyi ne de ihtiyaç duyulan süreyi açıklar. Şirketin yetki zinciri başvuru yapılmadan hazırlanmış olmalıdır. Avansın muhatabı, ödeme onayını verecek kişi ve dekontu dosyaya iletecek kişi arasında iletişim kopukluğu bırakılmamalıdır.
Karşı dava veya takas savunması avans hesabını nasıl etkiler?
ISTAC m.42/3, karşı dava halinde asıl talep ve karşı talep için ayrı avans belirlenmesine imkân verir; bu düzenleme yapıldığında her taraf kendi talebine ait avansı yatırır. Bu nedenle davalının her durumda yalnız genel toplamın yarısını ödeyeceği kabul edilmez. Ayrı avans kararı verilip verilmediği, kurumsal çağrıdan kontrol edilmelidir.
Bir alacak savunma amacıyla ileri sürüldüğünde, onun karşı dava mı yoksa takas savunması mı olduğu açıklanmalıdır. M.42/7, takası avans hesabında belirli koşullarda bağımsız talep gibi dikkate alır. Bu hüküm her savunmanın otomatik olarak yeni dava ücreti doğurduğu şeklinde genişletilemez. Talebin niteliği, miktarı ve gerektirdiği ilave inceleme birbirine uygun gösterilmelidir.
Karşı dava hazırlanırken dava değeri, para birimi ve istenen sonucun açıklığı ödeme hesabını da etkiler. Aynı alacağın hem karşı dava talebinde hem takas açıklamasında tekrar edilmesi, hesapta çift sayım riskini doğurur. Dilekçe ve avans çağrısı karşılaştırılarak hangi istemin hangi bölümde değerlendirildiği görülmelidir. Genel başvuru takvimi için ISTAC seri tahkim başvuru rehberi ayrıca okunabilir.
Yargılama sürerken ek avans istenmesi
ISTAC m.42/4 ile masraf kuralları m.3/5, avansın yargılama sırasında yeniden belirlenmesini düzenler. İlk çağrının ödenmesi, bütün yargılama maliyetinin değişmez biçimde sabitlendiği anlamına gelmez. Ek çağrı geldiğinde bunun eski eksikliğin hatırlatılması mı yoksa yeni tutar belirlenmesi mi olduğu ayrılmalıdır. Hesap aynı ad altında gelen yazıların tarih sırasıyla karşılaştırılmasıyla kurulur.
Bilirkişi incelemesi için öngörülen finansman ayrıca takip edilir. HMK m.441, bilirkişi ve keşif giderlerini yargılama giderleri arasında sayar; ISTAC masraf kuralları m.3/6 da göreve başlanmadan avans ödenmesini düzenler. Teknik inceleme istemi hazırlanırken gerekli kayıtların kapsamı belirlenir. İnceleme talebinin finansmanı hiç planlanmadan yalnız raporun ne zaman çıkacağının sorulması dosya yönetimini eksik bırakır.
Tarafın kendi uzmanına yaptığı ödeme ile hakem tarafından atanan bilirkişinin avansı da aynı kayıt değildir. Kendi uzmanıyla kurulan sözleşme, kurumun belirlediği bilirkişi avansını otomatik olarak karşılamaz. Masraf cetvelinde her giderin ödenen kişi, işlem ve amaç bakımından açıklanması gerekir. Aynı işin farklı belgelerle iki kez gider gösterilmesi önlenmelidir.
Avans ödenmediği için yargılama sona ererse alacak kaybedilir mi?
ISTAC m.42/6, öngörülen süreçte avans tamamlanmazsa hakemin yargılamayı sona erdirmesini ve taleplerin daha sonraki bir tahkimde ileri sürülebilmesini düzenler. Bu sonuç, uyuşmazlığın esası hakkında alacağın bulunmadığına karar verilmesiyle aynı değildir. Sona erdirme kararının gerekçesi dosyada doğru sınıflandırılmalıdır.
Yeniden başvuru imkânının bulunması, zamanaşımı veya diğer sürelerin sınırsız hale geldiği anlamına gelmez. Eski dosyanın başvuru ve sona erme tarihleri, tahkim şartı ve alacağa uygulanacak süreler birlikte incelenir. Yeni dosyanın önceki dosyanın numarasıyla otomatik devam edeceği kabul edilmez. Yeni başvurunun hangi işlemleri gerektirdiği kurumsal kayıt üzerinden belirlenir.
Yargılama durdurulması ile dosyanın sona erdirilmesi de farklıdır. İlkinde eksikliğin giderilmesine yönelik süreç devam ederken ikincisinde sona erdirme kararı bulunmaktadır. İşletmenin yönetim raporunda iki aşamanın da “dosya bekliyor” şeklinde gösterilmesi, yapılması gereken işlemi belirsizleştirir. Süre takibi ve yeniden başvuru değerlendirmesi gerçek işlem durumuna göre yapılmalıdır.
Karar sonunda giderlerin yükletilmesi ve kullanılmayan avansın iadesi
HMK m.442/3, avansın harcanma yerleri ve miktarlarının gösterilmesini, kalanın ödeyene iadesini düzenler. Aynı maddenin dördüncü fıkrası, aksi kararlaştırılmadıkça giderlerin haksız çıkan tarafa yüklenmesini; kısmi haklılıkta paylaştırılmasını öngörür. Bu nedenle avans hesabı ile hakem kararındaki gider hükmü birlikte okunur, fakat birbirinin yerine geçirilmez.
ISTAC masraf kuralları m.4/7 bakımından iade, belirlenen giderleri aşan kullanılmamış avansa ilişkindir. Karşı taraftan gider tahsili ise kararın ve gider paylaşımının ayrı sonucudur. Kurumdan kalan avansı geri almak, karşı tarafın bütün masraf borcunu ödediği anlamına gelmez. Kapanış cetvelinde kuruma yapılan ödeme, kullanılan tutar, iade ve karar kapsamındaki gider alacağı ayrı satırlarda gösterilir.
Taraflar sulh olursa masraf paylaşımı da anlaşmada açıkça ele alınmalıdır. HMK m.442/5, yargılamayı sona erdiren veya sulhü tespit eden kararda giderlerin gösterilmesini düzenler. Yalnız ana para üzerinde anlaşmak, daha önce karşı taraf yerine ödenen avansın kimin üzerinde kalacağı sorusunu çözmeyebilir. Kapanış yazışmalarında gider taleplerinin kapsamı belirsiz bırakılmamalıdır.
Ödeme bilgilerinin teyidi ve dosyanın son kontrolü
Ödeme için kurumun resmî masraf ve ödeme sayfası ile dosyaya gelen doğrulanmış çağrı karşılaştırılır. E-posta imzasında görünen isim, tek başına değişen banka hesabının gerçekliğini kanıtlamaz. Özellikle hesap değişikliği iddiası farklı ve önceden bilinen resmî iletişim kanalıyla teyit edilmelidir. Bu yazıda banka hesap numarası çoğaltılmaması, güncelliği kurumdan kontrol etme gereğini ortadan kaldırmaz.
Son kontrolde dosya numarası, taraf unvanı, bakiye, son gün, ödeme açıklaması ve kuruma ulaşma teyidi aynı sayfada görülebilmelidir. Süre talebi varsa kabul yazısı da eklenir. İstanbul’daki şirketin tahkim dosyasını değerlendirmek için İstanbul hukuk alanları rehberine ulaşılabilir. Hakemle ilgili ayrı bir itiraz bulunuyorsa bunun avans çağrısıyla karıştırılmaması gerekir; ISTAC hakem reddi incelemesi farklı işlemi ele alır.
Sık sorulan sorular
Karşı taraf avans yatırmazsa onun payını ödeyebilir miyim?
Evet. ISTAC Tahkim Kuralları m.42/5 buna izin verir. Ödemenin hangi dosya ve eksik pay için yapıldığı belgelenmeli; kendi payınız ile diğer taraf yerine yatırılan tutar hesapta ayrılmalıdır.
Avans yatırmayan taraf otomatik olarak davayı kaybeder mi?
Hayır. Avans, yargılamanın finansmanına ilişkindir. Ödememe sonucu ile uyuşmazlığın esası hakkındaki karar farklıdır. Esasa ilişkin iddia, savunma ve delillerin değerlendirilmesi ödeme davranışıyla otomatik olarak sonuçlandırılamaz.
ISTAC’taki on beş günlük süre ilk ödeme çağrısından mı başlar?
M.42/6’daki kurumsal tamamlama süresi yargılamanın durdurulduğunun bildirilmesine bağlıdır. İlk ödeme çağrısı ve durdurma bildirimi farklı kayıtlardır. Somut dosyadaki bildirim ve süre hesabı birlikte kontrol edilir.
Ek süre talebi gönderince ödeme tarihi değişmiş olur mu?
Hayır. Talep ile kabul farklı işlemlerdir. Sekretaryanın ek süre kararı alınmadan eski tarihin kendiliğinden değiştiği varsayılmaz. Taksitlendirme de masraf kuralları m.3/4 kapsamında Divanın iznine bağlıdır.
HMK’daki bir ay ile ISTAC’taki on beş gün toplanır mı?
Hayır. Bunlar farklı düzenlemelerdir; otomatik ek süreler değildir. Seçilen kurumsal usul ve uygulanacak tahkim hukukunun emredici sınırları birlikte değerlendirilir. Dosyadaki kurumsal bildirim cevapsız bırakılmamalıdır.
Başvuru harcı daha sonra iade edilir mi?
ISTAC masraf kuralları m.3/1 başvuru harcının iade edilmediğini, avans payından mahsup edildiğini düzenler. Kullanılmayan avansın iadesi bu harçtan farklı bir hesap kalemidir.
Karşı dava açıldığında her zaman toplamın yarısı mı ödenir?
Divan asıl talep ve karşı dava için ayrı avans belirleyebilir. Bu durumda taraflar kendi talepleri için belirlenen tutarı yatırır. İlgili ödeme çağrısının hangi hesap düzenine dayandığı görülmelidir.
İlk avansı yatırınca sonradan ek tutar istenemez mi?
İstenebilir. Kurallar avansın yargılama sırasında yeniden belirlenmesini ve bilirkişi giderlerinin ayrıca finanse edilmesini düzenler. İlk ödemenin sonraki çağrıya karşılık gelip gelmediği hesap üzerinden incelenir.
Avans eksikliğinden sona eren dosyanın alacağı tekrar ileri sürülebilir mi?
ISTAC m.42/6 sonraki tahkimde aynı taleplerin ileri sürülmesini mümkün kılar. Ancak bu imkân, zamanaşımı ve diğer süreleri kendiliğinden kaldırmaz; yeni başvuru koşulları ayrıca incelenir.
Bütün avansı ödemek nihai giderlerin bende kalması demek mi?
Hayır. Başlangıç finansmanı ile karar sonundaki gider paylaşımı ayrıdır. HMK m.442 ve dosyada uygulanan kurallar kapsamında gider talebi ve ödeme kayıtları birlikte değerlendirilir.
Resmî kaynaklar
- Adalet Bakanlığı — Hukuk Muhakemeleri Kanunu: m.424, 440–442.
- ISTAC Tahkim Kuralları: özellikle m.42.
- ISTAC Masraflar ve Ücretler Tarifesi Hakkında Kurallar: m.3 ve m.4.
- ISTAC resmî masraf ve ödeme bilgileri.
İstanbul ofisi
Tahkim şartı, ödeme çağrısı, süre bildirimi ve dekontlarla birlikte İstanbul ofisi iletişim ve randevu bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Maslak Ahi Evran Caddesi, Polaris Plaza No:21, Kat:9, 34475 Sarıyer/İstanbul
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
