İstanbul Ceza Yargılamasının Yenilenmesi: CMK 311–323 2026

Kesinleşme ve doğru hukuki yol

Yargılamanın yenilenmesi, kesinleşen hükümle sonuçlanan ceza davasına ilişkin olağanüstü kanun yoludur. İstinaf veya temyiz incelemesi henüz devam eden dosyada, olağan başvurunun yerine yenileme dilekçesi kullanılması doğru değildir. Hükmün nasıl kesinleştiği ve kanun yolu kararları ilk olarak incelenir.

CMK m.315/1, aynı kanun maddesindeki ceza sınırları içinde yalnız daha düşük ceza verilmesini sağlamak amacıyla yenilemeyi kabul etmez. Örneğin suçun nitelendirilmesi değişmeden hâkimin alt sınırdan uzaklaşma gerekçesini yeniden tartışmak ile yeni delilin başka ve daha hafif bir kanun hükmünü gerektirmesi farklıdır.

CMK m.315/2, hatayı giderecek başka bir yol varsa yenilemeye gidilmemesini düzenler. Kesinleşmiş hükümdeki her hukuki hata, otomatik olarak m.311’deki yeni delil nedenine dönüştürülemez. İnfaz hesabı, maddi hata veya başka olağanüstü başvuru gerektiren durumların dayanağı ayrıca belirlenmelidir.

Cezanın tamamen infaz edilmiş olması yenilemeyi engellemez. CMK m.313, hükümlünün ölümünü de engel saymaz; ölenin eşi, üstsoyu, altsoyu ve kardeşleri başvurur. Bu düzenleme, yenilemenin yalnız cezaevinden çıkmak için kullanılan bir yol olmadığını gösterir.

CMK m.311’de hangi nedenler sayılır?

Birinci neden, duruşmada kullanılan ve hükmü etkileyen belgenin sahte olduğunun anlaşılmasıdır. Dosyada sahte bir belgenin bulunması tek başına yeterli değildir; belgenin hükümde kullanılması ve etkisi gösterilmelidir. Hangi belgenin hangi kabulün dayanağı olduğu kararın gerekçesinden çıkarılır.

İkinci neden, yeminle dinlenen tanık veya bilirkişinin hükümlü aleyhine hükmü etkileyecek biçimde kasıt veya ihmal ile gerçek dışı açıklama ya da görüş vermesidir. Üçüncü neden, hükme katılan hâkimin kanunda belirtilen nitelikte görev kusurudur. Hâkimin verdiği karara katılmamak, bu ağır ve özel koşulla aynı değildir.

Dördüncü neden, ceza hükmünün dayandığı hukuk mahkemesi hükmünün kesinleşmiş başka hükümle ortadan kaldırılmasıdır. Beşinci neden yeni olay veya delildir. Altıncı neden ise m.311/1-f’deki AİHM kararına dayanan özel düzenlemedir. Başvuruda bu nedenlerden hangisine dayanıldığı açıkça yazılmalıdır.

Lehe ve aleyhe yenileme koşulları aynı değildir. CMK m.314, sanık veya hükümlü aleyhine yenilemeyi ayrı ve sınırlı nedenlere bağlar. Lehe ileri sürülebilen her yeni delil, kesinleşmiş beraatin aleyhe yeniden görülmesini sağlamaz. Özellikle beraatten sonra ikrar iddiasında m.314/1-c, hâkim önünde güvenilebilir nitelikte ikrar şartını arar.

Yeni delil sadece yeni tarih taşıyan belge değildir

CMK m.311/1-e yönünden asıl mesele, yeni olay veya delilin önceki hükmün ispat temelini nasıl değiştirdiğidir. Önceden değerlendirilmiş aynı belgeyi farklı başlıkla yeniden sunmak, tek başına yeni delil oluşturmaz. Buna karşılık hükümdeki esaslı kabulü etkileyen, önceki incelemede yer almamış veri açıkça tanımlanmalıdır.

Başvuruda delilin kaynağı, ne zaman ve nasıl elde edildiği, önceki dosyada bulunup bulunmadığı ve hangi maddi kabulü etkilediği anlatılır. Delilin yalnız başına yeterli olması şart değildir; eski delillerle birlikte değerlendirilmesi de mümkündür. Bu birlikte değerlendirme, dilekçede somut biçimde kurulmalıdır.

Örneğin hükmün belirli yerde bulunmaya dayandığı dosyada, kişinin o saatlerde başka yerde olduğunu gösterdiği ileri sürülen doğrulanabilir kayıt, zaman ve kişi bağlantısıyla sunulur. Kaydın hangi sistemden geldiği, saat farkı bulunup bulunmadığı ve gerçekten aynı kişiye ait olup olmadığı araştırılır. Yalnız konum ekranı paylaşılması, bu bağlantıları kendiliğinden kurmaz.

Yeni uzman incelemesinde raporun önceki bilirkişi görüşünden hangi teknik veri nedeniyle ayrıldığı açıklanır. Aynı verilerin yalnız farklı yorumlanması ile daha önce incelenmemiş veri veya yöntemsel hatanın ortaya çıkarılması ayrıştırılmalıdır. Mahkemeden istenen araştırmanın konusu ve kaynağı belirli olmalıdır.

Kanunun aradığı sonuç, beraat veya daha hafif cezayı içeren kanun hükmünün uygulanmasıdır. Delilin olayın tali bir ayrıntısını değiştirmesi, hükmün hukuki sonucunu etkilemiyorsa yenileme için yeterli değildir. Bu nedenle başvurunun en önemli bölümü, yeni verinin önceki hükme etkisinin açıklanmasıdır.

Sahtecilik veya yalan tanıklık iddiasında CMK m.316

Yenileme istemi bir suç iddiasına dayanıyorsa CMK m.316’daki ek koşullar değerlendirilir. İddia edilen suç hakkında kesinleşmiş mahkûmiyet bulunması veya mahkûmiyet gerektirecek kuvvetli delil yokluğu dışındaki bir nedenle soruşturmaya başlanamaması ya da devam edilememesi gerekir. Sadece suç duyurusunda bulunulması, bu koşulun yerine geçtiği anlamına gelmez.

Örneğin tanığın sonradan başka türlü konuşması üzerine, önceki beyanın neden gerçeğe aykırı olduğu ve bunun hangi süreçle ortaya konduğu açıklanır. Tanık anlatımları arasındaki her farklılık, kendiliğinden m.311/1-b ve m.316 şartlarını tamamlamaz.

CMK m.316 son cümle, yeni olay veya delile dayanan m.311/1-e hâlini bu ek koşulun dışında tutar. Bu ayrım nedeniyle yeni delil başvurusu için her durumda ayrıca başka bir kişinin mahkûmiyetini beklemek gerektiği söylenemez. Bununla birlikte suç iddiası niteliğindeki başvuruyu yalnız adını değiştirerek bu koşuldan kurtarmak da doğru değildir; gerçek hukuki dayanak incelenir.

Genel iki haftalık yenileme süresi yoktur

CMK m.311’deki bütün nedenler için hükmün tebliğinden başlayan ortak iki haftalık başvuru süresi düzenlenmemiştir. Olağan itiraz veya temyiz sürelerini yenilemeye olduğu gibi taşımak yanlış olur. Başvurunun dayandığı neden ve özel süre bulunup bulunmadığı kontrol edilir.

CMK m.311/1-f, ceza hükmünün Sözleşmeye aykırılığa dayandığının AİHM’nin kesinleşmiş kararıyla belirlenmesi ile maddede açıklanan dostane çözüm veya tek taraflı deklarasyon durumlarını düzenler. Bu özel başvuru, AİHM kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde yapılır. Kararın açıklanması, taraflara bildirilmesi ve kesinleşmesi aynı tarih olmayabilir.

Bir yıllık süre, yenilemenin bütün türleri için üst süre değildir. Aynı şekilde başka bir dosyada verilmiş AİHM kararını eklemek, kişinin kendi hükmü bakımından m.311/1-f koşullarını otomatik oluşturmaz. Karar, ilgili ceza hükmü ve ihlal arasındaki bağlantı gösterilmelidir.

Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru üzerine verdiği yeniden yargılama kararlarının uygulanması da kendi kanuni çerçevesine tabidir. AİHM’ye ilişkin bir yıllık süre bu farklı kuruma otomatik aktarılmaz. Kararın hüküm bölümü ve dayandığı başvuru yolu görülmeden süre söylenmemelidir.

Hangi mahkemeye başvurulur?

CMK m.318 uyarınca istem hükmü veren mahkemeye sunulur. Yargıtayın m.303 kapsamında doğrudan hüküm kurduğu hâllerde de aynı maddenin ikinci fıkrasındaki düzenleme dikkate alınır. İstanbul’da başvuru mercii, kişinin yeni ikametgâhından veya olay adresinden yeniden üretilmez; yenilenmesi istenen hükmün mahkemesi ve dosyası esas alınır.

Mahkemenin aynı olması, önceki kararı veren aynı hâkimin yeniden görev alacağı anlamına gelmez. CMK m.23/3, önceki yargılamada görev yapan hâkimin yenilemede aynı işte görev almasını yasaklar. Mahkeme ile mahkemede görevli hâkim kavramları bu nedenle ayrılmalıdır.

CMK m.317’ye uygun dilekçede kesinleşmiş hükmün kimliği, yenilemenin kanuni nedeni, bunu doğrulayan deliller ve talep sonucu bulunur. Hükmün ve kanun yolu kararlarının örnekleri, yeni delilin kendisi veya bulunduğu yer ve önceki hükümle karşılaştırması hazırlanır.

Talebin infazın durdurulmasını da kapsaması isteniyorsa ayrı bölüm açılır. Yenileme nedeni hakkında uzun açıklama yapıp infaz konusunda hiç talepte bulunmamak, iki ayrı karar ihtiyacını gözden kaçırır. Başvurunun doğru dosyaya kaydedildiği ayrıca doğrulanır.

Ön inceleme, delil toplama ve yeniden duruşma

CMK m.318–319’daki ilk inceleme duruşmasız yapılır. Başvuru usulüne uygun değilse, kanuni neden gösterilmemişse veya bunu doğrulayacak delil açıklanmamışsa kabule değer görülmez. Bu ilk aşama, hükümlünün beraat edip etmeyeceği hakkında tam bir yeniden yargılama değildir.

İstem kabule değer bulunursa savcıya ve ilgili tarafa iki haftalık görüş süresi verilir. CMK m.320 kapsamında mahkeme gerekli delilleri kendisi toplar veya naip hâkim ya da istinabe yolundan yararlanır. Deliller tamamlandıktan sonra savcı ve hüküm kurulan kişiden iki hafta içinde görüş istenir.

CMK m.321’de ikinci değerlendirme yapılır. İddialar yeterli biçimde doğrulanmaz veya kanunda belirtilen hâllerde önceki hükme etkisiz kalırsa istem esassız bulunarak reddedilir. Aksi durumda yenilemeye ve duruşmanın açılmasına karar verilir. İlk kabul ile yeniden duruşma kararı aynı aşama değildir.

CMK m.319 ve 321 kapsamındaki kararlara itiraz yolu vardır. Güncel genel itiraz süresi m.268’e göre öğrenmeden itibaren iki haftadır; kararın tarihi ve geçiş hükümleri saklıdır. Bu süre, ilk yenileme başvurusunun genel süresiyle karıştırılmamalıdır.

Başvuru yapılması cezaevinden çıkış sağlamaz

CMK m.312, yenileme isteminin infazı ertelemeyeceğini açıkça düzenler. Mahkeme, infazın geri bırakılması veya durdurulması hakkında ayrıca karar verir. Başvurunun kayda alınması, delil araştırmasına başlanması veya bir duruşma günü verilmesi tek başına infazı durdurmaz.

Bu talepte yenileme nedeninin gücü, önceki hükmün uygulanmaya devam etmesinin sonuçları ve mevcut infaz durumu açıklanır. Kesinleşmiş karar, infaz belgesi ve ileri sürülen delil birbirine bağlanır. Mahkeme kararı olmadan kişinin yükümlülüklerini bıraktığı veya infaz işlemlerinin artık geçersiz olduğunu kabul ettiği bir yaklaşım doğru değildir.

İnfaz hesabında hata ile mahkûmiyetin yeniden görülmesi farklıdır. Yalnız cezaevinde kalınacak sürenin yanlış hesaplandığı iddiasında doğrudan yeni delil yoluna gidilmez; ilgili infaz başvurusunun yetkisi ve şartları incelenir. İnfaz hesabı bu nedenle ayrı bir konudur.

Yenileme sonunda hangi hüküm verilir?

CMK m.323 uyarınca mahkeme önceki hükmü onaylar veya kaldırarak yeniden hüküm kurar. Yenileme hükümlü lehine istenmişse yeni ceza önceki cezadan daha ağır olamaz. Bu güvence, başvurunun kabulünün mutlaka beraatle sonuçlanacağı anlamına gelmez.

CMK m.322, hükümlünün ölümü ve yeterli delille derhâl beraat gerektiren hâllerde duruşmasız karar için özel hükümler içerir. Beraatle birlikte önceki hükmün kaldırılması da karara bağlanır. Maddede belirtilen koşullarla kararın ilanı da istenir.

Yenileme sonunda beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilmiş ve önceki mahkûmiyet tamamen ya da kısmen infaz edilmişse, m.323/3 maddi ve manevi zararlar için m.141–144 hükümlerine gönderme yapar. Tazminat, yenileme dilekçesine yazılan her tutarın otomatik ödenmesi değildir; ayrı koşullar ve zarar belgeleri değerlendirilir.

Kesinleşme öncesindeki istinaf ve temyiz ile bu olağanüstü yol birbirinden ayrılmalıdır. Aynı dilekçe, yalnız başlığı değiştirilerek üç farklı başvuru için kullanılamaz.

Dayanak maddeler ve resmî kaynak

CMK m.23/3, 267–271 ve 311–323 temel alınmıştır. Adalet Bakanlığının yayımladığı Ceza Muhakemesi Kanunu yenileme nedenleri ve usulünün resmî metnidir. İçerik denetimi: 8 Eylül 2026. Başvuru, kesinleşmiş hüküm ile yenileme nedenini gösteren belgelerin karşılaştırılmasıyla hazırlanmalıdır.