İşten Çıkarılan Gazeteci Peşin Aldığı Maaşı Geri Verir mi? | 5953 m.14 (2026)
Kısa ve net cevap: 5953 sayılı Basın İş Kanunu m.14’e göre, sözleşme süresi sona ermeden önce kendisine atfedilebilecek bir kusuru olmaksızın işine son verilen gazeteci, peşin aldığı ücretin henüz çalışılmamış döneme karşılık gelen kısmını geri vermeye zorlanamaz. Bu hüküm, Basın İş Kanunundaki aylık ücretin peşin ödenmesi sisteminin özel bir sonucudur.
Kural her fesih için otomatik uygulanmaz. Kanun iki şartı birlikte arar: sözleşmenin süresi dolmadan sona erdirilmesi ve sona ermenin gazeteciye yüklenebilecek bir kusura dayanmaması. Bu nedenle işverenin ücret iadesi talebi, yalnız “bu ayın tamamı çalışılmadı” hesabına göre değil, fesih türü ve kusur sebebi değerlendirilerek yapılmalıdır.
5953 m.14’teki ücret iade yasağı tam olarak nedir?
Basın İş Kanunu m.14, önce gazetecinin kararlaştırılan ücretinin her ay peşin ödeneceğini düzenler. Aynı maddede, sözleşme süresi sona ermeden önce gazeteciye atfedilebilecek bir kusur olmaksızın işine son verilmesi halinde, peşin alınmış ücretin henüz “işlenmemiş” kısmının iadesinin istenemeyeceği hükme bağlanmıştır.
Buradaki “işlenmemiş” kısım, peşin ödenen aylık ücretin fesih tarihinden sonraki döneme denk gelen bölümünü ifade eder. Genel ücret mantığında çalışılmayan günlere ait ödemenin sebepsiz zenginleşme veya avans benzeri düşüncelerle geri istenebileceği ileri sürülebilir. Ancak gazeteci bakımından özel kanun, şartları oluştuğunda bu geri istemeyi açıkça engeller.
Bu nedenle işverenin bordro yazılımında ay ortasında fesih yapıldığında otomatik olarak “çalışılmayan gün ücreti kesintisi” üretmesi, 5953 m.14 uygulanıyorsa yanlış sonuca yol açabilir. Fesih nedeni ve gazeteciye kusur yüklenip yüklenemeyeceği önce hukuken belirlenmelidir.
Peşin ücret sistemi neden bu sonuçla bağlantılıdır?
5953 sayılı Kanun gazeteci ücretini klasik ay sonu çalışma karşılığı sisteminden farklı olarak “her ay peşin” ödeme esasına bağlar. Böylece gazeteci ayın başında o aya ilişkin ücretini alır. İşveren ay içinde sözleşmeyi sona erdirdiğinde, ücretin bir bölümü fesih sonrasındaki günlere denk gelebilir.
Kanun koyucu, sözleşmenin gazetecinin kusuru olmadan erken sona erdirildiği durumda bu ücret bölümünün işverene geri dönmesini istememiştir. Hükmün mantığı, işverenin tek taraflı sona erdirme kararı nedeniyle gazetecinin daha önce kanuna uygun biçimde aldığı peşin ücretin bir bölümünü iade etmek zorunda bırakılmamasıdır.
Bu koruma kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, kullanılmamış yıllık izin ücreti veya başka bir işçilik alacağının yerine geçmez. Peşin ücretin iade edilmemesi ayrı; fesih nedeniyle doğan tazminat ve diğer alacakların hesaplanması ayrı hukuki başlıklardır.
Peşin ücretin geri istenememesi için hangi şartlar gerekir?
Birinci şart, sözleşme süresi sona ermeden önce iş ilişkisinin bitirilmesidir. Kanun metni “mukavele müddeti sona ermeden evvel” ifadesini kullanır. Bu nedenle özellikle belirli süreli sözleşmede kararlaştırılmış son tarihten önce işverenin sözleşmeyi sona erdirmesi doğrudan önem taşır.
İkinci şart, sona ermenin gazeteciye atfedilebilecek bir kusura dayanmamasıdır. İşveren ekonomik karar, organizasyon değişikliği, kadro daraltma veya gazetecinin kusurundan kaynaklanmayan başka bir nedenle sözleşmeyi sona erdiriyorsa, peşin ücretin henüz çalışılmamış kısmının iadesi talep edilemez.
Bu iki şarttan biri yoksa m.14’teki açık iade yasağının uygulanıp uygulanmayacağı yeniden değerlendirilir. Örneğin gazetecinin kendi iradesiyle sözleşmeyi sona erdirmesi, işverenin haklı ve kusura dayalı bir nedenle fesih yapması veya sözleşmenin zaten kararlaştırılmış süresinin dolması aynı hukuki kategori değildir.
“Gazeteciye atfedilebilecek kusur” nasıl belirlenir?
Kusur, soyut biçimde “işveren memnun değildi” denilerek kabul edilemez. İşveren peşin ücretin işlenmemiş kısmını geri istemek istiyorsa, fesih nedeninin gazeteciye yüklenebilir bir davranışla bağlantısını somutlaştırmalıdır. Basın İş Kanununun m.11 gibi fesih hükümleri ve kıyasen uygulanan iş güvencesi kuralları, fesih sebebinin niteliğinin değerlendirilmesinde önem taşır.
Gazetecinin görevini yerine getirmemesi, işveren talimatına aykırılık, yayın kuruluşunun itibarına bilerek veya ağır ihmal sonucu zarar verme gibi durumlar somut delille incelenir. Buna karşılık işverenin işletmesel kararı, yayının kapanması, pozisyonun kaldırılması veya gazetecinin hiçbir kusuruyla ilgisi bulunmayan fesihlerde m.14 koruması güçlü biçimde devreye girer.
Fesih yazısında sebebin hiç gösterilmemesi veya daha sonra değiştirilmesi, işverenin “kusur vardı” savunmasını zayıflatabilir. Personel dosyasında tutanak, yazılı uyarı, görev tanımı ve fesih yazısı arasında tutarlılık bulunmalıdır.
Belirli süreli gazeteci sözleşmesinde iade yasağı nasıl uygulanır?
Kanun metnindeki “mukavele müddeti sona ermeden evvel” ifadesi belirli süreli sözleşmede en doğrudan uygulama alanını bulur. Örneğin 1 Ocak–31 Aralık dönemi için belirli süreli sözleşme yapılmış ve işveren gazetecinin kusuru bulunmadan 15 Eylül’de sözleşmeyi sona erdirmişse, Eylül ayı başında peşin ödenen aylık ücretin 16–30 Eylül dönemine isabet eden kısmı m.14 uyarınca geri istenemez.
Bu sonuç, sözleşmenin kalan Ekim–Aralık aylarına ait ücretlerinin de otomatik olarak ödeneceği anlamına gelmez. M.14’teki iade yasağı, peşin alınmış ücretin henüz işlenmemiş kısmıyla sınırlıdır. Sözleşmenin kalan süresine ilişkin diğer zarar veya ücret talepleri genel ve özel fesih hükümlerine göre ayrıca değerlendirilir.
İşverenin “ayın tamamını peşin ödemek zorunda olduğum için fazla ödeme yaptım” savunması, Kanunun tam olarak düzenlediği duruma ilişkindir. Gazetecinin kusuru yoksa bu özel risk işverene bırakılmıştır.
Belirsiz süreli sözleşmede aynı kural uygulanır mı?
5953 sayılı Kanunda belirsiz süreli iş sözleşmelerinin feshi m.5-8 arasında özel ihbar sürelerine bağlanmıştır. M.14’ün lafzı “mukavele müddeti sona ermeden evvel” dediği için belirli süreli sözleşme bakımından daha açık görünür. Belirsiz süreli sözleşmede ise sözleşmenin önceden belirlenmiş bir bitiş tarihi yoktur.
Bununla birlikte aylık ücretin peşin ödenmesi belirsiz süreli gazeteci için de geçerlidir. Ay ortasında yapılan işveren feshinde peşin ücretin hangi bölümünün geri istenebileceği tartışılırken m.14’ün amacı, fesih sebebi, ihbar süresi ve ücretin hangi döneme ilişkin olduğu birlikte incelenmelidir. Uygulamada işverenin otomatik kesinti yapması yerine fesih hesabını hukuki dayanakla hazırlaması gerekir.
Özellikle ihbar süresinin çalıştırıldığı durumlarda iş ilişkisi ihbar süresi sonuna kadar devam edeceğinden “işlenmemiş ücret” hesabı farklılaşır. Peşin ücret, ihbar süresi boyunca devam eden iş ilişkisi içinde normal ücret olarak değerlendirilir.
İşveren peşin ücret farkını son alacaklardan mahsup edebilir mi?
M.14’ün iade yasağı şartları gerçekleşmişse, işveren doğrudan geri isteyemediği bir tutarı kıdem tazminatı, yıllık izin ücreti veya başka bir işçilik alacağından keserek dolaylı biçimde tahsil edemez. Mahsup yapılabilmesi için gerçekten mevcut, muaccel ve hukuken ileri sürülebilir bir karşı alacak bulunmalıdır.
Fesih bordrosunda “çalışılmayan gün kesintisi” adıyla negatif kalem oluşturulması bu nedenle ayrıca kontrol edilmelidir. Gazeteciye kusur atfedilemiyorsa ve peşin ücret koruması uygulanıyorsa kesinti m.14’e aykırı olur.
İşveren farklı bir alacak iddia ediyorsa bunun sebebi peşin ücret iadesinden bağımsız olarak gösterilmelidir. Örneğin belgeli iş avansı veya zimmet konusu ayrı bir alacak olabilir; ancak böyle bir kalem m.14 korumasındaki ücretle karıştırılmamalıdır.
Fesih hesabı nasıl hazırlanmalıdır?
Fesih tarihi, son peşin ücret ödeme tarihi ve ücretin kapsadığı dönem önce kesinleştirilmelidir. Ardından ihbar süresi veya ihbar tazminatı, kıdem tazminatı, kullanılmamış izin ücreti, fazla çalışma, prim ve ikramiye kalemleri ayrı ayrı hesaplanmalıdır. Peşin ücretin fesih sonrasına denk gelen kısmı varsa m.14 şartları kontrol edilmelidir.
Hesap cetvelinde hangi kalemin hangi kanun maddesine dayandığı yazılması uyuşmazlığı azaltır. “Net ödenecek” tek satırı, peşin ücretin kesilip kesilmediğini ve tazminatların doğru hesaplanıp hesaplanmadığını göstermeye yetmez.
Banka ödeme yükümlülüğüne tabi işveren, son ücret ve ücret niteliğindeki ödemeleri de banka üzerinden yapmalıdır. Dekont açıklaması ve fesih bordrosu birbiriyle uyumlu tutulmalıdır.
Peşin ücret ve fesih nedeni nasıl ispatlanır?
Gazetecinin peşin ücret aldığı banka dekontu, bordro ve sözleşme ile belirlenir. Fesih nedeni ise yazılı fesih bildirimi, tutanaklar, ihtarlar ve varsa işyeri kararlarıyla ortaya konur. M.14 koruması açısından “gazeteciye atfedilebilir kusur” tartışması yalnız soyut işveren beyanına bırakılamaz.
Gazeteci banka hesap dökümünü, ücret bordrolarını ve fesih yazısını saklamalıdır. İşveren de fesih kararını hangi olguya dayandırdığını personel dosyasında göstermelidir. Böylece ücretin iade edilip edilmeyeceği sonradan varsayımla değil belgeler üzerinden incelenebilir.
İşveren peşin ücret farkını zaten kesmişse bordro ve banka kaydı kesintinin miktarını gösterir. Gazetecinin talebinde bu tutar, diğer işçilik alacaklarından ayrı bir kalem olarak açıklanabilir.
Peşin ücret iade yasağına ilişkin hesap örnekleri
Örnek 1: Gazetecinin aylık net ücreti 60.000 TL ve ücret her ayın ilk günü peşin ödenmektedir. İşveren 15 Eylül’de gazetecinin kusuruyla ilgisi olmayan işletmesel nedenle belirli süreli sözleşmeyi sona erdirmiştir. Eylül ücretinin 16–30 Eylül’e isabet eden kısmı çalışılmamış döneme denk gelse de m.14 şartları gerçekleşiyorsa geri istenemez.
Örnek 2: Aynı ücret yapısında gazeteci 15 Eylül’de kendi iradesiyle sözleşmeyi sona erdirmiştir. Bu durumda m.14’ün “işine son verilen” ve “kusuru olmaksızın” şartları aynı biçimde gerçekleşmez; peşin ücretin kalan kısmı, fesih türü ve diğer kurallarla birlikte ayrıca değerlendirilir.
Örnek 3: İşveren ihbar süresi vererek sözleşmenin 30 Eylül’de sona ereceğini bildirmiş ve gazeteci bu tarihe kadar çalışmıştır. Eylül ücreti zaten çalışma dönemine karşılık geldiğinden işlenmemiş ücret sorunu oluşmaz. Fesih tarihi ile fesih bildirimi tarihi bu nedenle birbirine karıştırılmamalıdır.
Mersin’de gazeteci fesih ve ücret hesapları
Mersin’de gazete, internet haber sitesi ve haber ajanslarında çalışan gazetecilerin işten ayrılış hesaplarında 5953 m.14’ün peşin ücret ve iade yasağı, m.6-8 fesih/ihbar kuralları ve m.21 yıllık izin düzeni birlikte değerlendirilmelidir.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu, İhsaniye, 4903. Sk. Profit İş Merkezi No:23 Kat:3 Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin adresinde gazeteci iş sözleşmeleri, ücret, fesih ve tazminat hesaplarının kanun maddeleri üzerinden incelenmesine yönelik hukuki hizmet sunmaktadır.
Sık Sorulan Sorular
1. İşveren ay ortasında işten çıkarırsa gazeteci kalan maaşı geri verir mi?
Gazeteciye kusur atfedilemiyorsa ve m.14’teki şartlar gerçekleşiyorsa peşin ücretin işlenmemiş kısmı geri istenemez.
2. Bu kural her fesihte uygulanır mı?
Hayır. Sözleşmenin süresi dolmadan sona ermesi ve gazeteciye atfedilebilir kusur bulunmaması şartları önemlidir.
3. Gazeteci istifa ederse aynı koruma otomatik uygulanır mı?
Hayır. Kanun işine son verilen gazeteciyi düzenler; gazetecinin kendi feshi ayrıca değerlendirilir.
4. İşveren kalan ücreti kıdem tazminatından kesebilir mi?
M.14 iade yasağı uygulanıyorsa aynı tutarı mahsup yoluyla geri almak hukuken mümkün değildir.
5. Peşin ücret iade edilmeyince kalan sözleşme aylarının tamamı da ödenir mi?
Bu hüküm yalnız peşin alınmış ücretin işlenmemiş kısmını korur. Kalan sözleşme dönemine ilişkin diğer talepler ayrıca incelenir.
6. Fesih nedeni nasıl ispatlanır?
Fesih yazısı, tutanaklar, personel dosyası ve diğer somut deliller esas alınır.
7. İhbar süresi çalışılıyorsa işlenmemiş ücret oluşur mu?
İş ilişkisi ihbar süresi boyunca devam ediyorsa bu döneme ait peşin ücret normal çalışma ücretidir.
8. Kanuni dayanak nedir?
5953 sayılı Basın İş Kanunu m.14’tür.
Resmî kaynaklar
İlgili rehberler
Hukuki inceleme: +90 552 224 43 66.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
