İşveren İş Kıyafeti ve Koruyucu Ekipman Parasını İşçiden Kesebilir mi? 6331 ve İş Kanunu | 2026
Kısa ve net cevap: İş sağlığı ve güvenliği amacıyla kullanılması zorunlu olan kişisel koruyucu donanımların bedeli işçiye yüklenemez. Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik m.6 uyarınca koruyucu donanımlar işveren tarafından ücretsiz verilir; bakım, onarım, periyodik kontrol ve gerekli parça değişimleri de işveren tarafından sağlanır. İşveren baret, koruyucu ayakkabı, işitme koruyucu, gözlük, maske, eldiven veya riskten korunma amacı taşıyan iş kıyafetinin bedelini “ekipman ücreti” adıyla maaştan kesemez. Sırf kurumsal görünüm amacı taşıyan ve kişisel koruyucu donanım niteliğinde olmayan kıyafetler bakımından ise sözleşme, işveren talimatı ve ücret kesintisi kuralları ayrıca değerlendirilir.
Kişisel koruyucu donanım nedir?
Kişisel koruyucu donanım, çalışanın yaptığı işten kaynaklanan bir veya birden fazla sağlık ve güvenlik riskine karşı korunmasını sağlayan ekipmandır. Baret, koruyucu gözlük, çelik burunlu iş ayakkabısı, solunum maskesi, düşmeye karşı emniyet kemeri, işitme koruyucu, kesilmeye dayanıklı eldiven ve kimyasal sıçramalara karşı koruyucu kıyafet bu kapsama girebilir. Bir malzemenin işyerinde giyiliyor olması tek başına onu kişisel koruyucu donanım yapmaz; esas ölçüt iş sağlığı ve güvenliği riskine karşı koruma amacı ve mevzuattaki teknik niteliktir.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m.4 işverene çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlama yükümlülüğü yükler. İşveren mesleki riskleri önlemek, eğitim ve bilgi vermek, gerekli araç ve gereçleri sağlamak ve alınan tedbirlerin değişen şartlara uygun hâle getirilmesini temin etmek zorundadır. Bu genel yükümlülük, kişisel koruyucu donanım mevzuatıyla somutlaştırılmıştır.
Koruyucu ekipman neden ücretsiz verilmek zorunda?
Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik m.6 açık bir düzenleme içerir: kişisel koruyucu donanımlar işveren tarafından ücretsiz verilir. Aynı hüküm, imalatçı kullanım kılavuzuna uygun bakım ve onarımın, periyodik kontrollerin, ihtiyaç duyulan parça değişimlerinin ve hijyenik koşullarda muhafazanın da işveren tarafından sağlanmasını öngörür.
Bu nedenle işveren “baret parasını ilk maaştan kesiyoruz”, “iş ayakkabısının yarısını çalışan karşılar” veya “maskeler ücretli, isteyen alsın” şeklinde bir sistem kuramaz. İş sağlığı ve güvenliği yükümlülüğü, çalışanın ücretinden finanse edilerek işçiye aktarılamaz. Çalışan koruyucu ekipmanı kullanmakla yükümlüdür; ekipmanı sağlamak ve uygunluğunu temin etmek ise işverenin yükümlülüğüdür.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının işveren rehberlerinde de kişisel koruyucu donanımların ücretsiz verilmesi ve gerektiğinde yenilenmesi gerektiği açıkça belirtilmektedir.
İş kıyafeti ile kişisel koruyucu donanım aynı şey mi?
Her iş kıyafeti kişisel koruyucu donanım değildir. Örneğin yalnız marka bütünlüğü için giyilen logolu polo yaka tişört, restoran önlüğü veya kurumsal renkli ceket, tek başına sağlık ve güvenlik riskine karşı koruma amacı taşımayabilir. Buna karşılık alev geciktirici tulum, reflektif yelek, kesilmeye dirençli kıyafet veya kimyasal koruyucu önlük doğrudan kişisel koruyucu donanım niteliğinde olabilir.
Bu ayrım önemlidir; çünkü KKD niteliğindeki malzeme bakımından ücretsiz sağlama kuralı açıktır. Kurumsal üniforma bakımından ise işverenin giyme zorunluluğu getirmesi, kıyafetin yalnız iş için kullanılabilmesi, ücrette kesinti yaratılması ve sözleşmedeki düzenleme birlikte incelenir. İşveren işin görülmesi için zorunlu tuttuğu ve işçiye ekonomik yarar sağlamayan özel üniformayı ücret kesintisi aracı hâline getiremez.
İşveren maaştan doğrudan “kıyafet bedeli” kesebilir mi?
Ücret işçinin temel alacağıdır ve kesintiler kanunla sınırlandırılmıştır. İş Kanunu m.38 işverenin ücret kesme cezası uygulamasını özel şartlara bağlar. İşveren sözleşmede veya toplu iş sözleşmesinde gösterilmiş sebepler dışında ücret kesme cezası veremez ve kesinti tutarları için kanundaki sınırlamalara uymak zorundadır. Bunun dışında işçinin işverene gerçekten borçlu olduğu bir tutarın ücretten mahsup edilmesi de Borçlar Kanununun ücretin korunmasına ilişkin hükümlerine tabidir.
KKD bedelinin işçiye yüklenmesi zaten mevzuata aykırı olduğundan, işverenin bu bedeli ücret alacağından kesmesi için geçerli bir borç ilişkisi oluşmaz. Bordroda “ekipman kesintisi”, “iş güvenliği malzemesi”, “baret-ayakkabı”, “forma bedeli” veya benzeri kalem görülüyorsa malzemenin niteliği ve kesintinin dayanağı kontrol edilmelidir.
İşçi ekipmanı kaybeder veya kasten zarar verirse ne olur?
Ücretsiz sağlama kuralı, işçinin kendisine teslim edilen ekipmana karşı hiçbir sorumluluğu olmadığı anlamına gelmez. Çalışanlar 6331 sayılı Kanun m.19 uyarınca işveren tarafından verilen eğitim ve talimatlar doğrultusunda kendilerine sağlanan kişisel koruyucu donanımı doğru kullanmak ve korumakla yükümlüdür.
İşçi ekipmanı kasten yok eder, ağır kusurla kaybeder veya talimatlara aykırı biçimde zarar verirse işveren gerçek zararını genel hükümler çerçevesinde ileri sürebilir. Ancak bu durum “her kaybolan eldivenin bedeli otomatik maaştan kesilir” şeklinde uygulanamaz. Zararın varlığı, miktarı, işçinin kusuru ve illiyet bağı gösterilmelidir. İşçinin normal kullanım sonucu eskimiş ayakkabıyı veya kullanım ömrü dolmuş maskeyi yenileme bedelinden sorumlu tutulması mümkün değildir.
İşçinin maaşından zarar kesilmesine ilişkin genel çerçeve için işverenin işçinin maaşından zarar kesmesi konulu rehber ayrıca incelenebilir.
İşten ayrılırken kıyafet veya ekipman iade edilmezse?
İşverenin mülkiyetinde kalan ve çalışana kullanım amacıyla teslim edilen ekipmanın iş sözleşmesi sona erdiğinde iadesi istenebilir. İşveren zimmet formu, teslim tutanağı veya demirbaş kaydıyla hangi malzemenin verildiğini ispatlayabilir. İşçi kullanılabilir durumdaki ekipmanı iade etmekle yükümlü olabilir.
Bununla birlikte sırf iade yapılmadı diye son ücretin tamamının bloke edilmesi hukuken doğru değildir. İşverenin varsa somut alacağı ayrı hesaplanmalıdır. Kullanım ömrü bitmiş, tek kullanımlık, hijyen nedeniyle yeniden kullanılamayan veya işçiye mülkiyetiyle birlikte verilmiş kıyafetler bakımından iade yükümlülüğü aynı şekilde kurulamaz.
İşveren “ilk kıyafet ücretsiz, ikinci ücretli” diyebilir mi?
Kişisel koruyucu donanım ihtiyaç nedeniyle yenilenmek zorundaysa işveren yalnız ilk seti ücretsiz verip sonrakileri işçiye bırakamaz. Yönetmelik, bakım ve parça değişimi yanında gerektiğinde yenilemeyi de işverenin sorumluluğuna bağlayan bir sistem kurar. İşçinin kusuru olmaksızın normal yıpranma, risk düzeyindeki değişiklik, beden ölçüsünün değişmesi veya ekipmanın koruyucu özelliğini kaybetmesi hâlinde uygun yeni ekipman sağlanmalıdır.
İşçi bilerek ekipmanı kaybediyor veya kullanılamaz hâle getiriyorsa gerçek zarar sorumluluğu ayrı değerlendirilir. Fakat bu istisna ücretsiz KKD sağlama kuralını ortadan kaldırmaz.
İşveren çalışanı kendi ayakkabısını veya maskesini almaya zorlayabilir mi?
Risk değerlendirmesi sonucunda belirli koruyucu donanımın kullanılması gerekiyorsa uygun donanımı seçmek, sağlamak ve kullanımını denetlemek işverenin sorumluluğundadır. “Herkes kendi çelik burunlu ayakkabısını alsın” şeklindeki talimat, ücretsiz sağlama yükümlülüğüyle bağdaşmaz. Ayrıca işveren, çalışanın piyasadan aldığı herhangi bir ürünün gerekli teknik standardı sağlayıp sağlamadığını kontrol edemeyebilir.
Koruyucu donanımın CE işareti, işe uygunluk, ergonomi, sağlık durumu ve risk düzeyi bakımından seçimi işverenin iş sağlığı ve güvenliği organizasyonunun parçasıdır. Çalışanın kişisel tercihine bırakılması, işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Kıyafet zorunluluğuna uymayan işçi hakkında işlem yapılabilir mi?
İşveren mevzuata uygun, gerekli ve çalışana ücretsiz sağlanmış kişisel koruyucu donanımın kullanılmasını zorunlu tutabilir. Çalışan da 6331 m.19 gereğince aldığı eğitim ve talimatlara uymak, KKD’yi doğru kullanmak ve güvenliği tehlikeye düşürmemek zorundadır. Çalışanın uyarılara rağmen baret veya emniyet kemeri kullanmaması disiplin ve fesih sonuçları doğurabilir.
Ancak işveren önce ekipmanı uygun şekilde sağlamış, kullanımı konusunda eğitim vermiş ve denetim sistemini kurmuş olmalıdır. Ekipmanı vermeden “kullanmadın” diye yaptırım uygulamak veya yetersiz/uygunsuz ekipmanı kabul etmeyen çalışanı cezalandırmak mevzuatın amacıyla bağdaşmaz.
Koruyucu ekipman kişiye uygun değilse çalışan ne yapmalı?
KKD çalışanın ergonomik gereksinimlerine ve sağlık durumuna uygun olmalıdır. Numara, beden, gözlük derecesi, solunum koruması veya alerji gibi özellikler bakımından uygun olmayan ekipman gerçek koruma sağlamayabilir ve yeni risk yaratabilir. Çalışan uygunsuzluğu işverene, iş güvenliği uzmanına veya işyeri hekimine yazılı bildirmelidir.
İşveren “stokta bu var, bunu kullan” diyerek açıkça uygunsuz ekipmanı dayatmamalıdır. Risk değerlendirmesine ve teknik gerekliliklere uygun alternatif sağlanmalıdır. Sağlık açısından özel durum varsa işyeri hekimi değerlendirmesi önem taşır.
Taşeron işçisinin ekipmanını kim sağlar?
Alt işveren ilişkilerinde iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri yalnız işçinin bordrosunu düzenleyen alt işverene bırakılmaz. 6331 sayılı Kanun ve asıl işveren-alt işveren ilişkisine ilişkin kurallar çerçevesinde işyerindeki koordinasyon ve yükümlülüklerin paylaşımı ayrıca incelenir. İşçi “taşeron personelim” denilerek koruyucu ekipmansız çalıştırılamaz.
Hangi ekipmanı kimin fiilen satın alacağı sözleşmelerle düzenlenebilir; ancak bu iç ilişki çalışanın ücretsiz ve uygun KKD alma hakkını ortadan kaldırmaz. İşverenler kendi aralarındaki mali paylaşımı daha sonra çözer.
İş kazası olursa ekipman verilmemesi ne doğurur?
İş kazasında işverenin kusuru değerlendirilirken risk değerlendirmesi, gerekli koruyucu tedbirler, verilen ekipman, eğitim, denetim ve fiili çalışma düzeni incelenir. Gerekli baret, kemer, gözlük veya maskenin verilmemesi işverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüğüne aykırılık oluşturabilir. Ekipmanın verilmiş olması da tek başına işvereni sorumluluktan kurtarmaz; uygun kullanımın denetlenmesi gerekir.
6331 sayılı Kanunun yaklaşımı riskin mümkünse kaynağında önlenmesi ve toplu korumanın kişisel korumaya tercih edilmesidir. İşveren yalnız işçiye ekipman verip tehlikeli çalışma düzenini aynen sürdürerek bütün sorumluluğu işçiye aktaramaz.
Hangi belgeler saklanmalı?
Çalışan bakımından bordro, ücret pusulası, ekipman kesintisini gösteren banka kaydı, zimmet formu, işyeri mesajları ve verilen ekipmanın fotoğrafı önemlidir. İşveren bakımından risk değerlendirmesi, KKD seçim kayıtları, teslim ve yenileme tutanakları, eğitim belgeleri, bakım/periyodik kontrol kayıtları ve çalışan talimatları saklanmalıdır.
Ücret pusulası ve kesinti kalemlerinin gösterilmesi hakkında İş Kanunu m.37 ücret bordrosu rehberi kullanılabilir.
Kanuni dayanaklar
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m.4: İşverenin çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlama ve gerekli araç-gereci temin etme yükümlülüğünü düzenler.
6331 sayılı Kanun m.19: Çalışanın kendisine sağlanan kişisel koruyucu donanımı doğru kullanma ve koruma yükümlülüğünü düzenler.
Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik m.6: KKD’nin işveren tarafından ücretsiz verilmesini, bakım-onarım ve gerekli yenilemelerin yapılmasını düzenler.
4857 sayılı İş Kanunu m.38: Ücret kesme cezasının şartlarını ve sınırlarını düzenler.
Resmî mevzuat için 6331 sayılı Kanun ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının iş sağlığı ve güvenliği rehberleri esas alınmalıdır.
Sık sorulan sorular
İş ayakkabısının parasını işçi öder mi?
İş ayakkabısı riskten korunma amacıyla zorunlu KKD niteliğindeyse hayır. İşveren ücretsiz sağlamak zorundadır.
Baret kaybolursa ücret kesilebilir mi?
Normal yenileme bedeli işçiye yüklenemez. İşçinin kasıt veya kusuruyla gerçek zarar oluştuğu ileri sürülüyorsa zarar ve kusur ayrıca ispatlanmalıdır; otomatik kesinti yapılamaz.
Forma bedeli ilk maaştan kesilebilir mi?
Formanın KKD niteliği, işverenin giyme zorunluluğu, mülkiyeti ve kesintinin hukuki dayanağı incelenmelidir. Koruyucu ekipmanda kesinti yapılamaz.
İşveren maskeyi çalışanlara sattırabilir mi?
İş riskine karşı kullanılması gereken maske KKD ise ücretsiz sağlanmalıdır.
İşten çıkınca kıyafeti iade etmek zorunlu mu?
İşverene ait ve kullanım için teslim edilen yeniden kullanılabilir ekipman iade istenebilir. Tek kullanımlık veya kullanım ömrü dolmuş malzeme için aynı sonuç kurulamaz.
İşçi KKD kullanmazsa işveren sorumlu olmaz mı?
Hayır. İşveren ekipmanı sağlama, eğitim verme ve kullanımı denetleme yükümlülüklerini yerine getirmelidir. İşçinin kusuru ayrıca değerlendirilir.
KKD uygun değilse kullanmamak mümkün mü?
Uygunsuzluk derhal yazılı bildirilmelidir. İşveren sağlık ve ergonomi şartlarına uygun ekipman sağlamalıdır.
Koruyucu ekipman masrafı bordroda kesilmişse ne yapılır?
Kesinti kalemi, ekipmanın niteliği ve hukuki dayanak yazılı olarak istenir; ücret alacağı yönünden arabuluculuk ve dava yolu şartları oluşursa kullanılabilir.
Normal iş elbisesi ile güvenlik kıyafetini ayırmak için hangi ölçütler kullanılır?
Uyuşmazlıkta ürünün adı değil işlevi önemlidir. “Mont”, “tulum” veya “ayakkabı” kelimesi tek başına KKD sonucunu doğurmaz. İşverenin risk değerlendirmesinde bu ürün belirli tehlikeye karşı zorunlu tutulmuşsa, teknik standardı ve koruma sınıfı varsa, kullanım talimatı verilmişse ve çalışanın iş güvenliği bakımından kullanması zorunluysa KKD niteliği güçlenir. Yalnız kurumsal görünüm veya müşteri karşısında birlik sağlamak amacıyla verilen standart kıyafet ise farklı kategoridedir.
Örneğin inşaat işçisine verilen çelik burunlu, kaymaz tabanlı ve darbeye karşı koruyucu ayakkabı açık biçimde güvenlik ekipmanıdır. Otel resepsiyon görevlisine verilen logolu klasik ayakkabı ise sırf işyerinde giyildiği için aynı hukuki niteliğe sahip olmaz. Buna rağmen işverenin zorunlu tuttuğu kurumsal kıyafetin bedelini işçiye yüklemesi ayrıca ücret ve çalışma koşulları yönünden denetlenir.
KKD bedeli için işçiden depozito alınabilir mi?
İşverenin “ekipmanı ücretsiz veriyorum ama ilk maaştan depozito kesiyorum, çıkarken geri vereceğim” uygulaması da ücretsiz sağlama kuralını etkisiz hâle getirebilir. Koruyucu donanımın bedelinin geçici de olsa işçinin ücretinden alınması, çalışanın iş sağlığı ve güvenliği maliyetini finanse etmesine yol açar. Ekipmanın iadesini güvence altına almak için zimmet formu ve teslim kaydı kullanılabilir; ücretin bloke edilmesi veya sistematik depozito kesilmesi ayrıca hukuka uygun bir dayanak gerektirir.
İş sözleşmesi sona erdiğinde ekipmanın gerçekten iade edilmemesi ve somut zarar doğması hâlinde işveren genel hükümlere göre alacağını ileri sürebilir. Bu, işe girişte bütün çalışanlardan peşin güvence kesintisi yapılmasından farklıdır.
İşveren KKD’yi yenilemezse çalışan hangi kayıtları oluşturmalı?
Koruyucu ekipmanın kırılması, koruma özelliğini yitirmesi veya kullanım ömrünün dolması hâlinde çalışan durumu yazılı bildirmelidir. Fotoğraf, ürün etiketi, teslim tarihi ve yenileme talebi saklanabilir. İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi de riskle ilgili değerlendirmeye dahil edilmelidir. İşverenin yazılı ret cevabı veya talebi yanıtsız bırakması, sonradan meydana gelebilecek iş kazası incelemesinde önemli kayıt oluşturur.
Çalışan tehlikeli ekipmanla çalışmaya devam etmeye zorlanıyorsa 6331 sayılı Kanundaki çalışmaktan kaçınma mekanizmasının şartları ayrıca değerlendirilir. Bu hak, her ekipman şikâyetinde otomatik olarak doğmaz; ciddi ve yakın tehlike şartı ve kanundaki usul izlenmelidir.
Sonuç
İş sağlığı ve güvenliği için zorunlu kişisel koruyucu donanım işverenin maliyetidir; çalışanların maaşından karşılanamaz. İşveren uygun KKD’yi ücretsiz sağlamak, bakımını yapmak, gerektiğinde yenilemek, çalışanı eğitmek ve kullanımını denetlemek zorundadır. Çalışan ise verilen ekipmanı doğru kullanıp korumalıdır. İş kıyafeti uyuşmazlığında ilk ayrım, kıyafetin riskten korunma amacı taşıyan KKD olup olmadığıdır. Bordroda ekipman veya kıyafet kesintisi varsa 6331 sayılı Kanun, KKD Yönetmeliği ve ücretin korunmasına ilişkin İş Kanunu hükümleri birlikte uygulanmalıdır.
Hukukçu incelemesi: İçerik 23 Eylül 2026 itibarıyla 6331 sayılı Kanun m.4 ve m.19, Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik m.6 ile 4857 sayılı İş Kanunu m.38 esas alınarak hazırlanmıştır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
