İşveren Maaştan Ceza Kesebilir mi? İş Kanunu 38 Ücret Kesme Cezası (2026)

İşverenin disiplin yetkisi vardır; ancak bu yetki işçinin temel geçim kaynağı olan ücretten istediği miktarda para kesme yetkisi değildir. Ücret kesme cezası, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 38. maddesinde özel ve sınırlayıcı biçimde düzenlenmiştir. Madde, cezanın hangi sebeplerle verilebileceğini, işçiye nasıl bildirileceğini, aylık üst sınırı ve kesilen paranın nereye yatırılacağını açıkça belirler.

Uygulamada “kasa açığı”, “müşteri şikâyeti”, “telefon kullanma”, “geç kalma”, “üniforma kuralı”, “hedef tutmaması” veya “işyeri eşyasına zarar verme” gibi çok farklı gerekçelerle bordrodan kesinti yapılabilmektedir. Bu kesintilerin tamamı aynı hukuki kategoriye girmez. Önce kesintinin niteliği belirlenmelidir: gerçek bir ücret kesme cezası mı, çalışılmayan sürenin ücretinin ödenmemesi mi, avans mahsubu mu, kanuni haciz mi, işçinin verdiği zarara ilişkin ayrı bir alacak iddiası mı?

İş Kanunu m.38 yalnız disiplin amacıyla verilen ücret kesme cezasını düzenler. Bu nedenle işverenin bordroda “kesinti” yazması tek başına işlemin hukuki niteliğini belirlemez. Kesintinin sebebi ve dayanağı incelenir.

İş Kanunu 38’in Net Kuralı Nedir?

İş Kanunu m.38’in ilk fıkrasına göre işveren, toplu iş sözleşmesi veya iş sözleşmelerinde gösterilmiş olan sebepler dışında işçiye ücret kesme cezası veremez. Bu cümle ücret kesme cezası bakımından önceden belirlenmiş hukuki dayanak şartını getirir.

İkinci fıkra, ceza olarak yapılan kesintinin işçiye derhâl sebepleriyle birlikte bildirilmesini ve bir ayda iki gündelikten fazla olmamasını emreder. Parça başına veya yapılan iş miktarına göre ücret alan işçide sınır, işçinin iki günlük kazancıdır.

Üçüncü fıkra ise kesilen paranın işverenin geliri olamayacağını düzenler. Kesinti, işçilerin eğitimi ve sosyal hizmetleri için kullanılmak üzere Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının belirlediği banka hesabına kesinti tarihinden itibaren bir ay içinde yatırılır. İşveren bu paralar için işyerinde ayrı hesap tutmak zorundadır.

Bu dört unsur birlikte sağlanmadan yapılan disiplin kesintisi m.38’e uygun değildir: önceden belirlenmiş sebep, derhâl gerekçeli bildirim, iki gündelik üst sınırı ve Bakanlık hesabına yatırma.

Güncel kanun metni ve Bakanlık uygulaması için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Ücret Kesme Cezası sayfası ile Mevzuat Bilgi Sistemi birlikte kontrol edilebilir.

Hangi Sebeple Ücret Kesme Cezası Verilebilir?

İşveren her disiplin ihlalini sonradan “maaştan kesinti sebebi” ilan edemez. M.38, kesinti sebebinin toplu iş sözleşmesinde veya iş sözleşmesinde gösterilmiş olmasını arar. Bu nedenle iş sözleşmesinde veya sözleşmenin eki olarak işçiye kabul ettirilmiş ve sözleşmenin parçası hâline gelmiş disiplin düzeninde hangi davranışların ücret kesme cezası doğuracağı açık olmalıdır.

“İşveren gerekli gördüğü her durumda ücret kesebilir” gibi sınırsız bir hüküm, m.38’in koruyucu amacını etkisiz kılacak ölçüde belirsizdir. Disiplin sebebi, işçinin hangi davranışının hangi yaptırımı doğuracağını öngörebileceği açıklıkta kurulmalıdır. Ayrıca sözleşme hükmü kanunun emredici hükümlerine, kişilik haklarına ve eşit davranma borcuna aykırı olamaz.

Toplu iş sözleşmesi bulunan işyerlerinde ücret kesme cezası sebepleri toplu iş sözleşmesindeki disiplin hükümlerinden kaynaklanabilir. İşveren, toplu iş sözleşmesindeki usul ve disiplin kurulu hükümlerine de uymalıdır. Bireysel iş sözleşmesi ile toplu iş sözleşmesi arasında işçi aleyhine aykırılık varsa toplu iş hukukunun emredici düzeni ayrıca dikkate alınır.

İşverenin iç yönetmeliğinde bir ceza bulunması tek başına yeterli sayılmamalıdır; iç yönetmeliğin iş sözleşmesinin eki hâline gelip gelmediği, işçiye bildirilip bildirilmediği ve çalışma koşulu olarak bağlayıcılığı incelenir.

Ücret Kesme Cezası İşçiye Nasıl Bildirilir?

İş Kanunu m.38, kesintinin işçiye derhâl sebepleriyle beraber bildirilmesini zorunlu tutar. Kanun yalnız bordroda tutar göstermeyi yeterli görmez; cezanın hangi davranış nedeniyle uygulandığı anlaşılmalıdır.

İspat açısından bildirim yazılı yapılmalıdır. Bildirimde olayın tarihi, davranışın ne olduğu, sözleşmedeki disiplin dayanağı, uygulanacak ceza tutarı veya gün karşılığı ve kesintinin hangi ücret döneminde yapılacağı belirtilmelidir. İşçinin imzadan kaçınması hâlinde bu durum tutanakla kayıt altına alınabilir; ancak imza alınmaması cezanın sebebini belirsiz bırakma hakkı vermez.

“Disiplin cezası 2.000 TL” şeklindeki tek satırlık bordro kaydı, olay ve dayanak belirtilmiyorsa m.38’deki gerekçeli bildirim şartını karşılamada yetersiz kalabilir. Bordro kaydı ile disiplin bildirimi birbirini tamamlamalıdır.

İşçiden savunma alınması konusu, ücret kesme cezasının yanı sıra işyeri disiplin prosedürü, toplu iş sözleşmesi ve olası fesih süreci bakımından ayrıca önem taşır. İş Kanunu m.19’un savunma sistemi performans ve davranışa dayalı geçerli fesih bakımından ayrı düzenlemedir; ücret kesme cezası ile fesih aynı işlem değildir.

Bir Ayda En Fazla Ne Kadar Ücret Kesilebilir?

İş Kanunu m.38’e göre işçi ücretinden ceza olarak yapılacak kesinti bir ayda iki gündelikten fazla olamaz. Ücret parça başına veya yapılan iş miktarına göre belirleniyorsa işçinin iki günlük kazancı üst sınırdır.

Aylık ücretle çalışan işçide “iki gündelik” hesabı, ücretin günlük karşılığının belirlenmesi üzerinden yapılır. İşveren aynı ay içinde birden fazla disiplin ihlali bulunduğunu ileri sürse dahi toplam ücret kesme cezası iki gündelik üst sınırını geçemez.

Üst sınırın bulunması, her olayda otomatik olarak iki gündelik kesilebileceği anlamına gelmez. Öncelikle sözleşmedeki ceza sebebi ve yaptırım ölçüsü uygulanır. Disiplin düzeninde daha düşük bir ceza öngörülmüşse işveren sırf kanun iki gündeliğe kadar izin veriyor diye daha yüksek kesinti yapamaz.

Aynı olay için arka arkaya aylara yayılmış kesintilerle iki günlük sınırı dolanmak da m.38’in amacına aykırı sonuç doğurabilir. Ceza kararı, olay ve kesinti miktarı bir bütün olarak değerlendirilir.

Kesilen Ceza Parası İşverende Kalabilir mi?

Hayır. M.38’in en çok gözden kaçırılan kuralı budur. Ücret kesme cezası olarak işçiden kesilen para işverenin kasasına gelir olarak kaydedilemez ve şirketin giderleri için kullanılamaz.

Kanuna göre bu paralar, işçilerin eğitimi ve sosyal hizmetleri için kullanılmak üzere Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının belirlediği banka hesabına, kesildiği tarihten itibaren bir ay içinde yatırılır. İşveren ayrıca işyerinde bu paraların ayrı hesabını tutmak zorundadır.

Bu nedenle hukuka uygun disiplin süreci yalnız “kesintiyi bordroya yazmakla” tamamlanmaz. İşverenin banka ödeme kaydını, Bakanlığa ilişkin bildirim/kayıt sürecini ve işyerindeki ayrı hesabı muhafaza etmesi gerekir.

Kesilen paranın işyeri sosyal fonuna, çalışanlara yemek organizasyonuna veya şirket içi başka bir hesaba aktarılması m.38’deki özel ödeme düzeninin yerine geçmez. Kanun doğrudan Bakanlıkça belirlenen banka hesabını gösterir.

İşçinin Verdiği Zarar Maaştan “Ceza” Olarak Kesilebilir mi?

İşçinin işverene zarar verdiği iddiası ile ücret kesme cezası aynı şey değildir. Zararın tazmini Türk Borçlar Kanunu ve iş hukuku sorumluluk hükümlerine dayanır; disiplin amacıyla verilen ücret kesme cezası ise İş Kanunu m.38’e tabidir.

Örneğin işveren “telefonu kırdın, maaşından 15.000 TL ceza kesiyorum” diyorsa önce işlemin gerçekten ceza mı yoksa zarar tazmini mi olduğu belirlenir. Ceza ise m.38’in iki gündelik sınırı ve diğer şartları uygulanır. Zarar tazmini iddiasıysa zararın varlığı, miktarı, işçinin kusuru, uygun illiyet bağı ve ücret üzerinde mahsup/kesinti yapılmasının hukuki şartları ayrıca ispatlanmalıdır.

Türk Borçlar Kanunu m.407’ye göre işveren, işçinin rızası olmadan işçiden olan alacağını ücret borcuyla takas edemez. Rıza aranmayan istisna, işçinin kasten verdiği ve yargı kararıyla sabit olan zarardan doğan alacaktır; bu durumda da takas yalnız ücretin haczedilebilir kısmı kadar yapılır. Kasa açığı tutanağı veya işverenin tek taraflı zarar hesabı, tek başına bu istisnayı oluşturmaz. Zarar alacağı ile disiplin cezası bu nedenle ayrı değerlendirilir. Kanuni dayanak için 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 407. maddesine bakılmalıdır.

İşçi zararı kabul etmiş ve yazılı ödeme planı yapmışsa da belgenin baskı altında imzalatılıp imzalatılmadığı, miktarın belirli olup olmadığı ve kanuni ücret koruma sınırlarına uyulup uyulmadığı incelenmelidir.

Geç Kalma veya Devamsızlıkta Maaştan Kesinti Nasıl Değerlendirilir?

İşçinin çalışmadığı sürenin ücretini hak edip etmemesi ile disiplin cezası farklıdır. İşçi mazeretsiz şekilde iki saat geç gelmişse çalışılmayan süre bakımından ücret hesabı ayrı; ayrıca sözleşmede öngörülmüş disiplin cezası verilmesi ayrı konudur.

İşveren çalışılmayan süreyi hesaplama adı altında gerçekte cezalandırıcı ve orantısız bir kesinti yapıyorsa işlemin hukuki niteliği ücret kesme cezasına dönüşebilir. Örneğin 30 dakikalık geç kalmaya karşılık bir günlük ücret kesilmesi “çalışılmayan sürenin karşılığı” olarak açıklanamaz; sözleşmesel disiplin dayanağı ve m.38 şartları gündeme gelir.

Devamsızlık aynı zamanda İş Kanunu m.25/II-g’deki şartları sağlıyorsa haklı fesih nedeni de olabilir. Ancak haklı fesih koşulları oluşmadan yapılan devamsızlık, otomatik olarak işverenin istediği tutarı ücret cezası olarak kesmesine izin vermez.

İşyeri giriş-çıkış kayıtları, vardiya çizelgeleri, izin belgeleri ve puantaj kayıtları geç kalma/devamsızlık uyuşmazlığında temel delillerdir.

Bordro ve Ücret Hesap Pusulasında Kesinti Nasıl Gösterilir?

İş Kanunu m.37, ücret hesap pusulasında vergi, sigorta primi, avans mahsubu, nafaka, icra ve diğer kesintilerin ayrı ayrı gösterilmesini zorunlu tutar. Ücret kesme cezası da bordroda hangi döneme ve hangi tutara ilişkin olduğu anlaşılacak şekilde ayrı gösterilmelidir.

İşveren yalnız net ücreti düşürüp bordroda açıklama yapmazsa hem m.37 hesap pusulası hem de m.38 bildirim yükümlülüğü yönünden sorun doğabilir. Disiplin kararı, bildirim, bordro, banka ücret ödemesi ve Bakanlık hesabına yatırma dekontu birbirini doğrulamalıdır.

İşçinin bordroyu imzalaması her türlü kesintiyi hukuka uygun hâle getirmez. Emredici kanun hükmüne aykırı ücret kesme cezası, işçinin imzasıyla m.38 sınırlarının dışına çıkarılamaz. İmzanın ispat değeri ile kesintinin hukuki geçerliliği ayrı konulardır.

Elektronik bordro kullanılan işyerlerinde erişim, onay ve bildirim kayıtlarının saklanması; işçinin kesinti sebebini hangi tarihte gördüğünün tespit edilebilir olması önemlidir.

Hukuka Aykırı Ücret Kesme Cezasının Sonucu Nedir?

İş Kanunu m.102/b, m.38’e aykırı ücret kesme cezası verilmesini veya kesintinin sebebi ve hesabının bildirilmemesini idari para cezasına bağlar. İdari para cezasının tutarı her yıl yeniden değerleme nedeniyle değişebildiğinden uygulama tarihinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının güncel idari para cezası tablosu kontrol edilmelidir.

İdari yaptırım, işçinin özel hukuk alacağını ortadan kaldırmaz. İşçi haksız kesilen tutarın ücret alacağı olarak iadesini talep edebilir. Uyuşmazlığın niteliğine göre zorunlu arabuluculuk ve ardından iş mahkemesi süreci gündeme gelir.

Ücret alacağında faiz türü, kesintinin niteliği ve talep dayanağına göre belirlenir. İş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesinden doğan daha yüksek faiz hükümleri varsa bunların uygulanabilirliği ayrıca incelenir.

Hukuka aykırı kesinti sistematik hâle gelmişse yalnız tek bir bordro değil, tüm ücret dönemleri karşılaştırılmalıdır. Banka hesabına yatan net ücretler, bordrolar, disiplin kararları ve kesinti listeleri birlikte incelenir.

Haksız Ücret Kesintisi İşçiye Haklı Fesih Hakkı Verir mi?

İş Kanunu m.24/II-e, işveren tarafından işçinin ücretinin kanun hükümleri veya sözleşme şartlarına uygun olarak hesap edilmemesi veya ödenmemesi hâlini işçi açısından haklı fesih sebebi olarak düzenler. Hukuka aykırı ücret kesintisi, somut olayın özelliklerine göre bu hükmün uygulanmasını gündeme getirebilir.

Ancak her bordro uyuşmazlığında otomatik olarak haklı fesih sonucu kurulmaz. Kesintinin miktarı, niteliği, sürekliliği, işverenin düzeltme yapıp yapmadığı ve ücretin kanuna/sözleşmeye aykırı eksik ödenip ödenmediği somut olarak değerlendirilmelidir.

İşçi haklı fesih düşünüyorsa fesih bildiriminde hukuki sebebi açık yazmalı ve kesintilere ilişkin bordro, banka dekontu ve yazışmaları saklamalıdır. Sonradan başka bir fesih sebebi yaratmak yerine gerçek olaylara dayanılmalıdır.

İşçilik alacakları ve fesih uyuşmazlıkları için Mersin İş Hukuku Avukatı sayfasındaki rehberler; çalışma saatleri bakımından Telafi Çalışması – İş Kanunu 64 yazısı birlikte incelenebilir.

Ücret Kesintisi Türlerini Ayırma Tablosu

İş Kanunu 38 Ücret Kesme Cezası Hakkında Sık Sorulan Sorular

İşveren maaştan istediği kadar ceza kesebilir mi?

Hayır. Ceza sebebi toplu iş sözleşmesinde veya iş sözleşmesinde gösterilmiş olmalı ve bir aylık kesinti iki gündeliği aşmamalıdır.

İşçiye ücret kesme cezasının sebebi bildirilmek zorunda mı?

Evet. İş Kanunu m.38 kesintinin işçiye derhâl sebepleriyle birlikte bildirilmesini açıkça zorunlu tutar.

Kesilen ceza parası işverende kalabilir mi?

Hayır. Kesinti tarihinden itibaren bir ay içinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının belirlediği banka hesabına yatırılır ve işveren ayrı hesap tutar.

Bir ayda üç günlük ücret ceza olarak kesilebilir mi?

Hayır. M.38 üst sınırı bir ayda iki gündeliktir; parça başı veya iş miktarına göre ücrette iki günlük kazançtır.

İşçi işyerine zarar verdiyse bedel doğrudan maaştan kesilir mi?

Zarar tazmini, disiplin cezasından farklıdır. TBK m.407 gereğince ücretle takas için kural olarak işçinin rızası gerekir. Kasten verilen ve yargı kararıyla sabit zarar istisnasında da takas, ücretin haczedilebilir kısmını aşamaz.

Geç kalan işçinin bir günlük ücreti kesilebilir mi?

Çalışılmayan sürenin ücret hesabı ile disiplin cezası ayrılmalıdır. Çalışılmayan süreyi aşan cezalandırıcı kesinti varsa m.38’in sözleşmesel sebep, bildirim ve miktar şartları gündeme gelir.

Bordroda kesinti yazması tek başına yeterli mi?

Hayır. Ceza sebebi işçiye derhâl bildirilmelidir. Ayrıca kesilen tutar m.38 sınırında olmalı ve Bakanlık hesabına yatırılmalıdır.

Haksız kesilen maaş geri istenebilir mi?

Evet. İşçi hukuka aykırı kesilen tutarı ücret alacağı olarak talep edebilir; iş uyuşmazlığında zorunlu arabuluculuk ve ardından dava yolu uygulanabilir.

Hukuka aykırı ücret kesme cezasının idari yaptırımı var mı?

Evet. İş Kanunu m.102/b, m.38’e aykırı ücret kesme cezasını ve kesinti sebebi/hesabının bildirilmemesini idari para cezasına bağlar. Tutar uygulama yılına göre güncellenir.

Ücret kesintisi işçiye haklı fesih hakkı verebilir mi?

Ücret kanuna veya sözleşmeye uygun hesaplanmıyor ya da ödenmiyorsa İş Kanunu m.24/II-e somut olayda haklı fesih sebebi oluşturabilir. Fesih öncesinde kesintinin niteliği ve deliller kontrol edilmelidir.

Hukuki Dayanak ve Sonuç

Temel hüküm 4857 sayılı İş Kanunu m.38’dir. Ücret hesap pusulası bakımından m.37, işçinin haklı feshi bakımından m.24/II-e ve idari yaptırım bakımından m.102/b birlikte değerlendirilir. Güncel mevzuat için Mevzuat Bilgi Sistemi, ücret kesme cezası uygulaması için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı kullanılmalıdır.

Sonuç: İşverenin ücret kesme cezası yetkisi sınırlıdır. Sebep önceden toplu iş sözleşmesi veya iş sözleşmesinde yer almalı, işçiye derhâl gerekçesi bildirilmelidir. Bir aylık ceza iki gündeliği aşamaz. Kesilen para işverende kalmaz ve bir ay içinde Bakanlığın belirlediği hesaba yatırılır. Bu şartlardan biri eksikse kesintinin hukuka aykırılığı, ücret alacağı ve idari yaptırım sonuçları gündeme gelir.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →