İsviçre’de El Yazılı Vasiyetname Türkiye’deki Tapuda Geçerli mi? ZGB 505, Lahey 1961 ve MÖHUK 20

1. İsviçre’de yazılan vasiyetname Türkiye’deki daire için neden ayrı ele alınır?

İsviçre’nin Zürih, Basel, Bern, Cenevre veya Ticino kantonunda ikamet eden kişinin, Türkiye’deki konutunu, arsasını ya da bir taşınmazdaki miras payını belirli kişilere bırakmak istemesi birden çok hukuk kuralını aynı anda gündeme getirir. İlk soru, vasiyetnamenin hangi ülkede ve hangi biçimde düzenlendiğidir. İkinci soru, mirasbırakanın bu işlemi yapmaya ehil olup olmadığıdır. Üçüncü soru, taşınmazın Türkiye’de bulunmasının uygulanacak maddî miras hukukunu nasıl etkilediğidir. Dördüncü soru ise miras açıldıktan sonra tapuda nasıl işlem yapılacağıdır.

“İsviçre’de yazıldı, Türkiye’de hiç geçmez” ifadesi de “İsviçre makamı kabul etti, Türkiye’de tapu otomatik geçer” ifadesi de doğru bir hukuk analizi değildir. Uluslararası özel hukuk ilkeleri, belgenin şekliyle malvarlığı üzerindeki maddî hakların değerlendirilmesini ayırır. İsviçre’deki belgeye ilişkin saklama, mahkeme açılması ve teslim işlemleri tamamlanmış olsa bile Türkiye’deki taşınmazın hukuki durumunun ayrıca belirlenmesi gerekir.

Bu yazı İsviçre’de düzenlenmiş el yazılı vasiyetnamenin şekil, milletlerarası hukuk ve Türkiye taşınmazı bakımından etkisini inceler. İsviçre Erbbescheinigung mirasçılık belgesi ayrı bir belge türüdür. İlgili mevcut yazıda mirasçılık belgesi ele alınmıştır; burada ise vasiyet tasarrufunun niteliği ve taşınmaz üzerindeki hukuki etkisi değerlendirilir.

2. İsviçre Medenî Kanunu ZGB m.505 el yazılı vasiyetname için ne ister?

İsviçre Medenî Kanunu ZGB m.505/1 uyarınca el yazılı vasiyetnamenin başından sonuna kadar mirasbırakanın kendi el yazısıyla yazılması, düzenlendiği günün, ayın ve yılın gösterilmesi ve mirasbırakan tarafından imzalanması gerekir. Bu maddede vasiyetin bilgisayarda hazırlanmış metninin sadece sonuna atılan ıslak imzanın el yazılı vasiyetname sayılacağına ilişkin bir istisna bulunmaz. Yazılı metin ve imza aynı kişinin iradesini göstermelidir.

ZGB m.505/2, kantonların açık veya kapalı vasiyetlerin saklanmak üzere yetkili bir makama teslim edilebilmesini sağlamasına ilişkin düzenlemeyi içerir. Bir vasiyetnamenin resmî makamda saklanması ile vasiyetnamenin geçerli biçimde yapılması aynı kavramlar değildir. Saklama belgenin varlığını ve bulunabilirliğini destekler; şekil şartlarına aykırılığı kendiliğinden gidermez. Ayrıca İsviçre’de el yazılı vasiyetname dışında resmî vasiyet ve olağanüstü koşullardaki diğer vasiyet türleri hakkında ayrı hükümler vardır.

İsviçre hukukuna ilişkin metin, İsviçre Konfederasyonu’nun Fedlex ZGB resmî kanun derlemesinde bulunur. Federal kanun metnine erişilirken yürürlük tarihi ve güncel madde sürümü kontrol edilmelidir. Çok dilli İsviçre bakımından metnin Almanca, Fransızca veya İtalyanca resmî yayımlarına başvurmak mümkündür. ZGB 505 yönünden temel mesele, şekli karşılayan özgün belgenin bulunmasıdır.

3. Türk Medenî Kanunu m.538 ile ZGB 505 arasındaki benzerlik ve fark

4721 sayılı Türk Medenî Kanunu m.538, el yazılı vasiyetnamenin düzenlendiği yıl, ay ve gün belirtilerek baştan sona mirasbırakanın el yazısıyla yazılmasını ve imzalanmasını zorunlu tutar. Bu yönüyle ZGB m.505 ile benzer bir el yazısı, tarih ve imza sistemi bulunur. Ancak iki ülkenin hükümleri ayrı ulusal hukuk kaynaklarıdır. Sadece kanunlarda yakın ifadeler olması, İsviçre’de düzenlenen her belgenin Türkiye’de usulüne uygun biçimde kullanıldığını ispatlamaz.

Türk hukuku bakımından TMK m.531, vasiyetnamenin resmî, el yazılı veya kanunun belirttiği şartlardaki sözlü biçimde yapılabileceğini; m.532 resmî vasiyetnamenin usulünü; m.538 el yazılı biçimi düzenler. Bir belge el yazılı vasiyetname kurallarını karşılamıyorsa sırf üzerinde “vasiyetname” yazması o belgeyi geçerli bir ölüme bağlı tasarruf hâline getirmez. İsviçre’de bir noterlik veya kanton makamı tarafından düzenlenen başka vasiyet türü söz konusuysa ZGB 505 yerine ilgili türün özel şekil hükümleri incelenmelidir.

İsviçre belgesi Türk hâkimin önüne geldiğinde öncelikle hangi hukukun şekil geçerliliğini sağlayabileceği saptanır; ardından somut belgenin o hukukun şartlarını taşıyıp taşımadığı değerlendirilir. Bir metnin el yazılı olduğuna dair tartışma varsa karşılaştırmalı yazı incelemesi, asıl belgenin korunması ve imzanın doğrulanması gündeme gelir. Türk hukuku metni için Adalet Bakanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi, 4721 sayılı Kanun incelenebilir.

4. 1961 Lahey Vasiyet Tasarruflarının Şekline İlişkin Sözleşme m.1

5 Ekim 1961 tarihli Lahey Sözleşmesi, vasiyetnamenin şeklen geçerli sayılması bakımından alternatif bağlama noktaları düzenler. Sözleşme m.1’e göre vasiyet, düzenlendiği yerin iç hukuku, mirasbırakanın düzenleme veya ölüm tarihindeki vatandaşlığı hukuku, düzenleme veya ölüm tarihindeki yerleşim yeri ya da mutad mesken hukuku gibi bağlantılardan birinin öngördüğü biçime uygunsa şekil yönünden geçerli sayılabilir. Taşınmazlar yönünden bulundukları yer hukukuna uygun biçim de ayrıca m.1’de gösterilmiştir.

Bu alternatifler aynı anda hep birlikte yerine getirilmesi gereken kümülatif koşullar değildir. Sözleşmenin amacı, geçerli bir vasiyetin şekil sebebiyle gereksiz biçimde hükümsüz sayılmasının önüne geçebilen bağlantı noktaları tanımaktır. İsviçre’de el yazısıyla düzenlenen vasiyetnamede düzenleme yeri İsviçre hukukuna bağlanabilir; vasiyetçi Türkiye Cumhuriyeti vatandaşıysa vatandaşlık hukuku da ayrı bir bağlantı olabilir. Hangi bağlama noktasının mevcut olduğu kişi, tarih ve belge üzerinden tespit edilmelidir.

1961 Sözleşmesi m.2, önceki vasiyetin geri alınmasına ilişkin ölüme bağlı tasarrufların şekline de m.1 bağlantılarını uygular. Bu nokta, İsviçre’de sonradan yazılan metin ile Türkiye’de daha eski bir metin bulunduğunda önemlidir. Yeni tarihli belgenin önceki metnin tamamını veya belirli hükümlerini gerçekten kaldırıp kaldırmadığı ise yalnız şekil değil içerik ve uygulanacak maddî hukuk sorusudur. HCCH 1961 Sözleşmesi resmî tam metni temel başvuru kaynağıdır.

5. Türkiye ve İsviçre sözleşmeye taraf mı; çekincelerin etkisi nedir?

HCCH taraf devlet tablosuna göre İsviçre 1961 Sözleşmesini onaylamış ve ülke bakımından yürürlük 17 Ekim 1971’de başlamıştır. Türkiye Sözleşmeye katılmış; Türkiye için yürürlük tarihi 22 Ekim 1983 olarak belirtilmiştir. Bu nedenle 2026 yılında her iki ülkenin taraflığı bakımından soyut bir belirsizlik bulunmaz. Bununla birlikte Sözleşmenin tarih bakımından uygulaması ve somut vasiyetin niteliği her olayda incelenir. Sözleşme m.8 ölümün yürürlükten sonra gerçekleştiği hâllere ilişkin uygulama kuralı içerir.

Türkiye, HCCH kayıtlarına göre Sözleşmenin 9, 10 ve 12. maddeleri bakımından çekince koymuştur. M.9 bağlamında yerleşim yerinin belirlenmesinde mahkeme hukukuna göre değerlendirme hakkı; m.10 bağlamında yalnız Türk vatandaşı olan kişilerin olağanüstü hâller dışındaki sözlü vasiyetleri için tanımama hakkı; m.12 bağlamında miras konusuyla ilgili sayılmayan vasiyet hükümlerinin kapsam dışı bırakılması gündeme gelir. İsviçre’nin kaydında ise m.10 çekincesi vardır.

Bu çekinceler, İsviçre’deki bir el yazılı vasiyetnamenin her durumda geçersiz olduğu anlamına gelmez. Ancak 1961 Sözleşmesini tartışırken çekinceleri yok saymak da eksik bir hukuk incelemesidir. Sözleşmenin şekle ilişkin alternatiflerinin uygulanabilmesi ile vasiyetin maddî içeriğinin etkili olması iki farklı aşamadır. Güncel taraf listesi ve çekince bağlantıları: HCCH taraflık tablosu, Türkiye’nin çekinceleri, İsviçre’nin çekincesi.

6. 5718 sayılı MÖHUK m.20: Şekil, miras ve taşınmaz ayrımı

5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m.20/1, mirasın ölenin millî hukukuna tâbi olduğu kuralını koyarken, Türkiye’de bulunan taşınmazlar hakkında Türk hukukunun uygulanacağını açıkça belirtir. Bu hüküm, vasiyetnamenin İsviçre’de düzenlenmiş olmasından hareketle Türkiye’deki taşınmaz üzerindeki tüm maddî miras sonuçlarının kendiliğinden İsviçre hukukuna tabi olmasını önler. Türk taşınmazı üzerindeki miras payları, tasarruf oranları ve diğer maddî sorunlar Türk hukukunun ilgili hükümleri bakımından ayrıca değerlendirilir.

MÖHUK m.20/4, ölüme bağlı tasarrufun şekline m.7’nin uygulanacağını; ölenin millî hukukuna uygun biçimde yapılmış ölüme bağlı tasarrufların da geçerli olduğunu düzenler. MÖHUK m.7 ise hukukî işlemlerin yapıldığı ülke hukukunun veya işlemin esasına uygulanan maddî hukukun öngördüğü biçime uygun yapılabilmesine izin veren genel şekil kuralıdır. Taraf olunan uluslararası sözleşmelerin uygulanması da MÖHUK m.1/2 gereğince saklıdır. Bu nedenle Lahey 1961 ile m.20/4 birlikte ele alınmalıdır.

MÖHUK m.20/2, mirasın açılması sebeplerini, iktisabını ve taksimini terekenin bulunduğu ülke hukukuna bağlar. Mirasbırakanın birden çok ülkede malvarlığı bulunduğunda farklı meselelerde farklı bağlama noktaları doğabilir. Bu konunun doğru incelenmesi için “vasiyetin şekli”, “mirasın esası”, “Türkiye taşınmazının mülkiyeti” ve “uygulama usulü” başlıkları ayrı tutulur. 5718 sayılı Kanunun TBMM’de yayımlanan kanun metni madde 7, 20 ve 21 bakımından temel referanstır.

7. Vasiyetname düzenleme ehliyeti hangi hukuka göre belirlenir?

Şeklen el yazılı ve imzalı görünen bir belgeyi düzenleyen kişinin ölüme bağlı tasarruf ehliyetinin bulunup bulunmadığı ayrı bir uyuşmazlık olabilir. 5718 sayılı MÖHUK m.20/5, ölüme bağlı tasarruf ehliyetini tasarrufta bulunan kişinin tasarrufun yapıldığı andaki millî hukukuna bağlar. Buradaki tarih ölüm tarihiyle karıştırılmamalıdır. Türk vatandaşlığı, çifte vatandaşlık veya yabancı vatandaşlık konusunda özel bağlama kuralları ayrı değerlendirmeyi gerektirebilir.

Bir kişinin İsviçre’de oturma izni almış olması vatandaşlığı hakkında tek başına kesin bilgi vermez. İsviçre’de uzun yıllar bulunmuş Türk vatandaşı ile İsviçre vatandaşlığına geçmiş kişi bakımından millî hukuk sorusu aynı belgeye bakılarak çözülemez. Ölüm belgesi, vatandaşlık kayıtları ve düzenleme tarihindeki durum birlikte incelenir. Kişinin irade açıklaması sırasında ayırt etme gücüne ilişkin somut itirazlar da geçerlilik tartışmasının parçası olabilir.

Türk Medenî Kanunu m.557/1, tasarruf ehliyeti bulunmadığı sırada yapılan ölüme bağlı tasarruf için iptal davası açılabilmesini düzenler. Mirasbırakanın ehliyeti ve vasiyetin içeriği bakımından uyuşmazlık olduğunda yalnız kâğıdın üzerinde el yazısı ve imza aramak yeterli değildir. Şekil ile ehliyetin ayrı ispat konusu yapılması, özellikle yurt dışındaki sağlık belgelerinin ve tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde belirleyicidir.

8. Türkiye’deki tapulu taşınmazlar neden otomatik devredilmez?

MÖHUK m.20/1’deki Türk taşınmazlarına Türk hukuku uygulanması kuralı, Türkiye tapusunda mülkiyetin hangi koşullarda değiştirileceğinin ayrı incelenmesini gerektirir. İsviçre’de hazırlanmış ve orada geçerli biçimde saklanmış el yazılı vasiyetname, ölüm gerçekleşmeden doğrudan tescil için yeterli bir satış veya devir belgesi değildir. Ölümden sonra da mirasçılık sıfatının, vasiyet edilen hakkın niteliğinin, varsa saklı pay ve diğer mirasçı haklarının belirlenmesi gerekir.

Vasiyet içeriğinde “evim çocuğuma kalsın”, “taşınmazın tamamı belirli kişiye verilsin” veya “mirasçılar arasında farklı oranlarda dağıtılsın” gibi açıklamalar bulunabilir. Her ifade aynı hukuki nitelik taşımaz. Mirasçı atama, belirli mal bırakma ve paylaşma kuralı arasındaki ayrım Türk Medenî Kanunu’nun ölüme bağlı tasarruf hükümleri çerçevesinde yapılır. Tescil için tapu müdürlüğünün aradığı belgeler ve gerektiğinde mahkeme kararı bu nitelendirmeye bağlıdır.

MÖHUK m.21/1 taşınmazlar üzerindeki aynî hakların malın bulunduğu ülke hukukuna tâbi olduğunu; m.21/4 ise taşınmaz üzerindeki aynî haklara ilişkin hukukî işlemlerin şekli bakımından taşınmazın bulunduğu ülke hukukunun uygulanacağını düzenler. Bu hükümlerle m.20/4’teki vasiyet tasarrufunun şekli birbirine karıştırılmamalıdır. Miras yoluyla sonuç doğurabilecek vasiyetname ile sağlığında tapu devrini gerçekleştiren işlemin hukukî niteliği farklıdır.

9. İsviçre’deki vasiyetnamenin aslı, tercümesi ve Türkiye’de sunulması

Hukukî değerlendirme yapılabilmesi için mümkün olduğunda vasiyetnamenin aslı veya usulüne uygun resmî örneği elde edilir. Belgenin baştan sona el yazısıyla düzenlenip düzenlenmediği, gün-ay-yıl unsurunun nerede bulunduğu, imza, silinti veya ek sayfaların varlığı dikkatle incelenir. Sadece fotoğraf veya yazı dökümü üzerinden el yazısı incelemesi yapılmasının sınırları vardır. İhtilaf hâlinde özgün belge ve imza karşılaştırması önem taşır.

Belge Almanca, Fransızca veya İtalyanca ise Türk mahkemesinde kullanılacak tercümesi hazırlanırken özel isimler, adresler, taşınmazın il ve ilçe bilgisi, pay oranları ve tarihlerin tutarlılığı korunmalıdır. Bir hukukî belgenin yabancı devlet makamınca tasdik edilmiş olması, o belgedeki bütün içeriğin Türk mahkemesinde tartışmasız doğru kabul edileceği anlamına gelmez. Resmî imza ve sıfatın doğrulanması ile özel irade açıklamasının geçerliliği ayrı hukuki konulardır.

1961 Lahey Vasiyet Sözleşmesiyle 1961 Apostil Sözleşmesi de aynı sözleşme değildir. Birincisi vasiyetin şekline uygulanacak hukuk bağlantılarını düzenler; ikincisi belirli kamu belgelerinin resmî niteliğinin uluslararası tasdikiyle ilgilidir. Belgeye apostil alınması, şeklen geçersiz bir vasiyeti geçerli kılmaz. Resmî belgeler için apostil ve tercüme rehberimiz ayrı başvuru kaynağıdır.

10. TMK m.595–598: Vasiyetnamenin açılması ve ilgililere bildirilmesi

4721 sayılı Türk Medenî Kanunu m.595, ölümden sonra ele geçen vasiyetnamenin, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın ilgili sulh hâkimine teslim edilmesi ve hâkimin vasiyetnameyi tesliminden başlayarak bir ay içinde açıp ilgililere okumasına ilişkin hükümler içerir. M.596, mirasçılara ve diğer ilgililere bildirim ve çağrılma usulünü; m.597 ilgililere vasiyetnamenin kendileriyle ilgili kısımlarının bildirilmesini düzenler. Bu usul, belgenin şeklen geçerli olduğu yönünde peşin hüküm değildir.

Yurt dışında düzenlenmiş belgenin Türkiye’deki somut tereke işlemlerine hangi usulle dâhil edileceği yetki ve usul kurallarıyla birlikte değerlendirilir. İsviçre’de yürütülen saklama veya açılma işlemiyle Türkiye’de yapılması gereken işlemlerin tamamının aynı olduğunu varsaymak doğru değildir. Türkiye’de malvarlığı olan mirasbırakanın ölüm yeri, son yerleşim yeri, Türkiye’deki tereke unsurları ve ilgili mahkemenin yetkisi araştırılır.

TMK m.598 mirasçılık belgesi ve vasiyet alacaklısına ilişkin belge düzeni bakımından önem taşır. Ancak bu madde uyarınca mirasçılık belgesinin bulunması, vasiyetnamenin bütün hükümlerinin tapuda tek işlemle uygulanacağı anlamına gelmez. Tereke ve tapu işlemleri ayrı aşamalarda yürür. Yurt dışında ölen kişinin Türkiye’deki miras davasında yetkili mahkemenin belirlenmesi için MÖHUK m.43 rehberimize bakılabilir.

11. Vasiyetnamenin iptali ve tenkis: TMK m.557–559 ile m.560 ayrımı

Şekil bakımından el yazılı vasiyetnamenin geçerliliği kabul edilse bile mirasçılar başka hukuki itirazlar ileri sürebilir. TMK m.557, tasarruf ehliyetinin bulunmaması, yanılma veya iradeyi sakatlayan diğer nedenler, hukuka ya da ahlâka aykırı içerik ve kanunun öngördüğü şekle uyulmaması gibi iptal sebeplerini düzenler. M.558 iptal davasını açabilecek ilgilileri; m.559 ise öğrenme ve azami süre hükümlerini belirler.

TMK m.559’a göre iptal hakkı, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve hak sahibi olduğunu öğrendiği andan itibaren bir yıl içinde kullanılır. Kanundaki azami süreler vasiyetnamelerde açılma tarihine göre iyi niyetli davalılar bakımından on yıl, iyi niyetli olmayan davalılar bakımından yirmi yıldır. İlgili kanun metninde hükümsüzlüğün def’i yoluyla ileri sürülmesine ilişkin ayrıca düzenleme bulunur. İsviçre’de düzenleme tarihi ile Türkiye’deki vasiyetnamenin açılma tarihi bu sürelerde karıştırılmamalıdır.

Tenkis başka bir uyuşmazlıktır. TMK m.560, saklı payının karşılığını alamayan mirasçının, mirasbırakanın tasarruf edilebilir kısmını aşan kazandırmalarının tenkisini dava edebilmesini düzenler. Bir vasiyetin hukuken geçerli biçimde yapılmış olması, saklı payların her durumda etkisiz kalacağı anlamına gelmez. Ancak saklı pay ve tenkis hesabı maddî miras hukukuna tabidir; MÖHUK m.20/1 uyarınca Türkiye’deki taşınmazlar bakımından Türk hukuku temel alınır.

12. İsviçre’den Türkiye’ye gelmeden vasiyet ve miras dosyası yürütülebilir mi?

İsviçre’de yaşayan mirasçı veya vasiyet alacaklısının Türkiye’deki adlî başvuruları vekille yürütülebilir. Yetki ve usul, başvurunun niteliğine göre belirlenir. Dava açılması, mirasçılık belgesi başvurusu, bir vasiyetnamenin dosyaya sunulması ve taşınmaz üzerinde tasarruf işlemi için gerekli temsil yetkileri aynı kapsamda varsayılmamalıdır. Özellikle tapu müdürlüğünde yapılacak işlemle mahkeme önünde izlenecek davanın vekâletname ihtiyaçları farklılaşabilir.

İsviçre’deki Türk konsolosluğundan vekâletname düzenlenmesi, yurt dışında usulüne uygun hazırlanan vekâletnamenin Türkiye’de kullanılması ve belirli işleme özgü yetki bulunup bulunmadığı ayrı kontrol edilir. Noterlik ve vekâletname işlemleriyle ilgili İsviçre Türk konsoloslukları rehberimiz tamamlayıcı bilgi sunar. Bu işlemlerin hiçbiri, mirasbırakan adına ölümden sonra yeni vasiyetname düzenlenebileceği anlamına gelmez.

İsviçre’den çalışan avukatla Türkiye’deki miras işlemini yürüten avukatın görev alanları farklı olabilir. Türkiye’deki mahkeme ve tapu işlemleri bakımından Türk mevzuatı ve usulü esas alınır. Dosyada birden çok ülkeye ilişkin işlem varsa ülkeler arası belge kullanımı ve tebligat aşamaları koordine edilir. Mersin ve Türkiye’deki taşınmazlara ilişkin yargısal sürecin tek merkezden belgelerle takip edilmesi, işlem ve süre kayıtlarının düzenli tutulmasını sağlar.

13. Somut dosyada hangi belge ve bilgiler kontrol edilir?

Başlangıç dosyasında mirasbırakanın kimliği ve vatandaşlığı, vasiyetin düzenlendiği tarih ve yer, ölüm tarihi, İsviçre’deki son yerleşim yeri, Türk taşınmazının tapu bilgileri ve vasiyetnamenin tam metni bulunmalıdır. Belgenin saklandığı kanton makamının bildirimi, varsa açılma veya miras işlemine ilişkin İsviçre yazışmaları ve Türkçe tercüme ayrıca değerlendirilir. Tereke kapsamının yalnız bir taşınmazdan oluştuğu varsayılmamalı; diğer malvarlığı unsurları da ayrıştırılmalıdır.

İkinci aşamada m.20/4 ve Lahey 1961 m.1 çerçevesinde şekli geçerlilik; m.20/5 kapsamında ehliyet; m.20/1 kapsamında Türk taşınmazına uygulanacak maddî hukuk; TMK m.595 ve devamı çerçevesinde belgenin sunulması ve açılması; iptal ve tenkis ihtimalleri ayrı ayrı kontrol edilir. Açılma tarihinden başlayan süre varsa bu tarih belgelendirilmeden takvim hesabı yapılmamalıdır.

Üçüncü aşamada taşınmazın sicil kayıtları, mirasçılar ve vasiyet edilen hakkın niteliği birleştirilir. Tapu intikali, vasiyet alacağının ifası, gerekli yargısal karar ve paylaşma uyuşmazlığına ilişkin usul birbirine karıştırılmaz. İşlem tamamlandığında hangi belgenin hangi sonuca dayanak olduğunun anlaşılabilmesi gerekir. Bu kontrol hem uyuşmazlığı önceden görmeye hem de müvekkilin gereksiz belge tercümesi yaptırmasını önlemeye yarar.

14. İsviçre vasiyetnamesi hakkında kaçınılması gereken somut yanlışlar

İlk hata “İsviçre’de yapılmış, Türk hukuku uygulanmaz” önermesidir: MÖHUK m.20/1 Türkiye taşınmazı yönünden Türk hukukunu gösterir. İkinci hata “Türkiye’de Türk hukuku uygulanır, İsviçre’de geçerli biçim hiç dikkate alınmaz” önermesidir: MÖHUK m.20/4 ve 1961 Lahey m.1 şekil geçerliliğini ayrı düzenler. Üçüncü hata, şeklen geçerli vasiyetin tapu sicilini otomatik değiştirdiğini sanmaktır. Dördüncü hata, yabancı mirasçılık belgesiyle vasiyetnamenin aynı belge olduğunu varsaymaktır.

Beşinci hata, ZGB 505’teki tam el yazısı, gün-ay-yıl ve imza şartlarını yok saymaktır. Altıncı hata, belgenin geçerli biçimde saklanmasını şekil şartı eksikliğini gideren işlem gibi görmektir. Yedinci hata, 1961 Lahey vasiyet şekli sözleşmesiyle Apostil Sözleşmesini aynı uluslararası metin sanmaktır. Sekizinci hata, Türk vatandaşlığı veya ehliyet konusunu yalnız İsviçre oturum kartından çıkarmaktır.

Dokuzuncu hata, vasiyetnamenin açılması, iptal, tenkis ve tapu tescili bakımından farklı kanun maddelerini tek bir süreye indirgemektir. Onuncu hata, vasiyetnamede geçen bütün taşınmazlara aynı ülkenin maddî hukukunun uygulanacağını varsaymaktır. Bu hataların önlenmesi, şekil, ehliyet, maddî miras hukuku ve Türk taşınmaz sicili bakımından ayrı raporlamaya dayanır.

15. Sık sorulan sorular — İsviçre’deki vasiyetnamenin Türkiye’de geçerliliği

1. Zürih’te el yazısıyla hazırlanan vasiyet Türkiye’de geçerli olur mu?

Şekil değerlendirmesinde İsviçre ZGB 505, 1961 Lahey Sözleşmesi m.1 ve MÖHUK m.20/4 uygulanır. Türk taşınmazındaki maddî miras sonuçları ayrıca Türk hukukuna göre değerlendirilir.

2. İsviçre el yazılı vasiyetnamesinde noter zorunlu mudur?

ZGB m.505 el yazılı biçim için tam el yazısı, gün-ay-yıl ve imza arar. Noterde saklama ile geçerli şekil aynı kavram değildir.

3. Bilgisayarda yazılan metnin imzalanması ZGB 505’e yeter mi?

Hayır. ZGB m.505, el yazılı vasiyetname biçiminde metnin baştan sona mirasbırakanın el yazısıyla yazılmasını öngörür. Diğer vasiyet biçimleri ayrı hükümlere tâbidir.

4. Türk vatandaşı İsviçre’de vasiyet düzenleyebilir mi?

1961 Lahey Sözleşmesi m.1 ve MÖHUK m.20/4 şekil yönünden alternatif bağlantılar düzenler. Vatandaşlık ve ehliyetin somut durumu incelenir.

5. Türkiye ve İsviçre 1961 Lahey Sözleşmesine taraf mı?

Evet. HCCH kayıtlarında İsviçre için 17 Ekim 1971, Türkiye için 22 Ekim 1983 yürürlük tarihi gösterilir.

6. İsviçre vasiyetnamesi Türkiye’deki evin tapusunu doğrudan geçirir mi?

Hayır. Şekil geçerliliği, miras hakkının niteliği ve tapu tescili ayrı işlemlerdir. MÖHUK m.20/1 Türkiye taşınmazında Türk hukukunu gösterir.

7. İsviçre mirasçılık belgesi vasiyetname yerine geçer mi?

Erbbescheinigung ile vasiyetname hukuken farklı belgelerdir. Mirasçılık belgesinin Türkiye’de kullanımı ayrıca değerlendirilir.

8. Vasiyetnamenin aslı Türkiye’deki mahkemeye verilir mi?

TMK m.595, ölümden sonra ele geçen vasiyetnamenin ilgili sulh hâkimine teslimini ve açılmasını düzenler; uluslararası dosyada yetkili makam ve belgenin niteliği tespit edilir.

9. Vasiyetnamenin mahkemece açılması şeklen geçerli olduğunu kesinleştirir mi?

Hayır. TMK m.595, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın vasiyetnamenin teslim ve açılması hükümlerini içerir.

10. Vasiyetname iptali için hangi hüküm uygulanır?

TMK m.557 iptal sebeplerini, m.558 dava hakkını, m.559 süreleri düzenler. Saklı payın tenkisi ise m.560 ve devamında ayrı bir konudur.

11. İsviçre’deki vasiyetnamenin apostilli olması yeterli midir?

Hayır. Apostil resmî belgenin tasdik yönüyle ilgilidir; vasiyetin şekli ve miras hakkının esası ayrı belirlenir.

12. İsviçre’de yaşayan mirasçı Türkiye’ye gelmeden başvuru yapabilir mi?

Uygun temsil yetkisiyle birçok adlî ve idari işlem yürütülebilir. İşlemin türüne göre vekâletnamedeki yetki ve kişisel katılım gereği ayrı kontrol edilir.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →