İşyerinde Acil Durum Planı Zorunlu mu? 6331 m.11 | 2026

6331 m.11 Acil Durum Planı İçin Ne Emrediyor?

6331 m.11 işverenin, çalışma ortamı, kullanılan maddeler, iş ekipmanı ve çevre şartlarını dikkate alarak meydana gelebilecek acil durumları önceden değerlendirmesini ister. İşveren yalnız acil durum meydana geldiğinde nasıl hareket edileceğini belirlemekle yetinmez; acil durumun ortaya çıkmasını önleyici ve etkisini sınırlandırıcı tedbirleri de önceden alır.

Acil durum yönetimi üç aşamalı düşünülmelidir. Birinci aşama önleme ve hazırlıktır: yangın, patlama, kimyasal yayılım, doğal afet veya diğer olayların ihtimali ve etkisi azaltılır. İkinci aşama müdahaledir: eğitimli destek elemanları, ekipman ve iletişim düzeni devreye girer. Üçüncü aşama güvenli tahliye ve normal faaliyete dönüş planıdır.

Kanun m.11 ayrıca işverenin, işyerinin büyüklüğü ve taşıdığı özel tehlikeleri, yapılan işin niteliğini, çalışan sayısını ve işyerinde bulunan diğer kişileri dikkate alarak önleme, koruma, tahliye, yangınla mücadele ve ilk yardım için yeterli sayıda uygun donanıma sahip kişiyi görevlendirmesini ister.

Bu nedenle acil durum planı, internetten indirilen genel bir yangın planı değildir. İşyerinin gerçek bölümleri, çalışan sayısı, vardiyalar, kullanılan kimyasallar, enerji kaynakları, depolar, acil çıkışlar ve çevresel riskler dikkate alınmalıdır.

Hangi İşyerlerinde Acil Durum Planı Hazırlanır?

İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik, Kanun kapsamındaki işyerlerinde acil durum planı hazırlanmasını öngörür. Az tehlikeli bir ofis ile çok tehlikeli bir maden aynı risklere sahip değildir; ancak her ikisinin de kendi koşullarına uygun acil durum planı bulunur.

Çalışan sayısının az olması plan zorunluluğunu ortadan kaldırmaz. Küçük işyerlerinde ekip görevlendirmesi bakımından kolaylaştırıcı hükümler bulunabilir; fakat yangın, deprem, sağlık acili, tahliye ve işyerine özgü diğer acil durumlar yine belirlenmelidir.

Kamu işyerleri de 6331’in genel acil durum yükümlülüklerine tabidir. Bakanlığın güncel açıklamalarında risk değerlendirmesi, acil durum planları, yangınla mücadele, sağlık gözetimi ve eğitim gibi yükümlülüklerin kamu işyerlerinde uygulanması gerektiği açıkça belirtilmektedir.

Alt işverenlerin bulunduğu işyerlerinde acil durum koordinasyonu özellikle önemlidir. Aynı sahada farklı işverenlere bağlı çalışanların birbirinden habersiz tahliye planları uygulaması can güvenliğini tehlikeye sokabilir. Asıl işveren ve alt işverenler ortak risklere göre koordinasyon kurmalıdır.

Acil Durum Planında Hangi Bilgiler Bulunmalı?

Planın asgari içeriği İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelikte düzenlenir. İşyerinin unvanı, adresi ve işveren bilgisi; hazırlayanların adı ve unvanı; hazırlama ve geçerlilik tarihleri; belirlenen acil durumlar; önleyici ve sınırlandırıcı tedbirler; müdahale ve tahliye yöntemleri; görevlendirilen kişilerin bilgileri ile işyerini veya bölümlerini gösteren tahliye planları dokümante edilir.

Plan, yalnız metin halinde dosyada kalmamalıdır. Çalışanların acil çıkışları, toplanma alanını, yangın ekipmanını, ilk yardım imkanlarını ve alarm yöntemini bilmesi gerekir. Tahliye krokileri çalışanların görebileceği yerlere asılmalı, ekip listeleri güncel tutulmalıdır.

Vardiyalı işyerlerinde her vardiyada yeterli sayıda eğitimli kişinin bulunması gerekir. Gündüz vardiyasında bütün ekiplerin mevcut olup gece vardiyasında hiçbir destek elemanının bulunmaması acil durum yönetimini fiilen işlevsiz hale getirir.

Engelli çalışanlar, ziyaretçiler, müşteriler, öğrenciler, hastalar veya işyerinde düzenli bulunan diğer kişilerin tahliye ihtiyaçları da planlanmalıdır. Özellikle sağlık kuruluşu, eğitim kurumu, otel ve alışveriş alanlarında yalnız çalışanların tahliyesi yeterli değildir.

Hangi Acil Durumlar Değerlendirilmelidir?

Acil durumlar risk değerlendirmesi sonuçlarına ve işyerinin özelliklerine göre belirlenir. Yönetmelik ve Bakanlık rehberlerinde yangın, tehlikeli kimyasal maddelerden kaynaklanan yayılım ve patlama, doğal afet, sabotaj, ilk yardım ve tahliye gerektiren olaylar temel başlıklar arasındadır.

Her işyerinin aynı senaryoyu kullanması doğru değildir. Kimyasal tesiste toksik sızıntı, metal işyerinde yangın ve patlama, depoda raf devrilmesi, ofiste deprem ve yangın, inşaatta göçme ve yüksekten kurtarma, gıda tesisinde amonyak sızıntısı gibi farklı senaryolar ön plana çıkabilir.

İşyeri dışından gelen tehlikeler de dikkate alınır. Yakındaki endüstriyel tesis, sel hattı, orman yangını riski, ulaşım güzergahı veya komşu binadaki faaliyet işyerini etkileyebilir. Acil durum planı yalnız işletme sınırları içindeki tehlike kaynaklarıyla sınırlı değildir.

Belirlenen her acil durum için alarm yöntemi, ilk müdahale, ekip sorumlulukları, tahliye, toplanma, sayım, dış kurumla irtibat ve gerektiğinde faaliyeti güvenli durdurma adımları tanımlanmalıdır.

İşyerinde Hangi Acil Durum Ekipleri Kurulur?

Güncel uygulamada söndürme, kurtarma, koruma ve ilk yardım ekipleri oluşturulur. Söndürme ekibi yangınla mücadele ve başlangıç aşamasındaki yangına güvenli müdahale; kurtarma ekibi tehlike altında kalan kişilerin güvenli bölgeye çıkarılması; koruma ekibi olay yerinin güvenliği ve ekipler arası koordinasyon; ilk yardım ekibi ise yetkili ilk yardımcılarla tıbbi ilk müdahale görevlerini yürütür.

Ekiplerde görevlendirilen çalışanların adı, soyadı, unvanı, sorumluluk alanı ve iletişim bilgileri çalışanların görebileceği şekilde duyurulmalıdır. Personel değiştiğinde liste güncellenmelidir. İşten ayrılmış kişinin yıllarca ekip listesinde görünmesi acil durumda ciddi organizasyon boşluğu yaratır.

Destek elemanının yalnız kağıt üzerinde atanması yeterli değildir. Görev alanına uygun eğitim alması, gerekli donanıma erişebilmesi ve işyerindeki acil durum prosedürünü bilmesi gerekir. Yangın ekibine yazılan çalışanın söndürücü kullanmayı bilmemesi, kurtarma ekibinin tahliye güzergâhını tanımaması veya ekiplerin alarm kodunu bilmemesi planı işlevsiz kılar.

Ekipler arasında koordinasyon sağlamak üzere sorumlu kişiler belirlenmeli ve görev hiyerarşisi plan içinde açıkça gösterilmelidir.

Acil Durum Destek Elemanı Sayısı Nasıl Hesaplanır?

İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik uyarınca söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerinin her biri için tehlike sınıfına bağlı çalışan sayısı esas alınır. Güncel Bakanlık rehberlerinde çok tehlikeli sınıfta her 30, tehlikeli sınıfta her 40 ve az tehlikeli sınıfta her 50 çalışana kadar en az birer destek elemanı görevlendirilmesi gösterilmektedir.

Sayı aşıldığında her yeni 30, 40 veya 50 kişilik dilim için ilave eleman gerekir. Örneğin çok tehlikeli sınıfta 31 çalışan varsa yalnız bir değil, her ekip için iki destek elemanı planlanır. Hesaplama yalnız toplam sayıya değil vardiya ve fiziksel yerleşim gibi fiili koşullara göre de güvenli hale getirilmelidir.

Çok katlı veya geniş alana yayılmış tesiste asgari sayının tek bir noktada bulunması yeterli olmayabilir. İşveren m.11’deki “işyerinin büyüklüğü ve taşıdığı özel tehlikeler” ölçütüne göre daha fazla kişi görevlendirebilir.

İlk Yardımcı Sayısı Nasıl Belirlenir?

İlk yardım konusunda görevlendirme, İlk Yardım Yönetmeliği esaslarına göre yapılır. Bakanlığın güncel rehberlerinde az tehlikeli işyerlerinde her 20, tehlikeli işyerlerinde her 15 ve çok tehlikeli işyerlerinde her 10 çalışana kadar bir ilk yardımcı bulundurulması gerektiği gösterilmektedir.

İlk yardımcı, yalnız işverenin “ilk yardım ekibi” listesine yazdığı kişi değildir; mevzuata uygun eğitimi tamamlamış ve geçerli ilk yardımcı belgesine sahip olmalıdır. Sertifikanın geçerlilik ve güncelleme koşulları takip edilmelidir.

Vardiyalı sistemde ilk yardımcıların çalışma saatleri de dikkate alınır. Tüm belgeli personelin aynı vardiyada bulunması, diğer vardiyaların korumasız kalmasına yol açabilir. İşveren organizasyonu gerçek çalışma düzenine göre yapmalıdır.

İlk yardım ekipmanı, dolap, sedye veya otomatik eksternal defibrilatör gibi araçlar varsa bunların yeri, erişimi ve bakım durumu planla uyumlu olmalıdır.

Tahliye Planı ve Acil Çıkış Krokisi Zorunlu mu?

Acil durum planının önemli parçalarından biri tahliye yöntemleri ve kroki düzenidir. Çalışanların bulunduğu noktadan güvenli çıkışa nasıl ulaşacağı, toplanma alanı, yangın söndürme ekipmanı, ilk yardım malzemesi, ana enerji kesme noktaları ve gerektiğinde tehlikeli bölgeler krokide gösterilir.

Acil çıkış yolları kilitli, malzemeyle kapatılmış veya yönlendirme levhaları görünmez ise kağıt üzerindeki tahliye planı fiilen uygulanamaz. Bu nedenle plan hazırlanırken saha kontrolü yapılmalıdır.

Toplanma alanı, tahliye sonrası çalışanların sayımının yapılabileceği ve olayın etkisinden güvenli uzaklıkta bulunan bir yer olmalıdır. Yangın veya kimyasal sızıntı yönünde seçilmiş toplanma alanı planın amacına aykırıdır.

Engelli veya hareket kısıtlı kişilerin tahliyesi için özel destek düzeni belirlenmeli; asansörün yangın halinde kullanılamadığı binalarda alternatif yöntemler planlanmalıdır.

Acil Durum Tatbikatı Yapmak Zorunlu mu?

Evet. İşyerlerinde acil durum planının uygulanabilirliğini görmek için tatbikat yapılır. Bakanlığın güncel rehberinde işyerinde yılda en az bir defa tatbikat yapılması gerektiği belirtilmektedir.

Tatbikatın amacı yalnız fotoğraf çekip tutanak imzalamak değildir. Alarmın duyulup duyulmadığı, tahliye süresi, çalışanların doğru çıkışı kullanıp kullanmadığı, ekiplerin görevini bilip bilmediği, toplanma alanında sayımın yapılıp yapılmadığı ve dış kuruluşla iletişimin çalışıp çalışmadığı değerlendirilir.

Tatbikat sonrasında rapor hazırlanmalı, aksaklıklar belirlenmeli ve düzeltici faaliyetler planlanmalıdır. Acil çıkışta yığılma, yanlış toplanma, ekipman erişim sorunu veya iletişim aksaması tespit edilmişse plan güncellenir.

Yeni çalışanların plan hakkında bilgilendirilmesi ve işyerindeki acil durum işaretlerini tanıması da önemlidir. Tatbikata hiç katılmamış veya prosedürü bilmeyen çalışanların yoğun olduğu işyerinde ek uygulama yapılması gerekebilir.

Acil Durum Planı Kaç Yılda Bir Yenilenir?

Güncel Yönetmelik ve Bakanlık rehberlerine göre acil durum planı, değişikliklerden bağımsız olarak çok tehlikeli işyerinde en geç 2 yılda, tehlikeli işyerinde 4 yılda, az tehlikeli işyerinde 6 yılda bir yenilenir.

Ancak işyerinde veya yakın çevresinde mevcut acil durumları etkileyebilecek ya da yeni acil durum ortaya çıkarabilecek değişiklik meydana gelirse normal süre beklenmez. Etkinin büyüklüğüne göre plan tamamen veya kısmen yenilenir.

Yeni bina, kat değişikliği, acil çıkışın yerinin değişmesi, yeni kimyasal, yeni üretim hattı, yangın yükünün artması, çalışan sayısının ciddi değişmesi veya çevrede yeni tehlikeli tesis kurulması erken yenileme sebebi olabilir.

Acil durum planının yenilenme süresi ile risk değerlendirmesinin yenilenme süreleri benzer olsa da bunlar ayrı doküman ve süreçlerdir. Biri güncellenirken diğerinin de etkilenip etkilenmediği kontrol edilmelidir.

Acil Durum Planı Hazırlanmazsa Ne Olur?

6331 sayılı Kanun m.26, Kanunun 11 ve 12. maddelerinde düzenlenen acil durum ve tahliye yükümlülüklerine aykırılık için idari para cezası öngörür. 2026 yılı tutarları Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının resmi idari para cezaları tablosundan kontrol edilmelidir.

Eksiklik devam ettiği sürece bazı ihlaller için devam eden her ay yönünden ayrıca yaptırım söz konusu olabilir. Planın hiç bulunmaması yanında, görevlendirme ve tahliye sisteminin fiilen çalışmaması da denetimde ayrı eksikliklere yol açabilir.

Yangın, patlama veya başka bir acil durumda çalışanların zarar görmesi hâlinde işverenin hukuki, cezai ve sosyal güvenlik hukukundan doğan sorumlulukları ayrıca değerlendirilir. Acil durum planı yapılmamış olması veya tatbikat yapılmaması, önleme sistemindeki açık eksikliklerden biridir.

Bu nedenle plan yalnız müfettişe gösterilecek evrak değil, gerçek olayda çalışanların yaşamını koruyacak operasyon dokümanı olarak hazırlanmalıdır.

Resmî Kaynaklar ve İlgili Rehberler

• İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü
• Bakanlık acil durum ve yangın rehberi
• Risk değerlendirmesi zorunluluğu
• İşyeri tehlike sınıfı ve NACE kodu