Kamu İhale İş Artışı Sınırı: Yüzde 10, Yüzde 20, Yüzde 40 ve İş Eksilişi | 4735 m.24

Kısa ve net cevap: 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu m.24’e göre öngörülemeyen durumlar nedeniyle iş artışı zorunlu hale gelirse, artışa konu işin sözleşmeye esas proje içinde kalması ve idareyi külfete sokmadan asıl işten teknik veya ekonomik olarak ayrılmasının mümkün olmaması şartıyla aynı yükleniciye ilave iş yaptırılabilir. Anahtar teslimi götürü bedel yapım işlerinde sınır sözleşme bedelinin %10’u, birim fiyat teklif alınan mal, hizmet ve yapım işlerinde %20’sidir. Birim fiyat sözleşmeli yapım işlerinde Cumhurbaşkanı bu oranı sözleşme bazında %40’a kadar artırmaya yetkilidir. İş sözleşme bedelinin %80’inden daha düşük bedelle tamamlanacaksa yüklenici işi bitirmek zorundadır ve %80 ile gerçekleşen iş tutarı arasındaki farkın %5’i geçici kabul tarihindeki fiyatlar üzerinden ödenir.

Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor

• 4735 m.24 hukuki dayanak
• İş artışının iki temel şartı
• %10 sınırı
• %20 sınırı
• %40 yetkisi
• İş eksilişi ve %80 kuralı
• %5 ödeme hesabı
• Ek kesin teminat
• Uyuşmazlık çözümü
• Sık sorulan sorular

4735 Sayılı Kanun m.24 Ne Düzenliyor?

Madde 24, imzalanmış kamu ihale sözleşmesinin uygulanması sırasında öngörülemeyen bir ihtiyaç ortaya çıktığında işin hangi sınırlar içinde mevcut yükleniciye yaptırılabileceğini düzenler. Kamu ihale sözleşmesinde taraflar serbestçe “iş biraz büyüdü” diyerek bedeli artırıp yeni işler ekleyemez. İlave iş ancak Kanunun maddi şartları ve oran sınırları içinde mümkündür.

Hüküm mal ve hizmet alımları ile yapım sözleşmelerini kapsar. İş artışında aynı yükleniciyle devam edilmesinin nedeni, ortaya çıkan ilave işin mevcut sözleşmeyle teknik ve ekonomik bütünlük taşımasıdır. Ayrı ihale edilebilecek bağımsız bir ihtiyaç m.24 kullanılarak mevcut sözleşmeye eklenemez.

Madde aynı zamanda iş eksilişini de düzenler. İşin sözleşme bedelinin %80’inden daha düşük bedelle tamamlanacağı anlaşılırsa yüklenici işi bitirir; ancak Kanun belirli bir telafi ödemesi öngörür.

İş Artışında Aranan İki Temel Şart

Birinci şart, artışa konu işin sözleşmeye esas proje içinde kalmasıdır. Yeni ve bağımsız bir yatırım, sözleşmedeki işin amacıyla ilgili olsa bile proje kapsamının dışındaysa m.24 iş artışı olarak yaptırılamaz.

İkinci şart, ilave işin idareyi külfete sokmadan asıl işten teknik veya ekonomik olarak ayrılmasının mümkün olmamasıdır. Mevcut imalatın bütünlüğü, aynı sistemle entegrasyon, şantiye organizasyonu, garanti ilişkisi, hizmetin kesintisizliği veya ayrı yükleniciyle yapılmasının ölçüsüz maliyet yaratması somut gerekçe olabilir.

Bu iki şart birlikte aranır. Oran sınırı içinde kalmak tek başına iş artışını hukuka uygun hale getirmez. Örneğin %5’lik bir ilave iş proje dışındaysa m.24’e dayanılarak aynı yükleniciye verilemez.

Öngörülemeyen Durum Ne Demektir?

İş artışının başlangıç şartı öngörülemeyen bir durum nedeniyle artışın zorunlu hale gelmesidir. İdarenin ihale öncesinde bildiği veya gerekli özenle tespit edebileceği bir ihtiyacı sonradan iş artışı şeklinde mevcut yükleniciye vermesi kamu ihale rekabetini etkiler.

Yapım işinde zemin veya mevcut yapı koşullarının proje verilerinden farklı çıkması, altyapıda ihale öncesinde tespit edilemeyen teknik zorunluluklar veya mevcut imalatın güvenli tamamlanması için gerekli ilave işler dosyaya göre öngörülemeyen durum oluşturabilir. Hizmet ve mal alımlarında da aynı ilke geçerlidir.

İdare öngörülemezlik gerekçesini teknik raporla açıklamalıdır. “İhtiyaç arttı” ifadesi tek başına yeterli değildir.

Anahtar Teslimi Götürü Bedel İş Artışı Sınırı %10

Anahtar teslimi götürü bedel yapım işlerinde m.24 kapsamındaki ilave iş, sözleşme bedelinin %10’una kadar aynı yükleniciye yaptırılabilir. Bu oran üst sınırdır. İdare her sözleşmede otomatik %10 iş artışı yapma hakkına sahip değildir.

Anahtar teslimi götürü bedel sisteminde yüklenici uygulama projesi ve mahal listelerine dayalı işin tamamını toplam bedelle üstlenir. Bu nedenle iş artışının gerçekten sözleşme kapsamı dışında kalan ve m.24 şartlarını sağlayan ilave iş olduğunun teknik olarak ayrıştırılması gerekir.

Projede baştan bulunan fakat yüklenicinin teklif hesabında gözden kaçırdığı bir imalat, sırf maliyet oluşturduğu için iş artışı değildir. Sözleşme kapsamı ile gerçek ilave iş ayrımı yapılmalıdır.

Birim Fiyat Sözleşmelerinde %20 Sınırı

Birim fiyat teklif almak suretiyle ihale edilen mal ve hizmet alımları ile yapım işleri sözleşmelerinde iş artışı kural olarak sözleşme bedelinin %20’sine kadar aynı yükleniciye yaptırılabilir. Miktar artışının hangi iş kalemlerinde oluştuğu ve sözleşme birim fiyatlarının nasıl uygulanacağı hakedişlerde açıkça gösterilmelidir.

%20 sınırı da tek başına yetki vermez. Artış proje veya sözleşme konusu içinde kalmalı, asıl işten teknik/ekonomik olarak ayrılmamalı ve öngörülemeyen durum nedeniyle zorunlu olmalıdır.

Mal alımında bütçe ihtiyacı veya tüketim miktarının artması her durumda m.24 iş artışı değildir. Sözleşme kapsamı ve öngörülemezlik şartı somut olayda ayrıca kurulmalıdır.

Birim Fiyat Yapım İşlerinde %40’a Kadar Artış Mümkün mü?

Kanun, birim fiyat sözleşme ile yürütülen yapım işlerinde Cumhurbaşkanına %20 sınırını sözleşme bazında %40’a kadar artırma yetkisi verir. Bu oran kendiliğinden %40 değildir. Yetkinin somut sözleşme bakımından usulüne uygun kullanılmasını gerektirir.

Bu özel düzenleme mal ve hizmet alımlarını kapsamaz; birim fiyat yapım işine ilişkindir. Ayrıca oran yükselse bile proje içinde kalma, ayrılamama ve öngörülemezlik şartları ortadan kalkmaz.

İdare ve yüklenici, “Kanunda %40 yazıyor” diyerek doğrudan %40 artış uygulayamaz. İlgili Cumhurbaşkanı kararının kapsamı ve sözleşmeye uygulanabilirliği kontrol edilmelidir.

Oran Aşılırsa Ne Olur?

İş artışı m.24’teki şartlar dahilinde tamamlanamayacaksa Kanun artış yapılmaksızın hesabın genel hükümlere göre tasfiye edilmesini öngörür. Ancak bu durumda da işin tamamının ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirilmesi zorunludur.

Kanuni sınırın üzerindeki ilave işin “yüklenici kabul etti” gerekçesiyle mevcut sözleşmeye eklenmesi doğru değildir. Kamu ihale sözleşmeleri emredici mevzuatla bağlıdır. Taraf mutabakatı, m.24 sınırlarını ortadan kaldırmaz.

İdare yeni ve bağımsız ihtiyacı gerekiyorsa 4734 sayılı Kanuna uygun ayrı bir alım yöntemiyle karşılamalıdır.

İş Eksilişi ve %80 Kuralı Nedir?

Sözleşme konusu işin sözleşme bedelinin %80’inden daha düşük bedelle tamamlanacağı anlaşılırsa yüklenici işi bitirmek zorundadır. Yüklenici “iş miktarı çok azaldı, sözleşmeyi bırakıyorum” diyemez. Kanun işi tamamlama borcunu korur.

Buna karşılık yüklenicinin sözleşmeye hazırlanırken yaptığı genel giderler ve beklediği yüklenici kârındaki kaybı kısmen karşılamak amacıyla özel bir ödeme düzenlenmiştir. Bu ödeme, sözleşme bedelinin %80’i ile sözleşme fiyatlarıyla yapılan gerçek iş tutarı arasındaki bedel farkının %5’idir.

İş %80 veya daha yüksek bedelle tamamlanıyorsa bu özel %5 telafi ödemesi doğmaz. Eşik Kanunda açıkça %80’den daha düşük tamamlanma için kurulmuştur.

%5 İş Eksilişi Ödemesi Nasıl Hesaplanır?

Önce sözleşme bedelinin %80’i hesaplanır. Sonra yüklenicinin sözleşme fiyatlarıyla gerçekleştirdiği iş tutarı belirlenir. Bu iki tutar arasındaki farkın %5’i yükleniciye ödenir. Kanun ödemenin geçici kabul tarihindeki fiyatlar üzerinden yapılacağını belirtir.

Örneğin sözleşme bedelinin %80 karşılığı 8.000.000 TL ve sözleşme fiyatlarıyla yapılan gerçek iş 6.000.000 TL ise fark 2.000.000 TL’dir. Özel telafi hesabında bu farkın %5’i esas alınır. Somut dosyada fiyatların geçici kabul tarihine taşınması ve varsa fiyat farkı rejimi ayrıca teknik olarak hesaplanmalıdır.

Bu ödeme yapılmamış işin bedeli değildir. Kanun açıkça gerçek giderler ve yüklenici kârına karşılık özel bir telafi mekanizması kurar.

İş Artışında Ek Kesin Teminat Alınır mı?

Sözleşme bedelini artıran hukuka uygun iş artışı, teminat yükümlülüğünü de etkiler. 4735 m.12’deki ek kesin teminat sistemi ve ihale dokümanı birlikte uygulanır. Artan sözleşme yükümlülüğünün idare bakımından güvence altına alınması gerekir.

İş artışı kararıyla birlikte ek teminat hesabı yapılmalı ve teminatın alınma yöntemi dosyada gösterilmelidir. Fiyat farkı nedeniyle alınan ek kesin teminat ile iş artışı nedeniyle doğan güvence hesabı mükerrer hale getirilmemelidir.

İş Artışı ve Eksilişi Uyuşmazlığında Yüksek Fen Kuruluna Başvuru

Yapım ve yapımla ilgili danışmanlık sözleşmelerinde m.24 iş artışı/eksilişi uyuşmazlığı, 4735 Ek m.1 ve Ek m.2 kapsamında Yüksek Fen Kurulunun görev alanına girebilir. Uyuşmazlığın yargılama veya Sayıştay incelemesine konu edilmemiş olması ve başvuru şartlarının sağlanması gerekir.

Yüklenici itirazını kesin kabul aşaması tamamlanıncaya kadar sözleşmeyi düzenleyen idareye yazılı yapar. İdare itirazı en geç 30 gün içinde Yüksek Fen Kuruluna gönderir; Kurul en geç 60 gün içinde karara bağlar. Güncel 2026 düzenlemeleri ve ilgili yönetmelik ayrıca kontrol edilmelidir.

İş Artışı Dosyasında Bulunması Gereken Belgeler

1. İlk sözleşme ve ihale dokümanı,
2. Proje ve mahal listeleri veya iş kalemi cetveli,
3. Öngörülemeyen durumu açıklayan teknik rapor,
4. İlave işin proje içinde kaldığını gösteren belge,
5. Ayrı ihale edilmesinin teknik/ekonomik olarak mümkün olmadığını açıklayan gerekçe,
6. İlk sözleşme bedeli ve artış oranı hesabı,
7. Yeni iş kalemi varsa fiyat tespit tutanakları,
8. Ek kesin teminat kayıtları,
9. Revize iş programı ve hakediş hesapları,
10. İş eksilişi varsa %80 ve %5 hesabı.

En Sık Yapılan Hatalar

Birinci hata, yalnız oran sınırına bakıp maddi şartları incelememektir. İkinci hata, proje dışındaki bağımsız işi mevcut sözleşmeye eklemektir. Üçüncü hata, anahtar teslimi götürü bedel işte zaten sözleşme kapsamında bulunan imalatı iş artışı saymaktır. Dördüncü hata, %40 yetkisini otomatik hak gibi uygulamaktır. Beşinci hata ise %80 altı tamamlanmada yükleniciye ödenecek %5 telafi bedelini atlamaktır.

Bu hatalar kamu zararı, hakediş uyuşmazlığı ve sorumluluk doğurabilir. İş artışı kararı teknik rapor ve mali hesapla birlikte yürütülmelidir.

İş Artışı Hesabında Hangi Tutar Esas Alınır?

Artış hesabı hazırlanırken ilk sözleşme bedeli, daha önce yapılmış artış veya eksilişler, artış kararının tarihi ve yeni imalatın parasal karşılığı ayrı satırlarda gösterilmelidir. Böylece kanuni yüzde sınırının hangi matematiksel veriden hesaplandığı denetlenebilir. Yeni birim fiyat oluşturulmuşsa fiyatın dayanağı ve onay tarihi de dosyada bulunmalıdır. İş artışı kararı, sözleşme bedelini değiştiren teknik ve mali bir işlem olduğundan yalnız sözlü saha talimatına dayanılarak uygulanmamalıdır.

4735 sayılı Kanun m.24 uygulanırken iş artışı oranı soyut olarak değil sözleşme türü ve sözleşme bedeli üzerinden hesaplanmalıdır. Anahtar teslimi götürü bedel işlerde, birim fiyat sözleşmelerde ve kanundaki özel durumda farklı üst sınırlar bulunduğundan önce sözleşmenin hukuki türü belirlenir. Daha sonra artışa konu imalat veya hizmetin sözleşme kapsamında kalıp kalmadığı, işin esas projesinden ayrılmasının teknik veya ekonomik olarak mümkün olup olmadığı ve artışla birlikte işin tamamlanıp tamamlanamayacağı incelenir.

İş artışı yeni bir ihale konusu yaratmak için kullanılamaz. M.24’ün amacı, öngörülemeyen veya işin tamamlanması için gerekli hâle gelen ilave miktarları kanuni sınırlar içinde aynı yükleniciye yaptırabilmektir. Bu nedenle artış kararı, ihtiyaç gerekçesi, teknik hesap, yaklaşık maliyet veya birim fiyat dayanağı ve sözleşme bedeline etkisiyle birlikte dosyalanmalıdır. Kanuni sınırın aşıldığı durumda artış işlemi sırf tarafların anlaşmasıyla hukuka uygun hâle gelmez.

Artışın onayından sonra hakedişlerde kullanılan miktar ve fiyatların karar eki hesapla uyumlu olması ayrıca kontrol edilmelidir.

Bu uyum kesin hesap aşamasında da korunmalıdır.

Belgeler tarihli ve imzalı saklanmalıdır.

İş Eksilişi ve Tasfiye İhtimali Nasıl Değerlendirilir?

İş eksilişinde de gerçekleşen iş miktarı, sözleşme bedeli ve m.24’teki düzenleme birlikte incelenir. İşin sözleşme bedelinin altında tamamlanması hâlinde kanunda öngörülen şartlar varsa yüklenici lehine özel ödeme sonucu doğabilir. Bu hesapta hakedişler, metraj, kesin hesap ve geçici/kesin kabul belgeleri önemlidir. İş artışı nedeniyle ek kesin teminat gerekmesi bakımından 4735 m.12 ek kesin teminat rehberi de kontrol edilmelidir.

Dosyada Bulunması Gereken Belgeler

İş artışı kararına dayanak teknik rapor, idare onayı, sözleşme ve ekleri, metraj ve keşif belgeleri, yeni birim fiyat tutanakları, hakedişler, fiyat farkı hesapları ve ek teminat kayıtları aynı dosyada tutulmalıdır. Fiyat farkı bakımından 4735 m.8 fiyat farkı; sözleşmenin feshi gündeme gelirse 4735 m.20 fesih kuralları ayrıca uygulanır.

Yüklenici ve idare, iş artışı hesabını yalnız yüzde oranı üzerinden değil, artışın hangi imalat kalemlerinden doğduğunu gösteren teknik belgelerle denetlenebilir hâle getirmelidir. Sonradan düzenlenen genel açıklamalar, karar tarihinde bulunması gereken teknik gerekçenin yerini tutmaz.

Sık Sorulan Sorular

Anahtar teslimi götürü bedel işte artış sınırı kaç?

Kanuni şartlar oluştuğunda sözleşme bedelinin %10’una kadar.

Birim fiyat yapım işinde artış sınırı kaç?

Kural %20’dir. Cumhurbaşkanı sözleşme bazında %40’a kadar artırabilir.

Hizmet alımında %40 uygulanır mı?

Hayır. %40’a kadar artırma yetkisi birim fiyat sözleşmeli yapım işleri içindir.

Proje dışındaki iş %5 ise mevcut yükleniciye verilebilir mi?

Hayır. Oran düşük olsa bile işin sözleşmeye esas proje/kapsam içinde kalması şarttır.

İş artışı için yüklenicinin onayı gerekir mi?

M.24 şartları içindeki artış sözleşme ve ihale dokümanı hükümleri çerçevesinde aynı yükleniciye yaptırılır; tarafların serbestçe Kanun dışı oran kararlaştırması mümkün değildir.

İş %70 bedelle biterse yüklenici işi bırakabilir mi?

Hayır. İş %80’den düşük bedelle bitecek olsa da yüklenici tamamlamak zorundadır.

%80 altı işte ne ödeme yapılır?

%80 tutarı ile sözleşme fiyatlarıyla yapılan gerçek iş arasındaki farkın %5’i geçici kabul tarihindeki fiyatlar üzerinden ödenir.

İş artışında ek kesin teminat var mı?

Sözleşme bedelindeki artış teminat sistemini etkiler; m.12 ve ihale dokümanı uyarınca ek güvence hesabı yapılır.

İş artışı uyuşmazlığı Yüksek Fen Kuruluna gider mi?

Yapım ve yapımla ilgili danışmanlık sözleşmelerinde Ek m.1 ve Ek m.2 şartları varsa başvuru mümkündür.

Resmî Kaynaklar ve İlgili Rehberler

Güncel mevzuat için Kamu İhale Kurumu mevzuat sayfası esas alınmalıdır. Ek kesin teminat hesabı için 4735 m.12 rehberimizi, fiyat farkı için 4735 m.8 rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T

Bu içerik 11 Eylül 2026 tarihinde 4735 sayılı Kanun m.24, m.12 ve Ek m.1–2 esas alınarak hukukçu incelemesinden geçirilmiştir. İş artışında oran hesabından önce öngörülemezlik, kapsam içinde kalma ve teknik/ekonomik ayrılamama şartları belgelenmelidir.

Sonuç: Kamu ihale iş artışında %10, %20 ve özel durumda %40 sınırları vardır; fakat bu oranlar otomatik artış hakkı değildir. M.24’ün maddi şartları birlikte sağlanmalıdır. İş %80’in altında tamamlanacaksa yüklenici işi bitirir ve Kanundaki %5 telafi ödemesine hak kazanır.

Bu yazı genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut dosyada sözleşme türü, proje, teknik rapor, artış hesabı, teminat ve hakediş belgeleri birlikte incelenmelidir.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →