Kamu İhale Yüklenicisi Mali Acze Düşerse Sözleşmeyi Feshedebilir mi? 4735 m.19

Kısa ve net cevap: Evet. 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu m.19’a göre, sözleşme yapıldıktan sonra mücbir sebep halleri dışında yüklenici mali acz içinde bulunması nedeniyle taahhüdünü yerine getiremeyeceğini gerekçeleriyle birlikte yazılı olarak idareye bildirirse, ayrıca protesto çekilmesine gerek kalmadan kesin teminat ve varsa ek kesin teminatlar gelir kaydedilir, sözleşme feshedilir ve hesabı genel hükümlere göre tasfiye edilir. Bu yol yükleniciye cezasız bir sözleşmeden vazgeçme hakkı vermez; teminat, yasaklama ve zarar tazmini sonuçları birlikte doğar.

Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor

• 4735 m.19 hukuki dayanak
• Mali acz nedir?
• Yazılı bildirim
• Teminat sonucu
• Fesih tarihi
• Mücbir sebep farkı
• Yasaklama sonucu
• Tasfiye hesabı
• Sık sorulan sorular

4735 Sayılı Kanun m.19 Ne Diyor?

Madde 19, yüklenicinin kendi mali durumu nedeniyle kamu ihale sözleşmesini sürdürememesini özel bir fesih sebebi olarak düzenler. Uygulanabilmesi için sözleşme imzalanmış olmalı, yüklenici taahhüdünü yerine getiremeyecek ölçüde mali acz içinde bulunmalı, durum mücbir sebep niteliğinde olmamalı ve yüklenici gerekçelerini yazılı şekilde idareye bildirmelidir.

Yüklenici bildirim yaptığında sözleşme tarafların serbest pazarlığına açılmaz. İdare “teminatı iade ederek karşılıklı anlaşmayla çıkış” şeklinde Kanunda bulunmayan bir yol kuramaz. Hüküm doğrudan sonucu belirler: kesin ve ek kesin teminat gelir kaydedilir, sözleşme feshedilir ve hesap genel hükümlere göre tasfiye edilir.

Madde 19 bu nedenle ekonomik sonuçları ağır bir sona erme yoludur. Yüklenici bu başvurudan önce hakedişlerini, fiyat farkını, süre uzatımını, iş artışı/eksilişini, idareden kaynaklanan gecikmeyi ve gerçek bir mücbir sebep bulunup bulunmadığını ayrı ayrı kontrol etmelidir.

Mali Acz Ne Demektir?

Kanun mali aczi belirli bir bilanço oranına veya tek bir borç miktarına bağlamaz. Esas ölçüt, yüklenicinin mali güçsüzlüğü nedeniyle sözleşmeden doğan taahhüdünü yerine getiremeyecek hale gelmesidir. Geçici nakit sıkışıklığı, kâr marjının düşmesi, bir bankanın limit azaltması veya beklenen tahsilatın gecikmesi her durumda m.19 anlamında mali acz değildir.

Mali aczin somutlaştırılması gerekir. Banka limitlerinin kapanması, hacizler, işçi ücretlerinin ve zorunlu tedarik giderlerinin karşılanamaması, vergi ve sosyal güvenlik borçlarının işin yürütülmesini doğrudan etkilemesi, iş programının finansal sebeple sürdürülememesi ve kalan iş maliyetinin karşılanamaması birlikte değerlendirilebilir.

İflas ile mali acz de aynı değildir. Mahkemece veya ilgili hukuki süreçte iflas gerçekleşmişse 4735 m.17/b uygulanır. Madde 19, yüklenicinin mali güçsüzlük nedeniyle taahhüdü sürdüremediği fakat olayın m.17’deki iflas hali olarak yürütülmediği durumda ayrı bir fesih mekanizmasıdır.

Mali Acz Nedeniyle Fesih Bildirimi Nasıl Yapılır?

Bildirim yazılı ve gerekçeli olmalıdır. Sözleşmenin adı, ihale kayıt numarası, sözleşme tarihi, işin mevcut gerçekleşme seviyesi, mali aczin hangi tarihten itibaren ifayı etkilediği, finansman sorununun neden giderilemediği ve taahhüdün neden artık yerine getirilemeyeceği açıkça belirtilmelidir.

Mali durumu doğrulayan belgeler başvuruya eklenmelidir. Güncel bilanço ve mali tablolar, banka yazıları, kredi ve teminat limitleri, haciz/ödeme kayıtları, işçi ve tedarikçi borçları, hakediş ve nakit akış tabloları, kalan iş maliyeti ve ödeme takvimi somutlaştırıcı delillerdir. Amaç idareden takdiren af istemek değil, m.19 şartlarını objektif verilerle göstermektir.

Başvurunun idare evrakına girdiği tarih korunmalıdır. Çünkü 4735 m.22, m.19 bakımından fesih tarihini yüklenicinin fesih talebinin idareye intikal ettiği tarihe bağlar. Evrak kayıt numarası, KEP kaydı veya hukuken geçerli diğer tebliğ kaydı daha sonra doğabilecek tarih uyuşmazlığını önler.

İdare Fesih Talebini Kabul Etmek Zorunda mı?

Madde 19 karşılıklı anlaşmaya dayanan bir fesih modeli değildir. Koşullar gerçekleşmiş ve yüklenici mali acz nedeniyle taahhüdünü yerine getiremeyeceğini gerekçeli şekilde yazılı bildirmişse Kanundaki fesih sonuçları uygulanır. İdarenin bunu serbestçe kabul veya ret edilen ticari bir öneri gibi ele alması doğru değildir.

Buna karşılık idare hukuki nitelendirmeyi kontrol eder. Olayın gerçekten m.19 mali aczi mi, m.10 mücbir sebebi mi, m.17 iflası mı, yoksa yüklenicinin sözleşmeye aykırılığı nedeniyle m.20 feshi mi olduğu belirlenmelidir. Yanlış madde uygulanırsa teminat ve yasaklama sonucu da yanlış olacaktır.

Kesin Teminat ve Ek Kesin Teminat Ne Olur?

Madde 19’un açık sonucu kesin teminat ve varsa ek kesin teminatların gelir kaydedilmesidir. İdarenin ayrıca protesto çekmesi veya mahkeme hükmü alması gerekmez. Gelir kaydı, Kanunun feshe bağladığı doğrudan mali sonuçtur.

4735 m.22 uyarınca m.19, m.20 ve m.21 fesihlerinde teminatlar alındıkları tarihten gelir kaydedilecekleri tarihe kadar Kanunda belirtilen endeksleme yöntemiyle güncellenir. Güncellenen tutarla mevcut teminat arasındaki fark yükleniciden tahsil edilir. Hakedişlerden kesinti suretiyle teminat alınmışsa alıkonulan tutar da gelir kaydedilir.

Gelir kaydedilen teminatlar yüklenicinin idareye olan başka borçlarına mahsup edilemez. Fesih nedeniyle idarenin uğradığı zarar ayrıca tazmin edilir. Bu nedenle “teminat yandı, başka sorumluluk kalmadı” yaklaşımı Kanuna aykırıdır.

Sözleşme Hangi Tarihte Feshedilmiş Sayılır?

4735 m.22’ye göre m.19 kapsamında sözleşme, fesih talebinin idareye intikal ettiği tarih itibarıyla feshedilmiş sayılır. İdare bu tarihi izleyen yedi gün içinde fesih kararını alır; karar tarihini izleyen beş gün içinde de yükleniciye bildirir.

Hukuki fesih tarihi ile idarenin karar tarihi aynı olmak zorunda değildir. Bu ayrım hakediş, şantiye teslimi, malzeme tespiti, sigorta, personel, iş programı, teminat güncellemesi ve tasfiye hesabı bakımından önem taşır.

Fesih bildiriminden sonra yüklenicinin işyerindeki malzeme ve ekipmanı plansız biçimde çekmesi, idarenin kayıt ve teslim işlemlerini engellemesi yeni zarar kalemleri yaratabilir. Saha ve teslim durumu tutanakla belirlenmelidir.

Mali Acz ile Mücbir Sebep Arasındaki Fark

Mücbir sebep 4735 m.10’da doğal afet, kanuni grev, genel salgın hastalık, kısmi veya genel seferberlik ve Kurumca belirlenecek benzeri olaylar üzerinden düzenlenir. Olayın yükleniciden kaynaklanmaması, taahhüdü engellemesi, engelin yüklenici gücüyle giderilememesi, olaydan sonraki 20 gün içinde yazılı bildirim ve yetkili mercilerce belgelendirme şartları vardır.

Mücbir sebep nedeniyle sözleşme feshedilirse m.23 gereğince kesin ve ek kesin teminatlar iade edilir. Mali acz nedeniyle m.19 feshi halinde ise teminatlar gelir kaydedilir. Aynı ekonomik sonuç doğurmayan bu iki hukuki sebebi birbirine karıştırmak yüklenici açısından çok ağır mali fark yaratır.

Piyasa fiyatının yükselmesi, döviz kurunun değişmesi veya finansman maliyetinin artması tek başına otomatik mücbir sebep değildir. Aynı olayların yükleniciyi mali acze sürüklemesi ise m.19 kapsamında ancak taahhüdü yerine getirememe düzeyine ulaştığında değerlendirilir.

Mali Acz Nedeniyle Fesihte Yasaklama Var mı?

4735 m.22, m.19, m.20 ve m.21 uyarınca fesihte yükleniciler hakkında m.26 hükümlerine göre işlem yapılacağını düzenler. Bu nedenle mali acz feshi yalnız mevcut sözleşmenin sona ermesi anlamına gelmez; ihalelere katılmaktan yasaklama süreci de gündeme gelir.

Madde 26’daki yasaklama kararı, fiil ve hukuki sebebe göre yetkili merci tarafından verilir ve Resmî Gazete’de yayımlanmasıyla yürürlüğe girer. Şirket ortaklarına veya bağlantılı şirketlere yansıyan sonuçlar da m.26’daki sermaye ve ortaklık kriterleri uyarınca ayrıca incelenir.

Yüklenici gelecekteki kamu ihalelerine düzenli katılıyorsa m.19 başvurusunun stratejik sonucu yalnız mevcut işteki zarar değildir. Teminat, tasfiye, idare zararı ve olası yasaklama etkisi birlikte hesaplanmalıdır.

Fesih Sonrası Tasfiye Hesabı Nasıl Yapılır?

Fesih tarihine kadar tamamlanan ve sözleşmeye uygun kabul edilebilir iş veya teslimler belirlenir. Yapım işinde gerçekleşen imalat, metraj, ihzarat, saha malzemeleri ve geçici işler; mal ve hizmet alımlarında teslim edilen ve kabul edilebilir miktarlar tutanakla tespit edilir.

Hakedişler, avanslar, fiyat farkı, gecikme cezası, vergi ve sosyal güvenlik kesintileri, idare alacakları ve diğer sözleşmesel kalemler ayrı ayrı hesaplanır. Teminatın gelir kaydı bu hesaba mahsup edilmez. Madde 22, gelir kaydedilen teminatın yüklenici borcuna mahsup edilemeyeceğini açıkça belirtir.

Yüklenici tasfiye hesabındaki metraj, fiyat veya teslim tespitine katılmıyorsa itirazını somut kalemler üzerinden yazılı yapmalıdır. “Tasfiye hesabını kabul etmiyoruz” şeklindeki genel beyan, teknik hesap uyuşmazlığını yeterince ortaya koymaz.

İdarenin Zararı Teminattan Ayrı Olarak İstenebilir mi?

Evet. Madde 22, fesih nedeniyle idarenin uğradığı zarar ve ziyanın yükleniciye tazmin ettirileceğini düzenler. Yeni ihale nedeniyle oluşan somut maliyet farkı, işin korunması için yapılan zorunlu harcamalar, gecikmeden kaynaklanan kanıtlanabilir zararlar ve sözleşmenin erken sona ermesine bağlı diğer doğrudan kayıplar gündeme gelebilir.

İdarenin her harcaması otomatik olarak yükleniciye yüklenemez. Zararın fesihle illiyet bağı, miktarı ve hukuki dayanağı gösterilmelidir. Aynı zarar hem ceza hem tazminat adı altında mükerrer tahsil edilemez.

Mali Acz Bildiriminden Önce Kontrol Listesi

1. Ödenmemiş veya eksik hesaplanmış hakediş var mı?
2. Sözleşmede fiyat farkı hükmü doğru uygulanıyor mu?
3. İş artışı ve iş eksilişi hesabı doğru mu?
4. İdareden kaynaklanan gecikme nedeniyle süre uzatımı hakkı var mı?
5. Olay m.10 anlamında mücbir sebep oluşturuyor mu?
6. Sözleşmenin m.16 şartlarıyla devri mümkün mü?
7. Kalan iş için gerçek finansman açığı nedir?
8. Teminat, yasaklama ve idare zararının toplam etkisi hesaplandı mı?
9. Yazılı bildirim ve ek mali belgeler hazır mı?

Bu kontrol, m.19’un geri dönüşü ağır sonuçlarını bilmeden kullanılmasını önler. Kanun mali acz bildirimini kolay bir ticari çıkış seçeneği olarak düzenlememiştir.

Başvuruda Kullanılabilecek Deliller

Banka limit ve kredi kapatma yazıları, güncel bilanço, gelir tablosu, nakit akış raporu, icra ve haciz kayıtları, ödenemeyen tedarikçi faturaları, ücret bordroları, vergi ve SGK ödeme durumu, kalan iş maliyet tablosu ve mevcut hakediş alacakları birlikte sunulabilir. Her belgenin sözleşmeyi ifa gücüne etkisi açıklanmalıdır.

Mali belgelerin yalnız şirket genelindeki zorluğu göstermesi yeterli olmayabilir. Kamu ihale sözleşmesinin kalan kısmının neden sürdürülemediğini gösteren iş bazlı nakit ihtiyacı ve maliyet analizi, gerekçeyi güçlendirir.

Mali Aciz Nedeniyle Fesih Talebinde Hangi Belgeler Sunulmalıdır?

4735 sayılı Kanun m.19 kapsamında yüklenicinin sözleşmeyi mali aciz nedeniyle feshetmek istemesi, tek taraflı ve belgesiz bir “işi sürdüremiyorum” açıklamasına dayanmaz. Yüklenici mali aczini kanıtlayan belgeleri idareye sunmalı ve sözleşmenin devamının neden mümkün olmadığını somutlaştırmalıdır. Bilanço ve gelir tabloları, banka ve kredi kayıtları, haciz veya takip belgeleri, ödeme güçlüğünü gösteren resmî kayıtlar ve şirket kararları olayın niteliğine göre incelenebilir.

İdare, sunulan belgelerin gerçekten sözleşmenin ifasını engelleyen bir mali aczi gösterip göstermediğini değerlendirir. Geçici nakit sıkışıklığı, kâr marjının düşmesi veya işin beklenenden pahalı hâle gelmesi tek başına m.19 anlamında kabul edilmek zorunda değildir. Sözleşmenin risk dağılımı, fiyat farkı hükümleri ve mücbir sebep düzenlemeleri ayrı başlıklardır.

Mali Aciz Feshi ile Mücbir Sebep Feshi Aynı Değildir

Mücbir sebep 4735 m.10 ve ilgili fesih hükümleri çerçevesinde, tarafların kontrolü dışında gelişen ve taahhüdün yerine getirilmesini engelleyen olaylara ilişkin ayrı bir kurumdur. Mali aciz ise yüklenicinin finansal durumuna dayanır. Mücbir sebep şartları için 4735 m.10 rehberi ayrıca incelenmelidir.

Fesih Kabul Edilirse Teminat ve Tasfiye Nasıl İzlenir?

Fesih kararıyla birlikte kesin ve ek kesin teminatın durumu, hesabın tasfiyesi, yapılan işlerin miktarı, hakedişler ve varsa idare zararının hesabı ayrı ayrı belirlenir. Normal kesin teminat iadesi şartları için 4735 m.13 rehberi, fesih sonrasındaki usul süreleri için 4735 m.22 rehberi dikkate alınmalıdır.

Dosyada Oluşturulması Gereken Kronoloji

Yüklenicinin mali aciz başvuru tarihi, idareye sunduğu belgeler, idarenin ek bilgi talepleri, değerlendirme raporu, fesih kararı ve kararın bildirimi tarih sırasıyla saklanmalıdır. Fesih talebi reddedilmişse ret gerekçesi de açık olmalıdır. Yüklenicinin daha sonra işi durdurması, m.19 başvurusunun kabul edildiği anlamına gelmez; sözleşmenin hukuki durumu idarenin yetkili kararı ve kanuni süreç üzerinden belirlenir.

Şirketin mali durumunda bozulma iflas veya konkordato aşamasına ulaşmışsa bu kurumların sözleşmeye etkisi ayrıca incelenir. Mali aciz, iflas ve konkordato aynı hukuki kavram değildir. İhale sözleşmesinde yüklenicinin tüzel kişiliği ve ortak girişim yapısı varsa, mali aczin hangi ortak veya yüklenici bakımından gerçekleştiği de dosyada netleştirilmelidir.

Yüklenici Başvuru Öncesi Ne Yapmalıdır?

Yüklenici önce sözleşmenin kalan iş miktarını, tamamlanma takvimini, mevcut hakediş ve alacaklarını, teminatlarını ve finansman imkânlarını tablo hâline getirmelidir. İdareye sunulan mali belgelerle bu tablo arasında çelişki bulunmamalıdır. Başvuru, sözleşmeden kurtulmak için genel bir talep değil, kanunun aradığı mali aciz durumuna dayalı gerekçeli bir işlem talebi olarak hazırlanmalıdır.

Sık Sorulan Sorular

Nakit sıkışıklığı m.19 için yeterli mi?

Hayır. Mali güçsüzlüğün taahhüdün yerine getirilemeyeceği düzeye ulaştığı somutlaştırılmalıdır.

Fesih bildirimi sözlü yapılabilir mi?

Hayır. Kanun gerekçeleriyle birlikte yazılı bildirim ister.

İdare protesto çekmek zorunda mı?

Hayır. M.19 ayrıca protesto gerektirmeden fesih ve teminatın gelir kaydı sonucunu düzenler.

Kesin teminat iade edilir mi?

Hayır. M.19 feshi halinde kesin ve varsa ek kesin teminat gelir kaydedilir.

Mücbir sebepte sonuç aynı mı?

Hayır. Mücbir sebep nedeniyle m.23 feshi halinde teminatlar iade edilir.

Fesih hangi tarihte gerçekleşir?

M.22’ye göre fesih talebinin idareye intikal ettiği tarihte sözleşme feshedilmiş sayılır.

Yasaklama gündeme gelir mi?

Evet. M.22, m.19 feshi halinde m.26 hükümlerine göre işlem yapılacağını belirtir.

Teminat gelir kaydedilince idarenin zarar borcu biter mi?

Hayır. İdarenin fesih nedeniyle uğradığı zarar ayrıca tazmin edilebilir.

İflas etmiş yüklenici m.19 mu kullanır?

İflas hali için özel düzenleme m.17/b’dir; hukuki durum doğru madde üzerinden yürütülmelidir.

Resmî Kaynaklar ve İlgili Rehberler

Güncel kamu ihale mevzuatı için Kamu İhale Kurumu mevzuat sayfası esas alınmalıdır. Mücbir sebep şartları için 4735 m.10 rehberimizi, yüklenicinin iflası için m.17 rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T

Bu içerik 11 Eylül 2026 tarihinde 4735 sayılı Kanun m.10, m.19, m.22, m.23 ve m.26 esas alınarak hukukçu incelemesinden geçirilmiştir. Mali acz, iflas ve mücbir sebep farklı hukuki kurumlar olduğundan fesih sebebi dosyadaki resmi ve mali belgelere göre doğru nitelendirilmelidir.

Sonuç: 4735 m.19 mali acze düşen yükleniciye yazılı bildirimle fesih yolu verir; bunun sonucu kesin ve ek kesin teminatın gelir kaydı, tasfiye, m.26 süreci ve idarenin zararının ayrıca tazminidir. Bu yol cezasız bir sözleşmeden çıkış yöntemi değildir.

Bu yazı genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut dosyada mali kayıtlar, sözleşme, hakedişler, teminatlar ve fesih tarihini belirleyen yazılı bildirim birlikte incelenmelidir.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →