Kedi ve Köpeği Kısırlaştırmak Zorunlu mu? Uygulama Yönetmeliği m.10 (2026)
Kedi ve köpek kısırlaştırma yükümlülüğünün hukuki dayanağı nedir?
Hayvanların Korunması Hakkında Uygulama Yönetmeliği m.10, hayvan sahiplerinin görev ve sorumluluklarını ayrıntılı biçimde düzenler. Maddenin birinci fıkrasının (ç) bendi, kontrolsüz üremeyi önlemek amacıyla, sahiplendikleri kedi ve köpekleri kısırlaştırma yükümlülüğünü açıkça yazar. Bu düzenleme 13 Aralık 2024 tarihinde yayımlanan yeni Uygulama Yönetmeliği ile yürürlüktedir ve 2026 itibarıyla güncel mevzuatın parçasıdır.
Hükmün amacı, sahipsiz hayvan popülasyonunun kontrolsüz biçimde artmasını önlemek ve hayvan sahibinin hayvanın üremesinden doğan sorumluluğu üstlenmesini sağlamaktır. Düzenleme, kedi veya köpeğin yalnız bakımını değil, üreme kontrolünü de sahiplik sorumluluğu içinde görür.
Bu yükümlülük “her hayvan belirli bir yaşta mutlaka aynı yöntemle kısırlaştırılır” şeklinde veteriner tıp protokolü değildir. Cerrahi işlemin zamanı ve hayvanın sağlık yönünden uygunluğu veteriner hekim tarafından değerlendirilir. Hukuki kural, sahibin kontrolsüz üremeyi önlemesini ve Yönetmelikteki kısırlaştırma yükümlülüğünü yerine getirmesini ister; tıbbi uygulama ise veteriner hekimlik kurallarına tabidir.
Hayvanın sağlık durumu nedeniyle işlemin belirli süre ertelenmesi gerektiğinde veteriner kayıtlarının korunması önemlidir. Sahip, hukuki yükümlülük ile hayvan refahını birlikte gözetmek zorundadır.
Kedi veya köpek yavrulatmak tamamen yasak mı?
Hayır. Uygulama Yönetmeliği m.10/1-ç, hayvan sahibinin hayvanını yavrulatmak istemesi hâlini ayrıca düzenler. Buna göre doğacak yavruların kayıt altına alınması ve sahibin bu yavruları sahiplenmesi veya mevzuata uygun biçimde sahiplendirmesi gerekir. Dolayısıyla hüküm, her türlü üremeyi mutlak biçimde yasaklamaz; kontrolsüz ve kayıtsız üremeyi önlemeyi hedefler.
Hayvanını yavrulatmak isteyen kişi, doğacak yavruların bakım, sağlık ve kayıt sorumluluğunu baştan planlamalıdır. Yavruları sokağa bırakmak, kayıt dışı şekilde elden çıkarmak veya sahiplik zincirini belirsiz bırakmak hukuki yükümlülüklerle bağdaşmaz.
Yavrunun başka kişiye verilmesi durumunda “ücretsiz verdim, sorumluluğum bitti” yaklaşımı yeterli değildir. Kimliklendirme ve kayıt mevzuatındaki sahip değişikliği usulü uygulanmalı; PETVET kaydı ve pasaport üzerindeki sahip bilgisi güncellenmelidir. Sahiplendirmenin kayıt üzerinden izlenebilir olması gerekir.
Ticari üretim ve satış ise ayrı izin ve mevzuat rejimine tabidir. Evde bir hayvanın kontrollü biçimde yavrulatılmasıyla, sistematik ticari üretim veya satış faaliyeti aynı hukuki kategori değildir.
Doğan yavruların mikroçip ve PETVET kaydı nasıl yapılır?
Kedi ve köpeklerin dijital kimliklendirilmesi, Kedi, Köpek ve Gelinciklerin Kimliklendirilmesi ve Kayıt Altına Alınmasına Dair Yönetmelik kapsamında yürütülür. Mikroçip, hayvanı benzersiz numarayla tanımlar; pasaport ve Bakanlık veri tabanı kaydı ise hayvan ile sahip arasındaki resmi kayıt bağını oluşturur.
2025 yılında yapılan düzenlemeler sonrasında kayıt ve sahiplendirme sistemi hayvan bakımevleri ve yetkili veterinerler bakımından da güncellenmiştir. Yeni doğan hayvanın kayıt işlemleri yaş, sağlık ve güncel geçiş hükümlerine göre yetkili birim veya veteriner hekim tarafından yapılır. Sahip, işlemi “daha sonra yaparım” diyerek süresiz ertelememelidir.
Kayıt yapılırken hayvanın türü, ırkı, cinsiyeti, doğum tarihi veya tahmini yaşı, renk bilgileri, mikroçip numarası ve sahip bilgileri veri tabanına işlenir. Aşı ve sahiplik değişiklikleri de sistemde güncel tutulmalıdır.
Yavrunun başka kişiye sahiplendirilmesi hâlinde sahip değişikliği kaydı ayrıca yapılır. Kayıtlı hayvanın yeni sahibinin kendi adına kaydı süresinde gerçekleştirmesi gerekir. Böylece ileride kayıp, zarar, tedavi veya sahiplik uyuşmazlığı çıktığında resmi kayıt zinciri korunur.
Bakımevinden sahiplenilen yavru ne zaman kısırlaştırılır?
Uygulama Yönetmeliği m.10/1-ı, hayvan bakımevlerinden kısırlaştırılmadan sahiplenilen altı aydan küçük hayvanlar için özel bir kural getirir. Sahip, bu hayvanı sahiplendirme sırasında taahhüt ettiği tarihte kısırlaştırmak zorundadır.
Bu kuralın sebebi, çok küçük yaştaki hayvanların sağlık ve veteriner değerlendirmesi nedeniyle sahiplendirme anında kısırlaştırılmamış olabilmesidir. Sistem, sahiplendirmeyi durdurmak yerine kısırlaştırmayı uygun tarihe bağlayan bir taahhüt mekanizması kurar.
Sahiplendirme sırasında verilen taahhüt belgesi, veteriner kayıtları ve kısırlaştırma işlemi sonrasındaki kayıtlar saklanmalıdır. Yerel yönetim ve bakımevi, sahiplendirme koşullarının yerine getirilip getirilmediğini takip edebilir.
Altı aylık yaş sınırı, bütün ev hayvanları için “tam altı aylık gününde ameliyat zorunludur” anlamına gelmez. Bu hüküm özellikle bakımevinden kısırlaştırılmadan sahiplenilen altı aydan küçük hayvanın taahhüt edilen tarihte kısırlaştırılmasını düzenler.
Hayvanın sağlık durumu kısırlaştırmaya uygun değilse ne olur?
Kısırlaştırma veteriner hekim tarafından gerçekleştirilen tıbbi bir işlemdir. Hayvanın yaşı, kilosu, gebelik durumu, enfeksiyon, kronik hastalık veya anestezi riski gibi nedenler işlem zamanını etkileyebilir. Hukuki yükümlülük, veteriner tıbbının gerekliliklerini ortadan kaldırmaz.
Veteriner hekim işlemin ertelenmesini veya belirli bir sağlık sorunu düzelene kadar yapılmamasını gerekli görüyorsa bu değerlendirme yazılı sağlık kaydıyla belgelendirilmelidir. Böylece sahibin keyfî biçimde yükümlülüğü yerine getirmemesi ile hayvan refahı nedeniyle tıbben ertelenen işlem birbirinden ayrılabilir.
Hayvan sahibi gerekli aşı ve tedavileri yaptırmak ve hayvanın sağlığına dikkat etmekle de m.10/1-c gereğince yükümlüdür. Bu nedenle kısırlaştırma amacıyla hayvanın sağlığını tehlikeye atacak bir işlem yaptırmak Yönetmeliğin bütüncül yaklaşımıyla bağdaşmaz.
Evde yavrulatma ile ticari üretim aynı şey mi?
Hayır. Bir kişinin kendi ev hayvanını mevzuata uygun şekilde ve kayıt sorumluluğunu üstlenerek yavrulatması ile ticari amaçlı, sürekli ve örgütlü üretim/satış faaliyeti farklıdır. Ticari ev hayvanı satış yerleri ve üretim faaliyetleri için 5199 sayılı Kanun, Uygulama Yönetmeliği ve ilgili Tarım ve Orman Bakanlığı düzenlemeleri ayrıca uygulanır.
Hayvan sahibi, ticari faaliyet yapmadığını ileri sürerek kayıt yükümlülüğünden kaçınamaz. Doğan yavruların kayıt altına alınması ve sahiplendirme işlemlerinin izlenebilir olması gerekir. Ücret karşılığı sistematik satış yapılıyorsa vergi, işletme izni, hayvan refahı ve satış yeri kuralları ayrıca gündeme gelir.
Özellikle internet üzerinden “üretim”, “yavru satış”, “rezervasyon” gibi düzenli ilanlar verilmesi faaliyetin ticari niteliği bakımından değerlendirmeye konu olabilir. Tehlike arz eden hayvanlar yönünden ise üretim, sahiplenme, satış ve reklam yasakları çok daha katıdır.
Kısırlaştırma yükümlülüğü nasıl denetlenir?
5199 sayılı Kanun ve Uygulama Yönetmeliği denetim mekanizması kurar. Denetime yetkili birimler sahipli hayvan kayıtlarını, pasaport ve veri tabanı bilgilerini, hayvan refahı koşullarını ve gerekli belgeleri inceleyebilir. Hayvan bakımevinden yapılan sahiplendirmelerde taahhütlerin takibi de önemlidir.
Kayıtsız hayvan, kayıt dışı yavru veya sahiplendirme zincirinin belirsiz olması, kısırlaştırma yükümlülüğünün yanında ayrı kimliklendirme ihlalleri doğurabilir. Bu nedenle sahip yalnız cerrahi işlemin belgesini değil, PETVET ve pasaport kayıtlarını da güncel tutmalıdır.
İdari para cezası tutarları yeniden değerleme nedeniyle yıllara göre değişebildiğinden sabit bir 2026 rakamı ezbere kullanılmamalıdır. Fiilin hangi maddeye girdiği belirlendikten sonra başvuru/işlem tarihindeki resmî güncel ceza tutarı esas alınmalıdır.
Kontrolsüz üreme nedeniyle doğan yavrular sokağa bırakılabilir mi?
Hayır. Uygulama Yönetmeliği m.10/2 ev hayvanı sahiplerinin hayvanlarını terk edemeyeceğini açıkça düzenler. Sahip, hayvanı yeniden sahiplendirebilir veya hayvan bakımevine teslim edebilir. Yavruları sokağa bırakmak sahiplik sorumluluğuyla bağdaşmaz ve 5199 sayılı Kanun kapsamında ayrıca idari yaptırım doğurabilir.
Sahiplendirme yapılacaksa yeni sahibin kayıt işlemi tamamlanmalı; yalnız sözlü teslim yapılmamalıdır. Hayvanın yeni sahibine geçtiğini gösteren belgeler ve PETVET güncellemesi, önceki sahibin ileride doğabilecek sorumluluk tartışmalarını önler.
Türkiye geneli ve Mersin uygulaması
Hayvanların Korunması Hakkında Uygulama Yönetmeliği Türkiye genelinde geçerlidir. Mersin’de sahipli kedi ve köpekler için de kısırlaştırma, kayıt ve kontrollü üreme yükümlülükleri aynıdır. Yetkili veteriner hekimler ve il/ilçe tarım ve orman müdürlükleri kimliklendirme ve kayıt süreçlerinde görev alır.
Mersin’de bakımevinden sahiplenilen altı aydan küçük bir hayvan için verilen kısırlaştırma taahhüdü ayrıca takip edilmelidir. Taahhüt tarihi, veteriner sağlık değerlendirmesi ve PETVET kaydı birlikte saklanmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Kedi kısırlaştırmak zorunlu mu?
Uygulama Yönetmeliği m.10/1-ç kontrolsüz üremeyi önlemek amacıyla sahiplenilen kedi ve köpeklerin kısırlaştırılmasını hayvan sahibinin yükümlülükleri arasında düzenler.
Köpek kısırlaştırmak zorunlu mu?
Evet; aynı hüküm sahipli köpekleri de kapsar.
Hayvanımı yavrulatabilir miyim?
Yönetmelik bunu mutlak biçimde yasaklamaz. Doğacak yavruların kayıt altına alınarak sahiplenilmesi veya mevzuata uygun şekilde sahiplendirilmesi gerekir.
Yavruları ücretsiz verirsem kayıt gerekmez mi?
Ücret alınıp alınmaması kayıt ve sahip değişikliği yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
Bakımevinden alınan yavru ne zaman kısırlaştırılır?
Kısırlaştırılmadan sahiplenilen altı aydan küçük hayvan, sahiplenme sırasında taahhüt edilen tarihte kısırlaştırılmalıdır.
Veteriner sağlık nedeniyle ameliyatı ertelerse ne olur?
Tıbbi erteleme veteriner kaydıyla belgelenmelidir. Hayvanın sağlığını tehlikeye sokacak işlem yaptırılamaz.
Kısırlaştırma yapılınca PETVET kaydı güncellenir mi?
Hayvanın sağlık ve kimlik kayıtlarının güncel tutulması gerekir; işlemin kayıt sistemine işlenmesi yetkili veteriner tarafından gerçekleştirilir.
Evde yavru üretip satabilir miyim?
Sistematik ticari üretim ve satış ayrı izin, işletme ve hayvan refahı kurallarına tabidir. Ev hayvanı sahibi olma statüsü bu kuralları ortadan kaldırmaz.
Yavruları sokağa bırakabilir miyim?
Hayır. Ev hayvanı terk edilemez; yeniden sahiplendirme veya bakımevine teslim yolu kullanılmalıdır.
Mersin’de de aynı yükümlülük var mı?
Evet. Yönetmelik Türkiye genelinde uygulanır.
İlgili içerikler
- Ev hayvanı sahibinin kanuni yükümlülükleri
- Hayvan bakımevinden kedi veya köpek sahiplenme
- Evcil hayvanı terk etmek yasak mı?
Resmî kaynaklar
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T
İçerik Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir. Son mevzuat kontrolü: 11 Eylül 2026.
Yazar: Av. Halil Bakırcı – Mersin Barosu 3472
İnceleyen: Av. Emirhan Keskin – Mersin Barosu 5507
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin
İhsaniye Mahallesi, 4903. Sokak, Profit İş Merkezi No:23, Kat:3, Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin · +90 552 224 43 66
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
