Keşif Gününe Katılamama Mazereti ve Yeni Gün Talebi Dilekçesi | HMK 290

Kısa cevap: Hukuk davasında mahkemece belirlenen keşif gününe katılamayacak taraf, mazeretini öğrenir öğrenmez esas dosyasına somut belgeyle bildirip yeni keşif günü talep edebilir. Fakat HMK m.290/1, keşfin taraflar hazırsa huzurlarında, hazır değillerse yokluklarında yapılacağını açıkça düzenler. Dolayısıyla mazeret dilekçesi keşfi kendiliğinden durdurmaz. Yeni gün istemi, tarafın keşifte neden bulunması gerektiğini, hangi maddi yer veya nesneyi göstereceğini ve yoklukta yapılacak incelemenin hangi somut tespiti aksatacağını açıklamalıdır. İndirilebilir Word örneği bu gerekçeleri ve alternatif usul taleplerini içerir.

Bu yazı, ilk kez keşif talebi ile karıştırılmamalıdır. Mahkeme zaten keşfe karar vermiş ve gün belirlemiştir. Keşif tamamlandıktan sonra kayıtlarda eksiklik varsa tutanak ve ek eksikliği dilekçesi farklı bir aşamadır. Burada odak, keşiften önce beliren gerçek katılamama engelinin mahkemeye zamanında ve inandırıcı kayıtlarla sunulmasıdır.

HMK 290/1 keşif gününü ve taraf yokluğunu nasıl düzenler?

HMK m.290/1’in güncel metnine göre keşfin yeri, kapsamı ve zamanı mahkeme tarafından tespit edilir. Keşif taraflar hazırsa huzurlarında, aksi takdirde yokluklarında yapılır. 7251 sayılı Kanun m.25, birinci fıkrada “yeri” ibaresinden sonra “kapsamı” ibaresini eklemiştir. Bu ayrıntı, mazeret dilekçesinde yalnız keşif saatinin değil mahkemenin belirlediği yer ve inceleme kapsamının da doğru yazılmasını gerektirir. Dilekçedeki olay, ara kararın gerçek içeriğiyle eşleşmelidir.

HMK m.288/1, hâkimin uyuşmazlık konusu hakkında duyu organları yardımıyla bilgi sahibi olmak amacıyla yerinde veya mahkemede inceleme yapmasına karar verebileceğini ve gerektiğinde bilirkişi yardımına başvuracağını düzenler. Keşif tarafın şahsi anlatımını dinleme toplantısı değildir; ancak belirli yer, eşya, sınır veya işlemin gösterilmesi için tarafın hazır bulunması fiilen önemli olabilir. Bu önem, “ben gelemiyorum” sözünden değil hangi maddi unsurun neden gösterilmesi gerektiğinden anlaşılır.

HMK m.290/2, keşif sırasında yapılan işlemler ve beyanların tutanağa yazılmasını, hâkimin mahallî gözlemlerinin kaydedilmesini ve varsa plan, çizim, fotoğraf gibi belgelerin eklenmesini düzenler. Taraf mazeretli olup keşif yine yapılırsa dosyadaki bu kayıtlar sonradan incelenebilir. Bu nedenle keşfin yoklukta yapılmasını engelleyen otomatik bir kanun hükmü varmış gibi başvuru yapmak doğru değildir. Mahkemeden yeni gün veya kapsamı koruyacak somut usul tedbiri istenir; son karar mahkemenindir.

Katılamama nedeni nasıl belgelenir?

Mazeretin ortaya çıktığı gün, kaynağı ve keşif günüyle çatışması ayrı ayrı yazılır. Sağlık engeli ileri sürülüyorsa belge üzerindeki tarih, belirtilen istirahat veya hareket kısıtı ve keşif mahalline ulaşmayı niçin engellediği gerçeğe uygun biçimde açıklanır. Sırf sağlık kuruluşuna gidildiğini gösteren belge, her zaman açık arazideki keşfe katılamama sonucunu kendiliğinden kanıtlamaz. Kişisel sağlık ayrıntıları gereksiz yere çoğaltılmadan dosyayla ilgili engel gösterilir.

Başka bir mahkemede aynı gün zorunlu işlem varsa iki dosyanın esas numarası, işlem saati ve yerleriyle birlikte çağrı veya duruşma kaydı sunulur. Bir avukatın başka duruşması varsa keşfe başka vekilin katılmasının mümkün olup olmadığı ve neden somut dosyada mümkün olmadığı açıklanır. İş toplantısı veya genel yoğunluk gibi belgesiz gerekçeler, keşif yerini yalnız tarafın gösterebildiği bir durumla aynı ağırlıkta sunulmaz. Mazeretin belgesi dürüstçe tarif edilir; henüz alınmamış sağlık raporu eklenmiş gibi gösterilmez.

Ulaşım engeli gerçek ve ani ise iptal bildirimi, bilet, yol durumu veya görev kaydı tarih ve saatleriyle gösterilir. Keşif mahallinin uzaklığı tek başına mazeret değildir; gün önceden belliyse ulaşımın planlanması gerekir. Son dakika engelinde dilekçenin ne zaman sunulduğu da önemlidir. Mahkemenin keşif hazırlığı, bilirkişi ve diğer tarafın zamanını etkileyen talep geciktirilmeden esas dosyasına iletilir. Kayıt bir ekran görüntüsünden ibaretse kaynağı ve doğrulanabilir numarası belirtilir.

Tarafın keşifte bulunması niçin gerekli olabilir?

Taşınmaz sınırı uyuşmazlığında tarafın yıllardır kullanılan sınır işaretlerini veya zeminde görülmesi güç eski izi gösterecek olması somut bir gerekçedir. Dilekçede mahkemenin inceleme kapsamındaki ada/parsel, sınır hattı ve gösterilecek işaretin yeri belirtilir. “Sınırları ben biliyorum” gibi genel ifade yerine, hangi noktayı göstereceği ve bu bilginin dosyadaki krokiyle nasıl bağlantılı olduğu yazılır. Mahkeme başka kayıtlarla aynı tespiti yapabilecekse bunun da farkında olunmalıdır.

Ayıplı imalat dosyasında hangi duvarın, hangi katın veya hangi makina parçasının incelemeye konu olduğu tarafça gösterilecekse fotoğraf, proje ve ara karar ile eşleştirilir. Sadece tarafın teknik konu hakkında görüş bildirmek istemesi ertelenmenin zorunlu sebebi değildir. Teknik veriyi bilirkişi, gözlemi hâkim kaydeder; tarafın katkısı maddi nesnenin yerini belirlemek veya ilgili belgeyi işaret etmek olabilir. Bu ayrım, mahkemenin yoklukta yapılacak keşfin yeterli olup olmayacağını değerlendirmesine yardım eder.

Keşif günü tarafın şahsen orada bulunması zorunlu olmayabilir. Vekil veya yetkili temsilci ilgili noktayı gösterebiliyorsa yeni gün talebinin ağırlığı değişir. Dilekçede varsa vekilin katılım durumu açık yazılır. Bilirkişi, mahkemenin verdiği görev doğrultusunda yer ve nesneyi başka belgeyle belirleyebiliyorsa tarafın yokluğunun tespiti neden bozacağı açıklanmadan kesin erteleme iddia edilmez. Kullanılabilecek alternatif gösterme yöntemi varsa mahkemeye sunulur.

Yeni gün ve alternatif tedbir nasıl istenir?

Birincil istem, keşfin belirlenen günde yapılmamasına ve mahkemenin uygun göreceği yeni bir gün ile saat belirlemesine ilişkindir. Talepte keşif yeri, kapsamı, mevcut günü, engelin süresi ve mümkünse tarafın uygun olmadığı kesin tarihler gösterilir. Mahkemeye “gelecek hafta mutlaka belirli gün yapılacak” şeklinde emir verilmez. Bilirkişi, taraflar ve keşif aracının planlaması mahkemenin yönetimindedir. Mazeret belgelerinin dosyaya alınması açıkça istenir.

Mahkeme yeni gün vermeyi uygun görmeyebilir; HMK m.290/1 taraf yokluğunda keşfe imkân tanır. Bu durumda alternatif istem, keşfin konusunu daraltmak veya belirli noktanın gösterilmesi için gerekli belgenin önceden dosyaya sunulması olabilir. Taraf bir kroki veya mevcut fotoğraf üzerinde işaret yapıyorsa bunun mahkeme keşif tutanağı eki değil, tarafça sunulan delil veya açıklama olduğu doğru belirtilir. Keşif sırasında hâkimin hangi mahallî nokta hakkında gözlem yapmasının istendiği ve neden önemli olduğu yazılır.

Mahkemenin keşfi yapıp yapmadığı sonradan UYAP safahatı ve tutanakla kontrol edilir. Talep sunulmuş olması, keşif görevlilerinin o gün gitmeyeceği garantisi değildir. Keşif yapılmışsa tutanak, fotoğraf, çizim ve sonraki raporun gerçek içeriğine göre ayrı somut beyan hazırlanır. Keşfin her koşulda yeniden yapılması gerektiği iddiası, HMK m.290/1 metniyle bağdaşmaz; tespitin hangi yönünün eksik kaldığı ve mevcut kayıtlarla giderilip giderilemeyeceği gösterilir.

Vekil, temsilci ve üçüncü kişinin mazereti

Taraf davayı vekille takip ediyorsa keşif ara kararında kimin katılması gerektiği, vekilin veya yetkili kişinin mahalli gösterebilme imkânı ve gerçek mazeret ayrı değerlendirilir. Vekil katılabilecek, yalnız tarafın kendisi katılamayacaksa dilekçede bunu gizlemeyin. Şahsi bilgi yalnız tarafta bulunuyorsa hangi fiziksel noktayı veya belgeyi onun göstereceği belirtilir. Vekilin başka dosyadaki zorunlu işlemi varsa onu gösteren tarihli kayıt eklenir.

İnceleme konusu eşya üçüncü kişinin elindeyse, o kişinin o gün erişim sağlayamayacağı iddiası tarafın şahsi mazeretinden farklıdır. Mahkemenin keşif kapsamı, üçüncü kişinin uygun zamanı ve HMK m.291’deki keşfe katlanma hükümleri somut dosyaya göre değerlendirilir. Üçüncü kişiye ait kapalı iş yerinin anahtarının kimde olduğu, erişim izni ve mahkemece yapılmış bildirim gerçek kayıtlarla açıklanır. Taraf adına verilmiş mazeret dilekçesiyle üçüncü kişinin hiç bildirilmemiş engeli varmış gibi davranılmaz.

Keşif yargı çevresi dışında istinabe ile yapılacaksa keşfe hangi mahkemenin gideceği ve gün bilgisinin hangi dosyada bulunduğu teyit edilir. İstinabe yoluyla keşif rehberi bu ayrı usulü açıklar. Mazeret yanlış mahkeme veya yanlış dosyaya verilirse hazırlık işlemlerine zamanında yansımayabilir. Esas dosyası, istinabe yazısı ve keşif günü kaydı birlikte belirtilir; mahkemenin karar vermesi gereken işlem açık yazılır.

Keşif gününe katılamama ve yeni gün talebi dilekçe örneği

Şablonda mazeret, keşfin yeri ve tarihine bağlanır. Engelin devam süresi bilinmiyorsa kesin bitiş günü uydurulmaz. Vekil katılabiliyorsa “hiç kimse katılamıyor” yazılmaz. Keşif yerindeki sınır, ayıp veya nesne dosyada gerçekte yoksa başkasının olayına ait örnek cümle silinir. Mahkemeye sunulan eklerin adları gerçek dosya evrakıyla uyumlu olmalıdır.

Düzenlenebilir Word mazeret dilekçesi

Keşif gününe katılamama mazereti ve yeni gün talebi Word indir (.docx). Dosya keşif ara kararı, yer/kapsam/saat, engelin öğrenildiği gün, belgenin tarihi, taraf veya vekilin katılım durumu, gösterilecek fiziksel nokta, yeni gün ve keşif yoklukta yapılırsa alternatif kayıt talebi için ayrı alanlar içerir. Sunmadan önce kullanılmayan seçenekleri kaldırın.

Mazerete rağmen keşif yapılmışsa

Önce mahkemenin mazeret hakkında bir ara karar verip vermediğini, keşfin gerçekten hangi yerde ve hangi kapsamla yapıldığını kontrol edin. Keşif tutanağı tarafların yokluğunu, yapılan işlemleri, beyanları ve hâkimin mahallî gözlemlerini göstermelidir. Plan veya fotoğraf gibi gerçekten oluşturulmuş eklerin dosya kaydı incelenir. Mazeretin gönderilmesi ile mahkemenin onu kabul etmesi farklı işlemlerdir. Mahkemenin ara kararı ve keşif tutanağı görülmeden “usulsüz keşif yapıldı” şeklinde kesin sonuç yazılmaz.

Tarafın göstermek istediği fiziksel nokta gerçekten incelenmediyse tutanakta bunun yeri belirlenir; mevcut fotoğraf, plan ve bilirkişi raporunun sorunu çözüp çözmediği değerlendirilir. Hâlâ gerekli yerinde tespit yapılamıyorsa bu noktayla sınırlı ek veya yeniden keşif talebi somutlaştırılır. Bir rapor tebliğ edilmişse onun eksik teknik değerlendirmesine ilişkin HMK m.281 süreleri ayrıca önem taşır. Her mazeret talebinden otomatik yeniden keşif hakkı çıkarılmaz.

Sunmadan önce yedi kontrol

1. Mahkemenin keşif günü, saati, mahalli ve kapsamı ara karardaki gibi mi yazıldı?
2. Mazeretin kaynağı, öğrenme günü ve belge tarihi gerçek kayıtla doğrulandı mı?
3. Engel keşfe katılımı fiilen neden önlüyor?
4. Vekil veya temsilci katılabilecekse bu durum dürüstçe belirtildi mi?
5. Tarafın göstermesi gereken belirli fiziksel nokta ve dosya belgesi nedir?
6. Yeni gün yanında, keşif yapılırsa işe yarayacak somut alternatif istem var mı?
7. Dosyaya sunulan fotoğrafın mahkeme keşif eki değil taraf belgesi olduğu doğru yazıldı mı?

Bu kontrolle mazeret, yalnız kişisel güçlük anlatımı olmaktan çıkar ve mahkemenin keşif yönetimi bakımından değerlendirilebilir bir talebe dönüşür. HMK m.290/1’in yoklukta keşfe izin verdiği açık bırakılır; buna rağmen somut yerin yanlış veya eksik incelenme riski dosya kaydıyla anlatılır. Konuya ilişkin diğer örnekler dilekçe örnekleri kategorisinde bulunur.

Yeni gün belirlenirse önceki mazeretin yalnız eski tarihle ilgili olduğu unutulmamalıdır. Mahkemenin yeni ara kararını, keşif mahallini ve saatini tekrar kontrol edin; önceki dilekçedeki uygun gün önerisi mahkeme takvimini bağlamaz. Bilirkişi heyeti değişmiş veya keşif kapsamı genişletilmişse gösterilecek noktaların ve belge listesinin güncel ara kararla uyumu sağlanır. Katılım mümkün hâle geldiyse yeni gün için mazeret iddiasını sürdürmeyin. Tarafın işi, keşif günü gerçekleşen işlemleri tutanaktan izlemek ve varsa sonraki bilirkişi raporunun teknik kapsamını kendi gerçek dosyasıyla karşılaştırmaktır.

Sık sorulan sorular

Resmî kaynak ve yazar

Adalet Bakanlığı UYAP’taki 6100 sayılı HMK m.288 ve m.290; Resmî Gazete 7251 sayılı Kanun m.25 kapsam ve gözlem değişikliklerini gösterir. Örnek dilekçe, gerçek keşif ara kararı ve mazeret belgesiyle doldurulmalıdır.

Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun fizikî ofisi Mersin’dedir; Türkiye genelindeki dosyalar Mersin’deki ofisten yönetilir. Yazar: Av. Halil BAKIRCI, Mersin Barosu sicil 3472. Kontrol tarihi: 28 Eylül 2026.