Konkordato Başvurusunu Kim Yapabilir? Borçlu ve Alacaklının Talep Hakkı | İİK m.285 (2026)

İİK m.285 konkordato talep hakkını nasıl düzenler?

2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.285 konkordato talebinin temel hükmüdür. Maddede, borçlunun hangi mali durumda konkordato isteyebileceği, alacaklının hangi sıfatla süreci başlatabileceği, görevli ve yetkili mahkeme ile gider avansı yükümlülüğü birlikte düzenlenmiştir. Kanunun açık sistemine göre konkordato yalnız iflas etmiş veya icra takipleri sonuçsuz kalmış borçluların kullanabileceği bir kurum değildir. Vadesi gelmiş borçlarını ödeyemeyen borçlu kadar, vadesinde ödeyememe tehlikesi bulunan borçlu da başvuru yapabilir.

Maddenin amacı, ödeme güçlüğünün geri dönülemez hâle gelmesini beklemek değildir. Borçlunun mali verileri, borç vadeleri, nakit akışı, mevcut malvarlığı ve faaliyet gelirleri birlikte değerlendirildiğinde yaklaşan ödeme güçlüğü ortaya çıkıyorsa kanun, şartları taşıyan borçluya konkordato projesi sunma imkânı verir. Ancak bu hak, yalnız “nakit sıkıntısı yaşıyorum” beyanıyla geçici mühlet elde etmek anlamına gelmez. Başvuruyla birlikte İİK m.286’da sayılan ayrıntılı mali belgeler ve ön proje sunulmalıdır.

Borçlu hangi hâllerde konkordato başvurusu yapabilir?

İİK m.285 iki ayrı mali durumu sayar. Birincisi, borçlunun vadesi gelmiş borçlarını ödeyememesidir. Burada mevcut ve muaccel borçlar bakımından fiilî ödeme güçlüğü vardır. İkincisi, borçlunun henüz bütün muaccel borçlarını ödüyor olsa bile vadesinde ödeme yapamama tehlikesi altında bulunmasıdır. Bu ikinci durum konkordatonun önleyici işlevini gösterir.

Başvuru hakkının kullanılması için borçlunun ödeme güçlüğünü ve projenin uygulanabilirliğini belgelendirmesi gerekir. İİK m.286 uyarınca konkordato ön projesinde borçların hangi oranda veya vadede ödeneceği, alacaklıların ne ölçüde vazgeçmiş olacağı, ödemelerin yapılması için mevcut malların satılıp satılmayacağı ve işletmenin faaliyetine devam edebilmesi ile alacaklılara ödeme yapılabilmesi için gerekli kaynağın sermaye artırımı, kredi, mal satışı veya başka bir yöntemle nasıl sağlanacağı açıklanır.

Dolayısıyla konkordato talep hakkı ile konkordatonun kabul edilebilirliği aynı kavram değildir. Kanunda belirtilen mali durumda bulunan borçlu başvuru yapabilir; ancak geçici mühlet, kesin mühlet ve tasdik için kanunun sonraki maddelerindeki ayrı şartların gerçekleşmesi gerekir. Başvuru hakkının bulunması, projenin tasdik edileceği sonucunu doğurmaz.

Vadesinde ödeyememe tehlikesi nasıl değerlendirilir?

“Vadesinde ödeyememe tehlikesi”, geleceğe ilişkin mali görünümün somut verilere dayanarak değerlendirilmesini gerektirir. Yaklaşan yüksek tutarlı kredi taksitleri, çek ve senet vadeleri, vergi ve SGK yükümlülükleri, tedarikçi borçları, işçi ücretleri, kira ve finansman giderleri ile beklenen tahsilatlar aynı nakit akışı içinde ele alınır. Sadece ciro büyüklüğü veya şirketin taşınmaz sahibi olması, vade uyumsuzluğunu ortadan kaldırmaz.

İİK m.286’nın nakit akım tablolarını ve ara bilançoları istemesi bu nedenle önemlidir. Bir işletmenin toplam malvarlığı borçlarını aşsa bile kısa vadede yeterli likidite üretememesi mümkündür. Tersine, dönemsel nakit sıkışıklığı yaşayan bir işletmenin tahsilat planı ve faaliyet kârlılığı güçlü olabilir. Mahkemenin ve komiserin incelemesi, bu ayrımı belgeler üzerinden yapar.

Konkordato başvurusunda belirsiz gelecek tahminleri yerine doğrulanabilir ticari kayıtlar kullanılmalıdır. Cari hesaplar, banka hareketleri, kredi ödeme planları, e-fatura ve e-defter kayıtları, stok ve sabit kıymet listeleri, devam eden sözleşmeler ve tahsilat takvimi projenin dayanaklarıdır. Projenin kaynağı gösterilmeden yalnız vade uzatımı istemek, kanunun aradığı mali açıklamanın yerine geçmez.

Alacaklı borçlu hakkında konkordato başvurusu yapabilir mi?

Evet. İİK m.285 açık biçimde, iflas talebinde bulunabilecek her alacaklının gerekçeli bir dilekçeyle borçlu hakkında konkordato işlemlerinin başlatılmasını isteyebileceğini düzenler. Bu hak, konkordatonun yalnız borçlunun iradesine bağlı bir kurum olmadığını gösterir. Ancak alacaklının talebi, borçlu hakkında doğrudan geçici mühlet kararı verilmesine yol açmaz.

İİK m.287’ye göre konkordato işlemlerinin başlatılması alacaklı tarafından istenmişse mahkeme, borçluya m.286’da sayılan belgeleri ve kayıtları sunması için makul süre verir. Borçlu belgeleri bu süre içinde eksiksiz sunarsa geçici mühlet değerlendirmesi yapılır. Belgeler süresinde ve eksiksiz sunulmazsa geçici mühlet kararı verilmez ve alacaklının konkordato talebi reddedilir.

Kanun ayrıca alacaklı başvurusundaki belge hazırlama masrafının talepte bulunan alacaklı tarafından karşılanacağını düzenler. Bu nedenle alacaklının konkordato başvurusu, borçlu şirket üzerinde yalnız baskı kurmak için kullanılabilecek masrafsız bir yol değildir. Başvurunun gerekçesi, alacaklının iflas talep hakkı ve borçlunun mali durumuna ilişkin somut verilerle birlikte değerlendirilir.

“İflas talebinde bulunabilecek alacaklı” kimdir?

İİK m.285, her türlü alacak iddiasında bulunan kişiye otomatik biçimde konkordato başvurusu hakkı vermez; kanuni ifade “iflas talebinde bulunabilecek her alacaklı”dır. Bu nedenle alacaklının borçluya karşı hukuken mevcut bir alacak ilişkisi ve İcra ve İflas Kanunu sistemi içinde iflas talebine elverişli bir konumu bulunmalıdır. Alacağın dayanağı sözleşme, fatura, cari hesap, kredi, kambiyo senedi veya başka bir hukuki ilişki olabilir; ancak başvuruda bu ilişkinin ve talep hakkının belgelendirilmesi gerekir.

Alacaklının konkordato talebi ile doğrudan iflas talebi aynı hukuki kurum değildir. Konkordato talebinin amacı, kanunda öngörülen yeniden yapılandırma sürecinin başlatılmasıdır. Mahkeme, konkordato talebini kendi şartları içinde inceler. Borçlunun belgeleri sunmaması hâlinde alacaklı başvurusu reddedilir; bu ret tek başına borçlu hakkında otomatik iflas kararı anlamına gelmez. İflas sonucunun doğacağı hâller İİK’nın ilgili hükümlerinde ayrıca düzenlenmiştir.

Alacaklı başvurusunda borçlu hangi belgeleri sunmalıdır?

İİK m.287, alacaklı başvurusunda da m.286’daki belge setini esas alır. Bu belgeler arasında konkordato ön projesi; borçlunun malvarlığı durumunu gösteren bilanço ve gelir tablosu; nakit akım tablosu; işletmenin devamlılığı esasına göre ve muhtemel satış fiyatları üzerinden hazırlanan ara bilançolar; ticari defterler ve elektronik defter beratları; tüm alacak ve borçların vade bilgileri; alacaklıların kimlik ve adresleri ile alacak miktarları ve imtiyaz durumları; konkordato teklifine göre alacaklıların elde edeceği miktarla iflas hâlindeki muhtemel miktarın karşılaştırma tablosu bulunur.

İflasa tabi borçlular bakımından ayrıca Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumunca yetkilendirilen bağımsız denetim kuruluşunun, konkordato ön projesindeki teklifin gerçekleşeceği hususunda makul güvence veren denetim raporu ve dayanaklarının sunulması gerekir. Kanundaki istisnalar ayrıca dikkate alınır. Bu belge, borçlunun kendi hazırladığı iyimser bir tahmin raporu değildir; bağımsız denetim mevzuatına bağlı özel bir belgedir.

Sermaye şirketleri ve kooperatifler konkordato isteyebilir mi?

Evet. Anonim şirket, limited şirket ve kooperatif gibi tüzel kişiler, İİK m.285 şartları bulunduğunda konkordato talebinde bulunabilir. Sermaye şirketleri bakımından konkordato, borca batıklık ve iflas hükümleriyle de kesişebilir. Özellikle şirketin borca batık olması durumunda Türk Ticaret Kanunu ve İİK hükümleri birlikte değerlendirilmelidir. Konkordato talebi, şirket yönetiminin sermaye kaybı ve borca batıklığa ilişkin kanuni yükümlülüklerini ortadan kaldıran bağımsız bir kalkan değildir.

Şirket başvurularında ticaret sicili kayıtları, şirketi temsil yetkisi, yönetim organı kararları ve imza yetkileri dosyanın başında kontrol edilmelidir. Şirket adına açılan dava ve yapılan konkordato talebinin yetkili organ ve temsilci tarafından yürütülmesi gerekir. Başvuru dilekçesinin mali belgelerle tutarlı olması kadar, başvuruyu yapan kişinin şirketi usulüne uygun biçimde temsil etmesi de önemlidir.

Gerçek kişiler konkordato isteyebilir mi?

İİK m.285’in borçlu bakımından kullandığı ifade yalnız tacirlerle sınırlı değildir. Kanun, vadesi gelmiş borçlarını ödeyemeyen veya ödeyememe tehlikesi altında bulunan “borçlu”ya konkordato talep hakkı tanır. Bu nedenle iflasa tabi olmayan gerçek kişiler de kanundaki koşulları sağladıklarında konkordato talebinde bulunabilir. Yetkili mahkemenin belirlenmesinde ise iflasa tabi olup olmama ayrımı önem kazanır: iflasa tabi olmayan borçlu bakımından yerleşim yeri esas alınır.

Gerçek kişinin başvurusu da m.286’daki belge yükümlülüğünden bağımsız değildir. Ticari işletmesi bulunmayan kişinin mali yapısına uygun belgeler, varlık-borç listeleri, gelir kaynakları, ödeme planı ve projenin finansman yöntemi açık biçimde ortaya konulmalıdır. Konkordato, belgelenmemiş kişisel borçların topluca ertelendiği basit bir başvuru değildir.

Şirket adına konkordato başvurusunu kim yapar?

Tüzel kişi borçlunun mahkeme önündeki işlemleri kanuni temsil organları ve usulüne uygun vekâlet verilen avukat aracılığıyla yürütülür. Limited şirkette müdür veya müdürler, anonim şirkette yönetim kurulu ve temsil yetkisi düzeni ticaret sicili kayıtlarına göre incelenir. Birden fazla kişinin müşterek temsil yetkisi varsa tek kişinin imzasıyla yapılan başvuru temsil sorunu doğurabilir.

Başvuru hazırlığında güncel ticaret sicili gazeteleri, imza sirküleri veya imza beyannamesi, yönetim organı kararları ve varsa vekâletname kontrol edilmelidir. Yönetim organındaki değişikliğin sicile henüz yansımaması, eski temsil kaydının kullanılması veya vekâletnamede özel yetki gerektiren işlemlerin eksik bırakılması dosyada usul tartışmasına yol açabilir. Konkordato talebi, şirketin en kritik mali işlemlerinden biri olduğundan temsil zinciri baştan açık kurulmalıdır.

Başvuruyu yapan kişi gider avansını kim adına yatırır?

İİK m.285’in son fıkrasına göre konkordato talebinde bulunan, Adalet Bakanlığınca yürürlüğe konulan tarifedeki konkordato gider avansını yatırmak zorundadır. Borçlu başvurusunda ödeme borçlu tarafça; alacaklı başvurusunda ise talepte bulunan alacaklı tarafça gerçekleştirilir. Kanun HMK m.114 ve 115’in bu konuda kıyasen uygulanacağını belirtir. Dolayısıyla gider avansı dava şartı sisteminin parçasıdır.

Alacaklı başvurusunda ayrıca m.287 kapsamında borçlunun m.286 belgelerini hazırlaması için gereken masraf alacaklı tarafından karşılanır. Başvuru bütçesinde harç, gider avansı, ilan, komiserlik ve belge hazırlama giderleri birbirinden ayrılmalıdır. Başka bir dosyada veya önceki yılda kullanılan tutarların aynen esas alınması yerine, başvuru tarihinde yürürlükte bulunan tarife ve mahkeme ara kararları takip edilmelidir.

Konkordato başvurusu yapılmadan önce hangi kontroller yapılmalıdır?

İlk kontrol, başvuru sahibinin İİK m.285 anlamında talep hakkının bulunup bulunmadığıdır. Borçlu başvurusunda ödeme güçlüğü veya ödeme güçlüğü tehlikesi; alacaklı başvurusunda ise iflas talebinde bulunabilecek alacaklı sıfatı ortaya konulmalıdır. İkinci kontrol, görevli ve yetkili mahkemedir. Üçüncü kontrol, m.286’daki belge setinin eksiksiz hazırlanmasıdır. Dördüncü kontrol, gider avansı ve diğer usuli yükümlülüklerdir.

Beşinci kontrol ise projenin iç tutarlılığıdır. Ön projedeki ödeme vadeleri, nakit akımı ve bilanço verileri birbirini desteklemelidir. Alacaklı listesindeki toplam borç tutarıyla bilançodaki borçların açıklanabilir olması, rehinli ve imtiyazlı alacakların doğru ayrıştırılması, devam eden icra dosyalarının ve ihtilaflı alacakların gözden kaçırılmaması gerekir. Birbiriyle çelişen tablolar, başvurunun güvenilirliğini doğrudan etkiler.

Türkiye geneli ve Mersin uygulaması

Konkordato talebinde görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir. Yetki, iflasa tabi borçlular bakımından İİK m.154’ün birinci veya ikinci fıkrasındaki yere; iflasa tabi olmayan borçlular bakımından borçlunun yerleşim yerine göre belirlenir. Mersin’de kurulmuş veya merkezi Mersin’de bulunan işletmeler bakımından sicil ve merkez bilgileri başvuru öncesinde güncel kayıtlarla karşılaştırılmalıdır.

Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun İstanbul ve Mersin’de fiziksel ofisleri bulunmaktadır. Türkiye genelindeki konkordato ve alacaklı dosyaları görev, yetki ve temsil kuralları çerçevesinde İstanbul ve Mersin ofislerinden koordine edilir. Başvuru kararı verilmeden önce borçlunun mali tabloları, mevcut takip dosyaları, rehinler, çalışan alacakları, kamu borçları ve devam eden sözleşmelerin tek dosyada incelenmesi gerekir.

İlgili rehberler

• Konkordato gider avansı yatırılmazsa ne olur?
• Konkordato süreci: borçlu ve alacaklı rehberi
• Konkordato ilanı ve alacak kaydı
• Şirket alacağı tahsilatı

Resmî kaynaklar

• Mevzuat Bilgi Sistemi – 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu
• Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi
• Basın İlan Kurumu İlan Portalı

Sık Sorulan Sorular

Her borçlu konkordato isteyebilir mi?

İİK m.285’e göre vadesi gelmiş borçlarını ödeyemeyen veya vadesinde ödeyememe tehlikesi bulunan borçlu konkordato talep edebilir. Başvurunun ilerlemesi için diğer kanuni şartlar ve belgeler de yerine getirilmelidir.

Borçların tamamen ödenemez hâle gelmesi şart mı?

Hayır. Kanun, vadesinde ödeme yapamama tehlikesi altında bulunan borçluya da başvuru hakkı tanır.

Alacaklı konkordato isteyebilir mi?

Evet. İflas talebinde bulunabilecek her alacaklı, gerekçeli dilekçeyle borçlu hakkında konkordato işlemlerinin başlatılmasını isteyebilir.

Alacaklı başvurunca borçlu otomatik olarak mühlet alır mı?

Hayır. İİK m.287 uyarınca borçlunun m.286 belgelerini mahkemenin verdiği makul sürede eksiksiz sunması gerekir.

Borçlu belgeleri sunmazsa ne olur?

Alacaklı başvurusunda belgeler süresinde ve eksiksiz sunulmazsa geçici mühlet verilmez ve alacaklının konkordato talebi reddedilir.

Limited şirket konkordato isteyebilir mi?

Evet. İİK m.285 koşullarını taşıyan limited şirket konkordato talebinde bulunabilir.

Tacir olmayan gerçek kişi konkordato isteyebilir mi?

Evet. İİK m.285 borçlu kavramını yalnız tacirlerle sınırlamaz; iflasa tabi olmayan borçlular için yetki yerleşim yerine göre belirlenir.

Şirket adına kim başvuru yapar?

Şirketin ticaret sicilindeki kanuni temsil düzenine göre yetkili organ ve temsilciler başvuruyu yürütür; usulüne uygun vekâlet verilen avukat da şirketi temsil eder.

Başvuru yapan gider avansını yatırmak zorunda mı?

Evet. İİK m.285 konkordato talebinde bulunanın tarifedeki gider avansını yatırmasını zorunlu tutar.

Konkordato talep hakkı tasdik garantisi verir mi?

Hayır. Talep hakkı başvurunun yapılabilmesini ifade eder; geçici mühlet, kesin mühlet ve tasdik için kanunun ayrı şartları uygulanır.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →