Konkordato Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme Neresi? İİK m.285 ve m.154 (2026)

Konkordato davasında görevli mahkeme hangisidir?

İİK m.285 konkordato talebinde görevli mahkemeyi doğrudan asliye ticaret mahkemesi olarak belirler. Bu nedenle konkordato talebi sulh hukuk mahkemesine, asliye hukuk mahkemesine veya icra mahkemesine yapılamaz. Konkordato, icra ve iflas hukukunun bir kurumu olmakla birlikte mahkeme aşamasındaki görev, kanunun açık hükmüyle asliye ticaret mahkemesine verilmiştir.

Bir yerde müstakil asliye ticaret mahkemesi bulunmadığında ticari davalara bakmakla görevli mahkemenin teşkilat yapısına göre işlem yapılır. Ancak bu durum kanuni görevin niteliğini değiştirmez. Dilekçede görevli mahkeme belirlenirken yalnız adliye içindeki birim adı değil, mahkemenin ticaret mahkemesi sıfatıyla görev yapıp yapmadığı kontrol edilmelidir.

Görev kamu düzenine ilişkindir. Mahkeme görevli olup olmadığını kendiliğinden inceler. Tarafların anlaşmasıyla görevli olmayan bir mahkemeye konkordato dosyası götürülemez. Bu yüzden başvurunun hazırlanmasında ilk usul kontrolü, borçlu veya alacaklının maddi iddialarından önce görev ve yetki kontrolüdür.

Konkordato talebinde yetki nasıl belirlenir?

İİK m.285, yetki bakımından iki ayrı sistem kurar. Borçlu iflasa tabi ise İİK m.154’ün birinci veya ikinci fıkrasında yazılı yerdeki asliye ticaret mahkemesi yetkilidir. Borçlu iflasa tabi değilse yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesi yetkilidir. Dolayısıyla yalnız “borçlu nerede faaliyet gösteriyor?” sorusu yeterli değildir; önce borçlunun iflasa tabi olup olmadığı belirlenmelidir.

İİK m.154’te iflas takibine ilişkin yetki düzenlenir. Tacirin muamele merkezinin bulunduğu yer, konkordato bakımından da temel yetki bağlantılarından biridir. Tüzel kişi tacirlerde ticaret sicilindeki merkez kaydı ve fiilî organizasyonun hukuki niteliği birlikte incelenir. Yabancı ülkede merkezi bulunan ticari işletmelerin Türkiye’deki şube ve temsil yapıları bakımından ise m.154’ün özel düzenlemesi ayrıca dikkate alınır.

Konkordato dosyasında yetkinin doğru tespiti yalnız usuli bir formalite değildir. Geçici mühlet talebi süratle incelendiğinden, yetkisiz mahkemeye yapılan başvuru koruma beklentisini geciktirebilir. Borçlunun çok sayıda şehirde şubesi veya deposu bulunması, alacaklıların farklı illerde olması ya da icra takiplerinin başka yerlerde yürütülmesi, kanuni yetki bağlantısını kendiliğinden değiştirmez.

İflasa tabi borçlu için yetkili mahkeme nasıl belirlenir?

İflasa tabi borçlular bakımından konkordato talebi İİK m.285’in atfı nedeniyle m.154’teki yetki kuralına tabidir. Tacir sıfatı taşıyan gerçek kişi veya şirket bakımından borçlunun muamele merkezi önem taşır. Şirketin ticaret siciline kayıtlı merkezi ile işlerin fiilen yönetildiği yer arasında farklılık bulunduğu iddia ediliyorsa, salt tabela veya geçici ofis adresi yerine şirketin yönetim, muhasebe, finans, sözleşme ve karar alma faaliyetlerinin nerede toplandığı araştırılır.

Anonim ve limited şirketlerde kanuni merkez ticaret sicilinde kayıtlıdır. Ana sözleşme değişikliği ve ticaret sicili tescili yapılmadan yalnız faaliyetlerin başka bir şehirden yürütülmesi her durumda merkez değişikliği oluşturmaz. Buna karşılık sicil merkezinin gerçeği yansıtmadığı veya sırf konkordato öncesinde yetkili mahkemeyi değiştirmek amacıyla yapay biçimde değiştirildiği iddiaları somut belgelerle incelenebilir.

Yetki incelemesinde ticaret sicil gazeteleri, MERSİS kayıtları, vergi dairesi bilgileri, yönetim kurulu veya müdürler kurulu kararları, şirket sözleşmesindeki merkez hükmü, e-tebligat ve KEP adresleri, banka yetkilendirmeleri, çalışanların bulunduğu yer ve işletme organizasyonu gibi kayıtlar anlam taşır. Ancak hiçbir tek belge, kanunun açık yetki kuralı yerine geçmez.

İflasa tabi olmayan gerçek kişi konkordatoyu nerede ister?

İİK m.285, iflasa tabi olmayan borçlu bakımından yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesini yetkili kılar. Burada yerleşim yeri, Türk Medeni Kanunu’ndaki yerleşim yeri kurallarıyla değerlendirilir. Bir kişinin birden fazla şehirde taşınmazının bulunması veya dönemsel olarak başka bir yerde yaşaması, tek başına yerleşim yerini değiştirmez.

Gerçek kişinin adres kayıt sistemindeki adresi önemli bir delildir; ancak somut uyuşmazlıkta yerleşim yeri olgusunun hukuki niteliği gerektiğinde diğer verilerle birlikte değerlendirilir. Özellikle başvurudan hemen önce yapılan adres değişikliklerinde mahkeme, gerçek ve sürekli yerleşme iradesini gösterecek unsurları inceleyebilir. Yetkiyi yapay biçimde değiştirmek amacı taşıyan işlemler, konkordatonun dürüstlük ve usul kurallarıyla bağdaşmaz.

Şirket merkezinin konkordato yetkisindeki önemi nedir?

Şirketler bakımından merkez, yetki incelemesinin temel verilerindendir. Şirket ana sözleşmesinde gösterilen ve ticaret siciline tescil edilen merkez, tüzel kişinin hukuki adresidir. Konkordato başvurusunda güncel ticaret sicili gazetesi ve sicil tasdiknamesi dosyaya eklenmeli; varsa yakın tarihli merkez değişikliği ayrıca açıklanmalıdır.

Bir şirketin üretim tesisi Adana’da, deposu Gaziantep’te, satış ofisi İstanbul’da ve merkezi Mersin’de olabilir. Bu coğrafi dağınıklık, her şubenin bulunduğu yerde ayrı ayrı konkordato talebi yapılabileceği anlamına gelmez. Kanun, borçlu hakkında tek bir mali yeniden yapılandırma süreci yürütülmesini amaçlar. Yetkili mahkemenin belirlenmesi şirketin bütün malvarlığını ve alacaklılarını etkileyen bu merkezi sürecin hangi mahkemece yönetileceğini belirler.

Şube adresi veya fiilî faaliyet yeri yetki sağlar mı?

Şube, merkeze bağlı ticari birimdir. Şubenin kendi yöneticisi, çalışanları, banka hesabı veya vergi işlemleri bulunabilir; ancak şube ile şirket merkezi aynı kavram değildir. İİK m.285’in m.154’e yaptığı atıf nedeniyle sırf büyük bir şubenin bulunduğu yerin konkordato bakımından her durumda yetkili olduğu sonucu çıkarılamaz.

Yabancı merkezli işletmeler bakımından m.154’te şubeye ilişkin özel bağlantılar bulunduğundan bu dosyalar ayrıca incelenmelidir. Türkiye’de kurulmuş bir şirket ile merkezi yurt dışında olup Türkiye’de şube açmış şirketin yetki analizi aynı değildir. Bu nedenle şirketin kuruluş ülkesi, merkez adresi, Türkiye’deki sicil kayıtları ve şube yapısı baştan ayrıştırılmalıdır.

Konkordato öncesi şirket merkezi değiştirilebilir mi?

Şirketler hukuken merkezlerini ana sözleşme değişikliği ve ticaret sicili işlemleriyle değiştirebilir. Ancak konkordato başvurusundan hemen önce yapılan merkez değişikliği, yetki bakımından otomatik ve tartışmasız sonuç doğurduğu varsayımıyla kullanılmamalıdır. Mahkeme, yetki itirazı veya kendiliğinden inceleme kapsamında değişikliğin tarihini, tescilini, fiilî organizasyonu ve başvuruyla bağlantısını değerlendirebilir.

Yalnız daha hızlı karar verdiği düşünülen bir mahkemeye ulaşmak için kâğıt üzerinde merkez taşıma yaklaşımı ciddi usul riski taşır. Konkordato, çok sayıda alacaklının haklarını etkilediğinden mahkemenin yetkisinin öngörülebilir ve kanuna uygun olması gerekir. Ticaret sicilindeki merkez değişikliğinin şirketin gerçek organizasyonuyla uyumlu olması bu nedenle önemlidir.

Alacaklı konkordato talep ederse hangi mahkeme yetkilidir?

İİK m.285’in yetki kuralı başvuru sahibine göre değil, borçlunun hukuki durumuna göre belirlenir. Bu nedenle konkordato isteyen kişi alacaklı olsa dahi kendi yerleşim yeri mahkemesinde başvuru yapamaz. Yetkili mahkeme, borçlunun iflasa tabi olup olmamasına göre m.154 veya borçlunun yerleşim yeri bağlantısıyla belirlenir.

Alacaklının kendi icra takibini yürüttüğü icra dairesinin bulunduğu yer de tek başına konkordato yetkisi vermez. Örneğin alacaklı İstanbul’da icra takibi başlatmış olsa bile borçlu şirketin yetkili konkordato mahkemesi Mersin’de olabilir. İcra takibinin yetkisi ile konkordato talebinin yetkisi farklı kanuni kurallara tabidir.

Konkordato talebi yanlış mahkemede açılırsa ne olur?

Görev ve yetki itirazlarının sonucu somut usul durumuna göre değerlendirilir. Görev kamu düzenine ilişkin olduğundan mahkeme kendiliğinden gözetir. Yetki bakımından İİK’nın özel kuralı esas alınır. Başvurunun yanlış yerde yapılması, özellikle geçici mühlet gibi acil korumaların beklendiği bir dosyada ciddi zaman kaybı yaratır.

Bu nedenle “mahkeme zaten dosyayı yetkili yere gönderir” düşüncesiyle başvuru yeri rastgele seçilmemelidir. Konkordato dosyasında günler dahi önem taşıyabilir; banka hesapları, çek vadeleri, haciz işlemleri ve sözleşmesel temerrütler aynı dönemde devam eder. Görev ve yetki analizi, dilekçe yazımından önce tamamlanmalıdır.

Görev ve yetkiyi ispatlamak için hangi belgeler hazırlanmalıdır?

Tüzel kişi borçlular bakımından güncel ticaret sicil gazeteleri, sicil tasdiknamesi, ana sözleşme, MERSİS bilgileri, vergi levhası ve varsa merkez değişikliklerine ilişkin tescil belgeleri hazırlanmalıdır. Gerçek kişiler bakımından yerleşim yeri kayıtları ve gerekirse sürekli yerleşme olgusunu gösteren belgeler incelenir. Yabancı şirketlerde Türkiye’deki şube tescili ve yabancı merkez kayıtları birlikte dosyalanır.

Belgelerin yalnız bulunması değil güncel olması da önemlidir. Eski bir ticaret sicili gazetesi şirketin son merkez değişikliğini göstermeyebilir. Merkez taşıma kararı alınmış fakat tescil tamamlanmamış olabilir. Şirketin unvanı, merkezi veya temsil yetkilileri değişmişse başvuru dilekçesi en son sicil durumuyla uyumlu hazırlanmalıdır.

Mersin’de konkordato başvurusu nasıl değerlendirilir?

Mersin’de konkordato talebinde görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir. Ancak her Mersin bağlantılı işletmenin başvurusu otomatik olarak Mersin’de yapılamaz. Borçlunun kanuni merkezi, muamele merkezi, iflasa tabi olup olmadığı ve varsa yabancı merkezli işletme niteliği incelenmelidir. Mersin’de yalnız depo veya şube bulunması, merkez başka bir ildeyse tek başına yeterli değildir.

Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun İstanbul ve Mersin’de fiziksel ofisleri bulunmaktadır. Türkiye genelindeki dosyalar görev, yetki ve temsil kuralları çerçevesinde İstanbul ve Mersin ofislerinden koordine edilir. Konkordato başvurusundan önce şirketin son beş yıllık ticaret sicili hareketleri, merkez ve temsil kayıtları, mevcut icra dosyaları ve mali belgeler birlikte kontrol edilmelidir.

İlgili rehberler

• Konkordato başvurusunu kim yapabilir?
• Konkordato gider avansı
• Konkordato süreci rehberi
• Konkordato ilanı ve alacak kaydı

Resmî kaynaklar

• Mevzuat Bilgi Sistemi – İcra ve İflas Kanunu
• Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi
• MERSİS

Sık Sorulan Sorular

Konkordato hangi mahkemede açılır?

İİK m.285 uyarınca görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir.

Şirket konkordatoyu merkezinin bulunduğu yerde mi ister?

İflasa tabi şirketlerde İİK m.285’in m.154’e yaptığı atıf uygulanır; şirketin muamele merkezi ve sicil kayıtları yetki incelemesinde temel alınır.

Şubenin bulunduğu yerde konkordato açılabilir mi?

Türkiye’de kurulu şirketlerde sırf şube bulunması her durumda yetki sağlamaz. Yabancı merkezli işletmeler bakımından m.154’ün özel hükümleri ayrıca incelenir.

Tacir olmayan kişi nerede konkordato ister?

İflasa tabi olmayan borçlu, İİK m.285 uyarınca yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesinde talepte bulunur.

Alacaklı kendi bulunduğu yerde konkordato talep edebilir mi?

Hayır. Yetki alacaklının değil borçlunun durumuna göre belirlenir.

İcra takibinin yapıldığı yer konkordato için de yetkili midir?

Her zaman değil. İcra takibi yetkisi ile konkordato yetkisi farklı kurallara tabidir.

Merkez değişikliği yetkili mahkemeyi değiştirir mi?

Usulüne uygun ve gerçek bir merkez değişikliği önemlidir; ancak başvurudan hemen önceki yapay veya tartışmalı değişiklikler somut kayıtlarla incelenir.

Görev tarafların anlaşmasıyla değiştirilebilir mi?

Hayır. Konkordato bakımından görev kanunla asliye ticaret mahkemesine verilmiştir ve kamu düzenine ilişkindir.

Yetki için hangi şirket belgesi önemlidir?

Güncel ticaret sicili kayıtları, ana sözleşme, sicil tasdiknamesi ve varsa merkez değişikliği tescilleri başlıca belgelerdir.

Mersin’de faaliyet gösteren her şirket Mersin’de başvurabilir mi?

Hayır. Faaliyet bağlantısı tek başına yeterli değildir; İİK m.285 ve m.154’teki yetki kuralı uygulanır.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →