Limited Şirket Ortağı Vergi Borcu Sorumluluğu: Yurt Dışındaki Ortak ve Müdür

Limited Şirket Ortağı Vergi Borcu Sorumluluğu: Ortak, Müdür ve Temsilci Ayrımı

Limited şirkette pay sahibi olmak ile şirketi yönetmek ve temsil etmek farklı hukuki sıfatlardır. Sadece ortak olan kişi bakımından 6183 sayılı Kanun’un 35. maddesindeki pay oranlı sorumluluk; müdür veya kanuni temsilci bakımından ise vergi ve diğer kamu alacağının türüne göre farklı hükümler gündeme gelir. Şirket sözleşmesinde müdür olarak gösterilmek, ortaklar kurulu kararıyla atanmak, temsil yetkisinin sınırı ve ticaret sicilindeki tescil-ilan tarihleri birlikte değerlendirilir.

Bir kişi hem yüzde 30 pay sahibi hem de müdür ise takip makamı onu yalnız ortak sıfatıyla yüzde 30 oranında takip etmiş olabilir; başka bir ödeme emrinde kanuni temsilci sıfatıyla daha geniş bir sorumluluk ileri sürülebilir. Bu iki dayanak birbirinin yerine geçirilmemelidir. Müdür olmayan bir ortağa sırf pay sahibi olduğu için müdür sorumluluğu yüklenemeyeceği gibi, müdürlükten ayrılan kişinin görev dönemi dışındaki borçlardan sorumluluğu da otomatik kabul edilemez. Dosyada öncelikle pay defteri, ticaret sicili kayıtları, müdürlük kararları ve imza yetkileri tarih çizelgesine yerleştirilir.

Konuya İlişkin Güncel Kanun Metinleri

6183 sayılı Kanun m.35:

“Limited şirket ortakları, şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen veya tahsil edilemeyeceği anlaşılan amme alacağından sermaye hisseleri oranında doğrudan doğruya sorumlu olurlar ve bu Kanun hükümleri gereğince takibe tabi tutulurlar.”

Aynı maddede, pay devrinde devreden ve devralanın devir öncesi kamu alacaklarından pay oranında müteselsilen sorumluluğu; alacağın doğduğu ve ödenmesi gerektiği tarihlerde pay sahiplerinin farklı olması hâlinde de ilgili kişilerin sorumluluğu düzenlenir.

Vergi Usul Kanunu m.10’un özü: Tüzel kişilerin vergi ödevleri kanuni temsilcilerce yerine getirilir; bu ödevlerin yerine getirilmemesi nedeniyle mükellefin varlığından tamamen veya kısmen alınamayan vergi ve buna bağlı alacaklar, şartları varsa ödevleri yerine getirmeyenlerin varlığından alınabilir.

5510 sayılı Kanun m.88’in ilgili kuralı: Kurumun sigorta primi ve diğer alacakları haklı sebep olmaksızın süresinde ödenmezse tüzel kişi işverenlerin üst düzey yönetici veya yetkilileri ile kanuni temsilcileri, Kuruma karşı işverenle birlikte müştereken ve müteselsilen sorumlu tutulabilir. Güncel metinler 6183 sayılı Kanun, 213 sayılı Kanun ve 5510 sayılı Kanun üzerinden kontrol edilmelidir.

Vergi, SGK Primi ve Diğer Kamu Borçlarında Sorumluluk Tablosu

Tablo genel ayrımı gösterir; aynı borç için düzenlenen ödeme emrinin hukuki dayanağı ayrıca okunmalıdır. Vergi aslı, vergi cezası, gecikme faizi, SGK primi ve idari para cezası aynı sorumluluk zincirine koşulsuz biçimde sokulamaz.

Pay Devri ve Müdürlükten Ayrılma Geçmiş Borcu Siler mi?

Pay devri, ticari ilişkinin geleceği bakımından önemlidir; ancak 6183 sayılı Kanun m.35, devir öncesine ait kamu alacaklarında devreden ve devralan için özel bir müteselsil sorumluluk öngörür. Ayrıca kamu alacağının doğduğu zaman ile ödenmesi gereken zamanda pay sahiplerinin farklı olması durumunda her iki dönemdeki pay sahipleri yönünden inceleme yapılabilir. Bu nedenle “payımı devrettim, eski borçla ilgim kalmadı” kabulü güvenli değildir.

Müdürlükten ayrılmada da karar tarihi, ticaret siciline tescil ve ilan, fiilî temsil, imza yetkisinin sona ermesi ve borca ilişkin vergi ödevinin hangi tarihte yerine getirilmesi gerektiği önemlidir. İstifa dilekçesinin yalnız şirket merkezine bırakılması, üçüncü kişiler bakımından sicil kaydının yarattığı sorunları kendiliğinden çözmeyebilir. Tersine, sicilde müdür görünmek de her borç dönemi için otomatik ve sınırsız sorumluluk sonucu doğurmaz. Takip makamı somut borç ile görev dönemi arasındaki bağlantıyı ve uyguladığı kanuni dayanağı gösterebilmelidir.

Dosya İncelemesinde Gerekli Belgeler

Yurt dışından gönderilecek belgeler tek tek ekran görüntüsü yerine dönem ve konu sırasına göre hazırlanmalıdır.

Belge yoksa ilgili vergi dairesi, SGK merkezi ve ticaret sicili nezdinde hangi kayıtların talep edilebileceği vekâlet kapsamına göre planlanır.

Ödeme Emrine Karşı Süreler ve Acil Kontrol

6183 sayılı Kanun m.58 uyarınca ödeme emrine karşı dava süresi kural olarak tebliğden itibaren 15 gündür. Dava sebepleri kanunda sınırlı biçimde; böyle bir borcun bulunmadığı, borcun kısmen ödendiği veya zamanaşımına uğradığı iddiaları etrafında düzenlenmiştir. Somut dosyada sorumlu sıfatının bulunmaması, dönem ve pay oranı hatası da “böyle bir borcu olmadığı” savunması içinde hukuken yapılandırılabilir.

Yurt dışındaki adrese normal posta, elektronik tebligat, konsolosluk yolu veya Türkiye’deki eski adrese yapılan bildirim aynı sonucu doğurmaz. Buna rağmen yalnız “tebligatı geç gördüm” demek süreyi kesin biçimde yeniden başlatmaz. Zarf, tebliğ mazbatası, elektronik tebligat kaydı, adres geçmişi ve fiilî öğrenme belgesi korunmalıdır. Dava açılması tahsil işlemlerini her durumda kendiliğinden durdurmaz; yürütmenin durdurulması, teminat ve tahsil aşamasındaki tedbirler dosyaya göre ayrıca ele alınır. On beş günlük süre bekletilmeden dosyanın görevli yargı ve talep yönünden hazırlanması gerekir.

Görevli Makam ve Mahkeme Nasıl Belirlenir?

Vergi dairesince düzenlenen, vergi ve vergiye bağlı kamu alacağına ilişkin ödeme emirlerinde uyuşmazlık kural olarak vergi yargısında görülür. SGK prim ve Kurum alacaklarının tahsilinden doğan uyuşmazlıklarda ise 5510 sayılı Kanun’un özel görev kuralı nedeniyle iş mahkemesi gündeme gelebilir. Belediye, gümrük veya başka bir idarenin alacağında alacağın türü ve özel kanun görevli yargı yerini değiştirebilir.

Yetki bakımından ödeme emrini düzenleyen tahsil dairesi, borcun bağlı bulunduğu vergi dairesi veya SGK merkezi ve ilgili mahkemenin yargı çevresi incelenir. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun fiziksel ofisi Akdeniz/Mersin’dedir; Mersin dışındaki dosyalar da görev, kesin yetki ve usul kuralları elverdiği ölçüde Türkiye genelinde UYAP ve yerel işlem planıyla takip edilebilir. “Büro Mersin’de olduğu için her dava Mersin’de açılır” sonucu doğru değildir.

En Sık Görülen Hatalar ve Hukuki Riskler

• Şirket borcunu ortak borcu sanarak dayanak incelemeden ödeme yapmak.
• Ortak ile müdür sorumluluğunu ve pay oranını birbirine karıştırmak.
• Pay devrinin geçmiş bütün borçları sildiğini varsaymak.
• Müdürlükten istifayı ticaret siciline işletmemek veya ilanı kontrol etmemek.
• Ödeme emrini muhasebeciye gönderip 15 günlük dava süresini kaçırmak.
• Şirketten tahsil veya tahsil edilemeyeceğinin anlaşılması şartını araştırmamak.
• Vergi, SGK ve idari para cezasının görevli mahkemesini aynı kabul etmek.
• Yurt dışı adresi güncellenmediği için eski adrese gelen tebligatı görmezden gelmek.

Bir kamu borcu dosyasında aynı kişi hakkında birden fazla ödeme emri düzenlenebilir. Dönem, borç kodu ve takip sıfatı karşılaştırılmadan yalnız toplam tutar üzerinden savunma kurulması mükerrer ödeme veya eksik dava riski yaratır.

İzlenecek Hukuki Adımlar

1. Ödeme emri, tebliğ belgesi ve ayrıntılı borç dökümü aynı gün temin edilir.
2. Ortaklık payı ve müdürlük dönemleri ticaret sicili kayıtlarıyla zaman çizelgesine işlenir.
3. Her borcun doğum, tahakkuk ve vade dönemi belirlenir.
4. Takibin 6183 m.35, mükerrer m.35, VUK m.10 veya 5510 m.88’den hangisine dayandığı ayrılır.
5. Şirketten tahsil sürecine ilişkin haciz ve malvarlığı kayıtları incelenir.
6. Ödeme, terkin, zamanaşımı, pay oranı ve temsil dönemi savunmaları belgeyle eşleştirilir.
7. Görevli mahkeme ve 15 günlük süre doğrulanarak dava ve gerekiyorsa geçici koruma talebi hazırlanır.
8. Dava dışında düzeltme, mahsup, tecil veya ödeme seçeneklerinin dosyaya uygunluğu ayrıca değerlendirilir.

Bu sıra, ödeme yapılmamasını tavsiye eden genel bir reçete değildir. Borcun tartışmasız bölümü, artan gecikme yükü ve haciz riski de stratejide dikkate alınır.

Yurt Dışından Vekâletle Takip Nasıl Yürütülür?

İlk inceleme taranmış ödeme emri, tebliğ belgesi ve ticaret sicili kayıtları üzerinden çevrim içi yapılabilir. Resmî dosya erişimi, dava, vergi dairesi veya SGK başvurusu için işleme uygun vekâletname gerekir. Türk konsolosluğunda düzenlenen avukatlık vekâletnamesi ya da ülkeye göre apostil/tasdik ve onaylı Türkçe tercümesi tamamlanan yabancı noter belgesi kullanılabilir. Dava, sulh, feragat, kabul, tahsil veya başka özel işlemler planlanıyorsa gerekli özel yetkiler metne baştan eklenmelidir.

Büro, Mersin’deki merkezinden dosya takvimini, UYAP başvurularını ve ilgili idare yazışmalarını yönetebilir. Başka bir ilde fiziki işlem gerekirse görev ve yetki kuralları ile işlemin niteliğine göre yerel koordinasyon kurulur. Müvekkile yapılan işlem, yeni tebligat, yaklaşan süre ve talep edilen belge yazılı olarak bildirilir. Türkiye’ye gelme zorunluluğu çoğu belge ve dava işleminde bulunmayabilir; mahkemenin kişisel beyan istemesi veya kurumun kimlik doğrulaması gibi istisnalar ayrıca açıklanır.

Sorumluluk İncelemesinde Somut Örnekler

Örnek 1: Yüzde 25 pay sahibi, hiç müdür olmamış ve payını 2023’te devretmiş kişi hakkında 2022 dönemine ait kamu alacağı için takip yapılırsa pay oranı, şirketten tahsil koşulu ve devreden-devralan sorumluluğu incelenir.

Örnek 2: Pay sahibi olmayan profesyonel müdüre, görevinden ayrıldıktan sonraki döneme ait vergi için ödeme emri gönderilmişse vergi ödevinin tarihi ve temsil yetkisinin sona erdiği tarih karşılaştırılır.

Örnek 3: Hem ortak hem müdür olan kişi hakkında SGK prim borcunun tamamı talep edilmişse m.35’teki pay sorumluluğu ile 5510 m.88’deki yönetici/kanuni temsilci sorumluluğu birbirinden ayrılarak haklı sebep, dönem ve takip şartları incelenir.

Bu örneklerin hiçbiri belge görülmeden kesin sonuç vermez; amaç takip sıfatlarının neden ayrı kurulması gerektiğini göstermektir.