Yurt Dışı Şirket Türkiye’de Vergi Öder mi? İşyeri veya Daimi Temsilci

Yurt Dışı Şirket Türkiye'de Vergi Öder mi? İlk Üç Test

İlk test şirketin Türkiye’de sabit veya sürekli kullanabildiği bir yerinin bulunup bulunmadığıdır. İkinci test Türkiye’deki kişinin yabancı şirket adına ticari işlemler yapma, sözleşmeleri sonuçlandırma veya satışın esas unsurlarını belirleme rolüdür. Üçüncü test kazancın bu yer ya da temsilci vasıtasıyla sağlanıp sağlanmadığıdır. Bu üç sorudan biri olumlu diye otomatik sonuç kurulmaz; faaliyet, süre, yetki ve gelir bağlantısı birlikte ispatlanır.

Şirketin yalnız web sitesi üzerinden Türk müşterilere satış yapması ile Türkiye’de çalışan ekip, stok ve satış sonrası organizasyon kurması aynı değildir. Kurumlar vergisi işyeri analizi yanında KDV, stopaj, gümrük ve çalışan yükümlülükleri bağımsız sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle “işyeri yoksa Türkiye’de hiçbir vergi yoktur” genellemesi de doğru değildir.

KVK m.3: Dar Mükellefiyet ve Türkiye’de Elde Edilen Ticari Kazanç

5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 3 üncü maddesine göre kanuni ve iş merkezlerinin her ikisi de Türkiye’de bulunmayan yabancı kurumlar yalnız Türkiye’de elde ettikleri kazançları üzerinden dar mükellefiyet esasında vergilendirilir. Maddenin üçüncü fıkrasının (a) bendi, VUK’a uygun Türkiye’de işyeri olan veya daimi temsilci bulunduran yabancı kurumun bu yerlerde veya temsilci vasıtasıyla yaptığı işlerden elde ettiği ticari kazancı kapsar.

Bu kural, yabancı şirketin dünya çapındaki bütün kazancının Türkiye’de vergileneceği anlamına gelmez. Türkiye bağlantılı işlev, varlık ve riskler ile kazanç arasındaki bağ belirlenir. İhraç edilmek üzere Türkiye’den alınan veya üretilen malların Türkiye’de satılmadan yabancı ülkeye gönderilmesine ilişkin kanuni istisna da ancak kendi koşullarıyla uygulanır.

VUK m.156 Uyarınca İşyeri Nasıl Belirlenir?

Vergi Usul Kanununun 156 ncı maddesi işyerini; mağaza, yazıhane, idarehane, imalathane, şube, depo, otel, tarla, maden, taş ocağı ve inşaat şantiyesi gibi ticari, sınai, zirai veya mesleki faaliyetin icrasına tahsis edilen ya da bu faaliyetlerde kullanılan yer olarak tanımlar. Sayım sınırlı değildir; yerin unvanı değil fiili kullanım biçimi önemlidir.

Kısa süreli toplantı odası, sürekli kullanıma ayrılmış büro ve personelin evinden yürütülen düzenli operasyon aynı değerlendirilmez. Mülkiyet veya kira sözleşmesinin yabancı şirket adına olmaması işyeri ihtimalini kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Mekânın şirketin tasarrufunda olup olmadığı, devamlılık, erişim, burada yürütülen faaliyet ve belgelerdeki adres kullanımı birlikte incelenir.

GVK m.7–8: Daimi Temsilci ve Kazancın Türkiye’de Elde Edilmesi

Gelir Vergisi Kanununun 7 nci maddesi ticari kazancın Türkiye’de elde edilmesini, Türkiye’de işyeri veya daimi temsilci bulunması ve kazancın bu yer ya da temsilci vasıtasıyla sağlanması koşullarına bağlar. KVK m.3/4 yabancı kurumlar bakımından bu hükümlere atıf yapar.

GVK m.8’e göre daimi temsilci, hizmet veya vekâlet ilişkisiyle temsil edilene bağlı ve onun nam ve hesabına belirli ya da belirsiz süreyle veya birden çok ticari işlem yapmaya yetkili kişidir. Ticari mümessil, tüccar vekili, bazı acenteler, giderleri sürekli temsil edilen tarafından karşılananlar ve temsil edilen hesabına konsinye mal bulunduranlar kanundaki koşullarla önem taşır. Kartvizitte “danışman” yazması fiili yetki ve bağımlılığı değiştirmez.

ÇVÖA Madde 5 ve 7 Neden Ülke Bazında İncelenir?

İç hukukta Türkiye kaynaklı kazanç tespit edilse bile şirketin mukim olduğu ülkeyle yürürlükte bulunan çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması vergileme yetkisini sınırlayabilir. Anlaşmaların genellikle 5 inci maddesi işyerini, 7 nci maddesi ticari kazancı düzenler. Sabit yer, şantiye, hizmet süresi, bağımlı temsilci, bağımsız acente ve hazırlayıcı-yardımcı faaliyet metinleri ülkelere ve protokollere göre farklılaşır.

Gelir İdaresi Başkanlığının ÇVÖA sayfasından yürürlük durumu, Türkçe metin, protokol ve ülkeye özgü süre tablosu kontrol edilmelidir. İmzalanmış fakat henüz yürürlüğe girmemiş metin uygulanmaz. Anlaşma çoğunlukla yeni bir vergi yaratmaz; iç hukukta doğan vergileme yetkisini paylaştırır veya sınırlar. Anlaşmadan yararlanmak için güncel mukimlik belgesi ve gerektiğinde onaylı tercüme aranabilir.

Hangi Yapılar İşyeri veya Daimi Temsilci Riski Doğurabilir?

Bu tablo sonuç değil, delil planıdır. Sözleşmedeki etiket yerine e-posta akışı, personelin fiili görevi, adres ve masraf kayıtları, stok hareketi, imza düzeni ve müşteriyle temas biçimi değerlendirilir.

Bağımsız Acente, Distribütör ve Hazırlayıcı Faaliyet Ayrımı

Türkiye’de kendi adına ve hesabına mal alan bağımsız distribütör, yabancı şirketin işyerini her durumda oluşturmaz. Ancak fiyat, müşteri, stok, risk ve sözleşme süreci fiilen yabancı şirket tarafından yönetiliyor; yerel kişi yalnız biçimsel olarak bağımsız görünüyorsa ekonomik ve hukuki bağ incelenir. Bağımsız acente istisnası için faaliyetin olağan iş akışı içinde ve gerçek bağımsızlıkla yürütülmesi gerekir.

Bilgi toplama, reklam veya yalnız hazırlayıcı-yardımcı nitelikteki bazı faaliyetler ilgili ÇVÖA’da işyeri dışında bırakılabilir. Fakat parçalanmış görevler birlikte yabancı şirketin temel satış operasyonunu oluşturuyorsa yalnız ayrı sözleşmelere bakmak yeterli olmaz. Hangi faaliyetin yardımcı olduğu, şirketin sektörüne ve Türkiye’de yaratılan değere göre belirlenir.

Türkiye’ye Atfedilecek Kazanç ve Kayıt Düzeni

İşyeri tespitinden sonra ikinci sorun matrahtır. Türkiye’de vergilenecek kazanç, kural olarak işyerine atfedilebilen tutarla sınırlandırılır; yabancı şirketin bütün cirosu otomatik olarak Türkiye matrahı olmaz. Yerel ekibin yerine getirdiği işlevler, kullandığı varlıklar, üstlendiği riskler, müşteri sözleşmeleri ve merkezden aldığı hizmetler analiz edilir.

Satış listesi, proje bazlı gelir, personel maliyeti, kira ve depo giderleri, transfer fiyatlandırması, merkez masraf payları, kur farkları ve yabancı para kayıtları birbirini doğrulamalıdır. KVK m.22 dar mükellef kurumların işyeri veya daimi temsilci vasıtasıyla elde ettiği kazancın tespitinde genel kurumlar vergisi esaslarını uygular; ana merkeze yapılan bazı ödemeler ve gider payları ayrıca sınırlanabilir. Muhasebe sonradan gerçeğe uydurulan bir dağıtım tablosuna bırakılmamalıdır.

KVK m.30 Stopajı Ne Zaman Gündeme Gelir?

KVK m.30, dar mükellef kurumlara yapılan her ödemenin aynı oranda kesintiye tabi olduğu anlamına gelmez. Madde; yıllara yaygın inşaat hakedişleri, serbest meslek kazançları, gayrimenkul sermaye iratları, belirli gayrimaddi hak bedelleri ve sayılan diğer ödemeler bakımından kesinti düzenler. Ödemenin ticari kazanç, hizmet, faiz, kira veya royalty niteliği sözleşme başlığından bağımsız belirlenir.

İşyeri üzerinden beyan edilecek ticari kazanç ile kaynaktan yapılacak kesinti aynı vergi tekniği değildir. Ödeme işyerine mi aittir, ilgili ÇVÖA kaynak devletin vergilemesini sınırlar mı ve mukimlik belgesi zamanında sunulmuş mudur ayrı sorulardır. Güncel oran, ödeme tarihi ve ülke anlaşması görülmeden sabit bir stopaj oranı söylenmemelidir.

Mükellefiyet Tesisi, Beyan ve Belge Kontrol Listesi

İşyeri riski oluşmuşsa vergi dairesi kaydı, işe başlama bildirimi, e-belge, defter, beyan ve sorumlu sıfatıyla kesinti yükümlülükleri mali müşavirle takvime bağlanır. Geçmiş dönem için kendiliğinden düzeltme seçeneği, inceleme durumu ve ceza riski görülmeden standart başvuru yapılmaz.

Vergi İncelemesi, Tarhiyat ve İYUK Dava Süresi

Vergi idaresi işyeri veya daimi temsilci bulunduğu sonucuna varırsa mükellefiyet tesisi, kurumlar vergisi, geçici vergi, KDV, stopaj, vergi ziyaı cezası ve faiz farklı işlemlerle gündeme gelebilir. Vergi tekniği raporu, inceleme raporu, takdir kararı, ihbarname ve tebliğ belgesi ayrı ayrı istenmelidir. Temsilciye veya yabancı şirkete yapılan tebligatın usulü de süre hesabını etkiler.

İYUK m.7 uyarınca özel kanunda başka süre yoksa vergi mahkemesinde dava açma süresi otuz gündür ve tebliğ yapılan vergi uyuşmazlıklarında kural olarak tebliği izleyen gün başlar. Ödeme emri, ihtiyati haciz ve başka özel işlemlerde daha kısa veya farklı süre bulunabilir. Dava açmanın tahsilata etkisi de işlem türüne göre ayrıca kontrol edilmelidir.

Çifte Vergilendirme ve Karşılıklı Anlaşma Usulü

Türkiye işyerine kazanç atfederken şirketin mukim olduğu ülke de aynı kazancı vergilendiriyorsa ÇVÖA’daki mahsup veya istisna yöntemi uygulanabilir. Türkiye’de ödenen verginin diğer ülkede nasıl belgeleneceği, hangi dönemde mahsup edileceği ve mahsup sınırı o ülkenin mevzuatıyla birlikte belirlenir. Aynı gelirin iki beyannamede görünmesi tek başına nihai çifte vergi kalacağı anlamına gelmez.

Vergilemenin anlaşmaya aykırı olduğu düşünülüyorsa ÇVÖA’daki karşılıklı anlaşma usulü ve VUK Ek m.14 ve devamı değerlendirilebilir. Başvuru süresi ilgili anlaşmaya göre değişir. Karşılıklı anlaşma başvurusu, iç hukuk dava süresini kendiliğinden koruyan genel bir ikame yol gibi kullanılmamalı; dava, uzlaşma ve tahsil takvimleri birlikte planlanmalıdır.

Yurt Dışından Adım Adım Risk Yönetimi ve Uzaktan Takip

1. Şirketin kanuni ve fiili iş merkezi ile mukimlik ülkesi doğrulanır.
2. Türkiye’de kullanılan yer, ekip, depo, sunucu, proje ve seyahatler kronolojik çıkarılır.
3. Yerel kişilerin imza, müzakere, fiyat ve sipariş yetkileri belgelenir.
4. KVK m.3, VUK m.156 ve GVK m.7–8 iç hukuk testi yapılır.
5. İlgili ülke ÇVÖA’sının yürürlükteki metni, protokolü ve süreleri incelenir.
6. Türkiye işyerine atfedilebilecek gelir ve giderler hesaplanır.
7. Kurumlar vergisi, KDV ve KVK m.30 stopajı ayrı takvimlenir.
8. Eksik kayıt varsa düzeltme, izaha davet veya inceleme durumuna göre yol seçilir.
9. İhbarname ve tebligat gelmişse dava süresi aynı gün kayda alınır.

Yurt dışındaki yönetimle belge paylaşımı güvenli kanaldan yürütülmeli; yapılan her başvuru, beyan ve tebliğ yazılı durum raporuna bağlanmalıdır.