Maden Arama Döneminde Üretim Yapılırsa İşyeri Ruhsatı Gerekir mi? Yönetmelik m.17 | 2026

Kısa ve net cevap: Evet. İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin 17. maddesine göre maden arama faaliyetleri kural olarak işyeri açma ve çalışma ruhsatına tabi değildir; ancak arama ruhsat dönemi içinde üretim yapılırsa işyeri açma ve çalışma ruhsatı alınması zorunludur. Maden üretim faaliyetleri ile bu faaliyetlere dayalı ruhsat sahasındaki geçici tesisler için Yönetmelikte özel başvuru sistemi vardır: başvuru Örnek 7 formuyla yapılır ve ruhsat Örnek 8’deki bilgileri içerecek şekilde düzenlenir. Aynı maden ruhsat sahasında işletmecisi farklı olan üretim faaliyetleri ve bunlara dayalı geçici tesisler için de ayrı ayrı işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenir. Arama ruhsatı, üretime geçildiğinde işyeri açma ve çalışma ruhsatının yerine geçmez.

Maden arama faaliyeti ile üretim faaliyeti ruhsat bakımından neden ayrılır?

Madencilikte arama ve üretim birbirinden farklı hukuki aşamalardır. Maden Kanunu kapsamında alınan arama ruhsatı, belirli bir sahada maden varlığının araştırılmasına ilişkin madencilik hakkını düzenler. İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik ise faaliyetin işyeri olarak açılması, işletilmesi ve çevre-toplum sağlığı yönünden denetlenmesi boyutunu düzenler.

Yönetmelik m.17 bu iki alan arasındaki sınırı açıkça çizer. Maden arama faaliyetleri işyeri açma ve çalışma ruhsatına tabi değildir. Fakat arama ruhsat döneminde fiilen üretim yapılırsa faaliyet artık yalnız arama olmaktan çıkar; işyeri açma ve çalışma ruhsatı alınması zorunlu hale gelir.

Bu kural, “arama ruhsatı aldım, sahada üretime de başlayabilirim” şeklindeki yanlış varsayımı önler. Arama ruhsatı madencilik hakkının bir boyutudur; üretim faaliyeti başladığında işyeri ruhsat mevzuatı ayrıca devreye girer. Güncel Yönetmelik Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden kontrol edilmelidir.

Maden arama faaliyeti işyeri açma ve çalışma ruhsatına tabi midir?

Yönetmelik m.17’nin açık hükmü gereği maden arama faaliyetleri işyeri açma ve çalışma ruhsatına tabi değildir. Bunun nedeni arama faaliyetinin henüz üretim işletmesi niteliğine geçmemiş olmasıdır. Arama kapsamında sondaj, numune alma veya jeolojik araştırma yapılması ile ticari üretim faaliyeti aynı hukuki kategori değildir.

Ancak arama faaliyeti sırasında kurulan bazı yardımcı tesislerin niteliği, çevre mevzuatı, iş sağlığı ve güvenliği, yapı, orman, mera veya başka özel mevzuat bakımından ayrı izinlere tabi olabilir. “İşyeri açma ruhsatı aranmaz” hükmü bütün diğer izinlerden muafiyet anlamına gelmez.

İşletmeci sahadaki fiilî faaliyet sınırını doğru belirlemelidir. Arama adı altında düzenli ticari üretim yapılması, m.17’deki istisnanın kapsamını aşar. Ruhsat makamı faaliyetin adına değil, gerçek niteliğine bakar.

Arama ruhsat dönemi içinde üretime başlanırsa ne olur?

Arama ruhsat dönemi devam ederken üretim yapılması halinde Yönetmelik işyeri açma ve çalışma ruhsatını zorunlu kılar. Burada belirleyici unsur arama ruhsatının süresinin dolup dolmaması değil, fiilen üretim faaliyetine başlanmış olmasıdır.

Üretim, madenin ticari veya düzenli biçimde çıkarılması ve işletilmesi sonucunu doğuruyorsa ruhsat başvurusu yapılmalıdır. İşletmeci maden mevzuatı bakımından üretim yetkisini ve işyeri ruhsat mevzuatı bakımından işletme iznini birlikte sağlamalıdır. Bir mevzuat alanındaki izin diğerinin yerine geçmez.

Ruhsat alınmadan üretime başlanması Yönetmeliğin 6. maddesindeki genel yasağı da gündeme getirir. Usulüne uygun işyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmadan ruhsata tabi işyeri açılamaz ve çalıştırılamaz. Bu konuda Ruhsat Almadan İşyeri Açılır mı? rehberi incelenebilir.

Maden üretim faaliyeti için hangi başvuru formu kullanılır?

Genel gayrisıhhî müessese başvurusunda Örnek 2 formu kullanılırken, maden üretim faaliyetleri ve bu faaliyetlere dayalı ruhsat sahasındaki geçici tesislerde Yönetmelik özel olarak Örnek 7 başvuru formunu düzenler. Maden üretimi yapmak isteyen gerçek veya tüzel kişi bu formu doldurarak yetkili idareye başvurur.

Yönetmelik ayrıca bu başvurularda Örnek 7 formunda yer alanlar dışında başka bilgi ve belge istenemeyeceğini hükme bağlar. Bu kural, madencilik ruhsat başvurusunun standartlaştırılması bakımından önemlidir. Yetkili idare, Yönetmelikte veya özel mevzuatta hukuki dayanağı bulunmayan yeni evrak şartlarını Örnek 7 başvurusuna ekleyemez.

Genel GSM başvurusunda Örnek 2 ve geçici faaliyet belgesi ilişkisi için Gayrisıhhî Müessese Ruhsat Başvurusunda Örnek 2 Formu ve Geçici Faaliyet Belgesi rehberi kullanılabilir.

Madencilik işyeri açma ve çalışma ruhsatı hangi bilgileri içerir?

Yönetmelik m.17, madencilik faaliyetleri için işyeri açma ve çalışma ruhsatının Örnek 8 bölümünde yer alan bilgileri içerecek şekilde düzenleneceğini belirtir. Böylece maden ruhsatının sahaya, işletmeciye ve faaliyete özgü unsurları standart ruhsat formatında gösterilir.

Örnek 8’deki bilgilerin maden ruhsatı, üretim faaliyeti ve fiilî işletmeciyle uyumlu olması gerekir. Ruhsat sahası, işletmeci veya faaliyetin gerçek niteliği değişmişse mevcut işyeri ruhsatının hâlâ güncel olup olmadığı ayrıca kontrol edilmelidir.

İşyeri ruhsatı ile maden işletme ruhsatı aynı belge değildir. Örnek 8, işyeri açma ve çalışma ruhsatının madenciliğe uyarlanmış biçimidir; Maden Kanunu kapsamındaki ruhsat ve izinler ayrıca devam eder.

Maden ruhsat sahasındaki geçici tesisler ayrıca ruhsata tabi midir?

Yönetmelik m.17, maden üretim faaliyetlerine dayalı ruhsat sahasındaki geçici tesisleri de özel başvuru sistemine dahil eder. Kırma-eleme, hazırlama veya üretime doğrudan bağlı geçici tesisler faaliyetin niteliğine göre işyeri açma ve çalışma ruhsatı kapsamında değerlendirilir.

“Geçici tesis” ifadesi ruhsat gerekmeyeceği anlamına gelmez. Tesis üretim faaliyetine dayanıyorsa ve Yönetmelik kapsamında ruhsatlandırılması gerekiyorsa Örnek 7–8 sistemi uygulanır. Tesisin geçici oluşu, yalnız kullanım süresini anlatır; ruhsat zorunluluğunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Geçici tesisin çevre izni, yapı niteliği ve maden sahasıyla hukuki bağlantısı ayrıca incelenmelidir. İşletmeci, ana maden üretim ruhsatının geçici tesisin tüm idari izinlerini otomatik olarak karşıladığı varsayımına dayanmamalıdır.

Aynı maden ruhsat sahasında farklı işletmeciler varsa tek ruhsat yeterli mi?

Hayır. Yönetmeliğin ortak hükümleri, aynı maden ruhsat sahasında bulunsa bile işletmecisi farklı olan maden üretim faaliyetleri ve bu faaliyetlere dayalı geçici tesisler için ayrı ayrı işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenmesini öngörür.

Bu hüküm ruhsatın sahadan çok işletmeci ve faaliyet bağlantısını vurgular. Aynı koordinat veya aynı ruhsat sahası içinde iki ayrı işletmeci faaliyet gösteriyorsa bir işletmecinin ruhsatı diğerine otomatik koruma sağlamaz. Her işletmecinin kendi faaliyeti için ruhsatı bulunmalıdır.

Devir veya alt işletmecilik sözleşmelerinde bu husus özellikle kontrol edilmelidir. Maden hakkı sahibi ile fiilî üretim işletmecisinin farklı olması halinde işyeri ruhsatının doğru işletmeci adına düzenlenmesi gerekir.

Maden üretiminde işyeri ruhsatını hangi idare verir?

Yönetmelik m.17’nin madencilik fıkrasında maden üretim faaliyetleri ile bunlara dayalı ruhsat sahasındaki geçici tesisler için işyeri açma ve çalışma ruhsatının il özel idareleri tarafından verilmesine ilişkin düzenleme bulunur. Ancak Türkiye’de büyükşehir belediyesi statüsü, il özel idarelerinin kaldırıldığı iller ve daha sonraki özel kanun düzenlemeleri nedeniyle yetkili idarenin güncel idari yapı ve özel mevzuatla birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Bu nedenle yalnız eski bir form veya belediye uygulamasına dayanılmamalıdır. Yönetmeliğin 4. maddesindeki yetkili idare tanımı, 6360 sayılı Kanun sonrası idari yapı ve maden mevzuatındaki özel görev dağılımı birlikte kontrol edilmelidir. Başvurunun hangi makama yapılacağı somut sahaya göre belirlenir.

İşyeri ruhsatında yanlış makama başvuru süre ve yetki sorununa yol açar. Özellikle büyükşehir sınırlarında maden ruhsatı bulunan yatırımcılar güncel yetkiyi başvuru öncesi teyit etmelidir.

ÇED kararı ve geçici faaliyet belgesi madencilik işyeri ruhsatını nasıl etkiler?

Madencilik faaliyeti çevresel etkileri nedeniyle ÇED mevzuatına tabi olabilir. ÇED olumlu kararı alınmış maden üretim faaliyetleri ile bunlara dayalı geçici tesislerde Yönetmeliğin 15. maddesi uyarınca ayrıca gayrisıhhî müessese inceleme kurulu oluşturulmaz. Bu istisna işyeri ruhsatı zorunluluğunu ortadan kaldırmaz; yalnız kurul mekanizmasını etkiler.

Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği uyarınca verilen geçici faaliyet belgesi ise m.17, 21, 22 ve 23’ün uygulanmasında çevre izni veya çevre izin ve lisans belgesi yerine geçer. Ancak geçici faaliyet belgesi işyeri açma ve çalışma ruhsatı değildir.

Madencilik yatırımında ÇED, çevre izni, maden ruhsatı ve işyeri açma-çalışma ruhsatı ayrı hukuki katmanlar olarak birlikte planlanmalıdır.

Arama döneminde ruhsatsız üretim yapılırsa hangi sonuçlar doğar?

Üretime geçildiği halde işyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmamışsa Yönetmeliğin 6. maddesindeki ruhsatsız çalışma yasağı uygulanır. Yetkili idare ruhsatsız işyerini faaliyetten men edebilir ve ilgili özel mevzuattaki yaptırımlar ayrıca gündeme gelebilir.

Maden mevzuatı bakımından da üretimin ruhsat ve işletme izinlerine uygun yürütülmesi zorunludur. Ruhsatsız üretimin maden hukuku sonuçları ile işyeri ruhsatı yönünden sonuçları birbirinden bağımsız değerlendirilir. Bir alandaki izin eksikliği diğer alanda yapılan işlemi ortadan kaldırmaz.

Denetimde üretim miktarı, sahadaki tesisler, işletmeci kimliği ve mevcut belgeler karşılaştırılır. “Arama yapıyoruz” beyanı fiilî üretimi gizlemiyorsa sorun yoktur; ancak sahada ticari üretim varsa m.17’nin ruhsat zorunluluğu açık biçimde devreye girer.

Maden işletmecisi için başvuru kontrol listesi

Öncelikle maden ruhsatının dönemi ve üretim yetkisinin bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir. Arama döneminde yalnız arama faaliyeti yürütülüyorsa işyeri ruhsatı yönünden m.17 istisnası uygulanır. Üretime geçilecekse işyeri ruhsat başvurusu üretim başlamadan önce planlanmalıdır.

Ruhsat sahasındaki her geçici tesis ayrı ayrı envantere çıkarılmalı, hangi işletmeci tarafından işletildiği belirlenmelidir. Farklı işletmeciler varsa ayrı işyeri ruhsatı zorunluluğu kontrol edilmelidir. Örnek 7 formu doğru doldurulmalı ve ruhsat Örnek 8 bilgileriyle uyumlu olmalıdır.

ÇED, çevre izni/geçici faaliyet belgesi, imar ve diğer özel izinler eş zamanlı takip edilmelidir. Maden üretim planıyla işyeri ruhsat dosyasındaki kapasite ve faaliyet açıklamaları arasında çelişki bulunmamalıdır.

Sık Sorulan Sorular

Maden arama faaliyeti için işyeri açma ruhsatı gerekir mi?

Kural olarak hayır. Yönetmelik m.17 maden arama faaliyetlerini işyeri açma ve çalışma ruhsatından istisna eder.

Arama ruhsat döneminde maden çıkarılırsa ruhsat gerekir mi?

Evet. Arama ruhsat dönemi içinde üretim yapılması halinde işyeri açma ve çalışma ruhsatı zorunludur.

Maden üretim ruhsat başvurusunda hangi form kullanılır?

Yönetmelik m.17 kapsamındaki özel sistemde Örnek 7 başvuru formu kullanılır.

Madencilik işyeri ruhsatı hangi formda düzenlenir?

Örnek 8’de yer alan bilgileri içerecek şekilde düzenlenir.

Örnek 7 dışında ek belge istenebilir mi?

m.17, bu başvurularda Örnek 7’de yer alanlar dışında başka bilgi ve belge istenemeyeceğini düzenler; özel mevzuat yükümlülükleri kendi süreçlerinde saklıdır.

Geçici kırma-eleme tesisi ruhsatsız çalışabilir mi?

Üretim faaliyetine dayalı geçici tesis Yönetmelik kapsamında ruhsatlandırılması gereken nitelikteyse işyeri ruhsatı alınmalıdır.

Aynı maden sahasında iki işletmeci tek ruhsat kullanabilir mi?

Hayır. İşletmecisi farklı üretim faaliyetleri ve bunlara dayalı geçici tesisler için ayrı ayrı ruhsat düzenlenir.

ÇED olumlu kararı işyeri ruhsatı yerine geçer mi?

Hayır. ÇED kararı çevre değerlendirme sürecine ilişkindir; işyeri açma ve çalışma ruhsatı ayrıca alınır.

Geçici faaliyet belgesi işyeri ruhsatı mıdır?

Hayır. Belge yalnız belirli maddelerde çevre izni veya çevre izin-lisans belgesi yerine geçer.

Resmî m.17 metni nereden kontrol edilir?

Mevzuat Bilgi Sistemindeki güncel Yönetmelik esas alınmalıdır.