Marka Rüçhan Hakkı Nedir? 6 Aylık Süre ve SMK 12-13 Rehberi 2026
Kısa ve net cevap: Marka rüçhan hakkı, önceki bir yabancı marka başvurusuna veya kanunda belirtilen sergideki teşhire dayanarak Türkiye’de daha sonra yapılan başvurunun öncelik tarihini geriye taşıyan haktır. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.12 uyarınca, ilk usulüne uygun marka başvurusundan veya şartları taşıyan sergi teşhirinden itibaren altı ay içinde Türkiye’de aynı marka ve aynı mal veya hizmetler için başvuru yapılmalıdır. SMK m.13’e göre rüçhan başvuruyla birlikte talep edilip ücreti ödenir; rüçhan belgesi Türkiye başvuru tarihinden itibaren üç ay içinde sunulmazsa rüçhan talebi yapılmamış sayılır.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
Rüçhan hakkı ne işe yarar?
Marka hukukunda başvuru tarihi, önceki ve sonraki hakların belirlenmesinde temel unsurlardan biridir. Bir işletme önce başka bir ülkede marka başvurusu yapmış, ardından Türkiye’ye genişlemek istemişse her ülkede aynı gün başvuru yapması pratik değildir. Paris Sözleşmesinden doğan rüçhan sistemi bu sorunu çözer. Kanundaki şartlar yerine getirildiğinde Türkiye başvurusu daha sonra yapılmış olsa da öncelik ilk yabancı başvuru tarihine bağlanır.
Rüçhan yeni bir marka hakkı yaratmaz; Türkiye’deki başvurunun öncelik sırasını etkiler. Rüçhan tarihi ile Türkiye başvuru tarihi arasındaki dönemde üçüncü kişilerin yaptığı çakışan başvurulara karşı başvuru sahibinin konumunu korur.
Marka rüçhan süresi kaç aydır?
SMK m.12 bakımından marka için rüçhan süresi altı aydır. Süre ilk usulüne uygun başvurunun yapıldığı tarihten itibaren işler. Altı aylık süre içinde Türkiye başvurusu yapılmazsa o ilk başvuruya dayalı rüçhan hakkı düşer. Bu süre sonradan ücret ödeyerek yeniden canlandırılan sıradan bir eksiklik süresi değildir; uluslararası öncelik sisteminin temel süresidir.
Bu nedenle yurt dışı marka portföyü yöneten şirketler ilk başvuru tarihini merkezi bir rüçhan takvimine kaydetmelidir. Ülke genişleme kararı altıncı aya bırakılmamalıdır.
Hangi yabancı başvurular rüçhan hakkı sağlar?
SMK m.12; Paris Sözleşmesi veya Dünya Ticaret Örgütü Kuruluş Anlaşmasına taraf devletlerde usulüne uygun yapılan ilk marka başvurularını temel alır. Kanun, belirli şartları taşıyan kişilerin taraf olmayan bir devlette yaptığı usulüne uygun başvuruya dayanarak da aynı esaslar çerçevesinde rüçhan talep edebilmesine imkân tanır.
Başvurunun yetkili mercie usulüne uygun yapılmış olması gerekir. Taslak marka planı, alan adı kaydı, şirket unvanı tescili veya sosyal medya hesabı açılması Paris tipi marka rüçhanı yaratmaz.
Rüçhan hangi marka ve mallar için kullanılabilir?
Rüçhan, ilk başvuruyla bağlantılıdır. Türkiye’de aynı marka ve aynı mal veya hizmetler bakımından öncelik talep edilir. Yabancı ilk başvurunun hiç kapsamadığı yeni mal ve hizmetlerin daha sonra Türkiye başvurusuna eklenmesi mümkün olsa da bu ek kapsam, ilk başvurudan doğan rüçhanın koruduğu alanla aynı değildir. Her mal-hizmet kaleminin rüçhan dayanağı kontrol edilmelidir.
Çok sınıflı başvurularda bu analiz özellikle önemlidir. İlk yabancı başvuru üç sınıfı kapsıyor, Türkiye’de beş sınıf isteniyorsa rüçhanın hangi sınıf ve alt kalemlerde geçerli olduğu başvuru dosyasında açık tutulmalıdır.
Rüçhan belgesi zorunlu mudur?
Evet. SMK m.12 rüçhan hakkından yararlanabilmek için ilk başvurunun yapıldığı devletin yetkili makamından rüçhan belgesi alınmasını öngörür. SMK m.13 ise bu belgenin Türkiye’deki marka başvuru tarihinden itibaren üç ay içinde TÜRKPATENT’e verilmesini şart koşar. Belge süresinde sunulmazsa rüçhan talebi yapılmamış sayılır.
Bu üç aylık belge süresi ile altı aylık Türkiye başvurusu süresi karıştırılmamalıdır. Altı ay, yabancı ilk başvurudan Türkiye başvurusuna kadar geçen azami öncelik süresidir. Üç ay ise Türkiye başvurusu yapıldıktan sonra rüçhan belgesinin sunulmasına ilişkin süredir.
Rüçhan başvuruyla birlikte mi talep edilmelidir?
SMK m.13 uyarınca başvuru sahibi yararlanmak istediği rüçhan hakkını başvuruyla birlikte belirtir ve ilgili talep ücretini öder. Başvuru formunda rüçhan bilgisinin doğru gösterilmesi gerekir. Rüçhan tarihinin, ülkesinin, başvuru numarasının ve kapsamının yanlış yazılması sonraki incelemede sorun çıkarabilir.
Başvurudan önce ilk başvuru belgesindeki marka örneği ile Türkiye’de kullanılacak marka örneği karşılaştırılmalıdır. Rüçhan, tamamen başka bir marka için eski tarihi devralma aracı değildir.
Sergiden doğan rüçhan hakkı nedir?
SMK m.12 yalnızca yabancı marka başvurusundan doğan rüçhanı düzenlemez. Markanın kullanılacağı mal veya hizmetleri Türkiye’de açılan ulusal ya da uluslararası sergilerde veya Paris Sözleşmesi/Dünya Ticaret Örgütü sistemindeki şartları taşıyan resmî ya da resmen tanınan uluslararası sergilerde markayla birlikte teşhir eden kişiler de belirli şartlarla teşhir tarihinden itibaren altı ay içinde Türkiye’de aynı marka için rüçhan talep edebilir.
Sergi rüçhanı, sıradan her ticari etkinlikte stand açılmasıyla doğmaz. Serginin hukuki statüsü, markanın mallarla veya hizmetlerle birlikte teşhir edildiği tarih ve tasdikli örneğin bulunması önemlidir.
Sergi resmî açılıştan önce kurulursa süre ne zaman başlar?
Kanun bu ihtimali ayrıca düzenler. Markanın kullanılacağı mal veya hizmetler sergide görünür şekilde resmî açılış tarihinden önce markayla birlikte teşhir edilmişse rüçhan süresi, malların sergiye konulduğu veya hizmetin teşhir edildiği tarihten itibaren başlar. Bu nedenle sadece serginin katalogdaki açılış tarihini takvime almak yeterli olmayabilir.
Sergi organizatöründen alınacak tarihli katılım ve teşhir belgeleri, stant fotoğrafları ve ürün sunum kayıtları rüçhan iddiasının dayanağı açısından saklanmalıdır.
Aynı ürünü sergide birden fazla kişi teşhir ederse ne olur?
SMK m.12, sergide teşhir edilen aynı mal veya hizmetler bakımından birden fazla başvuru yapılması hâlini de çözer. Öncelik ilk teşhir eden kişiye; aynı anda teşhir edilmişse ilk başvuruda bulunan kişiye göre belirlenir. Bu düzenleme sergi rüçhanının da gerçek bir öncelik sırası yarattığını gösterir.
Rüçhan tarihinden sonra üçüncü kişi başvurursa ne olur?
Geçerli rüçhan hakkına dayanılarak Türkiye’de başvuru yapıldığında, rüçhanın doğduğu tarihten sonra üçüncü kişilerce yapılan ve rüçhana konu markayla aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzer olan, aynı veya aynı tür mal-hizmetleri kapsayan başvurular SMK m.12’nin sonuçları çerçevesinde değerlendirilir. Öncelik rüçhan tarihine göre belirlenir.
Bu nedenle sicilde görülen “Türkiye başvuru tarihi” tek başına hangi başvurunun önce olduğunu göstermeyebilir. Marka araştırmasında başvuruların varsa rüçhan tarihleri de kontrol edilmelidir.
Birden fazla rüçhan talep edilebilir mi?
Evet. SMK m.13, bir marka başvurusu için birden fazla rüçhan hakkının talep edilebileceğini kabul eder. Bu durumda rüçhan hakkının başlangıcında geçerli olan ilk rüçhan tarihi esas alınır. Farklı ülkelerde veya farklı mal-hizmet kapsamlarında yapılan başvuruların Türkiye dosyasına etkisi ayrı ayrı analiz edilmelidir.
Birden fazla rüçhan dosyasında hangi mal veya hizmetin hangi yabancı başvuruya dayandığını tablo hâlinde takip etmek başvuru yönetimini kolaylaştırır.
Rüçhan ile marka başvuru tarihi arasındaki fark
Başvuru tarihi, Türkiye’de TÜRKPATENT’e başvurunun yapıldığı tarihtir. Rüçhan tarihi ise kanundaki şartlar yerine getirildiğinde başvurunun öncelik iddiasını daha eski bir tarihe bağlar. Sicilde iki bilgi de ayrı hukuki işleve sahiptir. Tescil süresi, yenileme ve kullanım zorunluluğu gibi konuların başlangıçları rüçhan tarihiyle otomatik olarak değişmez.
Örneğin SMK m.9’daki beş yıllık marka kullanma süresi tescil tarihinden başlar. Rüçhanın daha eski olması, kullanım süresini o tarihten başlatmaz.
Rüçhan ile alan adı önceliği aynı şey midir?
Hayır. Alan adı tescili kendi kayıt sistemi içinde sonuç doğurur; Paris tipi marka rüçhan hakkı değildir. Benzer şekilde ticaret unvanı, sosyal medya kullanıcı adı veya şirket kuruluş tarihi marka rüçhan belgesinin yerine geçmez. Bunlar başka hukuki uyuşmazlıklarda önceki hak veya kullanım delili olabilir, fakat SMK m.12-13’teki marka rüçhanı ayrı kurumdur.
Rüçhan hakkı devredilebilir mi?
Kanun, rüçhan hakkından ilk başvuru sahibinin haleflerinin de yararlanmasını kabul eder. Marka başvurusunun veya işletmenin devri gibi durumlarda rüçhan bağlantısının belgelenmesi gerekir. Devir zincirinin belirsiz olması, Türkiye başvurusunda rüçhan iddiasının kime ait olduğu konusunda sorun yaratabilir.
Uluslararası şirket birleşmeleri, unvan değişiklikleri ve portföy devirlerinde yabancı ilk başvuru ile Türkiye başvuru sahibinin hukuki devamlılığı açık belgelerle gösterilmelidir.
Madrid başvurusu ile rüçhan birlikte kullanılabilir mi?
Madrid Sistemi, markanın birden çok ülkede uluslararası tescilini kolaylaştıran ayrı bir mekanizmadır. Uluslararası başvuruda Paris Sözleşmesi rüçhanı şartları oluşmuşsa rüçhan talep edilebilir. Ancak temel başvuru tarihi, uluslararası başvuru tarihi ve rüçhan tarihi birbirinden farklı hukuki tarihler olabilir. WIPO ve menşe ofis işlemleri buna göre yürütülür.
Türkiye’den Madrid başvurusu yapılacaksa TÜRKPATENT ve WIPO’nun güncel form, ücret ve mal-hizmet şartları birlikte kontrol edilmelidir.
Rüçhan talebinde en sık yapılan hatalar
- Altı aylık süreyi tescil tarihinden başlatmak.
- Rüçhanı Türkiye başvurusunda belirtmeyi unutmak.
- Rüçhan belgesini Türkiye başvurusundan itibaren üç ay içinde sunmamak.
- İlk başvurudan farklı bir marka örneği için rüçhan talep etmek.
- İlk başvuruda bulunmayan mal-hizmetlerin tamamını rüçhanlı kabul etmek.
- Sıradan ticari fuarı otomatik olarak sergi rüçhanı kaynağı saymak.
- Yabancı başvuru sahibi ile Türkiye başvuru sahibi farklıysa haleflik/devir zincirini belgelememek.
Türkiye’de başvuru öncesi rüçhan kontrol listesi
İlk yabancı başvurunun resmi belgesi alınmalı, kesin başvuru tarihi belirlenmeli ve altı aylık son gün hesaplanmalıdır. Marka örneği ile mal-hizmet listesi Türkiye başvurusuyla karşılaştırılmalıdır. Rüçhan başvuruyla birlikte talep edilmeli ve ücreti ödenmelidir. Belge sunma için Türkiye başvuru tarihinden itibaren üç aylık ayrı süre takvime kaydedilmelidir.
Sergi rüçhanında organizasyonun hukuki niteliği, ilk teşhir tarihi ve markanın teşhir biçimi belgelenmelidir. Bütün evraklar başvuru numarası bazında arşivlenmelidir.
Rüçhan hakkı neden uluslararası marka stratejisinin merkezindedir?
Bir markanın onlarca ülkede aynı gün başvurulması yüksek maliyet ve operasyon yaratır. Rüçhan süresi, işletmeye ilk başvurudan sonra pazar seçimi, bütçe ve ülke analizini tamamlamak için altı aylık öncelik penceresi verir. Bu sürenin doğru kullanılması, rakiplerin aradaki dönemde yaptığı başvurulara karşı tarih avantajını korur.
Bununla birlikte rüçhan, ülke bazındaki mutlak veya nispi ret nedenlerini ortadan kaldırmaz. Türkiye’de rüçhanlı başvuru da SMK m.5 ve m.6 bakımından incelenir.
Resmî kaynaklar ve ilgili rehberler
Güncel Kanun ve yönetmelik için TÜRKPATENT Mevzuat sayfası esas alınmalıdır. Uluslararası marka sistemi için TÜRKPATENT Marka sayfası kullanılabilir. Sınıf seçimi için Nice Sınıflandırması rehberimizi, Madrid sistemi için SMK m.14 rehberimizi, nispi ret için SMK m.6 rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Marka rüçhan süresi kaç aydır?
İlk usulüne uygun marka başvurusundan veya kanundaki şartları taşıyan sergi teşhirinden itibaren altı aydır.
Rüçhan belgesi ne zaman sunulur?
SMK m.13 uyarınca rüçhan belgesi Türkiye başvuru tarihinden itibaren üç ay içinde sunulmalıdır.
Altı aylık süre kaçırılırsa ne olur?
İlk başvuruya dayanan rüçhan hakkı düşer; Türkiye’de normal başvuru yapılması mümkündür ancak eski öncelik tarihi kullanılamaz.
Sergide ürün göstermek rüçhan sağlar mı?
Kanunda belirtilen nitelikteki sergide marka ile birlikte teşhir ve diğer şartlar gerçekleşirse sergi rüçhanı doğabilir.
Alan adı kaydı marka rüçhanı verir mi?
Hayır. Alan adı kaydı SMK m.12 anlamında marka rüçhanı değildir.
Birden fazla rüçhan talep edilebilir mi?
Evet. Bir başvuruda birden fazla geçerli rüçhan talebi bulunabilir.
Rüçhan bütün yeni sınıfları kapsar mı?
Hayır. Rüçhan ilk başvurudaki marka ve mal-hizmet kapsamıyla bağlantılıdır.
Rüçhanlı başvuru ret nedenlerinden muaf mıdır?
Hayır. Başvuru SMK m.5 ve m.6 dâhil tescil şartları bakımından yine incelenir.
Sonuç
Marka rüçhanı, uluslararası marka portföyünde tarih kaybını önleyen güçlü bir öncelik aracıdır. Temel kurallar nettir: altı aylık Türkiye başvuru süresi, başvuruyla birlikte rüçhan talebi ve ücret, Türkiye başvurusundan itibaren üç ay içinde rüçhan belgesi. Bu üç aşamadan biri ihmal edildiğinde rüçhan avantajı kaybedilebilir.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T
Bu içerik 11 Eylül 2026 tarihinde 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.12-13, Paris Sözleşmesi sistemi ve TÜRKPATENT’in güncel mevzuat kaynakları esas alınarak incelenmiştir. Yazar ve inceleyen: Av. Halil Bakırcı, Mersin Barosu Sicil No: 3472.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
BAKIRCI & KESKİN HUKUK BÜROSU sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
