Mersin Kripto Para Dolandırıcılığında Malvarlığına El Koyma

Kripto varlık dolandırıcılığında şikâyet vermek, varlığın otomatik olarak geri alınmasını sağlamaz. TCK m.157 ve m.158/1-f açısından önce hileyle sağlanan transfer belirlenir. Hesap bir banka, ödeme kuruluşu veya kripto varlık hizmet sağlayıcısındaysa, CMK m.128/A’daki özel askıya alma ve el koyma yolu incelenir. Diğer malvarlığı değerleri için CMK m.128’in kendi koşulları uygulanır. Bir cüzdanın hareketlerini görmek ile o cüzdanı kullanan kişiyi ispatlamak aynı işlem değildir.

Yatırım panelindeki kazanç, gerçek bir alacak veya varlık değildir

Dolandırıcılık incelemesinin başlangıç noktası, mağdura hangi somut bilginin yanlış sunulduğudur. Gerçekte yapılmayan işlemlerin yapılmış gösterilmesi, başkasının kurumsal kimliğinin kullanılması veya mevcut olmayan yatırımın varmış gibi pazarlanması, hile iddiasının konusudur. TCK m.157; aldatıcı davranış, aldanma, bu aldanmanın sonucu olan malvarlığı tasarrufu, zarar ve haksız yarar arasındaki bağı arar. Bilişim sistemi bu aldatıcı düzenin aracı olarak kullanıldığında m.158/1-f değerlendirilir.

Bir kripto varlığın fiyatının düşmesi, zararına satış veya sözleşmedeki getiri hedefinin gerçekleşmemesi tek başına dolandırıcılık değildir. Aynı şekilde bir çekim talebinin reddedilmesi de sebebi araştırılmadan kesin suç delili sayılmaz. Ret gerekçesi, gerçek işlem geçmişi, sözleşme ve platformun müşteriye sunduğu bilgiler karşılaştırılır. Suçun unsurları oluşmadan yatırım zararını ceza dosyasına dönüştürmek TCK m.2’deki kanunilik ilkesiyle bağdaşmaz.

Başvuruda ekrandaki toplam bakiye ile gerçekten gönderilen tutar ayrı yazılır. Bankadan platform hesabına yatırılan para, platformda alınan kripto varlık ve başka cüzdana yapılan çekim aynı zincirin farklı basamaklarıdır. Her basamağın tarihini, varlık türünü, miktarını ve işlem numarasını göstermek gerekir. Sahte panelde yazan kazanç, mağdurun fiilen yaptığı ödemeye doğrudan eklenerek zarar hesabı kurulmaz.

CMK m.128/A hangi hesap için 48 saate kadar askıya alma öngörür?

CMK m.128/A/1; TCK m.142/2-e, m.158/1-f ve l ile m.245’teki suçların işlendiğine ilişkin makul şüphe üzerine, suçta kullanılan hesabın ilgili mali kurum tarafından kırk sekiz saate kadar askıya alınmasına izin verir. Hüküm banka ve ödeme hizmeti sağlayıcısının yanında kripto varlık hizmet sağlayıcısını da açıkça kapsar. Her yatırım uyuşmazlığı bu maddeye girmez; listelenen suçlardan biriyle somut bağlantı gerekir.

Askıya alma, mahkûmiyet veya müsadere değildir. Kurum, yaptığı işlemi ve hesap hareketlerini bilgi ve belgeleriyle derhâl Cumhuriyet başsavcılığına bildirir; hesap sahibine de bildirim yapılır. Suça konu menfaatin başka mali kuruma geçtiği askıya alma tamamlanmadan tespit edilirse m.128/A/3 uyarınca diğer kuruma gecikmeden bilgi verilir. Mağdurun ilk kuruma bildirim yapmış olması, sonraki bütün hesaplarda kendiliğinden tedbir kurulmuş olduğunu göstermez.

Hizmet sağlayıcı nezdindeki hesap ile kişinin kendi kontrolündeki haricî cüzdan aynı şekilde yönetilmez. CMK m.128/A, mali kurumun nezdindeki veya aracılık ettiği işlemler üzerinden işler; bir cüzdan adresinin bilinmesi o adresin teknik olarak bir bankadaki hesap gibi askıya alınmasını sağlamaz. Haricî cüzdana ilişkin araştırmada kontrolü sağlayan kişi, cihaz, saklama ilişkisi ve varlığın bulunduğu yer ayrıca belirlenir. Özel anahtar veya kurtarma kelimeleri herkese açık dilekçe eklerine yazılmaz.

Geçici askıya almadan el koymaya, el koymadan iadeye geçiş

CMK m.128/A/4’e göre askıya alınan hesapta bulunan suça konu menfaate, askıya alma süresi içinde hâkim kararıyla el konulur. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle işlem yapılmasına kanun izin verir. Hâkim kararı olmadan yapılan el koyma yirmi dört saat içinde onaya sunulur; hâkim el koymadan itibaren kırk sekiz saat içinde kararını açıklar. Bu son süre içinde karar açıklanmazsa el koyma kendiliğinden kalkar.

Bu özel usulde CMK m.128’deki rapor alma şartı aranmaz. Dolayısıyla bütün kripto dosyalarında önce MASAK raporu beklenmesi gerektiği şeklinde bir kural yoktur. Buna karşılık m.128/A dışında, şüphelinin taşınmazı veya başka malvarlığı hakkında m.128’e dayanılan bir talepte, o maddenin kuvvetli şüpheyi gösteren somut delil, suçtan elde edilme bağlantısı, kapsam ve karar koşulları ayrıca karşılanır. İki tedbirin koşulları birbirine aktarılmaz.

CMK m.128/A/5, el konulan suça konu menfaatin mağdura ait olduğunun anlaşılması hâlinde soruşturma veya kovuşturma sırasında sahibine iadesini düzenler. İade için mutlaka mahkûmiyetin kesinleşmesini bekleme şeklinde genel bir şart bu fıkrada yoktur. Ancak mağdurun hak sahipliği, hangi transferin karşılığının tutulduğu ve başka kişilerin hak iddiaları dosyada belirlenir. Yalnız bir başvuru numarası alınması, iade kararı verildiği anlamına gelmez.

Aynı tutar iki farklı aşamada yeniden zarar yazılmamalıdır

Bankadan borsaya yatırılan para ile o parayla alınarak dış cüzdana gönderilen varlık ayrı kayıtlardır; fakat aynı ekonomik değerin iki kez kaybı değildir. Kısmi geri dönüş, komisyon, varlık dönüşümü ve fiilen iade edilen miktar ayrıca gösterilir. İnceleme talebi, teknik transfer zinciriyle zarar hesabını ayrı sütunlarda sunmalıdır. Bilirkişi teknik ve mali hesabı inceler; kişinin dolandırıcılık kastıyla hareket edip etmediğine ilişkin hukuki karar yargı merciine aittir.

İşlem hash’i neyi ispatlar, neyi ispatlamaz?

İşlem hash’i, doğru ağ ve varlık bilgisiyle birlikte belirli transferin araştırılmasını sağlar. Gönderen ve alıcı adresi, ağ, tarih, tutar ve gerekiyorsa varlığın sözleşme adresi kaydedilir. Aynı harf dizisini farklı ağlarda araştırmak veya borsa içi muhasebe hareketini zincir üzerindeki transferle karıştırmak hatalı sonuca götürür. Platform içi transfer için kurumun kendi kayıtları istenir.

Adres hareketi tek başına gerçek kişinin kimliğini göstermez. Hizmet sağlayıcının kimlik doğrulama dosyası, hesabın giriş geçmişi, bağlı telefon ve e-posta, çekim yetkilendirmesi ve paranın sonraki kullanımı birlikte incelenir. Başkası adına açılmış veya ele geçirilmiş hesap iddiasında bu iddianın dayandığı kayıtlar da toplanır. TCK m.20’deki şahsilik ve m.21’deki kast ilkesi nedeniyle yalnız hesap adına dayanılarak ceza sorumluluğu kurulmaz.

CMK m.134 kapsamındaki cihaz araması ve kopyalama, platformdan bilgi istemekle aynı işlem değildir. Cihaz hakkında kararın kapsamı, kopyanın bütünlüğü, inceleme raporu ve hangi verinin hangi kişiye bağlandığı denetlenir. CMK m.217/2 gereğince suç ancak hukuka uygun elde edilmiş delille ispatlanır. Karşı tarafın hesabına izinsiz giriş yapmak, delil toplamanın hukuka uygun yolu değildir.

Mersin’de başvurunun omurgası: vaat, ödeme, çıkış ve elde kalan varlık

CMK m.158 uyarınca başsavcılığa veya kolluğa verilen başvuruda önce sahte yatırım vaadi ve kullanılan iletişim kanalı anlatılır. Sonra gerçek ödemeler tarih sırasıyla gösterilir. İlan adresi, platformun tam alan adı, kullanıcı numarası, alıcı cüzdan, transfer kimliği, banka dekontu ve çekim taleplerinin tamamı eklenir. Bilinmeyen failin adı tahmin edilmez; kimliğin hangi kurum verisinden araştırılacağı açıklanır.

Acil tedbir bölümünde suça konu değerin hâlen hangi kurumda bulunduğuna ilişkin bilgi ayrı belirtilir. Araştırma talepleri CMK m.160-161’e, mali kurumun bilgi-belge cevabı m.128/A/7’ye dayandırılır. Bu son hüküm, savcı, hâkim veya mahkemenin istediği bilgi ve belgenin on gün içinde gönderilmesini zorunlu tutar; bu süre mağdurun her özel yazısına aynı usul sonucu bağlandığı anlamına gelmez.

CMK m.12/1 suçun işlendiği yer mahkemesini yetkili kılar. Bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının ya da banka veya kredi kartlarının araç olarak kullanıldığı suçlarda m.12/6, mağdurun yerleşim yeri mahkemelerine de yetki verir. Bu kapsamdaki kripto dolandırıcılığında mağdurun yerleşim yeri Mersin ise Mersin mahkemelerinin bu özel yetkisi ayrıca dikkate alınır. Genel başvuru ve banka hareketi konusunda banka havalesi dolandırıcılığı; elektronik kayıtların araştırılması konusunda bilişim suçları ve hesap blokesi yazıları tamamlayıcıdır.

Hesap sahibi askıya almaya nasıl başvurur?

CMK m.128/A/2, hesap sahibine askıya almanın kaldırılması için Cumhuriyet başsavcılığına başvuru hakkı verir; savcı bu başvuruyu yirmi dört saat içinde karara bağlar. Bu yol ile hâkimin verdiği el koyma kararına karşı kanun yolu aynı değildir. Başvuruda hesap hareketinin meşru kaynağı, işlemi yapan kişi, tedbirin konusu dışında kalan değer ve kullanılan kararın dayanağı açıklanır.

Hesap kullandırmaya ilişkin TCK m.158/4, 7589 sayılı Kanunla eklenmiştir. Suça katılımın, haksız menfaat amacıyla hesabın kullanımını sağlayan zorunlu bilgi veya araçların başkasına verilmesiyle sınırlı kalması hâlinde cezanın yarı oranında indirilmesini düzenler. Kripto varlık hizmet sağlayıcısı hesabı da hükümde sayılmıştır. Bu düzenleme kastı bulunmayan kişiyi suçlu saymaz ve fiile daha geniş katılımı olan herkes için otomatik indirim oluşturmaz. Önce suç ve katılım biçimi ispatlanır, sonra indirim koşulu incelenir.

TCK m.168’deki etkin pişmanlık ise başka bir kurumdur: gerçek pişmanlıkla aynen iade veya tazmin yoluyla giderim ve bunun zamanı önem taşır. El koyma sonucu paranın bulunması ile failin bizzat pişmanlık göstererek zararı gidermesi aynı olgu değildir. Ödeme veya iade dosyaya belgelendirilir; suçun hiç oluşmadığı savunmasıyla indirim talebi birbirine karıştırılmaz.

Resmî dayanaklar

TCK m.2, 20, 21, 157, 158 ve 168; CMK m.12, 128, 128/A, 134, 158, 160-161 ve 217; 7589 sayılı Kanun m.13 ve geçici m.1. Kaynakların birlikte okunması gerekir; eski bir derlenmiş PDF, sonraki değişiklik kanununun yerine geçmez.