Miras Sözleşmesi Nasıl Yapılır? TMK 545, Şekil ve Sona Erme Rehberi

Miras sözleşmesiyle hangi haklar düzenlenir?

TMK m.527, mirasbırakanın mirasını veya belirli bir malını sözleşmenin karşı tarafına ya da üçüncü kişiye bırakma yükümlülüğü altına girmesini düzenler. Sözleşme lehine hak tanınan herkesin mutlaka sözleşmeyi imzalayan kişi olması gerekmez. Buna karşılık kime, hangi kapsamda ve hangi koşulla kazandırma yapıldığı belirsiz bırakılmamalıdır. Sadece ailemin uygun gördüğü kişiye verilsin gibi açıklamalar, belirli bir hukuki düzenlemenin bütün ayrıntılarını karşılamaz.

Mirasçı atama ile belirli mal bırakma farklıdır. Terekenin tamamı veya belirli bir oranı üzerinde mirasçı atanması, o kişinin mirasçılık sıfatını ilgilendirir. Belirli bir dairenin bırakılması ise tek başına kişinin bütün terekenin mirasçısı yapıldığı anlamına gelmez. Sözleşmenin dili, hak sahibinin ölümden sonra hangi belgeyi ve hangi edimi isteyeceğini belirlediği için önemlidir.

Bu yazı özellikle olumlu miras sözleşmesinin kuruluşuna ve bağlayıcılığına ilişkindir. Mirasçının gelecekteki miras hakkından vazgeçmesi, mirastan feragat sözleşmesinin ayrı konusudur. Mirasbırakan öldükten sonra mirasçıların mevcut malları aralarında paylaşması da farklı bir sözleşmedir. İşlemin adı mirasla ilgili diye bütün bu sözleşmeler aynı şekil ve sona erme hükümlerine bağlanmaz.

Miras sözleşmesi, vasiyetname ve mirastan feragat arasındaki fark nedir?

Vasiyetname tek taraflı ölüme bağlı tasarruftur. Kanundaki şekiller ve koşullar içinde değiştirilir veya geri alınır. Miras sözleşmesi ise karşılıklı iradeyle kurulan bağlayıcı bir işlemdir. Bu nedenle mirasbırakanın daha sonra yeni bir vasiyetname hazırlaması, önceki sözleşmenin bütün hükümlerini kendiliğinden ortadan kaldıran genel bir yol değildir. Sonraki tasarruf ile sözleşme arasındaki ilişki ayrıca incelenir.

Mirastan feragat sözleşmesi, miras sözleşmesinin miras hakkından vazgeçmeye ilişkin türüdür. Bir kişinin gelecekte hak edinmesini sağlayan olumlu sözleşme ile bir mirasçı adayının haklarından vazgeçmesini sağlayan feragat aynı sonuca yönelmez. Feragatin altsoya etkisine ilişkin özel kuralları, belirli mal bırakılan her üçüncü kişi için aynen uygulamak hatalıdır.

Miras açıldıktan sonra yapılan miras payının devri de ayrı işlemdir. Orada mevcut bir miras payı üzerinde anlaşma yapılır. Burada ise mirasbırakan sağken ölümüne bağlı bir düzenleme kurar. Başlık yerine işlemin zamanı, tarafları ve gerçek amacı esas alınmalıdır.

Miras sözleşmesinde yaş ve ayırt etme gücü şartı nedir?

TMK m.503, miras sözleşmesiyle ölüme bağlı tasarrufta bulunan kişinin ayırt etme gücüne sahip, ergin ve kısıtlı olmamasını gerektirir. Bu üç koşul birlikte aranır. Vasiyetname için m.502’deki on beş yaş şartı, miras sözleşmesine taşınmaz. Erginlik ile yalnız doğum tarihine bakmak da aynı değildir; kişinin hukuki statüsü ve ayırt etme gücü işlem tarihinde değerlendirilir.

Ölüme bağlı tasarrufta bulunmayan karşı taraf bakımından kendi işleminin genel ehliyet kuralları ayrıca incelenir. Her iki kişinin mutlaka aynı hukuki sıfatla hareket ettiği varsayılmaz. İki taraf birbirlerine karşılıklı olarak ölüm sonrası kazandırma yapıyorsa, her birinin tasarruf ehliyeti ayrı kontrol edilir. Bir kişinin yeterli olması diğerindeki eksikliği gidermez.

İleri yaş tek başına ehliyetsizlik değildir. Buna karşılık kimlik belgesinin geçerli olması da kişinin yaptığı işlemin anlam ve sonuçlarını kavradığını her olayda kesinleştirmez. İşlem tarihindeki sağlık ve irade koşulları önemlidir. Sağlık belgesi mevcutsa kapsamı, tarihi ve hangi değerlendirmeye dayandığı dikkate alınır; hiçbir rapor irade açıklamasının yerine geçirilmez.

Miras sözleşmesi noterde nasıl düzenlenir ve tanıklar kimlerdir?

TMK m.545’in resmî vasiyetname şekline yaptığı atıf, sırf imzanın bir görevli önünde atılmasından daha kapsamlıdır. Taraflar iradelerini resmî memura aynı zamanda bildirir ve düzenlenen belgeyi memurun ve iki tanığın önünde imzalar. Yetkili resmî memur ve şekil bakımından m.532 ve devamındaki hükümler dikkate alınır. Uygulamada noterlikte düzenleme yapılması bu resmî sürecin bir örneğidir.

Bir avukatın hazırladığı taslak, tarafların aralarında imzaladığı bilgisayar çıktısı veya aile üyelerince tutulan toplantı tutanağı tek başına m.545’in aradığı işlemi tamamlamaz. Taslak, resmî işlemin içeriğini hazırlamak için kullanılır. Noterde yalnız imza onayı yapılmış olması ile kanundaki resmî düzenleme sürecinin tamamlanması farklıdır. Belgenin üstünde noter adı bulunması bütün şekil denetimini gereksiz kılmaz.

Tanık seçimi serbest ve sınırsız değildir. TMK m.536; fiil ehliyeti bulunmayanlar, okuryazar olmayanlar ve kanunda sayılan yakınlar bakımından düzenlemeye katılma yasakları getirir. Mirasbırakanın eşi, üstsoy ve altsoy kan hısımları, kardeşleri ve bu kişilerin eşleri sıradan işlem tanığı gibi seçilemez. Memur ve tanıklara ya da belirtilen yakınlarına kazandırma yapılmasına ilişkin yasak da ayrıca kontrol edilir.

Okuyamama veya imza atamama halinde, bu durumun özel şekil hükümleriyle ilişkisi değerlendirilir. TMK m.535’teki resmî işlem usulü göz ardı edilerek her fiziksel engel otomatik işlem yasağına dönüştürülmez. Gerekli beyan ve tanık açıklamaları usulüne uygun biçimde belgeye geçirilmelidir. Şekil, sonradan yalnız tanıkların sözlü anlatımıyla gelişi güzel tamamlanacak bir formalite değildir.

Miras sözleşmesinde mal, pay ve yararlanan kişi nasıl belirtilir?

Önce mirasçı atama mı yoksa belirli mal bırakma mı yapıldığı açıklanır. Taşınmaz için ada, parsel, bağımsız bölüm ve hak kapsamı; şirket payı için şirketin kimliği ve payın niteliği; para veya başka mal için belirlenebilir miktar ve özellikler gösterilir. Bugünkü adresi yazmakla tapudaki bağımsız bölümün kesin olarak belirlenmesi her zaman aynı değildir. Eklerin sözleşmeyle bağlantısı açık kurulmalıdır.

Bir malvarlığı listesi hazırlanması yararlıdır; fakat listeye giren her şeyin mirasbırakanın tek başına mülkiyetinde olduğu varsayılmaz. Paylı mülkiyet, eşin mal rejimi hakkı, rehin ve üçüncü kişinin alacağı ayrıca değerlendirilir. Kişi kendisine ait olmayan hakkı yalnız sözleşmede yazdığı için karşı tarafa kazandırmış sayılmaz. Ölümden önce ve sonraki hak durumları ayrılmalıdır.

Koşul, yükleme, karşı edim veya yedek düzenleme kurulacaksa hukuka uygunluk ve uygulanabilirlik denetlenir. Örneğin belirli kişinin önce ölmesi halinde ne olacağı anlaşılır biçimde düzenlenmelidir. Kanuna aykırı baskı yaratan koşul, sözleşmenin resmî biçimde yapılmasıyla hukuka uygun hale gelmez. Sözleşmenin şekli kadar içeriği de ayrı denetim konusudur.

Miras sözleşmesi imzalanınca konut hemen karşı tarafa geçer mi?

Olumlu miras sözleşmesindeki ölüm sonrası kazandırma, tek başına bugün yapılmış bir tapu devri değildir. Miras TMK m.575 uyarınca ölümle açılır. Mirasbırakanın sağlığında ayrıca taşınmaz devri yapılacaksa bunun hukuki niteliği ve resmî işlemleri ayrıca yerine getirilir. Ölümden sonra bırakılacak ev ile bugün satılan veya bağışlanan ev aynı işlem sayılmaz.

TMK m.527, mirasbırakanın malvarlığında serbestçe tasarrufunu korurken sözleşmeyle bağdaşmayan ölüme bağlı tasarruf ve bağışlamalara karşı itirazı da düzenler. Bu nedenle sözleşme bütün malları yaşam boyu donduran genel bir haciz değildir; aynı zamanda hiçbir bağlayıcılığı olmayan sözlü vaat de değildir. Sağlıkta yapılan satış, bağışlama ve sonraki vasiyetname ayrı değerlendirilmelidir.

Sözleşme konusu malın elden çıkarılması uyuşmazlığında işlemin gerçek niteliği, bedel hareketleri ve sözleşmedeki düzenleme önem taşır. Her satışın mutlaka geçersiz olduğu veya her bağışlamanın sözleşmeyi sorunsuz biçimde etkisiz bıraktığı söylenemez. Bu yazının kuruluş ve sona erme incelemesi, sonraki her mal devri için otomatik dava sonucu üretmez.

Karşılıklı ödeme veya başka edim kararlaştırılırsa ne değişir?

Miras sözleşmesi bir karşı edim içerecekse bunun ne olduğu, ne zaman yerine getirileceği ve nasıl belgelenip güvence altına alınacağı açıklanmalıdır. Para ödemesi, belirli hizmet veya başka malvarlığı edimi aynı şekilde ifa edilmez. Banka transferinin açıklaması ve vadesi sözleşmeyle eşleşmelidir. Aile arasında yapılmış her para hareketi sonradan sözleşmenin karşılığı olarak etiketlenmemelidir.

Karşı edim hiç yerine getirilmemişse, bu durumun sözleşmenin kendiliğinden yok olmasıyla aynı olduğu varsayılmaz. TMK m.547’nin borçlar hukuku kurallarına yaptığı atıf dikkate alınır. Muacceliyet, temerrüt, gerekli süre verilmesi ve dönme koşulları ilgili borç ilişkisine göre incelenir. Sözleşme metni, yapılan ödemeler ve karşılıklı bildirimler birlikte saklanmalıdır.

Miras sözleşmesi tarafların anlaşmasıyla nasıl kaldırılır?

TMK m.546/1 uyarınca taraflar yazılı anlaşmayla miras sözleşmesini her zaman ortadan kaldırır. Kuruluş için aranan resmî şekil ile karşılıklı sona erdirme için kanunun açıkça öngördüğü yazılı anlaşma birbirinden ayrıdır. Bununla birlikte sözleşmenin yanında yapılmış ayrı tapu devri veya başka işlem varsa, o işlemin geri alınması kendi kurallarına tabidir.

Sona erdirme belgesinde hangi tarih ve numaralı sözleşmenin hangi hükümlerinin kaldırıldığı açıklanmalıdır. Önceden verilen karşılığın iadesi, devam eden borçlar ve üçüncü kişi lehine hükümler ayrı değerlendirilir. Yalnız elimizdeki nüshayı yırttık açıklaması, geçerli yazılı anlaşmanın bütün unsurlarını ve hukuki sonuçlarını göstermez. Sonradan ispat uyuşmazlığı çıkmaması için tarafların iradeleri açık olmalıdır.

Tek taraflı kaldırma ile sözleşmeden dönme arasındaki fark nedir?

TMK m.546/2–3, sözleşmeyle mirasçı atanan veya belirli mal bırakılan kişinin sözleşmeden sonra mirasbırakana karşı mirasçılıktan çıkarma sebebi oluşturan davranışta bulunmasını özel olarak düzenler. Bu şart gerçekleştiğinde mirasbırakan, vasiyetnameler için kanunda öngörülen şekillerden biriyle sözleşmeyi tek taraflı kaldırır. Sıradan pişmanlık, aile içi geçici kırgınlık veya başka kişiyi daha çok sevme bu hükümle aynı şey değildir.

Mirasçılıktan çıkarma sebepleri bakımından ileri sürülen davranışın kanundaki koşulları taşıması gerekir. Kaldırma işleminin yapılması ile bu işlemin daha sonra dava konusu olması farklı aşamalardır. Karşı tarafın itirazı halinde iddia edilen sebep ve şekil denetlenir; tek taraflı açıklama her olayda tartışmasız sonuç sayılmaz.

TMK m.547 ise sağlararası edimleri isteme hakkı bulunan tarafın, bu edimlerin sözleşmeye uygun ifa edilmemesi veya güvenceye bağlanmaması nedeniyle borçlar hukuku kurallarınca dönmesini düzenler. Dolayısıyla m.546’daki davranışa bağlı kaldırma ile m.547’deki edim sorunu aynı maddeye dayanan tek yol değildir. Başvuruda hangi nedenin ileri sürüldüğü ve hangi işlemin yapıldığı ayrıştırılmalıdır.

Mirasçı atanan kişi mirasbırakandan önce ölürse ne olur?

TMK m.548, sözleşmeyle mirasçı atanan veya belirli mal bırakılan kişinin mirasbırakanın ölümünde sağ olmaması halinde miras sözleşmesinin kendiliğinden ortadan kalkmasını düzenler. Önce ölen kişinin mirasçılarının, sanki kendi yakınları sağmış gibi her durumda aynı kazandırmayı alacağı sonucu çıkarılmaz. Sözleşmenin varsa farklı hükümleri ve ilgili tasarrufun kapsamı ayrıca incelenir.

Aynı maddenin ikinci fıkrasında, önce ölen kişinin mirasçılarının, aksi kararlaştırılmamışsa ölüme bağlı tasarrufta bulunandan sözleşme gereğince elde ettiği ölüm tarihindeki zenginleşmeyi geri istemesi düzenlenir. Bu geri verme hesabı, başlangıçta söylenen her tutarın otomatik olarak aynen ödenmesi demek değildir. Hangi edimin verildiği ve ilgili tarihteki zenginleşme belgelerle belirlenir.

Miras sözleşmesi saklı payı tamamen ortadan kaldırır mı?

Resmî miras sözleşmesi yapılması, saklı pay kurallarını bertaraf eden genel bir istisna değildir. TMK m.505 ve devamındaki tasarruf edilebilir kısım ve saklı pay hükümleri korunur. Hesap yalnız sözleşme tarihindeki mal listesine bakılarak kesinleştirilmez; terekenin ölüm anındaki durumu ve kanundaki ekleme-indirme kuralları önemlidir.

TMK m.549, tasarruf edilebilir kısmın sonradan daralmasının ölüme bağlı kazandırmayı kendiliğinden hükümsüz kılmadığını, tenkis sonucunu gündeme getirdiğini açıklar. Bu yüzden saklı pay ihlali ile şekil veya ehliyet nedeniyle iptal aynı dava sebebi değildir. Saklı pay ve tenkis incelemesi, bütün sözleşmenin otomatik iptalinden farklı bir hesap ve talep gerektirir.

Miras sözleşmesinin iptalinde hangi sebepler ve süreler uygulanır?

TMK m.557, tasarruf ehliyeti eksikliği, irade sakatlığı, hukuka veya ahlâka aykırı içerik ve kanuni şekle uyulmamasını iptal nedenleri olarak düzenler. Tasarrufun iptalinde menfaati bulunan mirasçı veya vasiyet alacaklısının dava hakkı m.558’de gösterilir. Kanuni bir sebep açıklanmadan yalnız mirasbırakanın bu tercihini beğenmemek iptal gerekçesi değildir.

TMK m.559’a göre dava hakkı, tasarrufun, iptal sebebinin ve hak sahipliğinin öğrenilmesinden başlayan bir yıl; her halde miras sözleşmesi gibi diğer tasarruflarda mirasın geçmesinden itibaren iyiniyetli davalıya karşı on, iyiniyetli olmayana karşı yirmi yıllık hak düşürücü sürelerle sınırlıdır. Vasiyetnameler için üst sürenin açılma tarihine bağlanması, sözleşmeye aynen taşınmaz. Hükümsüzlüğün def’i yoluyla ileri sürülmesine ilişkin hüküm ayrıca saklıdır.

TMK m.559’da düzenlenen süreler hak düşürücü süredir; alacak zamanaşımıyla aynı kurallara tabi değildir. Öğrenme tarihini gösteren belgeler, mirasın geçiş tarihi ve davalının iyiniyet durumu ayrı ayrı incelenir. Ölüme bağlı tasarrufların iptal sebepleri değerlendirilirken, vasiyetname ile miras sözleşmesinin üst süre başlangıçları birbirine karıştırılmamalıdır.

Ölümden sonra hangi belgeler ve mahkeme işlemleri gerekir?

Önce sözleşmenin aslı veya resmî örneği, sonraki sona erdirme ya da değişiklik belgeleri, ölüm ve nüfus kayıtları, ilgili malvarlığı kayıtları toplanır. Mirasçı atanması ile belirli mal alacağının yerine getirilmesi farklı işlemler doğurur. Tapu intikali incelemesinde mirasçılık sıfatı, malın kimliği ve tescil dayanağı ayrı gösterilir.

İptal ve tenkis uyuşmazlığında asliye hukuk mahkemesinin görevi ile TMK m.576 ve HMK m.11’deki mirasbırakanın son yerleşim yerine ilişkin yetki birlikte değerlendirilir. Sözleşmenin bir şehirdeki noterlikte düzenlenmesi, bütün davaların o şehirde görülmesini zorunlu kılmaz. Resmî belgenin saklanması, mirasçılık belgesi ve çekişmeli dava birbirinin yerine geçen işlemler değildir.

Miras sözleşmesi yapılmadan önce hangi belgeler kontrol edilir?

Resmî işlemden önce tarafların kimliği ve işlem ehliyeti, kurulacak işlemin olumlu miras sözleşmesi mi yoksa mirastan feragat sözleşmesi mi olduğu ve kazandırmanın mirasçı atama mı yoksa belirli mal bırakma mı içerdiği netleştirilmelidir. Belirli bir mal sözleşmeye konu edilecekse o malın güncel kayıtları, karşı edim kararlaştırılmışsa ödeme ve güvence belgeleri işlem dosyasında birlikte değerlendirilmelidir.

• Tarafların kimlik ve güncel nüfus kayıtları,
• Taşınmaz için güncel tapu kaydı ve bağımsız bölüm bilgileri,
• Şirket payı için şirket ve pay sahipliği kayıtları,
• Karşı edim varsa ödeme, banka hareketi ve teminat belgeleri,
• Önceden yapılmış vasiyetname, miras sözleşmesi veya sona erdirme belgesi varsa bunların örnekleri,
• Ehliyet tartışmasını etkileyen bir durum varsa işlem tarihine ilişkin sağlık belgeleri.

Bu belge kontrolü, TMK m.545’teki resmî şeklin yerine geçmez. Sözleşme yine kanunun öngördüğü resmî usulle kurulmalı; metin, malvarlığı kayıtları ve taraf iradeleri birbiriyle uyumlu olmalıdır.

Miras sözleşmesi hakkında sıkça sorulan sorular

Türkiye geneli dosya takibi

Miras sözleşmesinin düzenlendiği yer ile mirasbırakanın son yerleşim yeri farklıysa belge ve yetki incelemesi buna göre yapılır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunda Türkiye geneli dosya takibi Mersin’den yönetilir. Yabancılık unsuru bulunan sözleşmelerde uygulanacak hukuk ve yabancı belgenin kullanılması ayrıca değerlendirilir.

Mersin uygulaması

Mersin bağlantılı başvuruda sözleşmenin resmî örneği, nüfus ve ölüm kayıtları, malvarlığı bilgileri ile karşı edim belgeleri birlikte incelenir. Yerel işlem yapılması kanuni şekil şartlarını değiştirmez. Bu içerik genel bilgilendirmedir; sözleşme ve dosya görülmeden iptal, tescil veya belirli malın kazanılması sonucu garanti edilmez.

Resmî kaynaklar ve ilgili hükümler

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, Adalet Bakanlığı Mevzuat Sistemi: m.502–503, 505 ve devamı, 527–528, 532–536, 545–549, 557–559, 575–576. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığında yayımlanan kanun nüshası: miras sözleşmesine ilişkin hükümler. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu: m.2 ve 11. Kontrol tarihi: 6 Eylül 2026.