Mirasçılar Tarım Arazisinde Anlaşamazsa Sulh Hukuk Ne Yapar? 5403 m.8/C | 2026

Tarım Arazisi Miras Anlaşmazlığında Görevli Mahkeme Hangisidir?

15 Mayıs 2014 ve sonrasında açılan miraslar bakımından 5403 m.8/C, mirasçılar arasında tarımsal arazi veya yeter gelirli tarımsal arazi mülkiyetinin devri konusunda anlaşma sağlanamaması hâlinde sulh hukuk mahkemesini açıkça görevli kılar. Bu özel görev kuralı, sıradan bir tapu iptal ve tescil davası veya klasik ortaklığın giderilmesi davası mantığından farklıdır.

Davanın konusu, Kanunun tarımsal miras sisteminin uygulanmasıdır. Mahkeme önce taşınmazın 5403 kapsamındaki niteliğini, asgari ve yeter gelirli büyüklükleri, ekonomik bütünlüğü ve mirasçıların durumunu belirler. Ardından m.8/C’deki devir sırasını uygular.

Yer bakımından yetki: Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin 25.11.2020 tarihli 2020/3979 E., 2020/7785 K. kararına göre 5403 m.8/C’ye dayalı mülkiyetin devri davası miras ilişkisinden kaynaklanır ve HMK m.11/1-b gereğince terekenin kesin paylaşımına kadar ölenin son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir. Tarım arazisinin başka il veya ilçede bulunması tek başına yetkiyi taşınmazın bulunduğu yere taşımaz.

5403 m.8/C Davasını Kim Açabilir?

Kanun “mirasçılardan her biri” ifadesini kullanır. Bu nedenle bütün mirasçıların davacı olarak birlikte hareket etmesi zorunlu değildir. Anlaşmazlık varsa tek bir mirasçı da tarım arazisinin Kanuna uygun devir modelinin mahkemece belirlenmesini isteyebilir.

Diğer mirasçıların davadaki taraf sıfatı, uyuşmazlığın bütün miras ortaklığını ve mülkiyet devrini etkilemesi nedeniyle usulüne uygun şekilde kurulmalıdır. Tüm mirasçıların kimlik ve adres bilgilerinin güncel olması tebligatın sağlıklı yürütülmesi için önemlidir. Ayrıca Yönetmelik m.8’e göre, mahkeme kararı kesinleşinceye kadar mirasçılar 5403’ün öngördüğü bir çözüm üzerinde anlaşır ve bunu yazılı olarak mahkemeye sunarsa dava anlaşma hükümlerine göre sulh yoluyla sona erdirilebilir.

Yurtdışında yaşayan mirasçı bulunması davayı engellemez. Ancak yurtdışı tebligatı, vekâletname ve temsil işlemleri ayrı usule tabidir. Mirasçının yabancı ülkede bulunması nedeniyle ona ait pay yok sayılmaz ve devir bedeli diğer mirasçılara dağıtılamaz.

Tek Bir Ehil Mirasçı Varsa Mahkeme Ne Yapar?

5403 sistemi, tarımsal işletmenin üretim kabiliyetini sürdürebilecek mirasçıya devri esas alır. Ehil mirasçı kavramı Kanunda ve ilgili ikincil mevzuatta düzenlenen ölçütlere dayanır. Mahkeme bu sıfatı soyut aile beyanıyla değil, tarımsal faaliyet ve diğer kanuni kriterlere göre değerlendirir.

Yalnız bir mirasçı ehil ise, m.8/C kapsamında tarımsal arazi veya işletmenin bu mirasçıya devri temel çözüm olarak gündeme gelir. Devir diğer mirasçıların ekonomik haklarını ortadan kaldırmaz; onların miras payı değeri m.8/D sistemi uyarınca karşılanır.

Ehil mirasçı olduğunu ileri süren kişi, tarımsal faaliyetle bağlantısını gösteren belgeleri dosyaya sunmalıdır. Çiftçi kayıtları, mesleki faaliyet, işletmenin fiilen yürütülmesi ve mevzuatta belirtilen diğer unsurlar değerlendirmede kullanılabilir. Mahkeme gerektiğinde Tarım ve Orman Müdürlüğünden kayıt ve görüş isteyebilir.

Birden Fazla Ehil Mirasçı Varsa Tarım Arazisi Kime Verilir?

Birden fazla ehil mirasçı bulunması hâlinde mahkeme keyfî seçim yapamaz. 5403 m.8/C’de kanuni öncelik sistemi vardır. Mahkeme, öncelikle geçimini yeter gelirli tarımsal araziden sağlayan ve diğer mirasçılara göre bu arazilere daha fazla bağımlı olan ehil mirasçıyı değerlendirir. Bu nitelikte mirasçı bulunmadığında Kanundaki teklif mekanizması devreye girer.

Birden fazla ehil mirasçı arasında en yüksek bedeli teklif eden mirasçının durumu, Kanunda belirlenen sıra içinde önem taşır. Teklifin yalnız sözlü beyanla değil, mahkemenin belirlediği usul ve sürelerde ciddi biçimde ortaya konulması gerekir. Devralacak mirasçının daha sonra diğer mirasçıların pay bedellerini yatırabilme yükümlülüğü ayrıca vardır.

5403 m.8/C ayrıca birden fazla ehil mirasçının miras dışı tarımsal arazilere sahip olması hâlini özel olarak düzenler. Hâkim, bu mirasçıların mevcut arazilerini yeter gelirli büyüklüğe ulaştırmak veya ekonomik işletilmesine katkı sağlamak amacıyla, mirasa konu tarım arazilerini yeter gelirli büyüklük şartını aramaksızın bu mirasçılara devredebilir; ekonomik bütünlük ve mevcut arazi yapısı dikkate alınır. Ayrıca mirasa konu yeter gelirli tarımsal arazi birden fazla yeter gelirli büyüklüğe bölünebiliyorsa, her bölümün Kanundaki devir sırası çerçevesinde mirasçılara ayrı ayrı devrine karar verilebilir.

Ehil Mirasçı Bulunmazsa Ne Olur?

Tarımsal işletmeyi devralmak isteyen mirasçılardan hiçbiri ehil mirasçı şartlarını taşımıyorsa, Kanun uyuşmazlığı çözümsüz bırakmaz. M.8/C, bu durumda en yüksek bedeli teklif eden mirasçıya devir imkânını düzenler. Amaç yine mülkiyetin belirsiz ve bölünmüş biçimde devam etmesini önlemektir.

Hiçbir mirasçı devralmak istemez veya Kanundaki devir sistemi uygulanamazsa satış seçeneği gündeme gelir. Satış, mirasçıların pay haklarının bedel üzerinden tasfiyesini sağlar. Arazinin üçüncü kişiye devrinde de 5403’ün tarımsal bütünlük ve izin hükümleri uygulanmaya devam eder.

Ehil mirasçı bulunmaması, arazinin otomatik olarak Hazineye geçeceği anlamına gelmez. Hazineye otomatik intikal bu sistemin sonucu değildir; mahkeme kanuni devir veya satış mekanizmasını uygular.

Tarım Arazisini Devralan Mirasçı Diğerlerinin Payını Nasıl Öder?

5403 m.8/D, mahkemece tarımsal arazi veya işletmenin bir mirasçıya devrine karar verilmesi hâlinde diğer mirasçıların pay karşılığının ödenmesini özel olarak düzenler. Hâkim, tarımsal gelir değeri üzerinden diğer mirasçılara düşen bedeli belirledikten sonra devralacak mirasçıya bu tutarı mahkeme veznesine depo etmesi için süre verir. Ödeme doğrudan mirasçıya elden yapılmış sayılarak bu özel usul atlanmamalıdır.

Kanuna göre devralacak mirasçıya altı aya kadar süre verilebilir. Talep üzerine, Kanundaki şartlarda ek altı aylık süre daha tanınabilir. Belirlenen bedel bu sürede yatırılmaz ve devir isteğinde bulunan başka mirasçı da yoksa satış aşamasına geçilebilir.

Bu sistemin temel amacı, tarım arazisini fiziksel olarak parçalamadan diğer mirasçıların ekonomik miras hakkını korumaktır. Bu nedenle bedel tespiti davanın en kritik bölümlerinden biridir. Bir yıllık devir süresi, m.8/Ç’deki üç aylık Bakanlık süresi ve m.8/D’deki 6+6 aylık ödeme süresinin birlikte karşılaştırıldığı açıklama için Mersin Tarım Arazilerinde Miras Paylaşımı rehberi ayrıca incelenebilir.

Bilirkişi Tarım Arazisinin Değerini Nasıl Belirler?

5403 m.8/C kapsamındaki ehil mirasçıya devirde tarımsal gelir değeri esas alınır. Yönetmelik m.5’e göre tarım arazisinin değeri, optimum işletme koşullarında elde edilecek yıllık ortalama net gelir ve kapitalizasyon oranı üzerinden hesaplanır. İlan fiyatı veya yalnız belediye rayici bu hesaplamanın tek başına ölçüsü değildir.

Üretim değeri hesabında çiftçi eline geçen ürün fiyatları ile verimler; ürün deseni, münavebe, üretim masrafları ve Bakanlık/TÜİK kayıtları dikkate alınır. Dikili arazilerde tesis, artış, normal üretim ve eksiliş dönemleri ile ekonomik ömür ayrıca değerlendirilir. Yönetmelik uyarınca mahkeme dosyasındaki tarımsal gelir değeri davanın açılış tarihi dikkate alınarak hesaplanmalıdır.

Bilirkişi raporuna itiraz yalnız toplam bedele yöneltilmemelidir. Ürün deseni ve verim, üretim maliyetleri, çiftçi eline geçen ürün fiyatları, kapitalizasyon oranı, sulama durumu, dikili ağaçların ekonomik dönemi ve yüzölçümü ayrı ayrı kontrol edilmelidir. Yönetmelik, tarımsal gelir değerine itirazlarda Bakanlık ve TÜİK sistemlerindeki kayıtların esas alınmasını öngörür.

Tarım Arazisi Miras Payları Oranında Aynen Bölünebilir mi?

Her durumda hayır. 5403 m.8 ve m.8/A, asgari tarımsal arazi büyüklüklerini ve yeter gelirli büyüklükleri korur. Tarımsal araziler bu sınırların altında ifraz edilemez ve bölünemez. Ayrıca ekonomik bütünlük bulunan parseller birlikte değerlendirilebilir.

Bu nedenle mirasçının “benim payım dörtte bir, tarlanın dörtte birini ayrı tapu yapın” talebi tek başına sonuç doğurmaz. Bununla birlikte 5403 m.8/C, mirasa konu yeter gelirli tarımsal arazi birden fazla yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüğüne bölünebiliyorsa sulh hukuk hâkiminin bu bölümlerin her birini Kanundaki devir sırasına göre mirasçılara ayrı ayrı devredebilmesine izin verir. Dolayısıyla yasak olan pay oranına göre otomatik bölme; mümkün olan ise yeter gelirli büyüklükleri koruyan kanuni ayrı devirdir.

Ortaklığın giderilmesi hukukundaki genel aynen taksim yaklaşımı, tarım arazisindeki özel 5403 kurallarını bertaraf etmez. Asgari bölünme sınırları için Tarım Arazisi Hisselere Bölünebilir mi?, ilçe bazlı yeter gelirli büyüklükler için Yeter Gelirli Tarımsal Arazi Nedir? rehberleri birlikte kontrol edilmelidir.

Bakanlık Hangi Durumda Sulh Hukuk Davası Açabilir?

Mirasçılar m.8/B’de öngörülen bir yıllık sürede devir yapmaz ve m.8/C kapsamında dava açılmazsa m.8/Ç süreci gündeme gelir. Bakanlık mirasçılara mülkiyetin devri için üç aylık süre verir. Bu süre de sonuçsuz kalırsa Bakanlık sulh hukuk mahkemesinde dava açabilir.

Bakanlığın açtığı dava ile mirasçının açtığı m.8/C davasının amacı aynıdır: tarımsal mülkiyetin Kanunun sistemine uygun şekilde devredilmesi veya gerekiyorsa satılması. Mirasçıların Bakanlık davası açılmadan önce kendi aralarında çözüm üretmesi mümkündür.

5403 m.8/Ç uyarınca sulh hukuk mahkemeleri nezdinde mirasçılar veya Bakanlık tarafından bu Kanun kapsamında açılacak davalar her türlü resim ve harçtan muaftır. Bu muafiyet, bilirkişi ücreti ve diğer yargılama giderlerinin tamamının kendiliğinden ortadan kalktığı anlamına gelmez; gider avansı ve yargılama giderleri HMK çerçevesinde ayrıca değerlendirilir.

Sulh Hukuk Dosyasında Hangi Deliller Toplanmalıdır?

Öncelikle ölüm kayıt örneği, veraset ilamı, tüm mirasçıların nüfus ve adres bilgileri, güncel tapu kayıtları, çap ve kadastro bilgileri dosyaya alınmalıdır. Arazinin tarımsal sınıfı, yeter gelirli büyüklüğü ve ekonomik bütünlük durumu için Tarım ve Orman Müdürlüğü kayıtları gerekir.

Ehil mirasçılık iddiası varsa tarımsal faaliyet ve geçim ilişkisini gösteren ÇKS, SGK, vergi, üretim, tarımsal gelir, kira veya işletme kayıtları sunulmalıdır. Değerleme için ürün deseni, sulama, yapı, sera ve dikili ağaçlara ilişkin belgeler faydalıdır.

Daha önce mirasçılar arasında yapılan yazışmalar, noter ihtarları ve teklifler de tarafların devir isteği ve bedel tekliflerinin anlaşılması bakımından önem taşıyabilir. Ancak özel yazışmalar Kanunun emredici devir koşullarını değiştirmez.

Mahkeme Kararından Sonra Tapu Tescili Nasıl Yapılır?

Mahkeme kararının kesinleşmesi ve bedel yükümlülüklerinin Kanuna uygun şekilde yerine getirilmesinden sonra tescil süreci yürütülür. Tapu müdürlüğü, mahkeme kararını ve tarım mevzuatı yönünden gerekli belgeleri dikkate alarak yeni malik kaydını oluşturur. Karar dışındaki pay devri ve hisselendirme usulleri için Tarım Arazisinde Hisse Devri İçin Bakanlık İzni rehberi ayrıca kontrol edilmelidir.

Karar birden fazla taşınmazı kapsıyorsa her parsel için hüküm sonucu açık olmalıdır. Hangi parselin kime devredildiği, hangi pay bedelinin yatırıldığı ve varsa şerhlerin durumu tereddütsüz anlaşılmalıdır. Eksik hüküm veya teknik uyumsuzluk tapu uygulamasında sorun yaratabilir.

Mahkeme kararı verildikten sonra vergi, harç ve diğer mali yükümlülükler ayrıca değerlendirilir. 5403’ün özel muafiyetleri yalnız Kanunun açıkça düzenlediği ölçüde uygulanır.

Tarım Arazisi Miras Davası Hakkında Sık Sorulan Sorular

Resmî Hukuki Dayanaklar

• 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu m.8/C, m.8/Ç, m.8/D ve geçici m.5.
• Tarımsal Arazilerin Mülkiyetinin Devrine İlişkin Yönetmelik değişikliği — tarımsal gelir değeri, ekonomik bütünlük ve mahkeme uygulamasına ilişkin güncel hükümler.
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — görev, kesin yetki, bilirkişi, delil ve yargılama giderleri hükümleri.
• Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, 25.11.2020, 2020/3979 E., 2020/7785 K. — m.8/C davasında ölenin son yerleşim yeri mahkemesinin kesin yetkisi.

Son hukuki kaynak kontrolü: 13 Eylül 2026.